/img/tv1.svg
RU KZ
KASE 2 381,23 Hang Seng 27 610,72
DOW J 29 207,67 РТС 1 535,81
FTSE 100 7 436,64 Бидай 560,00
Қазақстанның қай өңірінде кедей көп?

Қазақстанның қай өңірінде кедей көп?

Азаматтардың басым бөлігі білім алу, емделу, демалу туралы ойламайды. 

31 Қазан 2019 15:27 3840

Қазақстанның қай өңірінде кедей көп?

Автор:

Абылай Бейбарыс

Ресми мәлімет бойынша еліміздің 800 мыңға жуық азаматы кедейлік шегінде өмір сүріп жатыр. Бұл – қазақстандықтардың 4,3%-ы өлместің күнін кешіп отыр деген сөз.

Статистика комитетінің дерегінше, бүгінгі таңда 795 мың қазақстандық ең төменгі күнкөріс деңгейінен аз табыс табады. Тамыз айында еліміздегі ең төменгі күнкөріс деңгейінің мөлшері – 31 982 теңге болғанын ескерсек, жоғарыдағы азаматтардың айлығы шайлығына жетпей отырғанын бірден түсінуге болады.  

Дүниежүзілік банктің мәлімдеуінше, Қазақстан кедейлік шегін шектей алмай отыр.

«Халықаралық стандартқа сәйкес, күніне 1,9 доллардан кем ақша жұмсайтын азамат кедей адамдардың қатарына қосылады. Халықаралық рейтингтерде Қазақстан өз халқының табысын ортадан жоғары деп көрсеткен. Сондықтан бұл елде адамдар күніне кем дегенде 5,5 доллар жұмсауға тиіс. Қазақстанда ресми статистика дұрыс берілмейді. Біздің есептеуімізше, Қазақстан халқының 4,3%-ы емес, 8,6%-ы, яғни 795 мың емес, 1 млн 200 мың адам кедейлік шегінде өмір сүріп жатыр», – деп жазды Дүниежүзілік банк өзінің  зерттеуінде.

Дүниежүзілік банктің Орталық Азиядағы экономисі Уильям Зейтц Қазақстанда кедейлердің көбеюіне екі себеп түрткі болып тұрғанын мәлімдеді.  

«Біріншіден, Қазақстанда экономиканың өсуі мен жалақының өсуі арасында алшақтық бар. Сіздерде орташа айлық жалақы өспейді. Екіншіден, әлем елдері бастан кешкен экономикалық дағдарыстың салқыны Қазақстанға да тиді. Қазақстан экономикасы жаһандық сын-тегеуріндер мен қатерлерге төтеп беруге қауқарсыз. Экономикасы қиындыққа тап болған сайын Қазақстанда кедейлердің саны көбейіп келеді», – деді Уильям Зейтц.

Оның сөзінше, Орталық Азия мемлекеттерімен салыстырғанда Қазақстанның әлеуметтік жағдайы жақсы. Бірақ...

«Қырғызстан, Тәжікстан, Өзбекстан елдерімен салыстырғанда Қазақстан көш ілгері тұр. Дегенмен Қазақстан кедейлік шегін 2013 жылғы көрсеткіш - 5,8%-ға төмендете алмай отыр. Соңғы 6 жылда Қазақстанда кедейлік шегі 6%-дан түскен емес», – деді Дүниежүзілік банктің Орталық Азиядағы экономисі.

Уильям Зейтц Дүниежүзілік банк Қазақстаның қай өңірінде кедейлік шегінде өмір сүріп жатқан адамдар көп екенін анықтағанын айтты.

«Зерттеу барысында Жамбыл, Қызылорда, Батыс Қазақстан, Түркістан, Қарағанды облыстарында кедейлер көп екенін анықтадық. Тұрмысы төмен адамдардың басым бөлігі Түркістан облысын мекендейді екен», – деді шетел азаматы.

Экономист Мақсат Халық ел билігі кедейлік шегін дұрыс анықтамайтынын алға тартты.

«Бізде кедейлік шегін анықтаған кезде ең төменгі күнкөріс деңгейіне сүйенеді. Сөйтеді де бұл ақшаға адамдар бір ай өмір сүре алады деген шешім шығарады. Тұтыну себеті бойынша бір адам күніне бір мың теңгеден артық ақша жұмсауы керек. Бұл тұтыну себетінің ең төменгі көрсеткіші. Статистердің ойынша, адам бір мың теңгеге таңғы ас, түскі ас және кешкі ас іше алады. Ас мәзірінің барлығында ет, балық, жеміс-жидек болады. Бұған кім сенеді?» – деді ол.

Мақсат Халықтың мәлімдеуінше, ел азаматтарының басым бөлігінің табысы білім алуға, емделуге, демалуға жетпейді.

«Адамдар тапқан-таянғандарын азық-түлікке жұмсайды. Олар білім алу, емделу, демалу туралы ойламайды. Себебі бұған қаржылары жетпейтінін біледі. Жұмыс істеп жүрсе де, табысы мардымсыз адамдар бар. Олардың жағдайы жұмыссыздардан жақсы, бірақ оларда кедейлердің қатарында», – деді экономист.

Оның сөзінше, ресми статистика қарапайым азаматтардың өмір сүру деңгейінің жақсарып келе жатқанын растай алмайды. Салдарынан адамдар үнемдеуге көшіп, тұтынуды азайтуға тырысады. Ал бұл экономикаға теріс мультипликативті әсер етеді.

«Кедейшілік азаматтардың ашық наразылығын тудыратын өзекті әлеуметтік құбылыс. Ол адамға өзінің шұғыл қажеттіліктерін, яғни әлеуетті мүмкіндіктерін жүзеге асыруға мүмкіндік бермейді. Кедейшіліктің белең алуы қылмыс, алкоголизм, есірткі қолдану деңгейін арттырады. Кедейшілік көбінесе құндылықтар жүйесінің, мәдениеттің және білімнің жоғалуына әкеп соқтырады. Қаражаттың жетіспеушілігі тұрмысы төмен отбасылардағы балалардың  болашағын бұлыңғыр етеді. Мәселені шешу үшін кедейшілік шегін нақты күнкөріс деңгейімен теңестіру және елдегі нақты кедейшілік шегін қайта есептеу қажет. Бұған қоса ұлттық табысты тең бөлу үшін кешенді шара қабылдап, прогрессивті салық салу шкаласын енгізу керек», – деді Мақсат Халық.

Абылай Бейбарыс

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Еуропадағы кедейшілік қандай деңгейде?

Бір жағынан, қазір әлем бұрынғыдан әлдеқайда бай. 

20 Тамыз 2019 17:29 2145

Еуропадағы кедейшілік қандай деңгейде?

Бір кездері тек элита өкілдері ғана қазір «тым кедейлік» санатына енетін жағдайда өмір сүрген болатын. Бүгінгі таңда мұндай жағдайда өмір сүретін тұрмысы нашар адамдардың саны азайып келеді.

Дүниежүзілік банктің дерегінше, 1990 жылы кедей жандар саны 1,9 млрд-ты құраған. Бұл сол кездегі әлем халқы санының 36 %-ы. 2018 жылға қарай бұл көрсеткіш 650 млн-ға азайып, жұмыр жердегі адамдар санының 8,6 %-ы болды. 

Дегенмен бұл құбылыс барлық елдерде бірдей байқалмады. Қытай мен Оңтүстік Азия елдерінде тұрмыстық жағдайы сын көтермейтіндер саны күрт төмендесе, ал Африканың орталығы мен оңтүстігінде жарты нанға жарымағандардың саны жыл санап өсіп келеді.

Euronews дерегі бойынша, «тұрмысы тым нашар» деп күніне 1,90 доллар жұмсап өмір сүретіндерді айтады. Мұндай көрсеткіштер Еуропада жоқтың қасы. Дегенмен кәрі құрлықта жалақы көлемі көп болғанымен, сәйкесінше шығын  мөлшері де жоғары. 

Осы орайда Дүниежүзілік банк әр елдің табысқа қатысты «кедейлік шегін» белгілейтін бағалау жүйесін жасап шығарған болатын. Еуроодаққа мүше елдердің басым бөлігінде бұл меже 21,70 доллар деңгейінде белгіленді.

Еуростаттың 2017 жылғы мәліметтері Еуропалық Одақтағы адамдардың 22,4% -ы, яғни 113 млн адам кедейлік немесе әлеуметтік оқшаулану қаупінде екенін көрсетеді.

Бұрын жұмыспен қамту кедейліктен шығудың жолы болып есептелетін. Кейбір сарапшылар қазіргі таңда мұның жеткілікті еместігін алға тартып отыр.

«Адамдар көптеп жұмыспен қамтылуда, шынтуайтында олар жалақыларын айдың соңына дейін әрең жеткізіп отыр», - деді Кедейшілікпен күрес жөніндегі Еуропалық құрылымның (EAPN) директоры Лео Уильямс.

Кедейшілікпен күрес жөніндегі Еуропалық құрылымының өкілдері кедейшлік пен кең етек жайған әлеуметтік теңсіздік арасында байланыс зор дейді. Олар әлемдік көшбасшыларды осыны назарда ұстап, кедейшілікпен күресте жаңа стратегия қабылдауға шақырып отыр.

Табиғат Нұрболат

Табысы төмен адамдар кедейліктің қамытын киіп жүр

Ел азаматтарының 80%-ы жалақыдан жалақыға жығылып жетеді.

04 Сәуір 2019 10:59 4418

Табысы төмен адамдар кедейліктің қамытын киіп жүр

Сәуір айының алғашқы күнінен бастап еліміздегі кедейліктің ең төменгі шегі осыған дейінгі 14 849 теңгеден 20 789 теңгеге көтерілді. Бұдан былай кедейлік шегінде өмір сүріп отырған азаматтар 5 940 теңге артық ақша алады.

Кедейлік шегін көтеру мәселесі Қазақстанның 2025 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспарына енгізілген. Аталмыш құжатта кедейлік шегі кезең-кезеңмен ең төменгі күнкөріс деңгейіне жеткізілетіні нақтыланған.

Таяуда осыған қатысты еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі Светлана Жақыпова мәлімдеме жасады. Ол кедейліктің ең төменгі шегі 1- сәуірден бастап көпбалалы және еңбек қабілетін жоғалтқан адамдар үшін ең төменгі күнкөріс деңгейінің 70%-на теңестірілгенін мәлімдеді.

Айтпақшы Қазақстандағы кедейлік деңгейі жайлы жылда айтылады. Былтыр да айтылған. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің бұрынғы басшысы Мәдина Әбілқасымова елімізде кедейлік деңгейі төмендегенін, тұрмысымыздың түзеліп, жағдайымыздың жақсарғанын жеткізген.

«Әлеуметтік кепілдіктерді арттыру бойынша мемлекет жүргізіп отырған әлеуметтік саясаттың нәтижесінде өмір сүру деңгейінің негізгі көрсеткіштері жақсарды. Қазақстанда кедейлік деңгейі 1996 жылғы 34,6%-дан 2018 жылғы 2-тоқсан қорытындысы бойынша 4,7%-ға қысқарды», – деген Мәдина Әбілқасымова. Алайда ол кедейліктің ең төменгі шегі мен ең төменгі күнкөріс деңгейі арасында тікелей байланыс бар екені, салалық министрліктің жағдайды жақсартуға әрекеттенбейтіні, қазіргі кедейлік жұмыссыздықтан ғана емес, табыстың төмендігінен туып отырғаны жайлы жақ ашпаған. Есесіне бұл туралы сенат депутаты, қаржы және бюджет комитетінің мүшесі Дәурен Әділбеков пен мәжіліс депутаты Айқын Қоңыров жеріне жеткізіп айтты.

Дәурен Әділбеков 2019-2021 жылдарға арналған республикалық бюджетке өзгеріс енгізуге арналған  жиында қаржы министрлігі салық және кеден заңнамасы департаментінің директоры Ернар Ержановқа: «Қазір еліміздегі ең төменгі жалақы 42 500 теңге. Бүгінгі бағаммен есептейтін болсақ, бұл - 112,1 доллар. Украинада бұл көрсеткіш -149, Арменияда - 152, Белоруссияда - 154, Ресейде - 172 доллар. Бізде - 112,1, Арменияда - 152 доллар, қалай? Ол жақта мұнай, газ, Менделеев кестесіндегі қазба байлық жоқ. Сіздердің сараптамаларыңыз бен ұсыныстарыңыз қайда? Біз шикізат түрінде қандай тауар түрлерін экспорттаймыз?  Олардың қаншасын өңдеуге тиіс едік?  Сіздерде бюджеттің кірісін ұлғайтуға қатысты ұсыныс болуға тиіс», – деді.

Сенатордың сөзінше, қаржы министрлігі қазына қаржысын еселеу жолдарын қарастырып жатқан жоқ. Мұнай сатудан түскен табыс пен Ұлттық қордан трансферттелген қаржыны тиісті жеріне жөнелтумен ғана айналысып отыр.

«Сіздер табысты еселеудің тиімді тетігін таба аламай отырсыздар. Бұл –дұрыс ұстаным емес», – деді Дәурен Әділбеков.

Айқын Қоңыров Алматыда «КИПР» сараптамалық тобы ұйымдастырған жиында ресми статистика Қазақстанда кедейшілік төмендеп, орташа айлық жалақы көбейгенін алға тартқанмен, ел азаматтарының 80%-ы жалақыдан жалақыға жығылып жетіп жатқанын, оларда келер күнге ақша жинау мүмкіндігі жоқ екенін жариялады.  

«Қазақстандағы кедейшілік жұмыссыздықтан емес, табыстың төмендігінен туып отыр. Себебі бізде жұмыс істеп жүрген адамдардың өзі кедейшілікте өмір сүреді. Бұған дейін өмір сүру деңгейі орташа саналған адамдар кедейлер қатарына қосылуда. Көпшілік өмір сапасын несиелендіру институттары арқылы сақтап қалуға тырысуда. Алайда бұл қадам адамдарды қарызға батырып жатыр», – деді.

Мәжілісменнің мәлімдеуінше, Қазақстанға кедейлікпен күресу бағдарламасын қабылдау және кедейліктің ең төменгі шегін анықтаудың медиандық өлшемін қолдану қажет.

«Қазір ел байлығының көрсеткіші емес, оның үлестірілуі маңызды. Онда орташа әл-ауқат қана емес, медиандық жағдай бағаланады. Әл-ауқаттың медиандық индикаторы кедейлер мен байлардың жағдайын шынайылыққа жақын етіп көрсетеді. Қазақстанда бір ересек адамның орташа әл-ауқаты – 4441 доллар болса, медиандық көрсеткіш – 334 доллар. Барлық елдерде медиандық әл-ауқат орташа өмір сүру деңгейінен төмен. Алайда мұндай алшақтық бірде-бір елде жоқ. Бұл жерде мәселе үлестіруден туып отыр. Шикізатқа тәуелді емес экономика құруға ұмтылуымыздың тиісті деңгейде болмауы өмір сапасын жақсартуға кері әсерін тигізіп тұр», – деді депутат.

Оның сөзінше, еліміздегі тұтыну себеті, өмір сүрудің ең төменгі деңгейі, ең төменгі жалақы сияқты әлеуметтік индикаторлар жүйесі жалған мәліметке толы.

«Шынайы әл-ауқат көрсеткіші бойынша біз дамыған елдер емес, тіпті көптеген дамушы елдерден артта қалып отырмыз. Бізге кәсіпорын меншігі, топ-менеджер және еңбек ұжымы арасында табысты үлестіру балансын түзеу керек.  Қазақстанда қазына қаржысының басым бөлігі түрлі жобаларға бағытталады, ал дәрігерлердің, ұстаздар мен ғалымдардың, мәдениет және өнер қызметкерлерінің табысы инфляция деңгейінен артық өспейді», – деді мәжілісмен.

Еліміздегі қазіргі ең төменгі күнкөріс деңгейі 42500 теңге екенін ескерсек, осы соманың 40%-ын ғана алатын адамдар кедейлердің қатарына қосылады. Шынтуайтына келгенде, біздегі ең төменгі күнкөріс деңгейі көңіл көншітпейді. Оның есептелуі де дұрыс емес.

Өздеріңіз білетіндей, ең төменгі күнкөріс деңгейі дегеніміз құрамына азық-түліктен басқа тауарлар мен қызметтер кіретін ең төменгі тұтыну себетінің құнына тең, бір адамға қажетті ақшалай табыстың шекті мөлшері. Біздің биліктегілер тұтыну себетін азық-түлікпен ғана есептейді, ал тауарлар мен қызметтер туралы жақ ашпайды. Негізі Қазақстандағы тұтыну себеті 43 түрлі аталымнан тұрады. Ал АҚШ-та тұтыну себеті үш жүзге жуық аталымға жуықтайды. Мұнда басымдық азық-түлікке беріледі. Сонымен қатар жанар-жағармайға, темекіге, алкогольге және үйден тыс жерлерде тамақтануға жұмсалатын шығындар қарастырылған. Ал Францияның тұтыну себетіне 500-ден астам аталым енген. Онда шарапқа, мейрамханаға, сұлулық салонына бару шығындары назарға алынған. Біздегі тұтыну себетінің шекті мөлшермен алынғаны сонша, соғыс кезіндегі неміс тұтқындарының нормасынан аз екен. Ал тұтыну себетінің азық-түлікке жатпайтын бөлігі туралы сөз қозғалмайтынын жоғарыда жаздық. Айтпақшы біздің елде дәрі-дәрмек, электр энергиясының, жылумен, сумен қамтамасыз етудің құны тұтыну себетіне кірмейді және күнкөріс шамасының шекті мөлшерін есептеу кезінде қарастырылмайды. Ал бұл қызметтердің құны өсіп отыратыны ең төменгі күнкөріс мөлшерін нақтылау кезінде ескерілмейді. Кедейлік деңгейі еңбек нарығындағы жұмыс күшіне сұраныстың азаюы, әлеуметтік төлем құнының аздығы, сонымен қатар жылдар бойы мардымсыз жалақыға жұмыс істеген адамдар есебінен артады.

Абылай Бейбарыс

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: