/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 434,31 Brent 36,55
Кедейлерге кредит берілмейді

Кедейлерге кредит берілмейді

Несие алу үшін коммуналдық түбіртек жинау керек. 

11:23 06 Қыркүйек 2019 12616

Кедейлерге кредит берілмейді

Автор:

Жанат Ардақ

Елімізде кедейлерге  несие беруге тыйым салынады. Қаржы реттеушісі екінші деңгейлі банктер мен микроқаржы ұйымдарына осындай жаңа талап енгізбекші.

Ұлттық банк басқармасы қаулысының жобасына сәйкес, енді несие беру кезінде қарыз алушының тек табысы ғана емес, сондай-ақ коммуналдық қызметтерге қанша төлем төлейтіні, шетелге саяхат жасайтын-жасамайтыны, дебеттік картамен дүкен-супермаркеттерде қанша сомаға тауар сатып алатыны және басқалары зерделенеді.

Ұлттық банк бұл қадам – Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың қазақстандықтардың 300 мың теңге көлеміндегі тұтынушылық кредит бойынша борышын кешіру бастамасының жалғасы екенін ескертеді.

«Бұл құжат шынында «Қазақстан азаматтарының борыш жүктемесін азайту шаралары туралы» ел Президентінің 2019 жылғы 26 маусымдағы жарлығын іске асыру мақсатында әзірленді. Жоба аясында қарыз алушының борыштық жүктемесін азайту мақсатында борыштық жүктеме коэффициентін есептеу тәсілін қайта қарау ұсынылады. Сонымен бірге қарыз алушының төлем қабілеттілігін бір немесе бірнеше өлшемшарт негізінде тексеруді жүзеге асыру қарастырылған. Бұдан басқа атаулы әлеуметтік көмек алушыларға қатысты борыштық жүктеме коэффициентін олардың тек қана ресми табыстары туралы мәліметтер негізінде есептеу көзделеді», – деп түсіндіреді Ұлттық банктің қаржы ұйымдарының әдіснамасы және реттеу департаментінің директоры Дәурен Сәлiмбаев.

Құжатқа сәйкес банктен не басқа несие беруші ұйымнан қарыз алғысы келетін адамның табысы елімізде жыл сайын бекітілетін ең төменгі күнкөрiс шегінен кем болмауға тиіс. Егер ол отбасылы болса, онда кәмелетке толмаған әрбір мүшесіне келетін табыс көлемі ең төмен күнкөрiс деңгейiнiң жартысынан төмен болмауы шарт.

Егер азаматтың не отбасының табысы осы сомалардан аз болса, онда банкке қарыз алушыға қарыз беруге тыйым салынады.

Осылайша аз қамтылған және өз борышын өтей алмай, ары қарай қордалау тәуекелі бар қазақстандықтардың кредит алуына тосқауыл қойылмақ.

Бұл шектеуді азаматтар өзге жолдармен айналып өтпеуі үшін басқа да шаралар енгізілгелі отыр. Нақтылап айтқанда, әлгіндей адамдарға кредиттік желі ашуға; қолданыстағы банктік қарыз келісімшарты шеңберінде қосымша қарыз беруге тыйым салынады.

Бұдан бөлек банктер және басқасы қарызды өтеу кестесіне сәйкес мерзімді төлемдер мөлшерінің ұлғаюына алып келетін қарыз алушының ашық кредиттік желісінің немесе заемның талаптарын өзгерту туралы да оң шешімдер қабылдай алмайды.

«Қаржы ұйымдарының банк операцияларының жекелеген түрлерін және басқа да операцияларды жүргізуіне шектеулер енгізу туралы» деп аталатын өзгерістер жобасында несие сұрап келген адамнан банктің қандай құжаттар талап ететіні де ашып көрсетіледі.

Атап айтқанда, қарыз алушының табысын анықтау үшін қаржылық ұйымның кредиттік бөлімі келесі өлшемшарт-критерийлерді назарға алмақ:

1) оның 3 айдан бастап 12 айға дейінгі кезеңдегі ресми кірісі. Бұл жерде ресми кіріс дегеніміз – міндетті зейнетақы жарналары туралы есеп немесе ресми кірістер туралы есеп, БЖЗҚ жеке зейнетақы шотынан үзінді-көшірме немесе жұмыс орнынан кірістері туралы анықтама немесе еңбекақы түсетін шоттан банк берген үзінді-көшірме, сондай-ақ оқу орнынан алатын стипендия мөлшері туралы анықтама негізінде есептелген орташа айлық кіріс.

2) 3-12 айға дейінгі кезеңде дебеттік карта бойынша шығыстардың орташа айлық сомасы.

3) 3-12 айдағы дебеттік картаны толтырудың орташа айлық сомасы.

4) қарызды ресімдеуге өтініш берген күні өтініш иесінің депозитіндегі, ағымдағы шотындағы қаржысы сомасы.

5) 3-12 айдағы депозиттерді, ағымдағы шоттарды толықтырудың орташа айлық сомасы.

6) 3-12 айдағы депозиттерден, ағымдағы шоттардан алып қойылған қаражаттың орташа айлық сомасы.

7) бұрын жабылған қарыздар бойынша ай сайынғы төлемнің ең жоғары сомасы.

8) 3-12 айдағы коммуналдық қызметтер бойынша шығыстардың орташа айлық сомасы.

9) соңғы 12 ай ішінде шетелге билет сатып алу фактісін растайтын құжаттың болуы.

10) 3-12 айда интернет-дүкеннен сатып алудың орташа айлық сомасы.

11) меншігінде орташа нарықтық құны кредит құнынан асатын автокөлігінің немесе жылжымайтын мүлкінің болуы шарт.

Бұларға қосымша басқа да өлшемшарттар белгіленуде.

Банк бұл құжаттардың бірқатарын өз бетінше кредиттік бюродан алғызады.

Қалғанын несие алуға құлшынған жанның өзі жинауы керек.

Жанат Ардақ

Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 9%-ға түсірді

Карантин инфляцияны шектеген.  

20 Шілде 2020 22:44 1108

Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 9%-ға түсірді

Ұлттық Банк базалық мөлшерлемені пайыздық дәлізді +/- 1,5 п.т. дейін тарылта отырып, жылдық 9,00% деңгейіне дейін төмендету туралы шешім қабылдады. Осылайша өтімділікті ұсыну операциялары 10,5%-пен,  өтімділікті алу операциялары бойынша 7,5%-пен есептелетін болды.

Мұны ресми орган мамыр-маусымдағы болжамдарының орындалмауымен түсіндіріп отыр. Бірінші жартыжылдықта проинфляциялық тәуекелдердің әлсіреп, экономикалық белсенділік барынша күшті қысқарды. Карантинді қатаңдату шаралары да қосымша дезинфляциялық әсер берген көрінеді.

«Базалық инфляция жалпы инфляцияға қарағанда баяу өсті. Яғни инфляцияның монетарлық құрамы байыпты қарқынмен кқтерілді деген сөз. Экономикадағы доллар үлесінің арту тәуекелдері айтарлықтай төмендеді. Мөлшерлемені төмендетуге оның да үлкен әсері болды. Теңге активтерін қорғауға бағытталған жедел шаралар жарты жылда депозиттерді долларландыру көрсеткішін 43,1%-дан 40,0%-ға дейін төмендетті», – деп жазады Ұлттық банктің баспасөз қызметі.

Бнак мамандарының айтуынша, дәлізді тарылту туралы шешім шешім ақша нарығының мөлшерлемелерін базалық мөлшерлемеге жақындатуға мүмкіндік бермек. Осының арқасында кредиттердің құны түсіп, күшейтілген карантин салдарының ықпалын реттеуге мүмкіндік туындайды. 

 Маусым айында жылдық инфляция ол 7%-ті құрады. Жылдық мәнде бағаның өсуі 11,1%- болып,  сәуір-мамыр аралығында  жеміс бағасы 23%, макарон өнімдері 15,3%, ет және ет өнімдері 14,0%, нан-тоқаш өнімдері мен жарма 13,5%, балық және теңіз өнімдері 11,7% өсті. Ал азық-түлікке жатпайтын инфляция болжамдардан төмен қалыптасып, 5,4% болған. Баға өсімінің айлық серпіні тұрақты және 0,5%-дан аспайды.

Желтоқсан айына қарай жылдық инфляция 8-8,5% шамасында болады деген болжам бар. Әсіресе жыл аяғына қарай инфляция артуы мүмкін. 

«Бірінші жартыжылдықта жалпы ішкі өнімнің барынша айтарлықтай төмендеуі 2021 жылы нысаналы дәліздің 4-6% күйінде сақталуын қамтамасыз етеді. Алғашқы алты айда Қазақстанның жалпы ішкі өнімі 1,8%-ке қысқарды. Бұл 2020 жылғы мамырдың ортасынан бастап карантин шараларының бәсеңдеуіне және сауда мен қоғамдық тамақтану объектілерінің ашылуына қарамастан, қызмет көрсету секторындағы төмендеуге негіз болды. ІЖӨ серпініне ақпарат пен байланыс (9,0%), денсаулық сақтау, білім және мемлекеттік басқару салалары оң үлес қосты. Тау-кен (2,2%) және өңдеу өнеркәсібінде (4,8%) өндірістің өсуі байқалады.  Құрылыс қарқынының 11,2% артуы, ауылшаруашылық өндірісінің көлемінің 2,4% көбеюі экономикалық белсенділікті арттырды. Салалар бойынша көрсеткіштің баяулауы көбінесе қызметтер мен өнеркәсіп секторында байқалады», – делінген баспасөз мәліметте.

Әлем бойынша COVID-19 пандемиясының қайта өршу тәуекелі жоғары болып тұр. Бұл белгісіздікті күшейтіп, болжам жасаушылардың аяғын тұсауда. Қытай экономикасының қалпына келуіне қарамастан, әлемдегі әлеуметтік толқулар, АҚШ пен Қытай арасындағы экономикалық қатынастардың нашарлауы, дамыған елдерде төмен инфляция ұзақ уақыт сақталуы, кейбір елдердегі жоғары жұмыссыздық пен берешектің өсуі де жаһандық экономикаға кері әсер етуде.

«Consensus Economics жыл соңына дейін Ресей экономикасы 5,2%-ға қысқаратынын болжап отыр. Еуоропалық Одақ экономикасының өсімі де болжасбойынша 8,4%-ке дейін төмендемек. Тек Қытай экономикасы бойынша болжамдар өзгерген жоқ. Сондықтан, негізгі макроэкономикалық көрсеткіштердің болжамдарын қайта қарау қажет. Әзірге әлемдік мұнай нарығындағы жағдай салыстырмалы түрде оң деп сипатталады. Көптеген елдерде карантин шараларының әлсіреуі сұраныстың қалпына келуін ынталандырады және мұнай бағасына оң әсер етеді. Әлемдегі локдаунды алып тастағаннан кейін және тиісінше өнеркәсіптік секторды қайта іске қосқан соң мұнайды тұтыну айтарлықтай ұлғайды. EIA деректері бойынша, 2020 жылғы маусымда алдыңғы аймен салыстырғанда мұнайға әлемдік сұраныс тәулігіне 5,3 млн баррельге ұлғайды. Мұнайды тұтынудың өсуі Қытайды қоспағанда, барлық ірі мұнай импорттаушы елдерде тіркелген», – деп жазады Ұлттық банктің баспасөз қызметі.

ОПЕК+ келісімі және АҚШ пен Канадада мұнайдың барынша аз өндірілуі Brent сұрыпты мұнайдың  бір баррелін 42 доллардан жоғары ұстауға мүмкіндік беріп тұр. Осылайша 2020 жылдың екінші жартысында және 2021 жылы мұнайға сұраныстың өсуі күтілуде.

Дегенмен, екінші тоқсандағы мұнай бағасының төмен болуы, оны өндіру қарқынының қысқаруы төлем балансының себеп болды. Базалық мөлшерлемені түсіру туралы шешім инфляцияның болжамды дәлізден ауытқу тәуекелдерін, сыртқы сектордағы қалпына келу қарқынының белгісіздігін және ұлттық экономиканың едәуір қысқаруын ескере отырып қабылданған көрінеді. Ұлттық Банк инфляция серпініне әсер ететін ішкі және сыртқы факторлардың мониторингін жүргізе бермек. Бүгін бекітілген базалық мөлшерлеме енді 7 қыркүйекте нақтыланады.

Есжан Ботақара

Банктер Sunqar мезеттік төлем жүйесін қолдаған жоқ

Ұлттық төлем жүйесі қалай жетілдіріліп, қалай дамитыны белгісіз.

02 Мамыр 2020 12:54 5617

Банктер Sunqar мезеттік төлем жүйесін қолдаған жоқ

Үкімет пен Ұлттық банк қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігімен бірлесіп, 1 қазанға дейін ұлттық төлем жүйесін жетілдіру бағдарламасын іске қосады. Ұлттық банк төрағасы Ерболат Досаевтың түсіндіруінше, жаңа жүйе көлеңкелі экономикамен күресу және нарықтағы қолма-қол ақшасыз есеп айырысу үлесін арттыру үшін қажет.

Қаржы реттеушісінің есебінше, 2016-2020 жылдар аралығында төлем картасын пайдаланушылар саны екі есе өскен. Төлем карталары 15,7 млн-нан 32 млн-ға, ал қолданушылар 14,2 млн-нан 29,8 млн-ға жеткен.  

Адамдар төлем картасымен емес, сол картаға тіркелген телефон нөмірі  арқылы төлем жасауды әдетке айналдыра бастаған. Осыны назарға алған  үкіметтің қаржы блогы телефон нөмірі арқылы жасалған төлем қазынашылық органдардың назарына алынбайтынын айтып, мәселені күн тәртібіне қойды. Өз кезегінде қаржы вице-министрі Берік Шолпанқұлов: «Телефон нөмірі арқылы төлем жасауға жол беріп отырған кәсіпкерлерді салық төлеуге міндеттеу керек» деп мәлімдеме жасады. Оның ойын Ұлттық банк төрағасы Ерболат Досаев қолдап: «Қолма-қол ақшасыз есеп айырысу үлесі ұлғайғанда бюджеттің түсімі артуы керек. Бұл – қалыпты жағдай», – деді.

Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы қаржы технологиясы мен инновацияны дамыту орталығының директоры Константин Пактың пікірінше, нарық ойыншылары заңсыз транзакциялардың алдын алғанда ғана көлеңкелі экономикамен күрестің көрсеткішін жақсартады. Алайда кәсіпкерлер салықтан «жақсы өмір» сүргендіктен жалтармайтынын ескеру керек.

«Тұрақты бизнес-моделі мен табысы бар компания салық төлемеуді тәуекел санайды. Сондықтан бизнесін жоғалтып алмау үшін міндетті төлемдерін дер кезінде аударып отырады. Ал кәсібінен түскен табысы отбасын асырудан аспай отырған кәсіпкерлер салық көлемін қысқарту үшін кірісін көрсетпеуге тырысады. Олар үшін кез келген төлемді телефон нөмірі арқылы қабылдаған тиімді. Салық органдары бизнестің барлық сегментін бірыңғай талапқа бағындырмайынша, кейбір кәсіпкерлер олардың назарынан тыс ақша айналдыруды жалғастыра береді», – деді орталық директоры.

Былтыр Ұлттық банк телефон нөмірі арқылы бір мезетте төлем жасайтын Sunqar жүйесін іске қосты. Халықаралық төлем жүйелеріне балама ретінде дүниеге келген отандық төлем жүйесі еліміздегі ақша айналымына сыртқы төлем жүйелерінің бақылау жүргізуін қысқартуға және төлемдер мен аударымдардан алынатын алымдарды азайтуға ықпал етуге тиіс болды.

Sunqar жүйесіне жеке тұлғалар арасындағы ақша айналымын реттеу және  бөлшек саудадағы заңды тұлғалар мен кәсіпкерлердің QR-код арқылы есеп айырысуына мүмкіндік беру міндеті жүктелді.

Sunqar  барлық екінші деңгейлі банктерді жүйеге қосылуға шақырды. Үш банк ұсынысты қабыл алды. Басқа банктер мемлекеттік жобаға қолдау көрсетпеді.

«Sunqar – мезеттік төлем жүйесі арқылы жасалатын төлемдер мен аударымдарды тегін қылғанда жүйенің танымалдығы артатын еді. Клиенттердің базасын қалыптастырып, серіктестердің санын ұлғайтып алғаннан кейін де ақы алуға болатын еді. Алайда жағдай басқаша өрбіді, – деді Константин Пак.

Бүгінгі таңда еліміздің төлем жүйесі нарығында 20-дан астам отандық және шетелдік төлем жүйесі жұмыс істейді. Қазір олар Қазақстанның ұлттық төлем жүйесі нарыққа қандай ойын ережесін енгізеді деген сұраққа жауап  күтіп отыр. Себебі ұлттық төлем жүйесін енгізудің біртқатар халықаралық талабы бар. Бұл талаптар міндетті түрде сақталуға тиіс.

«Нарықта ойыншылардың барлығын бірдей қамтымайтын төлем төлеу мен аударым жасаудың бірнеше жабық жүйесі бар. Осы жүйелердің жұмысын реттеу керек. Бұған қоса жалпыға ортақ ереже мен төлемдердің бірыңғай идентификациясын сонымен қатар операциялардың стандартын қалыптастыру қажет. Төлем төлеушілердің биометриялық деректерін мемлекеттік деректер базасына енгізу мәселесі де шешілуге тиіс. Осының барлығы қолма-қол ақшасыз есеп айырысудың үлесін арттырады. Сонымен қатар қолма-қол ақша беретін инфрақұрылымдарға жұмсалатын шығындарды азайтады», – деді Константин Пак.

Оның ойынша, нарықтағы ойыншыларды Sunqar мезеттік төлем жүйесіне интеграциялау үшін оларға тиімді коммерциялық ұсыныс жасау қажет.

«Ұлттық төлем жүйесі бірінше кезекте отандық компанияларды қамтиды. Себебі олардың қаржылық қызметін Ұлттық банк реттейді. Атап көрсетерлігі, ел аумағында жұмыс істесе де, қаржы реттеушісінің реттеуінен тыс ойыншылар бар. Бұл қалыпты жағдай. Мемлекеттік органдардың қаржы секторынан мейлінше мол мағлұмат, оның ішінде банк құпиясына жататын мәліметтерді де біліп отыруға деген ұмтылысы жыл сайын артып келеді. Орталықтандырылған жүйе қалыптасса, мемлекет нарық ойыншыларына сұрау салмастан, өзіне қажетті ақпаратты алып отырады. Соңғы уақытта «банк құпиясы» деген ұғым көмескіленіп, кейбір ақпарат сыртқа тарап кететін болып жүр. Бұлай жалғаса берсе Ұлттық банк халықаралық дәрежедегі тәуекелге тап болады. Себебі Еуроодақ азаматтарының жеке деректерінің құпиялығын қорғайтын заң бар. Өздеріңіз білетіндей, Еуроодақ азаматтары Қазақстан банктерінің желісі арқылы транзакция жасайды. Егер олардың жеке деректері үшінші жақтың, қазіргі жағдайда мемлекеттің қолына түссе немесе талдау мен сараптау кезінде ашық ақпарат алаңына шығып кетсе, екінші деңгейлі банктерге айыппұл төлеуге мәжбүр болады, – деді сарапшы.

Абылай Бейбарыс