/img/tv1.svg
RU KZ
Коронавирусты диагностикалау және емдеу жолдары

Коронавирусты диагностикалау және емдеу жолдары

Еліміздің ғалымдары клиникалық хаттаманы жетілдіруде.

09:58 06 Шілде 2020 2464

Коронавирусты диагностикалау және емдеу жолдары

Автор:

Нұржан Көшкін

Бүгінгі күнгі өзекті мәселенің бірі – коронавирустік инфекцияны диагностикалау және емдеу. Осы орайда Медицина ғылымдарының кандидаты, доцент, «Астана медицина университеті» КЕАҚ жедел медициналық көмек, анестезиология және қарқынды терапия кафедрасының меңгерушісі Нұрила Малтабарова мен «Астана медициналық университеті» КЕАҚ кафедрасының доценті Баян Тұрдалина халықты мазалап жүрген бірқатар мәселені сөз етті.

Дәрігер адамдардың қайтыс болу себептерінің бірін атап, коронавирус жұқтырған адамның өкпесіне сұйықтықтың жиналу себебін түсіндірді.

«Өкпенің ісінуі тек қана коронавирустік инфекцияда ғана емес, жалпы ауыр жағдайларда болады. Ал COVID-19 кезінде өкпе мен қан тамырлары арасындағы интерстициалды кеңістік ісінетіні белгілі. Ауру қиын жағдайда өткен кезде интерстициалды кеңістікке вирус жұғып, онда сұйықтық жиналады. Сұйықтық өте көп болған кезде, өкпе ісініп, қайғылы жағдайға әкелуі мүмкін. Бұл «инфузиялық терапия» деп аталатын сұйықтықпен шамадан тыс емдеу кезінде ғана болмайды. Сұйықтықтың жиналу тетіктері өте көп. Ең бастысы, бұл вирус өкпе тіндеріне өте жылдам зақым келтіреді. Тағы бір айта кеткім келетіні – артериялық қан қысымы, қант диабеті, артық салмақ тәрізді тәуекел факторлары бізде өте көп. Мысалы, жүрек-қан тамыры жүйесі ауруы кезінде адам тәніндегі сұйықтық шамадан тыс артып, орын ауыстырып, өкпе ісінеді. Адамдардың қайтыс болу себептерінің бірі – өкпенің ісінуі болуы мүмкін. Алайда бұл сұйықтықпен емдегеннен емес, жүрек-қан тамыры жүйесінің әлсіздігінен болады. Қайталап айтайын, бұл жүрек-қан тамыры жүйесі әлсіздер мен егде жастағы адамдар тәуекел тобына жатады», – деп атап айтты кафедра меңгерушісі.

Ал доцент Баян Тұрдалина COVID-19 індеті кезінде бактерияға қарсы терапия мен дәрі-дәрмектерді пайдалану жайлы айтып өтті.

«COVID-19» диагностикасы мен емдеудің клиникалық хаттамасының ең бірінші нұсқасы ақпан айында әзірленген. Еліміздің ғалымдары содан бері хаттаманы жетілдіру тұрғысында аянбай еңбек етуде. COVID-19 вирустық инфекция болғандықтан, осы хаттаманың бактерияға қарсы бөлімінде антибактериалдық терапияның тікелей көрсеткіштері жоқ. Бактерияға қарсы терапияны науқасқа бактериалдық инфекция қосалған жағдайда әрі дәрігер нақты айтқан кезде ғана қолданған дұрыс. Оның барлығы хаттамада қосымша ескертпе ретінде көрсетілген», – деді ол.

Медицина маманы сондай-ақ, ел тұрғындары тарапынан «дексаметазон» дәрісін пайдалану туралы жиі қойылатын сұраққа да жауап берді.

«Дексаметазон көрсеткіштері бойынша қабынуға қарсы әсер ететін дәрі әрі тек стационарда ғана өте ауыр жағдайдағы науқастарға тағайындалады. Амбулаторияда берілмейді. Бұл дәріні қолдану клиникалық хаттаманың арнайы бөлімдерінде көрсетілген. Әлеуметтік желілерде дұрыс ақпараттың таралмауына байланысты, дәріні үйде сақтау үшін жай ғана қор ретінде сатып алу көбейді. Сол себепті, тек ресми мәліметтерге ғана сенуге шақырамын. Клиникалық хаттама ресми сайттарда тұрақты түрде жарияланып отырады. Оны дәрігерлер жұмыстарында пайдаланады. Клиникалық хаттамаға сай емделген көптеген адам жазылып шығып жатыр», – деп түсіндірген Баян Тұрдалина, басқа да танымал дәрілерге тоқталып өтті. 

«Клиникалық хаттамаға COVID-19 кезінде вируске қарсы дәрі-дәрмектер тобы енгізілген болатын. Ол ең бірінші лопинавир-ритонавир құрамдас және гидроксихлорохин, хлорохин препараттары. Олар стационар жағдайында, яғни тікелей клиникалық зерттеу аясында тағайындалады. Ал парацетамол мен ибуфен стероидты емес, қабынуға қарсы дәрілер. Оны дене қызуы жоғарылағанда қабылдайды. Дәрігер ретінде осы парацетамол мен ибуфенді дәрігеріңіздің бақылауымен, дене температурасы 38,5 градустен жоғары болған кезде ғана пайдалануларыңызды сұраймыз», – деп айтты кафедра доценті.

Дәрігерлер сондай-ақ, тыныс алу жаттығулары және спортпен айналысу жайлы пікірін білдіріп, дәрумендер және ұйқының пайдасын сөз етті.

«Коронавирус жұқпалы ауру. Сондықтан өкпеде немесе басқа дене мүшесінде өзгеріс болуы мүмкін. Тыныс алу гимнастикасы аурудың жедел кезеңі аяқталғаннан кейін ғана тиімді. Осындай жаттығулар мен физиотерапиялық әдістерді жедел кезеңде жасау адамға зиянын тигізеді. Тек науқас стационарда емін алып болған соң, оңалтушы-дәрігердің тағайындауымен, үйінде тыныс алу жаттығуларын жасаған пайдалы. Спортпен айналысу туралы айтар болсам, ағзаға артық жүктеме түсірген дұрыс емес. Иммунитеттің жақсы болуы үшін мөлшерге сай ғана дене шынықтырумен шұғылданып, жүгіру, жүру қажет. Ал індет жұқтырғандарға спортпен айналысуға дәрігерлер кеңес бермейді. Психологиялық-эмоционалды тыныштықтың болғаны жөн. Ұйқы орталық жүйке жүйесіне жақсы әсер етеді. Ми, жүрек, өкпе жүйесі тынығуға тиіс. Ұйықтау арқылы иммунитетімізді сақтаймыз. Дәрумендерге келер болсақ, олар иммунитеттің нығаюына, зат алмасу процесінің реттеліп отыруына септігін тигізеді. Нақты «коронавирустен сақтайды» деп дәлелденген дәрумендер базасы жоқ. Алайда дәруменді артық пайдаланбау керек. Дәрумендер балаларға салмағына қарай норма бойынша тағайындалады», – деп айтып өтті дәрігер-ғалымдар.

Сонымен қатар, ғалымдар иммунитеті жақсы адамдарға да иммунитетіне ғана сенбей, сақтанып жүруге кеңес берді. Әсіресе, коронавирус кезінде шылым шегудің зиянын ерекше еске салды. Өйткені, темекі тартатын адамның өкпесі оттегіні көбірек қажет етеді.

«Темекі мен электронды сигарет тартушылар тәуекел тобына жатады. Өйткені өкпе тініне никотиннің тигізер залалы зор. Өкпеде газ алмасу процесі жүреді. Оттегі кіріп, көмірқышқыл газы шығып, өкпені желдетіп отырады. Егер адам ұзақ уақыт электронды болса да, шылым шексе, өкпесі оттегіні көбірек қажет етеді. Аурудың алдын алу шараларының бірі ретінде немесе ауру жеңілірек өтуі үшін темекіні тастаған жөн. Коронавирус кезінде оттегінің жетіспеушілігі болады. Сол себепті, өкпеге тиетін залал өте зор», – деді Нұрила Малтабарова.

Нұржан Көшкін


Біздің Telegram каналымызға жазылыңыздар!

Кавасаки синдромы: балаларды бұл індеттен қалай қорғай аламыз?

Аталған дерт тек коронавируспен ауырған балаларда ғана кездеседі. 

13 Тамыз 2020 13:36 4439

Соңғы күндері  желіде тараған Кавасаки синдромына шалдыққан балалар туралы ақпарат елдің үрейін ұшырды. Алайда бұл ауру жаппай тараған жоқ. Пандемия басталғалы Алматы, Нұр-Сұлтан, Павлодар қалаларында синдромның үш дерегі тіркелген. Ал желіде Кавасаки коронавирустың тек балалар арасында кездесетін түрі деген жансақ пікірлер де өріп жүр. Сондықтан бұл синдром туралы нақты деректер мен маман пікірін ұсынамыз.

«Сақтансаң, сақтайды»

Кавасаки синдромы алғаш рет Италияда -10, Нью-Йоркте - 53, Лондонда 8 балада байқалған. Оның қайдан пайда болатынын шетелдік дәрігерлер де дөп басып айта алмай отыр. Мамандардың айтуынша бұдан сақтанудың жалғыз жолы коронавирустық инфекцияны жұқтырмау. Өйткені аталған синдром коронавирустан емделген балаларда екі-үш аптадан кейін анықталған. Медицинада мұны «COVID-19-бен уақытша байланыстағы мультижүйелік қабыну» деп сипаттайды. Яғни, бұл дерт коронавируспен тікелей байланысты.

Кавасаки синдромы мен Каваски ауруы

Педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми орталығының басқарма төрайымы Риза Боранбаева бұл синдромға шалдықпау үшін ең алдымен коронавирустан сақтану керегін айтады. Ол үшін сау балаларға түрлі дәрі беріп алдын-алуға тырысудың қажеті жоқ. Әдеттегі сақтық шараларын жасау жеткілікті.  Бұған қоса Кавасаки синдромынан бөлек, осыған ұқсас Каваски ауруы да бар екен.

«Екеуінің айырмашылығы - аурумен жаңа туған нәрестеден бастап 8 жасқа дейінгі балалар ауырса, синдром 20 жасқа дейінгі жасөспірім мен жастар арасында да болуы мүмкін», – дейді дәрігер.

Кавасаки ауруымен Қазақстанда жылына шамамен бес бала ауырады. Ал синдром биыл тұңғыш рет тіркелген.

«Оның басты белгісі – бала коронавирустан емделгеннен кейінгі екі-үш аптада білінеді. Алдымен дене қызуы 38 немесе одан да жоғары көтеріліп, бұл бірнеше күн бойы жалғасады. Балада жөтел пайда болып, тыныс алуы қиындап, аяқ-қолы, денесінде бөрткен, көзінде коньюнктивит пайда болады. Тілі, алақаны мен табаны қызарып, іші қатты ауырып, өтуі мүмкін», – дейді Риза Боранбаева.

Медицина маманының айтуынша, мұндай белгі байқалса, учаскелік дәрігер мен жәдел жәрдемді шақыру керек. Алайда инфекциялық бөлімге жатқызуды талап етудің керегі жоқ.

«Балада Кавасаки синдромының белгісі байқалса, инфекциялық бөлімге емес, көпсалалы педиатриялық клиникаға жатқызу қажет», – дейді «ақ халатты».

Асқындырып алмау керек

Ем стационарда жүргізіледі. Ауруханада сараптама тағайындалып, қан сарапталып, коагулограмма жасалып, УЗИ, КТ, ренгтген арқылы тексеріп, салалы диагностика жасайды. Адам бұл індетпен орташа немесе ауыр деңгейде ауыруы мүмкін.  

«Дерт асқынып кетсе, тамырларды зақымдап, жүрек жетіспеушілігіне алып келуі ғажап емес. Егер дер кезінде анықтап, көмек көрсетілсе ауруды асқындырып алмай жылдам емдеуге болады», – деді Риза Боранбаева.

Мамандардың айтуынша, бастысы коронавирустан сақтану. Егер шалдыққан күннің өзінде аталған синдром белгісі пайда болады деп үрейленудің қажеті жоқ. Өйткені Англияда коронавирусқа шалдыққан 313 мың баланың тек 200-нен бұл синдром белгісі байқалған.

Ал балалардың коронавирусты жұқтыруы ересектерге қарағанда сирек. Қытай, Италия, АҚШ, Англияда бұл дертке шалдыққандардың 2%-ы ғана балалар. ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің ресми өкілі Бағдат Қожахметов БАҚ-қа берген ақпаратында коронавирустық инфекцияны 2257 бала жұқтырып, оның 114-і ауруханада жатқанын айтқан. Кавасаки синдромы туралы деректерді ең алдымен осы балалардың ата-аналары қаперде ұстауы тиіс.


Біздің Telegram каналымызға жазылыңыздар! 

Құралай Құдайберген

Министрлер денсаулық сақтау саласын сынақ алаңына айналдырды

Реформадан көз ашпаған отандық медицина оңалмай тұр.

11 Тамыз 2020 15:58 1903

Қазақстан коронавируспен күрескен елдердің алдында омақаса құлады. Ал денсаулық сақтау саласының шікірейген шенеуніктері қарапайым халықтың амандығы үшін «бастары ауырып, балтырлары сыздамайтынын» көрсетті. Жүйеде жылдар бойы қордаланған және шешімін таппаған мәселелер отандық медицинаны осындай жағдайға жеткізді.

Денсаулық сақтау жүйесіндегі бассыздық тәуелсіздіктің алаң-елеңінде басталды. Халық киерге киім, ішерге ас таппай жүргенде сол кездегі денсаулық сақтау министрі Василий Девятко: «Медицинаны нарыққа бейімдеу керек!» деген ұранмен медициналық сақтандыру қорын құрды. Ойланбай істелген істің ақыры жақсы болмады. Халықтың қорға құйған миллиондаған қаржысы қолды болды. Сол кездегі міндетті медициналық сақтандыру қорының басшысы Талапкер Иманбаев қыруар қаржыны қымқырып, шетел асып кетті. 2001 жылы Қазақстан Республикасының соты Талапкер Иманбаевты ұйымдасқан қылмыстық топтың басшысы ретінде сыртынан 9 жылға соттады. Ал оның сыбайластары табылған да, танылған да жоқ.

Медициналық сақтандыру қорының құрылуына ұйытқы болған сол кездегі денсаулық сақтау министрі Виталий Девятко да судан «құп-құрғақ» күйінде шықты. Осылайша елімізге енгізілген алғашқы міндетті медициналық сақтандыру қоры құрдымға кетті. Осы жерде айта кетейік, қазіргі міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі де жетісіп тұрған жоқ.

2004 жылы денсаулық сақтау министрі қызметіне негізгі мамандығы энергетик, менеджер-экономист Ерболат Досаев тағайындалды. Ол еліміздің денсаулық сақтау саласын апаттық жағдайға жеткізді.

Ерболат Досаев ауылдық жерлердегі фельдшерлік-акушерлік пункттерді қысқартты. Балалар емханалары мен әйелдерге кеңес беретін орталықтарды жапты. Тегін медициналық қызмет деген түсінікті жойды.

Менеджер-экономистің медицина саласыдағы мансаптық жолы 2006 жылы айқай-шумен аяқталды. Оңтүстік Қазақстан облысында 190 кішкентай бүлдіршін дәрігерлердің қателігінен ВИЧ-инфекциясын жұқтырып алды. Министр халықпен алысып, жұлысып жүріп, тағынан тайды. Бірақ ешқандай жауапкершілікке тартылмады.

Денсаулық сақтау саласының тізгіні Анатолий Дерновойдың қолына тигенде де айымыз оңынан туған жоқ. Әріптестері секілді ол да денсаулық сақтау саласын реформалауға білек сыбана кірісті. Министр медициналық жоғарғы оқу орындарындағы педиатрия факультетінің тамырына балта шапты. Балалар дәрігерін даярлайтын факультеттерді түбірімен жойды. Бірнеше жылдан кейін денсаулық сақтау саласы кадр тапшылығын сезіне бастады. Мәселені шешу үшін педиатрия факультеттері қайта ашылды. Бұл кезде Анатолий Дерновойдың денсаулық сақтау саласында шатағы жоқ еді. Себебі Президент оны қызметінен босатқан болатын.

Жақсылық Досқалиев 2 рет 2001-2004 және 2008-2010 жылдары денсаулық сақтау министрі болды. Алғаш рет министр болғанда ол отбасылық дәрігерлік амбулаторияларды көзден бұл-бұл ұшырды. Екінші рет министр болғанда қолданысқа бірыңғай ұлттық денсаулық сақтау жүйесін енгізді. Осыған сәйкес еліміздің кез келген азаматы қалаған емханада немесе ауруханада ем қабылдау құқығына ие болды. Жергілікті жердегі тұрғындар ем алу үшін жаппай Астана мен Алматыға лап қойғанда, бұл бастаманың қате екенін жасыру мүмкін емес еді. Жергілікті жерлердегі емханалар мен ауруханалар қаңырап қалғандықтан, оларды оңтайландыру қажет болды. Қызды-қыздыға келгенде министр аруханаларды жабу керек деп салды. Уақыт өте келе Жақсылық Досқалиевтің үстінен қызмет бабын асыра пайдалану фактісі бойынша қылмыстық іс қозғалды. Ол сотталып, артынан рақымшылыққа ілінді.

2010 жылы денсаулық сақтау саласының тізгінін қолға алған Салидат Қайырбекова «Саламатты Қазақстан» бағдарламасын жүзеге асыру арқылы 2020 жылы әр қазақстандыққа электронды денсаулық паспортын бермекші болды. Жобаға миллиардтар бөлінді. Бірақ халық электронды денсаулық паспортын көрген жоқ.

2014 жылы министр болған Тамара Дүйсенова міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі мен «Денсаулық» мемлекеттік бағдарламасының жақтаушысы болды. Осының екеуінен де күні бүгінге дейін нақты нәтиже болған жоқ.

Елжан Біртанов денсаулық сақтау саласының басына 2017 жылы келді. Оның бұл саладағы «ерлігі» әлі ұмытылған жоқ. Аты аталған министрдің кезінде ауруханалардың жекешелендіріліп кетуіне, тіс емханаларындағы адам өліміне, тегін таратылуға тиіс дәрі-дәрмектің заңсыз саудалануына, жаңа туған нәрестенің тоңазытқышта «қатырылуына», дәрігерлердің жаппай коронавирус инфекциясын жұқтыруына қатысты шу шығып тұрды.

Денсаулық сақтау саласындағы сәтсіз реформалардың салдары пандемия кезінде толық әшкереленді. Масқарасы сол, халық қыл аяғы дәріханадан аспирин мен парацетамол таппай сандалды. Ал медициналық көмек дер кезінде көрсетілмей немесе сапасыз көрсетіліп, бақилық болып кеткен адамдар қаншама?!

Үш күн денсаулық сақтау бірінші вице-министрі, кейін министр болған Алексей Цой дәл қазір коронавируспен күресіп жатыр. Оның денсаулық сақтау саласын реформалауға дәл қазір уақыты жоқ. Күндердің бір күнінде уақыт табылады. Сонда ол қандай реформа ұсынады, оның нәтижесі қандай болады? Мұны ойлаудың өзі қорқынышты. Себебі халық денсаулық сақтау саласындағы реформалардан әбден зәрезап болып қалған.

Абылай Бейбарыс


Telegram каналымызға жазылыңыз!