/img/1920х100.png
/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 384,89 Brent 36,55
Қытайдың су саясаты Балқаш көліне қатер төндіріп тұр

Қытайдың су саясаты Балқаш көліне қатер төндіріп тұр

Қайрат Қожамжаров трансшекаралық өзендер бойынша келіссөз жүргізетін отандық комиссия мүшелеріне айрықша мәртебе беруді ұсынды.

12:24 27 Қараша 2019 9772

Қытайдың су саясаты Балқаш көліне қатер төндіріп тұр

Автор:

Есімжан Нақтыбайұлы

Фото: sputniknews.kz

Ертіс пен Іленің Қытай жағындағы бөлігіне халықтың тығыз қоныстануы Балқаштың суына қауіп төндіруі мүмкін. Сенатор Қайрат Қожамжаров осындай күдігін айтты.

Ол алдымен халықты ауызсумен қамту, мезгілдік су тасқындарынан қорғану шараларына бөлінген қаражаттың бейберекет игеріліп жатқанына тоқталды. Сенатордың айтуынша, елдегі су қоры 30-50 жыл бұрын барланған. Ол кезде анықталған су көздерінің көбінің үстіне қазір құрылыс түсіп кеткен. Елдімекендерде кәріз суын тазарту жүйесі ескірген. 29 қалада ондай жүйе атымен жоқ. 

«Халықты сумен қамту үшін бөлінген қаражаттың тиімді игерілмеуіне байланысты 102 қылмыстық іс қозғалып, 30 лауазымды тұлға сотталды. Мысалы, Қарағанды облысында Жайрем-Қаражал су құбырының құрылысы басталғанына 10 жыл болды. Осы уақыт ішінде жобаның құны 830 млн теңгеден 6,7 млрд теңгеге, яғни 8 есе қымбаттаған», – дейді депутат.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев халықты сапалы аузысумен қамту үшін алдағы 3 жылға 250 млрд теңге бөлуді тапсырып отыр. Оның сыртында Азия даму банкінен 250 млн доллар көлемінде қаржы тарту көзделген. Сенатордың сөзіне қарағанда, салаға қаржыны қарқынды бөлу мәселені шешуге жеткіліксіз болып тұр. Мәселен Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі бюджет ақшасының уақтылы игерілмеуі салдарынан қазан айында сумен қамту жүйесін салуға қарастырылған 10 млрд теңгені қысқартқан. Есеп комитетінің дерегі бойынша, елдегі су арналарының 56%-ы тозған.

Қайрат Қожамжаров елдегі су қоймаларының 40%-ы ескіріп, тозғанын айтады. Оның 82%-ы 40 жыл бұрын іске қосылған.

«Көптеген су тоғандарының иелері қарауындағы нысанды күтіп ұстауға инвестиция салмай-ақ, пайда табуға әдеттеніп алған. Кейін төтенше жағдайдың шығынын мемлекет көтеріп жатады. Қызылағаштағы көп адамның өмірін жалмаған қайғылы оқиға соған дәлел. Парламент қабырғасында гидротехникалық нысан иелерінің жауапкершілігін арттыруға бағытталған заң жобасы қаралып жатыр», – деді Қайрат Қожамжаров.

Мезгілдік тасқындар мен сел салдарынан былтырдың өзінде жолдарды 734 рет су алып, 157 көпір бүлінген.

«Ақмола облысындағы Атбасар ауданының әкімі Жабай өзенінің арнасын тазартуға бөлінген қаржының 80%-ын талан-таражға салып, салдарынан тасқын кезінде 800 адам үйсіз қалды. Кейін апат салдарын жоюға жарты миллиард теңгеден астам қаржы жұмсалды», – дейді сенатор.

Депутат өндіріс ошақтары улап жатқан су көздеріне де тоқталды. Әсіресе Қарағанды және Шығыс Қазақстан облысындағы тау-кен кәсіпорындарының табанында жатқан 8 өзеннің жағдайы алаңдатып отыр. Зерттеулер елдегі 139 ірі өзен-көлдің ішінде тек Жайық, Шаронов, Қаттыбөген өзендері мен Каспий көлінің су ғана норматив деңгейінде таза екенін анықтаған. 

Қайрат Қожамжаров трансшекаралық өзендерді тиімді пайдалану бойынша келіссөз жүргізетін комиссияның құрамы тұрақсыз болғандықтан, кейінгі 20 жылда елеулі өзгеріс болмағанын мәселе етіп көтерді.

«Қытай бойынша Іле мен Ертіс суының азаюы мәселе болып тұр. Бұл демографиялық өсім мен Шыңжан-Ұйғыр автономиялы районының экономикалық дамуына байланысты. Бұл Балқаш көлінің суына, сондай-ақ, Ертістің бойындағы инустрияның негізі болып отырған кәсіпорындардың жағдайына қатер төндіреді. Сондықтан, Қытаймен су бөлісу келісімдерін аяқтап, келісім жобасындағы келіспеушіліктерді жою қажет. Даулы тұстарды шешу комиссия құрамындағы мамандардың жиі ауысуынан созылып кетті. Жаңа келген комиссия мүшесі оқиғаның өрбу тарихын білмей жатады», – деген сенетор Дунайды тиімді пайдаланып қана қоймай, су қорын бірлесіп молайтып жатқан 19 еуропалық мемлекеттің өзара тату байланысын үлгі етуге болатынын атады.

Сенат өкілі трансшекаралық өзендер бойынша келіссөз жүргізетін отандық комиссия мүшелеріне айрықша мәртебе беріп, олардың тағайындалуы саяси шешім ретінде мақұлдануы керек деген ұсыныс айтты.

Есімжан Нақтыбайұлы
 

Елдімекендердің 40 пайызы ғана таза ауызсумен қамтылған

Биыл Павлодар өңіріндегі 26 ауылдың тұрғындары таза ауызсуды тұтынатын болады. 

27 Сәуір 2020 09:51 2504

Елдімекендердің 40 пайызы ғана таза ауызсумен қамтылған

Павлодар облыстық жер қойнауын пайдалану, қоршаған орта және су ресурстары басқармасының ресми мәліметінше, былтыр өңірде 495 шақырым ауызсу құбыры салынған. Соның нәтижесінде сапалы тіршілік нәрімен қамтылған елдімекендер саны 40 %-ға жетті. Басқарма басшысы Қадылжан Сәтиевтің сөзінше, орталықтандырылған су жүйесін тарту бойынша биыл тағы бірнеше жоба жүзеге асырылмақ.

«Осы  жылы облыстың 45 елдімекенінде су тарту жұмыстары жүргізіледі. Оның 9-ы былтыр басталды. Биыл жалғасады. 36-cы – жаңа жобалар. Бұл жобалардың бәрі биыл аяқталмайды. Жалпы, су құбырын салып, орталықтандырылған жүйені іске қосу - күрделі жұмыс. Сондықтан, барлығын бірдей аяқтау мүмкін емес. Әр елдімекеннің өз «ерекшелігі» бар екенін де ескеру керек. Мәселен, су көзі ауылдан айтарлықтай алыс орналасуы мүмкін. Бұл жұмыс мерзіміне де әсер етеді. Жоспар бойынша осы жылы 26 ауылдың тұрғындары таза ауызсуға қол жеткізеді. Ал қалған 19 елдімекен игілікке келесі жылы қолдары жетеді», – деді Қадылжан Сәтиев.

Осылайша, күн сайын кешенді блок-модульден немесе құдықтан шелектеп, арбалап су тасып жүрген ауылдағы ағайын, сәл шыдаса, суық суды да, ыстық суды да үйдегі краннан ағызып отыратын күнге жетеді. Мәселен, Павлодар ауданындағы Жаңақала, Железин ауданындағы Башмачное елдімекендерінің тұрғындары орталықтандырылған су жүйесіне қосыла алады.

«Биыл 45 жобаның барлығы бойынша белгіленген істер атқарылады. Елімізде төтенше жағдай жарияланған соң, бірден мердігер компаниялармен түсіндіру жұмыстарын жүргіздік. Өз кезегінде кәсіпорындар қауіпсіздікті, санитарлық-эпидемиологиялық шараларды күшейтті. Ерте қамданып, құрылысқа қажет материалдарды сатып алды. Мемлекеттік конкурсты ұтып алған өзге өңірлердің мердігер компаниялары да аймағымызға карантин енгізілмей тұрып келіп, тиісті техникаларын, құрал-жабдықтарын – барлығын жеткізіп алды. Сондықтан қандай да бір кедергілер, қолбайлау жоқ», – деді басқарма басшысы.

Ол су құбырларына қатысты жобаларды қаржыландыру да, құрылысы да тоқтаған жоқ деп сендірді.

Суға қатысты тағы бір дерек. Осы аптада Шүлбі су қоймасынан Ертіс өзеніне су жіберіле бастады. Бұл процесс өзен бойында орналасқан ауылдарға қауіп төндіретіні бар. Павлодар билігі биыл бірде-бір елдімекенді су баспайды деп отыр. Тек, Ертістің жайылымдары ғана суға толмақ.

Павлодар облыстық төтенше жағдайлар департаменті осы жылы 11 елдімекенді су басуы мүмкін екенін хабарлаған еді. 22 сәуірде су қоймасынан су босатыла бастады. Секундына 3,5 мың текше метр су жіберілуде. Биыл Ертіс өзені жайылымының 80 пайызы суға толады деп күтілуде.

«Су басуы мүмкін-ау деген елдімекендердің қатарында Кенжекөл және Мичурин ауылдары, сондай-ақ Ленин және Ақсу кенттері бар. Мамыр айының ортасына қарай жайылған су тартылып, Ертіс қалыпты арнасына түседі», – деді Қадылжан Сәтиев.

Фархат Әміренов

Әлем халқының шамамен 25%-ы ауызсу тапшылығынан зардап шегіп отыр

Соңғы 100 жылда ауызсуды тұтыну көлемі екі есе өскен. 

08 Тамыз 2019 15:04 643

Әлем халқының шамамен 25%-ы ауызсу тапшылығынан зардап шегіп отыр

Таза су мөлшері азайып, кейбір елдер мұның зарадабын молынан тартып отыр. Әлемдік ресурстар институты (WRI) сарапшыларының зерттеуінде бұл туралы толығырық жазылған.

Қазіргі таңда ауызсу дағдарысын 17 мемлекет бастан кешіріп отыр. Дерек бойынша, бұл елдерде әлем халқының шамамен төрттен бірі өмір сүреді. Ондағы ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп саласы мен тұрғындар жергілікті су қорының 80 пайызын қолданады. 

Экологтардың айтуынша, алдағы жылдары бұл елдердің тұрғындары ауызсудың тапшылығына ұрынуы мүмкін. «Бұған заман дамуының қарқындылығы себеп», - дейді олар.

WRI зерттеушілерінің дерегіне сүйенсек, 1960 жылдан бері жаһандық су тұтыну көлемі екі есе артқан. Әзірге бұл көрсеткіш көбеймесе, азаймақ емес. 

Қазіргі таңда әлем халқының 30 пайызы шоғырланған 44 ел бар. Ондағы ауызсу жыл сайын 40 пайыз жылдамдықпен азайып отырады. Мысалы, Үндістанда таза суды пайдалану көрсеткіші соңғы он жылда 54 есе көбейген. Халық санының күрт өсуі елді осындай жағдайға душар етіп отыр, дейді WRI мамандары. 

Су дағдарысын бастан кешіріп отырған 17 елдің 12-сі Таяу Шығыс пен Солтүстік Африкада орналасқан. 

Массачусетс технологиялық институты зерттеушілерінің айтуынша, 2050 жылы жер бетінде өмір сүретін 9,7 миллиард адамның жартысы ауыз су тапшы аймақта өмір сүреді. Егер де мемлекеттер ауыл шаруашылығын дамытып, су тұтынуды азайтып және ағын суларды тазартуды қолға алмаса, жағдай бұдан да нашарлап кетуі мүмкін. 

Табиғат Нұрболат