/img/tv1.svg
RU KZ
РТС 1 099,76 Hang Seng 24 251,27
FTSE 100 5 704,45 KASE 2 214,78
DOW J 22 650,17 Мыс 4 973,65
Қазақстанда 3,5 млрд теңге «шіріп кетті»

Қазақстанда 3,5 млрд теңге «шіріп кетті»

Билік өзін-өзі ақтамаған «мораторийден» бас тартуға ниетті. 

22 Ақпан 2020 12:31 4500

Қазақстанда 3,5 млрд теңге «шіріп кетті»

Автор:

Жанат Ардақ

2019 жылы мемлекет қағаз, картон және макулатураны сыртқа шығаруға тыйым салды. Тыйым 2 жыл мерзімге енгізілген. Алайда бұдан экология мен кәсіпкерлер үлкен зардап шегіп жатқаны анықталды.

Осыған орай бір топ бизнесмен Үкіметке, жауапты министрліктерге бірлескен шағым жазуда. Онда олар салада қалыптасқан ауыр жағдайды ашық баяндайды. Хатта айтылғандай, қайта өңделетін шикізат нарығында жағдай күн өткен сайын ушығып барады. Алда көктем туындағанда ол тіптен қиындауы мүмкін.

«Макулатура жинау саласы жойылудың алдында тұр. Өйткені қайталама шикізат жинайтын компаниялар көптеген проблема ауыртпалығының астында қалды. Ең бастысы, макулатура экспортына тыйым енгізілгелі бері ішкі нарықта орасан зор көлемде шикізат қордалануда. Оны Қазақстанның өңдеуші кәсіпорындары игеруге қауқарсыз. Олардың жалпы қуаты айына тек 12–14 мың тоннасын өңдеуге жетеді. Ал компаниялар 15 мың тоннадан астамын жинайды. Нәтижесінде тыйым күшіне енген 10 ай ішінде өңдеушілер мен жинаушылардың қоймаларында 15 мың тоннадай макулатура жинақталып қалды және ол қар жентегіндей барған сайын өсіп жатыр», – дейді кәсіпкерлер.    

Шағымға Нұр-Сұлтан, Көкшетау, Тараз, Орал, Атырау, Ақтау, Қостанай, Ақтөбе, Өскемен, Теміртау, Павлодар, Екібастұз, Петропавл, Семей, Алматы, Шымкент, Қарағанды және басқа қалалардан 25 кәсіпорын басшысы қол қойды.

Олардың мәліметінше, тыйым салу кесірінен, біріншіден, шикізатты сатып алу бағасы төмендеген. Екіншіден, өңдеу зауыттары әр компаниядан қабылдайтын шикізат көлеміне шектеу-лимит енгізіпті. Салдарынан, кәсіпкерлер қабылдау бекеттерінде сатып алу бағасын төмендетуге мәжбүр болған. Оны азсынған халық қағаз қалдығын қоқысқа лақтыра салады. Сөйтіп, тұрмыстық қалдық ауқымы артуда.

Компанияларға қалаларда қалдықты бөліп жинау жүйесіндегі жобаларын тоқтатуға тура келіпті. Қазіргі кезде тіпті Нұр-Сұлтанның өзінде қоқысты жеке жинау тәжірибесі дағдарысқа ұшырағанын аңғаруға болады. 

Тыйым сондай-ақ жұмыс орындарының азаюына соқтырды. Өйткені қабылдау пунктері де жабылуда. Бұлай бара берсе, макулатура профициті кесірінен бәрі жұмысын тоқтатып, жұртшылыққа қағаз қалдықтарды тапсыратын жер қалмауы мүмкін. Онда Үкіметтің және әкімдіктердің сол бұрынғы екпінмен жарнамаланып жатқан қоқысты жеке-жеке жинауға қатысты экологиялық жобалары жарға жығылмақ. Ендеше қайталама шикізатты сұрыптау қажеттігін түсіндіруге және насихаттауға жұмсалған ел қаржысы да құмға сіңген судай заяға кетеді.

Экономистер сала дағдарса, мемлекет қанша қаржыдан қағылатынын есептеп шықты. Қазақстанда ай сайын шамамен 15 мың тоннадай макулатура жиналатыны әлгінде айтылды. Осы көлемді орташа сатып алу бағасына – 1 келісі үшін 55 теңгеге көбейтсек, бұл 825 млн теңгеге тең. Оны 12 айға көбейткенде, 9,9 млрд теңге шығады.

Енгізілген тыйым жинау көлемінің 25%-ға дейін құлдырауына соқтырды. Болжам бойынша енді тағы 10%-ға кемімек. Хат жазған кәсіпкерлер 3,5 млрд теңгенің шикізаты уақытында өңделмей, босқа шіріп, күлімсі иісі қолқаны қауып жатқанын жеткізді. Осынша табыс бизнесмендер қалтасына түспеді, одан салық төленбеді, жалақылар берілмеді.

«Қайталама шикізатты жинаушылар мен өңдеуші зауыттар қоймасы шикізатқа толып тұр. Іріп-шіріп жатқан шикізатты енді не істейміз? Экологиялық кодекс талабына сәйкес, Қазақстанда қағаз бен макулатураны қоқыс полигонына апарып тастауға тыйым салынды. Жаз келе жатыр. Мұны қоймада ұзақ сақтау өрт қаупін тудырады», – деген 25 кәсіпорын басшысы экспортқа қойылған мораторийді жоюды немесе бұл түйткілді шешудің басқа жолын ұсынуды сұрайды.

Оралдық осындай компания басшысы Дмитрий Борисов еліміздің бір шетінен екінші шетіндегі өңдеу зауытына шикізат тасымалдау аса қымбатқа түсетінін де алға тартады.

«Бұрын бұл өнімді Ресейге экспорттайтынбыз. Мәселен, Самараға жеткізу шығыны 40–60 мың теңге болады. Осы көлемдегі жүкті Алматыға тасу 700 мың теңгені, ал Шымкентке – 500 мың теңгені қажет етеді», – деген ол мұндай шығын тіпті ең төменгі кіріске қол жеткізуге мүмкіндік қалдырмайтынына шағымданады.   

Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі Бейбіт Атамқұлов тыйымды жою үшін бұл ұсыныс Сыртқы сауда қызметі мәселелері жөніндегі ведомствоаралық комиссия отырысына шығарылуға тиістігін хабарлады. Шешім сонда құпталады.

«Жалпы, былтырғы 26 желтоқсанда біз қағаз, картон және макулатура тыйымына қатысты кеңес өткіздік. Кеңес қорытындысында «Атамекен» ұлттық палатасына салалық қауымдастықтармен бірге тыйымның тиімділігіне талдау жүргізу жүктелді. Оның негізінде палата өз ұстанымын біздің министрлікке енгізуі керек болатын. Алайда күні бүгінге дейін бізге ешқандай ақпарат түскен жоқ. Макулатураны сыртқа шығаруға қойылған тыйымды алып тастау туралы мәселе әлгі комиссия қарауына енгізілуі үшін ұлттық палата біздің ведомствоға тиісті ұсыныстарды негіздемесімен бірге енгізуі керек», – деген Бейбіт Атамқұлов палатаның мақұлдауынсыз шектеуді алып тастай алмайтынын білдірді.

Хат авторларының бірі кәсіпкер Айгүл Мүслімованың айтуынша, бизнесмендер ҰКП-ға да хат жолдады.

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Қазақ жігіті қоқысты сұрыптаудың тың тәсілін тапты

Отандасымыз Uber, Indriver қосымшаларының бизнес-моделін пайдаланған.

05 Тамыз 2019 16:42 996

Қазақ жігіті қоқысты сұрыптаудың тың тәсілін тапты

«ЭКО-17» компаниясының өкілі Серік Жаңбыршиев үшін соңғы бір айда макулатура жинау әлдеқайда жеңілдеген. Бұрын экомақта өндірісіне қажетті шикізатты іздеп табу үшін арагідік қоқыс төгілетін орындарды аралауға тура келетін. Ал қазір Mobile Recycling System қосымшасының көмегімен өзгелердің керексіз деп тапқан макулатурасын нақты бір мекенжайдан алып кетеді.

«Mobile Recycling System – қоқысты жинап, сұрыптауға арналған қосымша. Оны Ақтан Тумышев есімді азамат ойлап тапқан. Қосымшаның іске қосылғанына көп уақыт бола қойған жоқ. Сол себепті ел ішінде аса танымал емес. Бірақ жақын уақытта халықтың бәрі осы қосымшаны пайдаланатын болады. Мен бұған кәміл сенемін», – дейді Серік Жаңбыршиев.

Mobile Recycling System-ның қызметі Uber, Indriver қосымшаларына ұқсайды. Яғни, қосымша арқылы үйде, жұмыста керексіз макулатура бары туралы тапсырыс қалдырасыз. Тапсырысты қосымшаға тіркелген қызмет көрсетушілер қабылдайды. Осылайша, олар қажетсіз затты үйден алып кетеді және қоқыс үшін сізге ақша төлейді.

Mobile Recycling System қосымшасын бір айдай пайдаланған Серік Жаңбыршиев оның тиімділігі көп дейді.

«Әзірше күніне бір-екі тапсырыс қана түседі. Бара-бара тапсырыстардың көбейетіні анық. Mobile Recycling System қосымшасының тиімді тұсы өте көп. Біріншіден, қайта өңдеуге жарайтын қағаз-кітаптар өзге қоқыстармен былғанып, бүлінбейді. Екіншіден, қоқысты арнайы орынға апарып төгудің қажеті жоқ. Үшіншіден, жиналған қоқыс үшін азын-аулақ болса да ақша аласыз. Макулатураның әр келісіне 15-25 теңге аралығында ақы төленеді. Ақшаны сол жерде бірден қайырымдылыққа аударуға да болады. Төртіншіден, қоқысты тапсырушының да, алушының да уақыты үнемделеді», – дейді «ЭКО-17» компаниясының өкілі.

Оның сөзінше, Mobile Recycling System қосымшасына түрлі мекемелер мен компаниялар қызығушылық таныта бастаған. Пайдаланылған ақ парақтарды өткізген соң оларға жою актісі беріледі.

Еске сала кетейік, «ЭКО-17» компаниясы макулатураны қайта өңдеп, экомақта алады. Экомақта ғимараттардың сыртқы қабатын жылыту үшін пайдаланылады.

Mobile Recycling System-ды ойлап тапқан Ақтан Тумышевке қоқысты жинап, сұрыптауға арналған қосымша жасау идеясы шетелде, Лос-Анджелесте оқып жүргенде келген. 

Жобаның қосымша авторларының бірі Мақпал Тумышеваның айтуынша, адамдарда қоқысты сұрыптап, арнайы қабылдау орындарына өткізу үшін бос уақыт бола бермейді. Бұл тұтас әлем үшін маңызды мәселе боп отыр.

«Қайта өңдеуге болатын қоқысты былғанбаған, бұзылмаған күйінде жинаған тиімді. Әйтпесе, мұның бәрі қосымша шығын. Оның үстіне қалай болса солай сұрыпталған қоқысты қайта өңдеу мүмкін емес. Яғни, қоқысты жинау – қайта өңдеу процесіндегі маңызды кезең», – деген болатын ол «Капитал» басылыма берген сұхбатында.

Жоғарыда айтып өткеніміздей, қосымша Uber, Indriver қосымшаларының бизнес-моделіне негізделген. Жалпы, Mobile Recycling System қосымшасы қоқысты қайта өңдеу үшін шикізат жинаумен айналысатын кәсіпорындарға арналған.

«Біз үш мақсатты көздеп отырмыз. Бірінші – қоқысты сұрыптауды ұйымдастыру. Екінші – мобильді қосымшаға мейлінше көп адам тарту. Үшінші – қоқысты жинау процесін қолайлы ету», – дейді Мақпал Тумышева.

Жоба көп қаржыны талап етеді. Әсіресе, шығынның көп бөлігі платформаны әзірлеп, дамытуға жұмсалмақ. Бұған қосымшаның жарнамасын қосыңыз.       

«Қазір Қазақстандағы Most және Jastar Business атты екі бизнес-инкубаторға қатысып жатырмыз. Бұдан бөлек, Лос-Анджелес қаласындағы LACI (Los Angeles CleanTeach Incubator) бизнес-инкубаторда бақ сынаудамыз», – дейді жобаның қосымша авторы.   

Mobile Recycling System қосымшасын App Store мен Play Market-тен жүктеп алуға болады.  

Фархат Әміренов

Қазақстанға 400 млн доллардың қатырма қағазы импортталады

2019 жылдың алғашқы 4 айында елімізде 21 млрд теңгенің қағазы өндірілді.

29 Мамыр 2019 16:05 1939

Қазақстанға 400 млн доллардың қатырма қағазы импортталады

Фото: Қанат Махамбет

Осыдан 3 жыл бұрын «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасының бастамасымен, отандық целлюлоза-қағаз өнеркәсібі кәсіпорындарының ұсынысы негізінде сол кездегі инвестиция және даму министрі «Қазақстан Республикасы аумағынан қағаз, картон, макулатура және қалдықтарды  шығаруға тыйым салу туралы» бұйрыққа (2016 ж. 14 қазан. №630 бұйрық) қол қойды.

«Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 12 сәуірде шыққан «Сауда қызметін реттеу туралы» заңының 18-бабына, Еуразиялық экономикалық одақ туралы келісімшарттың 29-бабына, сондай-ақ келісімшарттың 7-қосымшасының 10-бөліміне сәйкес, Қазақстан Республикасы аумағынан алты ай бойы қағаз, картон, макулатура және қалдықтарды шығаруға тыйым салуға бұйырамын!», – деп пәрмен берді сол кезде министр.

Сәйкесінше Қазақстаннан шет елге жарты жыл қағаз экспортталған жоқ. Өндіріс көлемі артып, іс алға басты. Бірақ бұл уақытша құбылыс болды. Тыйым салынған мерзім аяқталған соң, жағдай бұрынғы қалпына келді. Елде қайтадан шикізат тапшылығы басталды. Қағаз өндірісімен айналысатын кәсіпорындар өлместің күнін кешті. Нарықты импорт жаулады.

Олқылықтың орнын толтыру үшін қазіргі индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі 2019 жылы 19 ақпанда «Қазақстан Республикасы аумағынан қағаз, картон, макулатура мен қалдық және  ірі қара малдың өңделмеген терісін шығаруға тыйым салу туралы» бұйрық шығарды. Бұйрық бойынша ел аумағынан 2 жыл қағаз, картон, макулатура мен қалдық және  ірі қара малдың өңделмеген терісі шығарылмайтын болды.

Осы тақырып Қазақстан халқы ассамблеясының кәсіпкерлер қауымдастығы мен Қазақстанның қаптаушылар қауымдастығы бірлесіп ұйымдастырған «Қазақстандағы целюлоза-қағаз өнеркәсібі мен қаптау индустриясының дамуы» атты I республикалық форумда талқыланды.

«Біз еліміздегі орман шаруашылығы секторының экономикалық әлеуетін дұрыс пайдалана алмай отырмыз. Себебі орман шаруашылығы мен ағаш өңдеу инфрақұрылымы дамымаған, өндірістік қор тозған. Экономикадағы орман секторының дамуын анықтауда целлюлоза-қағаз саласы маңызды рөл атқарады. Целлюлоза-қағаз комбинаттары өндірістік айналымға ағаш сүректерін салады да, жоғары құн қосылған өнім шығарады», – деді форумда ҚХА төрағасының бірінші орынбасары Жансейіт Түймебаев.

Оның сөзінше, елімізде 300-ге жуық кәсіпорын қағаз өндіру ісімен айналысады.

«2018 жылы өндіріс көлемі 2017 жылғы көрсеткіштен 5%-ға көбейіп, 58 млрд теңгені құрады», – деді Жансейіт Түймебаев.

ҚХА төрағасы бірінші орынбасарының ойынша, қаптама – тауардың беткеұстары. Қаптама тартымды болса, сатып алушылар көбейеді.

«Көп жағдайда сатып алушылар тауарды қажеттіліктен емес, қызыққаннан алады. Жақсы қаптама 5 секундтық жарнаманың рөлін атқарады. Тауар қаптамасы маркетингтің тиімді құралы саналады. Сондықтан сөз болып отырған салаларға мемлекеттік қолдау көрсету экспорттың әлеуетін арттырады», – деді Жансейіт Түймебаев.

Форумда индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі индустриялық даму және өнеркәсіптік қауіпсіздік комитетінің төрағасы Қанат Байытов пікір білдірді. Ол 2019 жылдың алғашқы 4 айында Қазақстанда 21 млрд теңгенің қағазы өндірілгенін айтты.

Өз кезегінде «Атамекен» ҰКП басқарма төрағасының орынбасары Қуаныш Бишімов Қазақстан жыл сайын 200 мың тоннадан астам қатырма қағаз экспорттайтынын, ал біздің елге 400 млн доллардың қатырма қағазы импортталатынын баяндады.   

«Қазір «Самрұқ-Қазына» ұлттық әл-ауқат қорымен импорт алмастыру мәселесін талқылап жатырмыз. Біз отандық өндірушілерді қолдауымыз керек. Елімізге сырттан 400 млн доллардың тауарын кіргізгеннен пайда жоқ. «Атамекен» Қазақстанның қаптаушылар қауымдастығымен бірлесіп, субсидияның қандай түрлерін қолданған дұрыс екенін сараптап жатыр. Бұл бастаманы салалық министрлік қолдап отыр», – деді Қуаныш Бишімов.

Қанат Махамбет

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: