/img/1920х100.png
/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 384,89 Brent 36,55
Қанат Сахария: Халық сенуге болмайтын, тексерілмеген ақпараттардан жалығады

Қанат Сахария: Халық сенуге болмайтын, тексерілмеген ақпараттардан жалығады

Медиа индустриядағы трендтер мен аудиторияның талап-тілектері туралы.

09:42 30 Қараша 2019 1236

Қанат Сахария: Халық сенуге болмайтын, тексерілмеген ақпараттардан жалығады

Автор:

Саяси транзит кезеңінде медиа саласы қалай күн көруде, оларға биліктің көзқарасы өзгерді ме, болашақта бұқаралық ақпарат құралдары трансформацияға ұшырай ма, «Сарапшылар Telegram-ы» дәстүрлі БАҚ-қа балама бола ала ма? Бұл туралы ATAMEKEN BUSINESS медиахолдингінің бас директоры Қанат Сахария inbusiness.kz порталына берген сұхбатында айтты.

– Қанат Ақылбайұлы, «Медиа құрылтайда» елдегі саяси транзит және ол алып келген «жылымық» кезеңі туралы айтылды. «Жылымықтың болғаны жақсы. Бірақ алда аяздар бар» деген де пікір естідік. Сіздің ойыңызша саяси транзит медиа нарығына әсер ете ме?

– Бастысы бұл қоғам үшін де, медиа үшін де жаңа құбылыс. Біз тәжірибемізді арттыра бастадық. Маңыздысы әр редакция билікте қандай өзгерістер орын алып жатқанын түсіну керек. Меніңше нақты түсінік жоқ, әркімнің ойы әр түрлі. Ұлттық қоғамдық сенім кеңесін құруды мысалға алсақ, біреулер«билік пен қоғамның арасында диалог жүргізу үшін қажет» дейді. Ал өзгелер «Парламент қызметін дұрыс атқара алса, Ұлттық қоғамдық сенім кеңесін құрудың қажеті болмас еді» деген пікірде. Алайда осы кеңестің қызметіне сұраныс арта түскенін ескерсек, біз белгілі бір транзитті бастан өткерудеміз. Менің ойымша «Ақорда мен кітапхананың қайсысы маңызды?» деген сұрақ қою дұрыс емес. Бірінші орында әрқашан халық болуға тиіс.

Мен үшін ең маңыздысы – біздің аудиториямыз. Біз оларға ақпарат таратуымыз керек. Әркім өз ісімен айналысу керек. Билік транзиті туралы ойлау – саясаттанушылардың ісі. Медиаменеджер ретінде менің міндетім – іскер, интеллектуалды деңгейі жоғары адамдарға қызықты медиа жасап, редакцияны тәуелсіз қаржымен қамтамасыз ету. 

– Мемлекеттің медиаға деген көзқарасының өзгергенін БАҚ сезіне ме?

– Биліктің БАҚ-пен жұмыс істеу тәртібі өзгерді. Қазір «сайттан алып тастаңыз, эфирден көрсетпеңіз» деген қоңыраулар жоқ. Әріптестерімнің оларға осындай өтініштер түсті деп айтқанымен келіспеймін. Бізден өтінбейді немесе өтінсе де бұрынғыдан азырақ. Әрі бұл өтініштердің екпіні де төмен. Бұл биліктің БАҚ-қа деген көзқарасының өзгергенін байқатады. Бастысы – медиа саласының мамандары «енді қолымыз байлаулы емес» деп ойламаса болғаны. Ақпарат құралдары белгілі бір тәртіп негізінде, ұйымдасқан түрде ешбір қауесетсіз жұмыс істеуі керек. 

– Сіздің ойыңызша БАҚ қалай өзгереді? Дәстүрлі қалпын сақтап қала ма?

– Менің ойымша, жуырда ақпарат құралдарының көбеюінің нәтижесінде тақырыптық бөлініс пайда болады. Бұл үдеріс қазірдің өзінде басталып кетті. Салалық БАҚ-қа сұраныс артады. Telegram коммуникацияның жаңа түріне айналып, халық көптеген арнаға жазылуда. Олардың көбіне қоғамның сенімі төмен. Соған қарамастан бұл баламалы ақпарат көзі. Telegram желісінің халық арасында танымалдығы салалық арналарға сұраныстың жоғары болуына байланысты. Адамдар оларға өздерінің қызығушылықтарына қарай жазылады. Мәселен, Atameken Business телеграм-арнасы іскерлік ақпараттар таратады. Сыбыстар мен қауесеттерге негізделген топтар бар. Дәстүрлі ақпарат құралдары – телеарналар, баспасөз, радио мен ақпарттық сайттарда да салалық бөлініс қалыптасты. Бұл жердегі өзекті мәселе медианың көрерменнің қызығушылығына қарай ақпарат таратуы. Олар билік туралы емес, жеке аудиториясының үдесінен шығуды ойлауы керек. Ал қаржы тарту – ол бөлек мәселе. Өзге бизнес түрі сияқты БАҚ үшін де ол маңызды. Кім ақша төлесе – сол контентті таңдайтыны түсінікті. Егер БАҚ жарнама тарту арқылы тәуелсіз медиаға айналса, оның тақырып таңдауы, жаңалық ауқымы кеңейеді. Билік транзиттік кезеңде ақпарат құралдарына осындай мүмкіндік беруі керек.

– Медианы алға жылжыту құралы ретінде көптеген ақпарат құралдары Telegram мен YouTube желілерін  пайдаланады. Бұл табыс табуға мүмкіндік бере ме?

 – Телеграм-арналар әлеуметтік желі сияқты. Олардан аса үлкен көлемде қаржы түспейді. Мысалы, біз үшін табыстың басым бөлігі – телеарнадан, одан кейін – порталдан түседі. Әлеуметтік желі мен телеграм-арналар бұл коммуникацияның жаңа түрі. Неге БАҚ-қа оларды меңгеру керек? Себебі олардың әрқайсысы ерекшеліктеріне байланысты жаңа мүмкіндіктерге жол ашады. Меніңше әр медиаменеджер өзі басшылық ететін БАҚ-тың телеграм-арнасына назар аударуға тиіс. Себебі жазылушылармен коммуникация телефонға келетін жеке хабарлама үлгісінде жүзеге асырылады. Яғни, хаттар легі өзі сенетін досынан немесе танысынан келіп жатқандай. Телеграм-арнаның басты ерекшелігі осы. Оқырман мен көрермен БАҚ-тың жеке телеграм-арнасына жазылғаны – осы редакцияға сенім білдіргені. Мысалы, біздің 18 мың жазылушымыз бар. Бұл ақпарат құралдары телеграм-арналары арасында ең жоғарғы көрсеткіш. Мен мұны мақтанышпен айтамын. Демек халықтың сеніміне кірдік. Біз әрбір адамның уақытын сыйлаймыз. Тек пайдалы ақпарат беруге тырысамыз. Бұл арнаның қалай дамитыны – уақыт еншісінде. Оны қазір монетизацияға шығаруды көздеп отырған жоқпыз. Бірінші кезекте нарықты түсініп, игеруп алу керек. Тек содан кейін табыс табу жолдарын ойластыру қажет. Болашақта Facebook, Instagram, «ВКонтакте» желілері де сегментацияға ұшырайды. Қазір әлеуметті желілерге ақпараттардың барлығы жүктеле берсе, ертең салаланған жаңа желілер пайда болады. Қазірдің өзінде қолданушылардың кейбір әлеуметтік желілерге деген қызығушылығы төмендегені байқалады. Бұрын белсенді болған көптеген адамдар әлеуметтік желіден бас тартуда. 

– Бұл жағымсыз ақпараттардың көп болып кеткенімен байланысты емес пе?

– «Ұйықтар алдында Facebook-ті оқыма» деген тіркес бар. Жағымды жаңалықтар баяу қабылданады. Ал жағымсыз жаңалықтар жылдам тарайды. Facebook-те ақпаратты тұтыну нарығы осылай қалыптасқан. Instagram – бұл «эмоцияға толы алаң». Telegram-арналардың  90%-ы қауесеттерге негізделген. Болашақта халық бас тартып, жазылушылар саны қысқарып, жабыла бастайды, деп ойлаймын. 

– Бұл қоғамда сапалы ақпараттарға деген сұраныстың арта бастағаны ма?

 – Ондай сұраныс бұрын да болған, бар және қазір артып келеді. Халық сенуге болмайтын, тексерілмеген ақпараттардан жалығады. Бүгін бізге Internews-тің зерттеуін көрсетті. Одан халықтың белгілі бір бөлігі БАҚ-тан алатын ақпараттарға күмәнмен қарайтыны, тіпті оны қайта тексеруге талпынбайтынын байқауға болады. Ал көрермен мен оқырманның тағы бір бөлігі ақпарат күмән туғызса немесе толық болмаса өзге дереккөздерден қосымша мәліметтер іздейтінін жеткізген. Демек, біреулерге бәрі бір, өзгелер шынайы деректер іздейді.

– Қазір сарапшылар, оның ішінде қаржыгер, экономистер Telegram-арналарын ашуда. Олар бұл арнада қандай да бір мәселелер төңірегінде жедел түрде ойларымен бөлісіп отырады. Ал журналистердің контент жасау жолы мүлдем басқа және ұзақтау. «Сарапшылар Telegram-ы» дәстүрлі медиаға балама бола ала ма? Аудитория БАҚ-тан осы алаңға кетіп қалуы мүмкін деген қауіп-қатер бар ма?

– Мен мұндай арналарды БАҚ-қа қандайда бір қатер төндіреді деп қарастырмаймын. Кез келген ақпарат құралы нарықтағы жаңа технологияларды пайдалануға тиіс. Өздерінің арналарын ашып, пікірін жүктейтін сарапшылар мәтіндерін мақұлдатып отырмайды, өзгеге жауапты емес. Сондықтан олар тез арада арнасына ақпартты жүктей алады. Тек көбірек жазылушылар тартуды көздейді. Ал медиа үшін бастысы – кім бірінші болып сапалы, бірегей, эксклюзивті ақпарат таратады. Меніңше бұл да қалады. Арна авторлары да жалығады. Себебі редакция жасайтын жұмысты жалғыз істей алмайды. Кәсібилік дегеніміз не? Ол нәтиженің тұрақтылығы. Кез келген адам қателеседі. Егер сарапшылар қателесе бастаса оған аудиторияның сенімі азаяды. Сонымен қатар адам шаршайды. Мен осындай арналар ашып, оларды жүргізуден жалығып, сатып жіберген бірнеше адамды танимын. Соңында олар жабылып қалды. Бұл жерде ақша табу мәселесі бар. Telegram санаулы адамға ғана табыс әкелуде. Кез келген жерден қаржы ағынын қарастыру керек. Егер ақша болса іс алға басады, болмаса – жабылады. Қандай медиа туралы айтсақ та, оның артында қомақты қаржы тұрады. 

– Форум сессияларының бірінде «көлеңкеден шығу» туралы айтылды. Яғни, объективтілігі жоқ рейтингтер мен жалған қаралымдар туралы пікіріңізбен бөліссеңіз?

– Қазіргі кездегі негізгі нарық – бұл телеарналар мен интернет-сайттар. «Кім қалай дауыс беретіні емес, оларды кімнің растайтыны маңызды», деген сөз тіркесі бар. Редакция қандай контент жасайтыны емес, қаралымдар мен рейтингтер қалай есептелетіні маңызды. Бұл тағы да ақша мәселесіне келіп тіреледі. Телебағдарламалардың қаралымдар мен сайтқа кірген оқырмандардың саны – нарықтық валюта. Медиа бұл сандарды жарнама берушілерге сатады. Ол өз кезегінде телеарна мен сайттың даму болашағына әсер етеді. Сонымен қатар медианы бағалау – бұл ұлттық ақпараттық қауіпсіздікке қатысты мәселе. Өйткені мемлекет БАҚ-қа ақпарат орналастырар кезде, осы сандарға сүйенеді. Телевизиялық рейтингтер мен қаралымдар – бұл нәтиженің көрсеткіші. Қазақстанда телерейтингтерді анықтайтын тек бір мекеме бар. Ол TNS Central Asia компаниясы. Ал интернет-сайттар нарығында мемлекет пен жарнама беруші көрсеткіштерін негізге алатын ортақ жүйе жоқ. TNS Central Asia компаниясымен телерейтингтерді жетілдіру мен олардың шынайы болуына қатысты мәселелер төңірегінде  ұдайы байланыстамыз. Ал интернет-сайттар бойынша диалог жүргізетіндер жоқ. Биыл olshem.kz жобасы аясында 25 сайт бірігіп, деректерді ашық көрсете бастады. Алайда бұл көрсеткіштер Google Analytics пен «Яндекс.Метрика» ұсынып отырған мәліметтерге сәйкес келмейді. Бұдан бөлек zero.kz ресурсы бар. Осы жүйе арқылы көпшілік оқырмандар санын анықтап отырады. Мемлекеттік тапсырыс берушілер де осы жүйені негізге алады. Әйтсе де  zero.kz көрсеткіштері де Google Analytics пен «Яндекс.Метрика» деректеріне сәйкес келмейді. Яғни, бұл салада нақты құрал жоқ. Сондықтан жарнама берушілер қазір сайттар бойынша объективті көрсеткіштер ұсынатын жүйе іздеуде. Біз сайттарға бірігіп, деректерді ашық жариялауды ұсынғанымызда барлығы бірдей келісе бермейді. 

– Оның себебі неде?

– Себебі оларда нақты жарнама берушілермен жұмыс жасауда белгілі бір үлгі қалыптасты. Сондықтан олар сандық мәліметтерін көрсеткісі келмейді. Біреулері ақпарат беруге дайын болса, кейбірі дайын емес. Бірақ біз оларды мәжбүрлей алмаймыз.

 – Оқырмандар рейтингтердің объективтілігін қалай анықтайды?

– Егер де біздің сайттарымызда шынайы, түсінікті өлшемі жүйесі болса, онда жарнама беруші белгілі бір БАҚ туралы көбірек мәлімет алып, оған сенім артар еді. Сондай-ақ, жарнамаға бюджет бөлінер еді. Қаржысы бар БАҚ оқырманның ақпараттық қажеттіліктерін барынша қанағаттандыра алады. БАҚ дегеніміз не? Әлеуметтік құрал ма? Бизнес пе? Бұл жерде сұрақ дұрыс қойылмаған. Себебі оларды бір-бірінен бөлек қарастыруға болмайды. Егер ақпарат құралдарын мемлекет қаржыландыратын болса, онда бұл салық төлеушілер есебінен өмір сүретін мемлекеттік БАҚ. Яғни, оны әлеуметтік институт деп те атауға болады. Егер бұл жеке ұйым  болса, онда бұл бизнес. Егер бизнес ақша таба алмаса және журналистерге ақша төлей алмаса, онда ол жабылады.

Журналист ретінде әлеуметтік қызмет ете отырып түйіткілді мәселелерді қозғау, жариялау, көрсету арқылы ақпарат құралдары ақша таба алуы керек. Бүгінгі күннің ақиқаты осы, оны да түсіну керек. 

-Әңгімелескеніңізге рақмет! 

Қанат Сахария: «Індеттің таралуы, таралмауына қарамастан өмір жалғаса береді»

Көп жанрлы телевизияның орнына қызығушылыққа негізделген теледидар келеді.

28 Мамыр 2020 15:00 1253

Қанат Сахария: «Індеттің таралуы, таралмауына қарамастан өмір жалғаса береді»

Коронавирустық пандемияға байланысты дүние жүзіндегі карантиндік шаралар мен төтенше жағдай режимі бұқаралық ақпарат құралдары үшін үлкен сын сағаты болды. Еліміздегі журналистер соңғы екі айда қалай жұмыс істегені туралы білу үшін inbusiness.kz тілшісі MEDIA HOLDING «ATAMEKEN BUSINESS» ЖШС бас директоры Қанат Сахариямен кездесті. 

Қанат Ақылбайұлы, сіз басқаратын жас телеарна мемлекеттен кепілдендірілген қаржылай көмек алмайды. Карантин кезінде холдингтің барлық қызметкерін қашықтан жұмыс істеуге жіберуді ұйғардыңыз. Ал журналистер төтенше жағдайға қарамастан, жұмысын жалғастыратын мамандар санатына жатады. Қашықтан жұмыс істеу режиміне ауысқан кезде қандай қиындықтарға тап болдыңыздар? Еңбек тәртібі мен жұмыс сапасы нашарлап кеткен жоқ па?

Білесіз бе, менің алғашқы білімім – дәрігерлік, сондықтан  билік қабылдаған барлық эпидемиологиялық шаралардың қажет екенін түсінемін әрі адамның иммундық жүйесінің жұмыс істеу механизмінен де хабарым бар. Ерте ме, кеш пе, адамдар осы вируспен ауырып, оған қарсы иммунитет пайда болады. Бұл әлемдегі алғашқы вирус емес.

Індеттің таралу, таралмауына қарамастан өмір жалғаса береді. Әзірге бейтаныс болып тұрған COVID-19 вирусын кейін кәдімгі тұмау тәрізді емдейтін боламыз. Әзірге вакцинаның болмауы басты мәселе болып тұр, бірақ адамзат бәрібір коронавирустың емін табады.

Сол себепті қызметкерлерімізді дереу қашықтан жұмыс істеу режиміне жіберуді ұйғардық. Бүгінде карантин режиміндегі біздің ақпараттық порталдың тілшілері материалдарын үйде отырып та табысты жазып, өз міндеттерін атқаруда. Тележурналистерге келер болсақ, олардың бір-бірімен және сыртқы ортамен қарым-қатынас жасамауы үшін ерекшеліктерді ескере отырып, кезекшілік кестесін әзірледік. Карантин режимінің аяқталғаны ресми түрде жарияланғаннан кейін, барлық қызметкерлеріміздің жұмысын сақтай отырып, тез арада бұрынғы үйреншікті қалыпқа қайта оралатынымызға сенімдімін.

Соңғы кездері жаңа пандемияға байланысты әлем өзгеріп, бәрі басқаша болады деген сарындағы көптеген пікір естіп жүрмін. Дегенмен бұнымен келісе алмаймын. Адамзат өз тарихында коронавирустың қазіргі пандемиясы тәрізді сыннан бірнеше рет өткен. Әр заманда да адамдар «тамақтанғанды және бір нәрсені қызықтағанды» жақсы көреді. Адамның табиғаты сондай. Менің мұны айтып отырғаным, карантин кезінде халықты ең алдымен азық-түлік және ақпарат мәселесі алаңдатқанын байқадым. Мәселен, карантин уақытында коронавирустың пайда болуы немесе қастандық теориясы туралы ақпарат ағымы және ойдан шығарылған нәрселер көбейіп кетіп, сенімді ақпаратқа деген қажеттілік арта түсті.
Дәл осы карантин кезінде біздің портал мен телеарнаның рейтингі он есеге артты.

Құпия болмаса, рейтинг қалай өскенін айтсаңыз? 

Біздің ұжым жас болғанымен, өте кәсіби мамандар жұмыс істейді. Телеарна 2015-2016 жылдары ұлттық валюта құнсызданған дағдарыстан кейінгі кезеңде ашылды. Сол себепті арнаның ерекшелігі – өзгерістерге тез бейімделе алуы. Мысалы, біз хабар тарату кестесіне қатты байланып қалмаймыз, ақпарат ағыны көбінесе аналитикалық хабарлардан тұрады. Ал, төтенше жағдай туындаған кезде бірден моноэфирге көшеміз, яғни бұрын түсірілген репортаждарды алып тастап, орнына Арыс қаласындағы жарылыс, жолаушылар ұшағының апаты, елдің бірінші президентінің отставкасы сияқты шұғыл оқиғаларды жарыққа шығарамыз. Яғни, көрермендерді сол уақытта толғандыратын ақпаратты береміз.

Біз журналистерге үйден де репортаж бере алатындай үрдіс құрдық. Режиссерлер мен жарық мамандары оларға жарық пен дыбысты реттеуге көмектесті.

Осылайша, тіпті карантин кезінде де басты міндетімізді атқарып, адамдарға хабар тарата алдық.

Бейнетүсірілімнің сапасы нашарлау болғанына қарамастан, көрермендер бұл уақытша кемшілікті кешірді. Ең бастысы, сенімді әрі толық ақпарат алу үшін бізді қарады, оқыды.

Үйде отырып жұмыс істеуге дағдыланып қалған журналистердің үлкен ұжымға қайтып оралғысы келмеуінен басшы ретінде жүрексінбейсіз бе? Сонымен қатар, карантин кезінде көптеген кәсіби журналист әріптесім өзінің жеке телеарнасын ашып, әлеуметтік желілерде эфирге шыға бастады. Онда жүргізуші де, режиссер де өзі. Бұл туралы не айтасыз?

Жұмысыма байланысты үнемі YouTube арнасын, әлеуметтік желілерді қарап отырамын. Әлеуметтік желілердің пайда болуына байланысты бүгінгі күні көптеген жеке ақпарат көздерінің ашылғанын байқаймыз. Оларды блогер дейді. Бұл уақыт шындығы. Бірі сәтті жұмыс істеп, арналарын монетизациялай да алды, ал енді бірінің қолынан бұл келмеді. 

Мысалы, бұрынғы депутат Тәңірберген Бердоңғардың әлеуметтік желідегі арнасы табысты болды. Бұл кәсіби журналист болмай-ақ, қарапайым адамдар кездестіретін әділетсіздікке бей-жай қарамайтын, бейімі бар журналист болудың жарқын мысалы. 

Жақсы жүргізгісі келетін, алайда жұмсартып айтқанда, көбінесе қызықсыз әрі әлсіз материал беретін блогерлер де кездеседі.

Ал Ресейлік журналист Юрий Дудь жеке телеарнасында былапыт сөздер айтып отырып «нарықты жарып шықты». Бейне репортаждарында балағат сөздерді айтуға негізделген арнаның жетістігін жұрт түсінбей дал. Бұл сол кезде көгілдір экрандағы «жалтырап, өңдеген» жүргізушілерден жалыққан көрермен үшін тосын сый болып, қызықты көрінді.

Сіздің сұрағыңызға жауап ретінде, кейбір кәсіби журналист жеке және қашықтан жұмыс істегісі келуі мүмкін екенін айтып өткім келеді. Әркімнің таңдауы әр түрлі. Автор жұмысына шабыттанып, құмарланып іске кіріскен кезде блогына видео мен мәтіндерді оңай әрі тез толтырады. Алайда кез-келген жеке телеарна немесе блог ұзақ уақыт бойы күнделікті жұмыс істеуді талап етеді. Бірақ бұндай әдіспен жұмыс істеу әркімнің қолынан келе бермейді. Шығармашылық күю деген ұғым бар. Дара автор мен ұжымның арасындағы айырмашылық осында жатыр. Газеттің, агенттіктің, порталдың немесе телеарнаның редакциясы – шығармашылық күйіп кетуден қорғайтын ұжымдық ой, жүйеге. Сондықтан мен жеке даралықты емес, институттандыруды жақтаймын.

Карантин аяқталғаннан кейін холдингіміздің журналистері ұжымға қайта оралатынына сенімдімін. «Жалғыз сән-салтанат – адаммен қарым-қатынастың сәнділігі» деген Антуан Сент-Экзюперидің сөзін дәлел ретінде айтқым келеді. Ешқандай қашықтықтан жұмыс істеу адамдардың тікелей қарым-қатынасын толықтай алмастыра алмайды, визуалды байланыс виртуалды байланысқа қарағанда әлдеқайда тиімді әрі адамға сенім ұялату де әсері күштірек. Сондықтан, карантин аяқталғаннан кейін әдеттегі жұмысқа оралатынымызға сенімдімін.

Қанат Ақылбайұлы, сіз қазір процестің шығармашылық жағына тоқталдыңыз. Жоғарыда айтылғандай, холдинг мемлекетке тиесілі емес. Жеке және демеушілік қаражатпен жұмыс істейді. Карантин кезінде көптеген жеке компания, фирмалар мен кәсіпорындар ауыр жағдайға душар болды. Холдинг осындай уақытта қалай аман қалады?

Карантин кезіндегі басты қиындық – жарнама легінің азаюы, бұл кез-келген жеке меншік телеарна үшін өте маңызды. Мәселені түсіне отырып, клиентіміз – шағын және орта бизнеспен байланысты сақтап қалуымыз қажет. Күні кеше ғана жарнама берушіміз болғандардың өздері де табыссыз қалып отыр. Айта кетерлігі, біз бизнеске арналған науқан өткізіп, жаңадан ашылған және істеп тұрған кәсіпкерлерге сәтті көмектесе алдық. Іскерлік мәселелерді шешуге де назар аудардық. Осындай қиын-қыстау кезде менің менеджер ретіндегі міндетім жұмыс істейтін адамдарға жалақы төлеу  мәселесін шешу болды. Ұжымның бір бөлігін еңбек демалысына жібердік, кейбіреуі демалыс алды. Осылайша, өндірістің көп бөлігі сақталып, холдингтің қызметкерлері жұмысын жалғастырды. Алайда карантинге дейінгі уақытқа қарағанда жүктеме де артты, өйткені өңделеуі қажет сұраныс көбейді. 

Қанат Ақылбайұлы, карантин кезінде жүзеге асырыла бастаған онлайн-баспасөз конференциялары туралы журналистер арасында пікірталас бар. Біреулер оны ыңғайлы десе, басқалары жөн санамайды. Өйткені журналист сұрағын нақтылау мүмкіндігінен айырылып отыр. Бұл туралы сіздің пікіріңіз қандай?

Иә, интернеттегі баспасөз конференцияларында карантин кезінде журналистерге нақтылау сұрақтарын қою мүмкіндігі болмады. Модераторлар аудитория мен оқырмандар үшін маңызды емес, бірақ спикерлерге ыңғайлы сұрақтар қойды. Бұл жерде модераторларды таңдау мәселесі туындап отыр. Екіншіден, баспасөз конференцияларын ұйымдастырушылар журналистердің спикерлерге сұрақ қоюына мүмкіндік беретін байланыс құралдарын таңдағаны жөн. Өйткені, қазір білікті IT-қызметкері қоса алатын қолайлы байланыс құралдары бар. Онлайн форматта болса да, екі жақты байланыс орнату маңызды. Менің ойымша, болашақта онлайн баспасөз конференциялары тікелей брифингтердің орнын баса алмайды. Дегенмен сауатты қолданар болса, бұл тәсілді де тиімді пайдалануға болады.

Жұмыс форматы тақырыбын қозғаған екенсіз, сіздер ең алғашқы болып Қазақстан теледидарына енгізген виртуалды жүргізуші туралы сұрақ қойғым келеді. Бұл өнімді алғаш жариялаған кезде сіздің виртуалды жүргізушінің ұйықтамайтынын, түнде де жұмыс істейтінін, ауырмайтынын, шаршамайтынын айтқаныңыз есімде. Карантин болатынын біліп, алдын-ала дайындалған сияқтысыз. Болашақ жоспарыңызбен бөлісе отырсаңыз, осындай техникалық жаңалықтар тағы бола ма? 

(Күлімсіреп. – авт. ескертпесі). Сіз виртуалды жүргізуші коронавируспен ауырмайтынын айтуды ұмытып кеттіңіз... Шынтуайтына келсек, біз жас әрі өршіл компаниямыз, алға қойған асқақ мақсатымыз – нарық көшбасшысына айналу. Ең соңғы технологияны пайдаланбай мақсатқа жету мүмкін емес. Осылайша, виртуалды жүргізуші идеясы пайда болды. Оны Гонконг телекомпаниялары өздерінің жұмысына енгізген еді. Біздің қай жеріміз кем? Көптеген сынақ жасап, идеяны жүзеге асырудың жолдарын іздедік. Нәтижесін білесіз: жобаны әзірлеу отандық IT мамандардың қолынан келді. Ал келесі қадамымыз – қазақ тілінде сөйлейтін виртуалды жүргізуші жобасын жасау. Тек бір мәселе, орыс, ағылшын немесе испан тілінің цифрлық нұсқасы болғанымен, қазақ тілі әлі цифрланбаған. Біз бұны да жүзеге асырмақ ойдамыз.

Тағы бір жобаны жүзеге асыру жоспарда бар, бірақ ол туралы айтуға әлі ерте. Әзірше, тестілеу сатысынан өтіп жатыр. Оны жүзеге асырған кезде, отандық теледидар нарығында шағын революция орнайды.

Бұл не болды екен?! Мүмкін жасанды интеллект саласына қатысты шығар?

Бір жағынан солай деуге де болады, өйткені бүгінде БАҚ digital бағытқа көшуде. Жақын арада бұқаралық ақпарат құралдарының модельдері өзгереді. Бүгін телеарналарды таңдау белгілі бір сұраныс бойынша жүзеге асырылып жатқанын көріп отырмыз. Яғни, телевизияның жаңа түрлері пайда болады, олар адамның жеке қызығушылығына бағытталады.

Сондықтан бүгінгі таңда көп жанрлы дәстүрлі телеарналардың орнына белгілі бір салаға маманданған, адамдардың ерекше мүдделеріне жауап беретін телеарналар келеді. Енді журналистке тек материал жазу негіздерін біліп, жаңалықты аналитика мен репортаждан ажырату ғана емес, белгілі бір салаға мамандану маңызды. Егер банк немесе экономика саласының маманы болсаңыз, журналистік шеберлік сізге маңызды ақпаратты адамдарға жақсырақ жеткізуге көмектеседі. Бүгінгі таңда көрермендер әуесқойларды тыңдауға қызықпайды, олар үшін оқиғаға кәсіби тұрғыда баға бере алатын адам қажет.

Мұны тек тақырыпты ішінен білетін әрі оны жақсы түсінетін журналист дұрыс жеткізе алады. Мысалы, сұхбат жанры біздің қызметтің биігі. Бұл жерде журналист сұхбат берушіні ашу үшін ол адамнан эмоционалдық жағынан жоғары болуға тиіс. Журналист көрерменге толық ақпарат беру үшін осы проблемаға дендеп еніп, сұхбат берушіні тыңдай білуі керек. 

Жақында арнаның көрші Қырғыз елінде хабар тарата бастайтынын холдинг мәлім етті ме? 

Ия, бүгінгі күні екі ел арасындағы қаржы-экономикалық байланыстың өте тығыз екенін көріп отырсыздар. Қос республиканың да бизнес құрылымдары өсіп келеді. Сондықтан бизнес-аудиторияға бағытталған біздің бизнес-контентіміз сұранысқа ие болмақ. Алдағы жоспарымызда Өзбекстан және жалпы Орталық Азияда елдеріне хабар тарату тұр. Содан кейінгі міндет – Еуразияны қамту. Болашақта BBC мен Bloomberg тәрізді бүкіл әлемге хабар тарата аламыз деп үміттенеміз. Алға жаңа мақсат қоюдан қорықпау керек!

Күлпаш Коңырова

«Жаспын ғой» деп өзіме «аванс» берген емеспін – Асхат Оралов

Павлодар облысы әкімінің орынбасары Асхат Оралов inbusiness.kz-ке сұхбат берді. 

16 Шілде 2019 17:07 1018

«Жаспын ғой» деп өзіме «аванс» берген емеспін – Асхат Оралов

Еліміздегі облыс әкімдері орынбасарларының ішіндегі ең жасы – Асхат Оралов. 29 жастағы шенеунік Павлодар облысының әлеуметтік мәселелер блогына жауапты. Ол бұл қызметке осы жылдың сәуірінде тағайындалған болатын. Жаңа орында үш айдан аса жұмыс істеген Асхат Ораловпен арнайы жолығып, сұхбаттастық.

– Асхат Раздықұлы, жаңа қызметіңіз қалай? Қиын емес пе?

Қиын емес. Бұл қызметке ауысуым президент сайлауымен дөп түсті. Сондай-ақ қоғамдағы әлеуметтік мәселелер әбден шиеленіскен тұста келдім. Жұмыстың нағыз қызған шағында келдім десе де болады. Өңірдегі өзекті әлеуметтік мәселелердің рет-ретімен шешілуіне мұрындық болудамыз. 

– «Жаспын ғой» деп өзіңізге «аванс» берген кездер болды ма?

– Әрине, жоқ. «Жаспын ғой» деп өзіме ешқашан «аванс» берген емеспін. Өйтетін болсам, жұмысым алға баспай, артылған сенім ақталмай қалады ғой. Керісінше, өзің туған өлкеде жұмыс істеу екі есе жауапкершілікті талап етеді. Жалпы, жүктелген жұмысты діттеген жеріне жеткізбей емес, асыра орындағанды жақсы көремін.

– Қазақстан бойынша облыс әкімдері орынбасарлары ішіндегі ең жасы – өзіңіз. Қызметтік мансабыңыздың күрт көтерілуіне не себеп болды? Әлде кім дегенім дұрыс па?

Біздің елде жастарға ерекше қамқорлық жасалған. Қазір Тәуелсіз елде туып-өскен ұрпақтың өкілдері жауапты жұмыстарға араласа бастады. Осы буынның өкілі болғанымды мақтан тұтамын.

Мектепте тегін білім алдық. Жоғары оқу орнын мемлекеттік грантпен тәмамдадық. Магистратураны Мәскеуде оқыдым. 27 жасымда PhD докторы атандым. Мұның бәрін не үшін айтып отырмын? Қазақстанда оқимын, жұмыс істеймін деген адамға мүмкіндік көп. Бастысы ерінбеу керек. Өмірдегі жеңіс те, жеңіліс те адамның өзіне байланысты. Адамның бойында ынта болса, мүмкіндік өз-ақ келеді. Тек ниет түзу болсын.  

Павлодар облысының басшылығы тарапынан жаңа қызметке ауысу туралы ұсыныс түсті. Ұсынысты қабыл алдық. Артылған сенімді ақтау үшін аянбай еңбек етіп жатқан жайымыз бар. Туған өлкемнің дамуына үлес қосу мүмкіндігі берілгеніне қуанамын. Әрине, жетілдіретін тұстарымыз әлі жетерлік.

– «Nurly Ertis» бойынша астаналық көпбалалы отбасыларды Екібастұз қаласына көшіруді қолға алдыңыздар. Бұл жобаны қандай мақсатпен аштыңыздар?

– «Nurly Ertis» – облыс әкімі Болат Бақауовтың бастамасымен қолға алынған пилоттық жоба. Мақсат – облысқа жұмыс күші көп өңірлерден адамдар тарту. Себебі, Павлодар облысында 25 мың бос жұмыс орны бар. 10 мың тұрақты жұмыс орны бос тұр. Бұл мәселені қазірден бастап шешуіміз керек. Сол үшін Нұр-Сұлтан қаласынан Екібастұз шаһарына 103 отбасыны көшіріп әкелдік. Бұл дегеніміз – 617 адам. Оның 189-ы – еңбекке қабілетті. 428-і – кәмелеттік жасқа толмаған балалар.

Көшіп келгендердің бәрі атаулы әлеуметтік көмек алатын отбасылар тобына жатады. Балалар балабақшамен, мектеппен толықтай қамтылды. Еңбекке жарамды азаматтардың 43-і тұрақты жұмыс орнына тұрды.

Өңірдегі бос жұмыс орындарына қатысты мәселені шешуде «Nurly Ertis» жобасы маңызды әрі дұрыс қадам болды деп есептеймін. Адами капитал тұрғысынан алғанда бұл жоба облыстың дамуына ерекше серпін бермек.

– Көпшілік арасында «Nurly Ertis»-ке қатысты екі түрлі пікір айтылып жүр. Бірі бұл жобаны құптаса, екінші бір топ қарсылық білдіруде. Соңғылары «Қаншама павлодарлық отбасы баспанасыз жүр. Алдымен солардың мәселесін шешіп алмай ма?!» деген уәжді алға тартады. Бұған не дейсіз?

– Жоғарыда айтып өткенімдей, «Nurly Ertis» жобасының мақсаты мүлде бөлек. Мақсат – Елордадағы көпбалалы отбасылардың мәселесін шешу емес, өңірдегі адами капиталды арттыру. Сондықтан бұл жобаға пәтер үлестіру деп қарамаған жөн.

Облыстағы көпбалалы отбасылардың жағдайына тоқталар болсам, жыл басынан бері 7099 отбасыға атаулы әлеуметтік жәрдемақы тағайындалды. Атаулы әлеуметтік жәрдемақы алатын 621 адам жұмыспен қамтылды. Осы уақытқа дейін 246 көпбалалы отбасы баспанамен қамтылды. Жыл соңына дейін тағы ондаған пәтер беріледі.

– Төтенше жағдай орын алған Арыс қаласының балаларын жазғы демалысқа алып келдіңіздер. Бұл кімнің идеясы?

– Павлодар облысының әкімі тиісті тапсырма берді. Біз орындадық. 300-ден астам арыстық бүлдіршін облыс аумағындағы демалыс үйлерінде демалуда. Оларға жан-жақты қолдау көрсетілуде. Алғашында 129 бала демалып қайтты. Екінші легпен 173 бала келді. Олар Павлодар облысының киелі, тарихи жерлерін де аралады.

– Алдағы уақытта арыстық балалар тағы келе ме?

– Біз айтылған уәдеде тұрып, 300-ден астам бүлдіршінді демалуға алып келдік. Қосымша тағы қажеттілік туындаса, қарастыруға дайынбыз.

– Павлодар облысы – бірде-бір Олимпиада жүлдегерін дайындамаған жалғыз өңір. Алда Токио Олимпиадасы келе жатыр. Бұл «рекордтың» мұрты бұзылатын күн туа ма?

– Бізде Олимпиада жүлдегері бар. Конькиші Людмила Прокашеваны қайда қоясыз.

– Ол қысқы Олимпиаданың өкілі ғой. Мен жазғы Олимпия ойындарын меңзеп отырмын.

– Жазғы Олимпиададан еркін күрес балуаны Дәулет Шабанбай бар.

– Дәулеттікі алты жылдан соң, қола медаль алған қарсыласы допингпен ұсталғаннан кейін бұйырған жүлде ғой. Айтпақшы, оның жүлдесі қолға нақты тиді ме?

– Бұл мәселе әлі шешіліп жатыр. Жуық арада бір жақты болады деп ойлаймын.

– Былтыр облыс орталығында Естай Беркімбайұлына ескерткіш қойылады деген сүйінші хабар тарап еді. Қойылған ескерткішті көрмедік. Бұл іс неге созылып кетті?

– «Рухани жаңғыру» аясында биыл орнатылады деген жоспар бар. Жыл соңына дейін аяқтау көзделіп отыр.

– Алдыңызда бірнеше кітап жатыр. Кімді оқып жүрсіз?

– Әртүрлі кітаптар оқимын. Қазір «Служение нации: 10 мировых примеров управления государством» деген кітапты оқып жатырмын.

– Алтын уақытыңызды бөліп, дидарласқаныңызға рақмет!

Сұхбаттасқан – Фархат Әміренов