DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 310,31 Brent 36,55
Мәншүктің ұсқынсыз мүсініне әкімдік тапсырыс берген

Мәншүктің ұсқынсыз мүсініне әкімдік тапсырыс берген

Шығыста тағы да ескерткіштен шу шықты. 

04 Қараша 2019 13:46 2634

Мәншүктің ұсқынсыз мүсініне әкімдік тапсырыс берген

Автор:

Есімжан Нақтыбайұлы

Эстетикалық талғамнан жұрдай ескерткіш орнатуға келгенде Шығыс Қазақстан өзгерлерге дес бермей тұр. Мүсінін қортықтың кейпінен айнытпай орнатқаны үшін жергілікті әкім-қараларды Абайдың аруағы атқан-ау деген ой келді бізге. Бұл жолы «ерліктің қос қанаты» атанған Мәншүк Мәметованың мүсінінен шу шықты. 
Семейдегі Жеңіс саябағына кәрі ағаштан қашалған мүсін орнаған күні-ақ әлеуметтік желідегі жұрт өре түрегелді. Бірі батырлық пен сұлулықтың символына айналған аяулы Мәншүктің ескерткішін қораш етіп қашаған шеберлерге сын айтса, бірі идеологияны ескерткіштер эстафетасы деп қабылдайтын әкімдік өкілдерін жерден алып, жерге салып жатыр. 

Көп өтпей мүсіннің авторы ретінде ерлі-зайыпты Куртуновтар көпшіліктің сынына Аrnapress.kz сайты арқылы жауап қатты. 

«Адамдар басында бұл ағаштан Ақшақар мен Баба Яганың мүсінін жасап жатыр деп ойлапты. Жеңіс саябағында ертегінің мүсіні үйлеспейді ғой. Біз Мәншүк Мәметованы сомдадық. Оның материалы маңызды емес. Мәншүк Мәметова өлгеннен кейін, «Кеңес одағының батыры» атағын алған тұңғыш әйел. Ол осы саябақта тұруға әбден лайық», – деген Юлия Куртунова күйеуі Иван екеуіне Семей қаласының әкімі Ермак Сәлімов тапсырыс бергенін айтады.

«Ол бізді бірнеше ағаш мүсін қашау үшін шақырған болатын. Бұл өзі азабы мол жұмыс. Мұнда қайырымдылық жасайық деп келген жоқпыз. Төрт баланы асырап, тәрбиелеу керек.  Тапсырыстың бағасы аса қымбат емес», – дейді Юлия Куртунова.

Мәншүктің ұсқынсыз мүсініне тапсырыс берілгенін қала әкімінің баспасөз қызметі де растап отыр.

«Жазда олар Абай алаңына бірнеше мүсін жасаған болатын. Барлығы дерлік сәтті шыққан еді. Халық та оң бағасын берген. Келесі жылғы мерейтойға орай Жеңіс саябағына біраз жөндеу жұмыстарын жүргіземіз.  Соның аясында Мәншүктің мүсініне тапсырыс берілген болатын. Бірақ мүсін сәтсіз шыққан. Қазір оны алып тастадық.  Оған қалалық бюджеттен ешқандай қаражат қарастырылмаған. Кәсіпкерлердің қолдауымен жасалып жатыр. Нақты қай кәсіпкердің демеушілік жасағанын, қанша ақша бөлгенін сізге айта алмаймын. Ескерткіш жарамсыз болды екен деп, авторлардың 6 күнгі еңбегін жерде қалдырмаймыз. Демеушілер есебінен уәде етілген ақша беріледі», – деген Ролан Кемербаев мүсіннің алдағы тағдыры белгісіз екенін айтты.

«Қаладағы мектептердің біріне апарып, ауласына қою туралы ұсыныс болған.  Халықтың пікірін бағып отырмыз. Әрине, мүсін сәтсіз шыққан. Сол сын ескеріліп, мүсін жөнделетін шығар», – деп қысқа қайырды әкімдік өкілі.

Абайдың аруағы атқан шығар дедік қой сөз басында, енді соған тоқталайық.

2014 жылы облыстық мәдениет басқармасының тапсырысы бойынша Абай даңғылы мен Михаэлис көшесінің қиылысына қос тұлғаның ескерткіші қойылып, бір түннің ішінде көзі жойылған болатын.

Кейін ескерткіш авторы сәтсіз туындысына төккен тері мен көзінің майын даулап, біршама шу шығарғаны ел есінде. 

Владимир Самойловты Шемонаиха ауданының әкімдігі сабырға шақырып, Абайдың мүсінін  500 мың теңгеге сатып алуға уәде береді. Әкімдіктің сөзіне малданған  мүсінші Абайды Михаэлистен ажыратып, жеке бюст ретінде қайта сомдайды. Ақыры ол келісім де сиырқұйымшақтанып, тапсырыс жайына қалған. Владимир Самойлов өмірден озған соң, бұл мәселе қозғаусыз қалған болатын. Былтыр марқұмның ұлы қоқыста жатқан мүсінді OLX сайты арқылы сатпақ болды.

«Бас ақынның» басы қоқыста жатқанын көріп, желідегі жұрт тағы да шуласқан. Ол шуға қала әкімі Жақсылық Омар араласып, кәсіпкерлердің көмегімен Абайдың бюстін сатып алған еді. (2014 жылы шу шыққан кезде облыстық мәдениет басқармасының басшысы осы Жақсылық Омар болған-тұғын). 

Ескерткішке қатысты екінші дау алаш көсемі Әлихан Бөкейхановқа қатысты туындағаны жұрттың жадында. Жүк тиеуіш трактормен отбасын асырап жүрген қарапайым тұрғын Берікхан Жұмаділовтің өз ақшасына Әлихан Бөкейханның ескерткішін орнатуы, жергілікті әкімдікті алаш көсеміне арнап еңселі ескерткіш жасатуға мәжбүр еткенін БАҚ сол кезде де жарыса жазды.

Ескерткіш дауының кезегі енді Мәншүк Мәметоваға жетіп отыр. Әкімдік бұл жолы пейілсіз жасалған мүсінді ел көзінен тасалап құтылды.

Есімжан Нақтыбайұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Қазақстан мен Мысыр Бейбарыс мұрасына қатысты келісімге келді

​Мысырдың астанасы Каирде Бейбарыс Сұлтан мешітін қалпына келтіру жұмыстары қайта басталды.

18 Қазан 2018 15:33 2474

Қазақстан мен Мысыр Бейбарыс мұрасына қатысты келісімге келді

Бұл туралы бүгін еліміздің сыртқы істер министрлігі хабарлады. Ведомство сонымен бірге ұзақ жылға созылған дау-жанжал да тәмам болғанын мәлім етті.

Мысырдың Көне ескерткіштер министрі Халед әл-Ананидың айтуынша, Сұлтан әз-Заһир Бейбарыстың мешіті Мысыр астанасы әл-Қаир қаласындағы екінші ең ірі мешіт болып саналады. Сондықтан бабамыздың мұрасы бұл ел үшін тарихи маңызды нысан, ал саяси тұрғыдан Қазақстан мен Мысыр арасындағы достық қатынастардың рәмізі болып табылады.

«Бейбарыстың кіндік тамған жері саналатын Қазақстан халқы мен басшылығы жобаның аяқталуына үлкен мән беріп отыр. Бұл Мысыр президенті Абдель Фаттах әс-Сисидің 2016 жылғы ақпанда Астанаға жасаған сапары барысында екі мемлекеттің басшылары арасында қол жеткізілген уағдаластықтардың бірі», – деп мәлімдеген мысырлық министр оны орындау өздерінің басты назарында болатынын нықтады.

Оның дерегінше, бұған дейін жобаның археологиялық және архитектуралық зерттеулері, сондай-ақ нысанның іргетасын қалау және жерасты жұмыстары аяқталған.

«Енді ары қарайғы жұмыс барысында мешіттің күмбезді бөлмелерін, дәліздерін, күмбезін, мұнараларын, орталық алаңын және сыртқы қабырғаларын жөндеу жұмыстары іске асырылады. Жобаны техникалық қадағалауды мысырлық археологтар мен тарихи сәулетшілерден құрылған арнайы комиссия жүргізеді. Бұл комиссия мешіттің ішкі бағаналарына бұған дейін пайдаланылған қызыл кірпіштерді жарамсыз деп тауып, өзінің түпнұсқасына көбірек ұқсас жоғары сапалы граниттік қыштар пайдаланылатын болды», – дейді Мысырдың Көне ескерткіштер министрі.

Қазақстанның Мысырдағы елшісі Арман Исағалиев Қазақстан мен Мысыр арасындағы тарихи байланыстардың символына айналған Ұлы дала ұланы Сұлтан Бейбарыстың мешітіндегі реставрациялық жұмыстардың қайта басталғанын қуана қарсы алғандарын айтады. Ол осыған орай еліміз атынан Мысырдың президенті мен үкімет басшылығына алғыс айтыпты.

«Ортақ мұрамызды сақтауға деген Мысыр басшылығының қамқорлығын біз жоғары бағалаймыз. Бұл – Мысырды мұсылман әлемінің орталығына айналдырған, ал Каирді Аббасид халифатының астанасына дейін көтерген кемеңгер тұлғамыз Бейбарыс Сұлтанның дәуірінен мирасқа қалған тарихи ескерткіш. Ол жақын арада қайта қалпына келтіріледі және Мысырдың мұсылман әлеміндегі ерекше рөлінің, Таяу Шығыстағы беделі мен абыройының тағы да бір рәмізіне айналарына сенімдіміз», – дейді қазақстандық дипломат.

Қазақстан шетелде мәдени объектілер салуға ХХІ ғасырдың басында кіріскен болатын. 2007 жылы еліміз Сирия астанасы Дамаскідегі Бейбарыс Сұлтан кесенесін қайта қалпына келтіруді, осы ежелгі Шам шаһарында даңқты бабамыз әл-Фарабидың тарихи-мәдени орталығы мен кесенесін салуды, мысырлық Каирде Бейбарыс Сұлтан мешітін қалпына келтіруді қолға алып, қаржы бөлді. Бұл тәуелсіз Қазақстан тарихындағы шет мемлекеттің аумағында тұрғызылған тұңғыш ірі мәдени объектілеріміз болып есептеледі. Бұл ескерткіштердің барлығы тек Қазақстан, Сирия және Мысыр үшін ғана емес, сондай-ақ бірқатар Шығыс және Еуропа елдері үшін де зор тарихи-мәдени маңызға ие.

Мысырлық тарихшылардың айтуынша, Бейбарыс билік құрған 1260–1277 жылдар аралығында жергілікті жұртшылық кейбір көнеқазақ-көнеқыпшақ салт-дәстүрлерін сақтаған, қазақтың тағамдарын тұтынған. Сұлтан Бейбарыс сол дәуірдің озық сәулет үлгісіндегі көптеген үлкен нысандар, көрнекті мешіт пен қорғандар тұрғызды. Соның бірі 1267 жылы Бейбарыстың әмірімен бой көтерген аумағы 10 шаршы метр болатын зәулім мешіт. Сегіз ғасыр ішінде оның биік бағаналары сол күйі сақталған екен. Ал басқасы күрделі жөндеуге зәру болған.

Сондықтан Қазақстанның ілгерілетуімен 2007 жылдан кейін құрылыс жұмыстары басталған. Алайда Мысырда туындаған саяси-экономикалық ахуалға, революциядан кейінгі күйзелістерге байланысты бұл іс тоқтатылған. Оның үстіне бас мердігер көп ақша сұратып, жөндеуді доғартып қойған.

Кезінде осы мешітте реконструкциялау жұмыстарына қазақстандық тараптың атсалысуына ықпал еткен Әл-Фараби мен Сұлтан Бейбарыс атындағы қоғамдық қор президенті Сапар Ысқақов кейін Каирге қайта оралып, жұмыстардың барысына қанығуға ұйғарғанын айтады.

«Ішінде не болып жатқанын өз көзіммен көрдім: кейбір құрылыс материалдары ғана жатыр, қалғаны быт-шыт күйде. Жергілікті тұрғындармен тілдестім, олар да құрылысты жүргізген құрылысшылардың тірлігінен түңіліп, оларға «ұяты жоқтығын, он жыл бойы түк бітірмегендерін» айтып, ренжіп жатты», – дейді Сапар Ысқақов.

Бұл ретте Қазақстан бөлген миллиондар жерасты суынан қорғайтын жүйе салып, іргетасты қайта құюға, мешіт қабырғаларын қалпына келтіруге жұмсалып қойылған. Бірақ бұл істі аяғына дейін жеткізіп, әлем жұртшылығына ұялмай ұсынылатын сәулет туындысы деңгейіне дейін жеткізуге әлі көп жұмыс бар көрінеді.

Еліміздің Сыртқы істер министрлігінің дерегінше, мешітті реставрациялау жобасының қазіргі жалпы құны 12 миллион АҚШ долларын құрайды. Оның 4,5 миллионын Қазақстан үкіметі кезінде бөлді. Мысыр болса, қоса қаржыландыру мақсатында 100 миллион египеттік фунт (шамамен 5,6 миллион доллар) аударған.

Қазақстан елшісі Арман Исағалиевтың айтуынша, бас мердігер мен Мысырдың Көне ескерткіштер министрлігі арасында жобаның құнына қатысты бұған дейін болған даулар Мысыр премьер-министрінің жеке араласуы арқасында шешімін тапты. Жаңа қаржыландырудың бірінші траншын осы елдің Уақыптар министрлігі, ал қалған бөлігін Көне ескерткіштер министрлігі аударады.

Мешітті қайта қалпына келтіру 18 ай ішінде бітеді деп күтілуде.

Жанат Ардақ

Алаштың Абылайы айдалада

6,5 млн теңгеге қашалған хан ескерткішіне қаланың ішінен орын бұйырмады.

02 Наурыз 2017 15:38 5797

Алаштың Абылайы айдалада

Әңгіме анау-мынау емес, өз дәуірінің дарынды қолбасшысы, даңқты мәмілегері һәм қарымды қайраткері, небір жырау мен жыр сүлейі есімі мен ерлігін дара-дара дастанға желі қылып тартқан хан ескерткіші хақында.

Абылай хан жөнінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев былай деген: «Алмағайып сұрапыл заманда есеңгіреген елге ес кіргізіп, бір тудың астына біріктіре білген Абылай ерлігі мен ақыл-парасатын қатар жұмсаған сарабдал саясаткерлігінің арқасында қазақ халқын жойылып кетуден сақтап қалды. Осылайша, туған халқының кемел болашағын аңсаған ол өз дәуірі артқан ұлы жүкті қайыспай көтеріп, ел алдындағы перзенттік парызын атқарып кетті».

Ендеше «Алаштың Абылайы айдалада» деп айқайлатып, елді неге еміндіріп қойдық. Түсінікті болу үшін сәл-пәл шегініс жасауға тура келеді. Бұрын қала әкімдігі алдына қойылған Абылай хан ескерткішінің жалпы болмысы мен көркемдігіне көпшіліктің көңілі толмай жүретін. Содан Жезқазғанға әкім болып келген Берік Әбдіғалиұлы Тәуелсіздіктің 20 жылдығына орай қаланы дамытудың 20 басым бағытын белгілеген бағдарлама аясында бөлінген 6,5 млн.теңгеге Абылай хан ескерткіші жобаға келтіріліп, қойылған аумағы абаттандырылды. Сөйтіп, авторы қайта қашаған тас мүсін 91-орам мен Алашахан даңғылы түйіскен тұстағы Кеңгір жағасындағы дөңнен орын тепті.

Сол бір салтанатты сәтті аймақтағы журналистика ардагері, облыстық «Орталық Қазақстан» газетінің бұрынғы меншікті тілшісі, зейнеткер Амандық Рахұлы былай еске түсіреді: «Бұл шырайлы шараға Астана мен Алматыдан бірнеше мәртебелі мейман арнайы келіп қатысты. Ескерткіштің ашылу салтанатында Қазақстан халқы Ассамблеясы төрағасының сол кездегі орынбасары Ералы Тоғжанов пен Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері, Парламент Мәжілісінің депутаты Бекболат Тілеухан елдіктің, бірліктің символына айналған қасиетті Ұлытау өңірінде, Жезқазған төрінде Абылай бабаға бедерлі белгі қойылуы өте орынды іс болғанын атап өтті.

Ескерткіштің ашылу салтанатынан соң С.Қожамқұлов атындағы сазды драма театрда «Абылай ханның туғанына 300 жыл және қазақ рухы» тақырыбында ғылыми-практикалық конференция өтті. Бұл басқосуды қала әкімі Берік Әбдіғалиұлы ашып бергеннен кейін «Нұр Отан» партиясының экс-хатшысы Ерлан Карин, жазушы-тарихшы, Л.Гумилев атындағы Евразия ұлттық университеті жанындағы «Отырар» кітапханасының директоры Тұрсын Жұртбай, Шығыстану институтының кафедра меңгерушісі Бақыт Еженханұлы, «Дем Орда» қоғамдық бірлестігінің төрағасы Серік Ерғали, «А.Сәрсенбайұлы» қорының төрағасы Айдос Сарым сөз сөйлеп, өткенге ой жүгіртіп, саясаткер әрі дипломат Абылай ханның тарихтағы орнын таразылады, қазақстандық патриотизмді қалыптастырудағы тарихи-мәдени мұраны дәріптеу және тарихтан тағылым алу төңірегінде әңгіме өрбітті».

Расын айту керек, Абылай ханның «мекенжай» ауыстыруын әркім әрқилы қабылдады. Көпшілік қолдағанымен, арасынан қарсылар да қара көрсетті. Мәселен, Бизнес және көлік колледжінің оқытушысы Жансая Нұртазинова: «Атамның жағдайы мәз емес... Жоғары жағына тойхана түзілді» десе, жеке кәсіпкер, дәріхана иесі Анар Құрманбаева: «Орталық аурухана жаққа ұмсынған бабамыз сонда жатқан науқасқа ем-шипа тілеп тұрғандай...Негізі «Абылай ханның ескерткіші» деуге ауыз бармайды. Әу баста, солай аталып, айдар тағылған соң, амалсыз мойындауға тура келеді» деп ағынан ақтарылды. Бұрын ЖезУ-де оқытушы болған, бүгінде Астанада тұратын жезқазғандық Асхат Яров: «Үлкен қорымның қасына қойса, ең болмаса қазақтар құран оқып тұрар еді» деп қырындай тартты.

Осы жерде «Кешкі Сәтбаев» газетінің құрылтайшысы әрі бас редакторы Абдолла Дастановтың мына дәйекті пікірін толық келтірген орынды сияқты: «Қаланың сыртына шығарып тастады» деген «керек қылмады» деген мағына береді. Өзім Абылайхан ескерткіші керек болғандықтан жаңа орынға көшірілді деп ойламаймын.

Ескерткішті кезінді жергілікті мүсінші жасады. Ниет түзу болғанымен, орындалуы көпшіліктің көңілінен шыға қоймағаны рас. Мұндай ескерткішті қаланың төріне, яғни, әкімдіктің алдына орнатқан дұрыс болмағанын Жезқазған жұртшылығының басым бөлігі айтып та, жазып та жүрді. Кейін қалаға әкім болып келген Берік Әбдіғалиұлы көпшіліктің осындай пікірін ескеріп, ескерткіштің кем-кетігін жөндеуге тапсырма беріп, тұрған орнынан алдырып, шеберханаға жөнелтті.

Бұрынғыдан әлдеқайда жақсарған Абылайхан ескерткіші жаңа орынға салтанатты жағдайда орнатылды. Қала сыртында деуге келмейді. Тұрған орны биік қырдың үстінде. Жан-жағына алғашында гүл егіліп, сәнді жарық шам орнатылып, әп-әдемі болған. Бірақ көп ұзамай бұзықтар шамды сындырды, орындықты төңкеріп тастады. Ескерткіштің күтімі болмады. Міне сол тұста «Айналасы айтақыр Абылайхан» деген сын мақала жазғам, оған Берік бауырым сәл ренжіп те қалғаны бар.

Егер ескерткіштің Кеңгір жағалауында тұрғанын ескерсек, оның айналасын абаттандырса, әсіресе, жағалаудан жоғарыға қарай гүл емес, тіпті, табиғи шымды, яғни, көл табанындағы дернды ойып әкеп төсеп, жерсіндіріп жіберсе, көкпеңбек болып, көздің жауын алып тұрар еді. Оңаша әңгімеде Бекеңе осы ойымды айтқанда, ол «Осыны ертерек айтқанда, солай тапсырма беретін едім ғой, білмей қалдым, мына ойыңыз көңіліме қонып тұр» деген. Бірақ, содан соң Бекең көп ұзамай Астанаға қызмет ауыстырды.

Ал ескерткіштің қазіргі хал-ахуалына бүгінгі әкімдік тарапынан көңіл бөлінбей отырса, бұған ескерткіштің қырдың басында тұрғандығының еш кедергісі жоқ. Өткенде қала әкімі: «Ескерткішті қала орталығына қайта орнатпасақ болмайды, ана жақта оған бақылау жасау қиын, бұзықтар оның айналасын бәрібір бүлдіріп кете береді» депті. Бұндай пікір негізсіз екенін сол кезде жазғанбыз. «Шегірткеден қорыққан, егін екпейді». Бүлдірген бұзықтардың «тілерсегін қиюдың» орнына, бишара күйге түсу биліктің дәрменсіздігін ғана танытады. Ескерткіштің қазіргі тұрған жері д­ұрыс.

Оның жанындағы мейрамхананың терезе-есігін бұзықтар неге қиратып кетпейді? Өйткені, олардың күзеті де, бақылауы да мықты. Билік те өзін көрсететін жерінде көрсетуі тиіс. Сол бұзықтардың бірде-біреуінің ұсталғаны туралы естіген емеспіз. Одан да ескерткіштің айналасын абаттандырып, көпшіліктің бас қосатын қастерлі орнына айналдыра білу керек.

Қазақ хандығының 550 жылдығын, Тәуелсіздіктің 25 жылдығын тойладық. Сол тұста «Абылайхан бабаның басына барып қайтайық» деген біреу болды ма? Жоқ! Мұны мойындау керек. Бірақ біз көбіне басшылыққа қарап үйренгенбіз ғой. Ал, жергілікті биліктегілерді айналасы қирап жатқан Абылайхан ескерткішіне елін бастап баруға ар-ұяттары жібермеген шығар?!».

Бұған айтар жергілікті биліктің уәжі қандай? Қала әкімдігіндегі ішкі саясат бөлімінің басшысы Мереке Мырзабекова былай деген: ««Былтыр қарашада өткен қоғамдық кеңесте осы ескерткіштің жағдайы жөнінде әңгіме қозғалып, орталыққа қарай көшіру жөніндегі ұсыныс халықтың талқысына салынды. Жезқазғандықтар арасында әртүрлі пікір қалыптасқан. Бір жағы Абылайдай алып тұлғаны қала сыртына шығарып тастау айдалада қалғандай әсер береді десе, енді бірі ол жерді абаттандыруды неге жалғастырмасқа, шамын дұрыстап, жан жағын неге гүлдендіріп қоймайды деген сыңайдағы  назын айтады.

Менің өз ойым, ескерткішті орталыққа көшіру мүмкін болмаған жағдайда, ескерткіштің маңайына бірнеше бақылау камерасын орнатып, гүлзар егіп, халықтың демалыс орнына айналдыруға әбден болады».

Бәріне уақыт — төреші!

Әлібек Әбдіраш 

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: