/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 376,04 Brent 36,55
Киім нарығында кімге тәуелдіміз?

Киім нарығында кімге тәуелдіміз?

Отандық киім өндірушілер нарықтағы сұраныстың 2%-ын да қанағаттандыра алмай отыр.     

17:09 14 Қараша 2019 2227

Киім нарығында кімге тәуелдіміз?

Автор:

Құралай Құдайберген

Елімізге әлем елдерінің жартысынан киім импортталады. Оның ішінде алыстағы Лаос, Кабо-Верде, Гватемала, Сен-Бартелемидан бастап, көрші Қытай бар. Жалпы биылғы жылдың алғашқы сегіз айында республика аумағына 36,7 мың тонна киім кіргізілген. Аталған көрсеткіш өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 1,5 есеге жоғары. Егер мұны ақшаға шақсақ 427 млн долларды құрайды. Осылайша сырттан келетін бұйымдар көлемі 28%-ға артқан. Бұл елімізге күніне 1,75 млн долларға 151 тонна киім-кешек кіргізіледі деген сөз. Ал Қытайдан келетін тауар 2018 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 2,4 есеге ұлғайып, 124,8 млн долларға жетті. Сондай-ақ Ресейден келетін импорт 16%-ға өссе, Түркиядан 3 есеге артқан. Аталған үш ел қазақстандықтардың 76%-ын киіммен қамтуда. Бұл ретте отандық өндірушілер сұраныстың 2%-ын да қамти алмай отырғанын айта кету керек. Киім өндірісі бойынша отандық статистика қандай? Қазақстандық кәсіпкерлер не дейді? Сарапшылар аталған сегментті дамытудың қандай жолдарын ұсынады? Іnbusiness.kz  осы сауалдарға жауап іздеп көрді.

Статистика да көңіл көншітпейді

2019 жылдың алғашқы тоғыз айының қорытындысына сәйкес, киім мен аяқ киім өткен жылмен салыстырғанда 7,8%-ға қымбаттады. Оның ішінде әйелдер киімінің бағасы 7%-ға, ерлердікі 7,6%-ға және балалардікі 7,9% жоғарылады.

Ал бұл саладағы өндіріске келер болсақ, жыл басынан бері отандық цехтар 29,1 млрд теңгеге киім тіккен. Жалпы өндіруші кәсіпорындардың басым бөлігі Алматы облысында (24,8%), Алматы (14,2%) мен Шымкентте (10,8%) орналасқан. Бұған қарамастан сырт киім бойынша отандық өндірушілер нарықтағы сұраныстың бар болғаны 1,7%-ын ғана қамтуда. Ал шұлық және тоқыма бұйымдар саласы бойынша көрсеткіштер 8,9% шамасында.

Отандық кәсіпкерлер не дейді?

Кәсіпкер Жанат Бақыт аптасына 500 көйлек, 600 жеңіл көйлек, 300 шапан, яғни жалпы саны 2 мыңнан аса киім шығарады. Бизнесменнің сөзінше, оның барлығы бірден сатылып кетеді екен. Алайда киім – кешек өндірісіне қажетті түймеден бастап инеге дейін шетелден келетіні тағы бар. Соған қарамастан ол отандық өндірушілер бағаның қолжетімділігіне мән беруге тиіс дейді.  

«Матаны Түркия, Өзбекстан, Қырғызстаннан аламын. Қосымша түйме сынды бұйымдардың барлығы шетелден келді. Киімдердің жалпы құны қымбат болмау үшін шикізаттарды көтерме бағамен сатып алуға тырысамын. Тұтынушылардың сұранысы осы. Яғни, қолжетімді көйлектер тез өтеді. Бізде өндірушілер киімдеріне шетелдік мата деп бағаны көтеріп тастауды әдетке айналдырған. Әрине, халық 400 мың тұратын отандық бешпетті алғанша, 40 мың тұратын Түркияның немесе 4 мың тұратын Қырғызстанның бешпетіне ұмтылады», – деді кәсіпкер.

Кәсіпкердің пікірінше, шикізат пен баға мәселесі отандық нарықта кездесетін қиындықтардың тек басы ғана. Сонымен қатар Жанат Бақыт салық төлемей көшірме жасайтындар мен отандық өндірушілер арасында бәсекенің жоқтығы да аталған сегменттің дауына кедергі жасайтынын айтып отыр. 

«Ұлттық нақыш қосып, менің киімдерімнің көшірмесін жасайтындар өте көп. Бұл заңмен реттелмеген. Олар салық төлемейді, базарларда саудаланады. Дегенмен заманауи үлгідегі ұлттық киімдерді дамытып жатқандарына қуанамын. Отандық өндірушілер арасында бәсекелестік жоғары емес. Көбіне біздің өнімдермен импорттық тауарлар жарысады», – деді кәсіпкер.

Сарапшылар пікірі қандай?

ҚР Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары қауымдастығының президенті Любовь Худова басты кедергі елге заңсыз, жасырын түрде әкелінетін киімдер екенін айтады. Сарапшының сөзінше, жылына контрабандалық жолмен әкелінетін  жеңіл өнеркәсіп өнімдерінінің жалпы сомасы 2 млрд долларды құрайды.

«Бұдан бөлек, ішкі нарықта тауар өндірушілерге қолайлы экономикалық жағдай жасалмаған. Сонымен қатар, сауда орталықтары отандық өндірушілерді қолдаудың орнына тек жалға беруші қызметін атқарып отыр»,-деді жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары қауымдастығының президенті.

Любовь Худованың айтуынша, бұл мәселелерді шешу үшін қауымдастық Түркия тәжірибесінің негізінде QazBrands отандық киім брендтерін дамыту бағдарламасын әзірлеген.

«QazBrands бағдарламасы аясында ішкі нарықтағы негізгі тауар өндірушілерге ыңғайлы жағдай жасап, тоқыма бұйымдар саласын дамытуды көздеп отырмыз. Мәселен, жыл сайын елімізде 37,5 млрд теңгеге мектеп формасы сатылады. Оның тек 7%-ы ғана  отандық өндірушілерге тиесілі. Осы олқылықтың орнын толтыруға QazBrands бағдарламасы негіз болуға тиіс. Бұдан бөлек, Қазақстанда тігін бұйымдарының қажеттілігі 200 млрд долларды құрайды. Ал арнайы жұмыс киімдерінің нарығы 1,8 млрд доллар. Бұған жаңағы 37,5 млрд теңге мектеп формасы нарығын қосу керек. Осының барлығын қамту үшін біз арнайы ұсыныстар жаздық», – деді қауымдастық басшысы.

Любовь Худова айтқан ұсыныстардың негізгісі  - инвестиция тарту, жаңа өндірістік технологияларды меңгеру, экспорттық стратегия жасау, тоқыма, тігін, трикотаж, былғары бұйымдарына қосымша құн салығын төмендету, жеңіл өнеркәсіп саласында жұмыс істейтіндердің барлық табысы бизнесін дамытуға жұмсалады деген шартпен салықтан босату сынды шаралар қолдану. Сарапшының пікірінше, QazBrands бағдарламасы осының барлығын қамтыған жағдайда киім нарығындағы отандық өндірушілер көрсеткіші 2%-дан әлде қайда жоғары болмақ.

Құралай Құдайберген

Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындарының құрдымға кету қаупі бар

ҚҚС алынып тасталса, мектеп киімінің бағасын 12-15%-ға арзандатуға мүмкіндік болады.  

05 Мамыр 2020 20:17 2996

Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындарының құрдымға кету қаупі бар

Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары қауымдастығының президенті Любовь Худованың айтуынша, елімізде осы саланы дамытудың стратегиялық жоспарын құруды қолға алу қажет.

«Қазіргі дағдарыс кезінде әлем елдері жеңіл өнеркәсіпке қолдау көрсетіп жатыр. Мысалы, Қырғызстан жеңіл өнеркәсібін салықтың барлық түрінен босатты. Беларусь, Ресей, Өзбекстан, Түркия елдері тоқыма өндірісіне, трикотаж, аяқ киім тігу тәрізді салаларға айтарлықтай көңіл бөлуде. Беларусь пен Ресейде жеңіл өнеркәсіпті дамытудың стратегиялық жоспары бар. Біздің елде де стратегиялық даму бағдарламасы әзірленіп, осы салаға қолдау көрсетілуі тиіс. Әсіресе салықтық жеңілдік керек», – деді ол.

«MIMIORIKI» сауда белгісімен танымал кәсіпорын директоры Инна Апенко өндірісшілерге мемлекет тарапынан қолдау көрсетілсе, тұтынушыға да септігі тиетінін айтты.

«Пандемияға байланысты көптеген мәселе туындап отыр. Қазақстандық брендтердің кейбірі мүлдем жойылып кеткелі тұр. Оларға көмек көрсететін күн туды. Қазір отандық брендтерді ынталандыру үшін мемлекет бірқатар шара қабылдай алар еді. Сауда орындарын жалдау үшін төленетін ақы өнім бағасының 30%-нан 50%-на дейін жетеді. Бірінші кезекте, QazBrands аясында сұрайтынымыз – қазіргі сауда орталықтары жабық тұрған кезде сауда алаңдарын жалдау ақысын жылдың аяғына дейін 50%-ға субсидиялау. Сауда орталықтары қазіргі жұмыс істемей тұрған кезімізде жалдау ақысын, коммуналдық төлемдерді талап етпесе дейміз», – деді Инна Апенко.

Сондай-ақ ол еліміздің жеңіл өнеркәсібінің шетелдік шикізатқа тәуелдігі мен мектеп киімін тігу мәселесіне тоқталды.

«Елімізде өндірілмейтін шикізат импортына салынатын баж салығын уақытша алып тастауды сұраймыз. Бұл шара тауар бағасын валюта бағамы өзгергенге дейінгі деңгейде ұстап тұруға мүмкіндік береді. Қазір тұтынушылар бағаның өскенін еш қаламайды. Өйткені соңғы 1-1,5 ай ішінде халықтың қалтасы жұқарды. Үшіншіден, мектеп формасын тігетін кәсіпорындар үшін қосымша құн салығын (ҚҚС) алып тастау қажет. Мектеп киімі әлеуметтік маңызы бар санатқа жатады. Мектепте форма кию міндетті болғандықтан, оқушы киімін сатып алу әр ата-ананың қалтасына жүк түсіреді. Әсіресе көп балалы отбасыларға қиын. ҚҚС алынып тасталса, мектеп киімінің бағасын 12-15%-ға арзандатуға мүмкіндік болады», – деді Инна Апенко.

Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары қауымдастығының президенті Любовь Худованың мәліметінше, бүгінгі күні осы саладағы кәсіпорындарында 13 мың адам жұмыс істеуде. Олардың 90%-ы әйелдер.

Нұржан Көшкін

Роман Скляр: маржиналды салаларға өту маңызды

ИИД министрі кәсіпкерлерді қосылған құны жоғары тауар шығаруға шақырды. 

01 Қыркүйек 2019 21:10 2233

Роман Скляр: маржиналды салаларға өту маңызды

Фото: sputniknews.kz

Жаз айының соңғы күндері елордада жеңіл өнеркәсіп өкілдері бас қосқан «Altyn Oimaq» көрмесі мен форумы өтті. Форум барысында Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі Роман Скляр өңдеу өнеркәсібін дамытуға бағытталған индустриялық дамуды әртараптандыру қажеттігін, технологиялар трансферті арқылы өндірісті модернизациялау шаралары атқарылып жатқандығын, жеңіл өнеркәсіптің кемшін тұстары мен мүмкіндіктерін сөз етті.

«Бүгінгі күні еліміздің жеңіл өнеркәсібі кәсіпорындарының бәсекеге қабілетінің төмен болуының бір себебі,өкінішке қарай, олардың шоғырлануы бағаға қосылған құнының төмен болуынан екенін көріп отырмыз. Сол себепті Қазақстан да қарапайым тігіннен, сыртқы нарықта сұранысқа ие бірегей өнім шығаратын фэшниндустриясына қадам басу қажет. Тек өндірісті ғана дамытып қоймай, жоғары маржиналды салаларға өту маңызды. Дайын өнім өндіру,  маркетинг, дизайн және дистрибуциясы, сондай-ақ ұлттық бренд түріндегі киім-кешек пен аяқ киім жасауға басымдық беріледі», - деді Роман Скляр.

ИИД министрі өндірісшілерді мемлекеттен тапсырыс күтіп қана отырмай, әлемдік трендтер мен қоғамдағы үдерістерді негізге ала отырып, өнім шығаруды жоспарлауға шақырды.

«Дүние жүзінде жеңіл өнеркәсіптің маңызын ескере отырып, әлем елдері осы салаға айтарлықтай қолдау көрсетіп, инвестициялар салуда. Біз халықаралық тәжірибенің ең үздік практиктерін зерделеп, өзімізге енгіземіз. Сыртқы жаһандық нарықта бәсеке өте үлкен екенін білесіздер, осы ортада өз орнын тапқан кәсіпорындар шынында да табысты болады. Бағыт-бағдарын экспортқа ұстанған осындай кәсіпорындар алдағы бес жылдықта Қазақстан бизнесінің дамуының локомотивіне айналуы керек. Сол себепті, бағасына қосылған құны жоғары, экспорттық әлеуеті бар кәсіпорындарға мемлекеттік қолдау басымдылығы беріледі»,- деді министр.

ИИД министрі Р. Скляр сөз соңында барша кәсіпкерлерге табыс тілей отырып, бизнестің дамуына мемлекет тарапынан әрдайым қолдау көрсетілетіндігін айтты.

Нұржан Көшкін