Оқшау өмірдегі Рамазан

Оқшау өмірдегі Рамазан

Коронавирус пандемиясы 1,8 млрд мұсылман үшін Қасиетті Ораза айының ғасырлар бойғы тәртібін өзгертіп, ислам әлемінің ең ірі мешіттерін жабуға мәжбүр етіп отыр. 

24 Сәуір 2020 11:53 1813

Оқшау өмірдегі Рамазан

Автор:

Бүгін бүкіл мұсылман әлемінде Рамазан айы басталып жатыр. Ислам дүниесінің жадында дәл биылғыдай Ораза сақталмаған шығар. Коронавирус панденмиясы қасиетті отыз күннің ғасырлар бойы қалыптасқан салт-дәстүрін 2020 жылы мейлінше өзгертті.

Мысырдың діни басшылығы жылдағыдай көшелер мен мешіттерде кедейлер үшін қайырымдылық дастарқанын жайып, ауызашар беруге тыйым салып отыр. Сонымен қатар, мұнда Рамазанның соңғы 10 күнін мешіттерде өткізіп, мінәжат етуге арналған Итикаф дәстүрі де алдағы айда орындалмайтын болды және өткен айдың соңында Мысырда вирустың тарауын тоқтату мақсатында мешіттер жабылды.

Сауд Арабиясының  бас мүфтиі болса, Рамазан айындағы намазды, әсіресе, жамиғатты кешкісін мешіттерге жинайтын тарауық-намаз бен Оразаның соңында тойланатын Айт мерекесін биыл қоғамдық жерлерде емес, әркім өз үйлерінде өткізуі керек деп шешім шығарды.

Бұған қоса, Саудия үкіметі Мекке мен Мәдинаға виза беруді доғарып, екі қаладағы қасиетті мешіттердің Рамазан айында жабық тұратынын және оларда жылдағы дәстүр бойынша кедейлерге ифтар берілмейтінін мәлімдеді.

«Қасиетті Рамазан айын Алланың үйінде Тарауық, Қиям намаздарын оқи алмай қарсы алып отырғанымыз жаныма батып отыр. Бірақ барлық сақтық шарасы адамдардың өмірі мен игілігін COVID-19 пандемиясы әлемге қауіп төндіріп тұрған шақта қорғау мақсатында қабылданды», – дейді король Салман. Монархтың бұл мәлімдемесін SPA ақпарат агенттігі таратты.

Иран президенті Хасан Рухани да халықтан кешірім сұрай отырып, ирандықтарды Рамазан кезінде қасиетті кесенелерге бармауға және ифтарды бір жерде емес, жеке-жеке өткізуге үндеді.

«Биылғы қасиетті айда жиналып ифтар тәрізді үйреншікті салтты орындауға жол берілмейді. Ал, мешіттер мен қасиетті орындар екі аптаға жабылады», –дейді Ислам Республикасының басшысы.

Пәкістан үкіметі таяуда тек бес адамға дейін жиналып, намаз оқылсын деген ереже шығарған еді. Алайда жамағат бұл заңды бұзып, мешіттерге көптеп барып, соңғы кездері мұсылмандар мен полицейлер арасында бірнеше рет қақтығыс болды. Осы оқиғалардан кейін, елдің діни элитасы шектеулерді жеңілдетуді талап етіп, үкіметке ескерту жасады.

Сенбі күні билік дінбасылардың талабына құлақ асып, мешіттерге шектеусіз кіруге рұқсат берді. «Адамдар өздерінің саяси және діни лидерлерінің тайталаспай бірлікте болғанын қалайды. Кез-келген жанжал жақсылыққа апармайды», – дейді президент Ариф Алви 18 сәуірде жергілікті журналистер алдында жасаған бір мәлімдемесінде.

Пәкістан премьер-министрі Имран Хан болса, онсызда әлсіреген экономикаға зиян тигізіп алудан қауіптеніп, бизнесті түгелдей жабуға аса ниет танытып отырған жоқ. Дегенмен, аймақтардағы басшылық өзіндік шектеулер енгізіп, кәсіпорындардың көбінің жұмысын тоқтатып, халыққа үйлерінде отыруға бұйрық берді.

Елдің әйгілі Dawn газеті редакциялық мақаласында үкіметтің шектеулерін қолдап, «Бұл шаралар дінді масқаралау деп қарастырылмауы керек; шектеулер ең алдымен қоғамның денсаулығын қорғауға бағытталған» деп жазды.

Алайда діндарлар биліктің әлеуметтік алшақтану және оқшаулану шараларын сынға алып, олардың кедейлер мен құдайшыл адамдарға залал тигізетінін ескертті. Сондай-ақ көптеген діндар пәкістандықтар жамағат болып намаз оқу елдің коронавирусты жеңуіне қажет деп есептейді.

«Біз Аллаға оралып, одан коронавирусты тоқтатуды өтініп, құлшылық етуге тиіспіз», – дейді жергілікті діни семинария басшысының орынбасары Маулана Хамид әл-Хақ.

Осылайша, Пәкістанда пандемия кезінде мектептер мен кәсіпорындардың көбі жабылып, қоғамдық көлік тоқтағанымен,  Рамазан айында мешіттер ашық болады.

Ауғанстандағы гуманитарлық және діни ұйымдардың мәлімдеуінше, вирустық эпидемия мен карантиндік шаралар салдарынан Рамазан қарсаңында азық-түлік сұраған кедейлер күрт көбейген.

«Джамият Эслах» діни тобының мүшесі Фатах Джавад «Вашингтон пост» газетіне берген сұхбатында айтқандай, ол жұмыс істейтін ұйым жыл сайын Рамазан қарсаңында 75 мың долларға қайырымдылық көмек көрсетсе, биыл кедейлерге 100 мың доллардың тағамын тегін таратқан.

Ливан, Ирак, Сирия, Мысырда коменданттық сағат күн батқаннан кейін, жарты сағаттан 90 минутқа дейін біршама жеңілдетіледі. Бірақ осы уақыт аралығында тұрғындар ифтар үшін тым ұзаққа ел аралап кете алмайды.

Индонезия – әлемнің ең ірі мұсылман мемлекеті. Мұнда үкімет миллиондаған мемлекеттік қызметкерге, жауынгерлерге, полицейлерге  Рамазан аяқталғанда өтетін Ид әл-Фитр мерекесі үшін үйлеріне баруға тыйым салды.

«Коронавирустан қорқыныш Айт мерекесін ата-анамызбен тойлауға мұрша бермей отыр», – дейді Джакарта тұрғыны Рахмат Мардианся «Ассоушиэйтид пресс» агенттігіне берген сұхбатында.  

Иерусалимдегі әлемде көлемі жағынан үшінші орында тұрған әйгілі «әл-Ақса» мешіті де мұсылмандар үшін Ораза айында жабық тұрады. Мұны осы мекемені басқаратын «Ислам вакфы» ұйымы мәлімдеп отыр.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Қазақстанда COVID-19 вакцинасы зауытының құрылысы басталады

Оған Үкімет резервінен шұғыл түрде қаражат бөлінетін болды. 

26 Мамыр 2020 11:59 716

Қазақстанда COVID-19 вакцинасы зауытының құрылысы басталады

Қазіргі кезде еліміз COVID-19 пандемиясына қарсы төрт вакцина-кандидатты әзірлеп жатыр. Оның ішінен ең тиімдісі таңдап алынады.

БҒМ-ге қарасты Биологиялық қауіпсіздік проблемаларының ғылыми-зерттеу институты SARS-CoV-2 вирусының қазақстандықтар бойынан алынған жергілікті штаммымен биологиялық қауіпсіздіктің 3-ші деңгейіндегі лабораторияда жұмыс жүргізіп жатыр. Жақында олардың жетістіктерімен Президент Қасым-Жомарт Тоқаев танысты.

Институттың бас директоры Күнсұлу Закарьяның айтуынша, вакцина жасау жұмыстары тәулік бойғы режимде іске асырылуда. Бұл істе ҒЗИ ғалымдарына Ұлттық биотехнологиялар орталығы көмекке келіп, бірлесе әрекет етуде. Жалпы алғанда, төрт кандидаттық вакцина дайын болуы тиіс, оның екеуі бағдарлы-векторлы, тағы екеуі вирустың S-ақуызы фрагменттері негізіндегі субдербес  вакцина болмақ. «Клиникаға дейінгі» және «клиникадан кейінгі», яғни зертханалық жануарларға жасалатын сынақтан бастап, ерікті сырқаттарға сынақтардың бәрі аяқталғаннан кейін вакциналардың тек ең тиімдісі әрі қауіпсізі ғана өндіріске қойылуы тиіс.

Осы дәрі-дәрмекті өндіріске қоюға қажетті биофамацевтикалық зауыттың құрылысын Үкімет қазірден қолға алып отыр. Кәсіпорын Жамбыл облысының Қордай ауданында орналасқан Биологиялық қауіпсіздік проблемаларының ғылыми-зерттеу институты жанынан бой көтереді деп жоспарлануда. Жаңа зауыт халықаралық GMP стандарттарына сәйкес келетін вакцина шығару үшін керек. Сонда оның өнімін шет мемлекеттер де сатып ала алатын болады. Егер жоғары тиімділігі дәлелденсе, отандық COVID-19 вакцинасын Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы миллиондаған долларға сатып ала бастауы да ғажап емес.

Осы орайда Білім және ғылым министрлігі «Қазақстан Үкіметінің резервінен қаражат бөлу туралы» Үкімет қаулысының жобасын жариялады.

«Жамбыл облысының әкімдігіне жобалық құжаттаманы әзірлеу және БҒМ Ғылым комитетінің «Биологиялық қауіпсіздік проблемалары ғылыми-зерттеу институты» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорны аумағында «өндірістік практиканың талаптары мен стандарттарына» (GMP) сәйкес келетін, иммунобиологиялық препараттар шығаратын биофармацевтикалық зауыттың құрылысын бастау үшін Үкіметінің шұғыл шығындарға арналған резервінен қаражат бөлінсін», – делінген құжатта.

Зауыттың жобалық құжаттамасына және құрылысының бірінші кезеңіне Үкімет резервінен 685,8 миллион теңге бөлінгелі тұр.

Кәсіпорын құрылысының жедел әрі тоқтаусыз жүруін қадағалау Жамбыл облысының әкімі Бердібек Сапарбаевқа жүктелетін болды. Таяуда Бердібек Машбекұлы өз орынбасарын, Қордай ауданының әкімін, сонымен қатар облыстық, аудандық әкімдіктердің аппараттары мен жергілікті БАҚ өкілдерін ертіп, ол жаққа үлкен делегациямен барды, дайындықты тексеріп қайтты. Әкімқаралардың болашақ стратегиялық зауыт алаңына барыс-келісі енді тек жиілемек.

Ал жаңа қаржы министрі Ерұлан Жамаубаев бөлінген қаражатты әлдекімдер талан-таражға салмай, мақсатына пайдаланылуын қамтамасыз етуге жауапты болып белгіленді.

Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов шағын түсініктеме беріп, вакцина зауытының қажеттілігін сөз етті.

«Отандық иммунобиологиялық препараттарды жеткілікті мөлшерде шығару және осындай препараттардың шетелдік импортына тәуелділікті жою аса маңызды. Осы арқылы қауіпті биологиялық факторлардың ықпалынан халықтың қорғалуын қамтамасыз етеміз, соған жағдайлар жасалады. Еліміз пандемиялық вирустарға қарсы вакциналардың тұрақты стратегиялық қорына ие болады. Қазақстанның биологиялық қауіпсіздігі артады. 685 миллион 864 мың теңге біздің Биологиялық қауіпсіздік проблемаларының ғылыми-зерттеу институты территориясында иммунобиологиялық препараттар, соның ішінде COVID-19 коронавирустық инфекциясына қарсы вакцина жасайтын биофармацевтикалық зауыттың құрылысын бастау үшін бөлініп отыр», – деді ведомство басшысы.

Қазақстандық вакцина шетелдік баламаларынан арзан әрі тиімдірек болуы тиіс деген талап қойылған көрінеді.

Аталған институт ғалымдары жалғыз коронавирус қана емес, өзге де адам және мал індеттерімен күреске сүбелі үлес қосып келеді. Ол жыл сайын қауіпті және аса қауіпті инфекцияларға қарсы 27 миллион доза әртүрлі вакцина жеткізеді. Мысалы, ҒЗИ нодулярлық дерматитке қарсы шетелдік баламаларынан үш есе арзан вакцина жасап шыққан. Оны ендіру арқасында бюджет 2 миллиардтай теңге үнемдеген екен.

Отандық осы ғылыми мекеме елге бұдан да зор пайда әкелуге қауқарлы. Бірақ өз өнімдерін өнеркәсіптік ауқымда шығаруға мүмкіндік беретін зауыты жоқ. Сондықтан Үкімет отандық төл иммунобиологиялық препараттар өндіретін жеке биофамацевтикалық кәсіпорын салуға бел буды.

Жоба бойынша оның қуаты жылына әртүрлі вакцинаның 60 миллион дозасын өндіруге жетуі тиіс. Зауытты тұрғызып, жабдықтау 3,5 миллиард теңгені қажет етпек. Кәсіпорынды іске қосып, ісін жолға қою үшін барлығы бар көрінеді: жоғары білікті кадрлар даярланған, Қазақстан микроағзалардың бірегей жиынтығын жинап үлгерді, заңмен қорғалған зияткерлік меншік пен өнертабыстарға ие. Енді тек COVID-19 індетіне адамға қауіпсіз сипатта қарсы тұра алатын пәрменді, отандық вакцинаның таңдап алынуын күту қалады.

Жанат Ардақ

Конспирология: COVID үшін кім кінәлі?

Англия тұрғындарының айтарлықтай бөлігі коронавирусты мұсылмандар, еврейлер, қытайлар әдейі таратты деген қаскүнемдік теорияларына сенетін болып шықты. 

25 Мамыр 2020 15:16 672

Конспирология: COVID үшін кім кінәлі?

Қазір планета үлкен дағдарыстың бел ортасында. Денсаулық сақтау саласы да,  экономика да, психология да дағдарыста. Респираторлық ауруға шалдықтыратын коронавирус пандемиясын тоқтату жолындағы күрес жер шарында миллиондаған адамның өміріне төңкеріс әкелді. Оның салдары әркім үшін әртүрлі. Ал, бұның бәрінің нақты себебі не, ертеңіміз қалай болады? Осынау сауалдарға жауап іздеген адамдардың арасында түрі конспирологиялық теорияларға сенетіндер көбейіп келеді.  

Жақында Оксфорд университетінің психологтары Англияда ауқымды социологиялық зерттеу жүргізді. Оның нәтижесіне сүйенсек, мұндағы тұрғындардың жартысына жуығы COVID-19 жайындағы қаскүнемдік теорияларына сенетіндерін айтып, 20 пайызға таяуы қауіпті вирустың тарауына еврейлер мен мұсылмандар кінәлі деп жауап берген. 

Сауалнамаға 2500-ден астам адам қатысып, солардың 50 пайыздайы «коронавирус - Қытайдың Батысты жою үшін ойлап тапқан биологиялық қаруы» деген идеяны белгілі бір дәрежеде қолдайтындарын айтқан. Респонденттердің бестен бір бөлігі болса, COVID-19-ды еврейлер экономиканы күйретіп, қаржылық пайда көру үшін ойлап тапты деген пікірде.

Сауалнамаға тартылғандардың 20 пайыздайы «Мұсылмандар бұл вирусты Батыстың құндылықтарына шабуыл ретінде таратып отыр» деген оймен ішінара келісетін болып шықты.

Зерттеуде көрсетілген өзге бір дерекке қарағанда, Англияда ересек тұрғындардың шамамен 59 пайызы жергілікті үкімет вирус туралы халықты шатастыратын ақпарат таратты деп есептейді. Тағы 62 пайызы «ковидті» адамдар өз қолымен жасады дегенге сенеді екен.

Ғалымдардың айтуынша, COVID-19 туралы қаскүнемдік теориясына иланатындардың көпшілігі - карантин мен әлеуметтік алшақтық ежелерін сақтауға құлықсыз жандар және де олар осындай жауапсыздығымен «аурудың тарауына ықпал етіп» отыр.

«Қаскүнемдік теориясына илану сенімсіздіктің өзге формаларымен де байланысты. Бұндай ілімдерге әуестік карантин принциптерін орындауға құлықсыздықпен, келешекте диагностикалық тест пен вакцинациядан өтпеу ниетімен де астасып жатыр. Сонымен қатар, қаскүнемдік теориясы параноямен, вакцинацияны қастандық деп көрсететін жалпы сеніммен, климаттың өзгеруін де астыртын саясат деп қабылдайтын менталитетпен, мекемелер мен мамандықтарға сенбеумен де байланысты», - дейді британдық университет ғалымдары.

Сенгіш канадалықтар, Гейтс және «Совет азаматтары»

Мамырдың 5-8-і күндері Оттавадағы Карлтон журналистика мектебі де сауалнамаға 2 мыңдай адам тартып, жергілікті тұрғындардың коронавирусқа қатысты конспирологиялық теориялар туралы ойларын анықтауға тырысты. Сұрақ-жауапқа қатысқан канадалықтардың 50 пайызға жуығы мұндай теорияларға сенетіндерін айтқан. Және де олардың 26 пайызы COVID-19 инфекциясы қытайлық зертханада биологиялық қару ретінде жасалды десе, 11 пайызы жұмбақ ауруды сондай қауіпті емес деп атап, оның 5G желісінің денсаулыққа зиянын жасыру үшін таратылғанына күмән келтірмеген.

Yahoo News және YouGov  жүргізген зерттеу нәтижесіне жүгінсек, Құрама Штаттарда республикалық партия жақтастарының 40 пайызы Билл Гейтс COVID-19-ға қарсы вакцинаны болашақта жер шарында миллиардтаған адамға микрочип салып, олардың қозғалысын бақылау үшін қолданбақ деген пікірде.

Солтүстік Осетияда «Совет азаматтары» деген қозғалыс 1991 жылы Кеңес одағының халқы «СССР» мемлекетін сақтап қалуға дауыс берді және сол ел әлі бар деп есептейді. Және де бұл ұйым Ресей Федерациясын АҚШ-тың Делавар штатында тіркелген жекеменшік оффшорлық компания деп атап, оның КСРО территориясын басып алғанын алға тартып отыр.

«Совет азаматтарының» қаскүнемдік теориясына қарағанда, коронавирус – фейк, оны Билл Гейт, Джордж Сорос тәрізді алып тұлғалар әлемді бақылауға алу үшін АҚШ-тың биологиялық қаруы ретінде жасап, дүниеге таратып отыр.

Теориия қай уақытта қаскүнемдік теориясына айналады?

Шын мәнінде бұл сауалға жауап беру қиын. Өйткені, қаскүнемдік теориясына қатысты ғалымдар арасында консенсус жоқ. Бірақ, Германияның Йоханнес Гутенберг университетінің әлеуметтік және құқық психологы Роланд Имхофф үшін «қаскүнемдік теориясы – қоғамның есебінен пайдаға кенелгісі келетін бірнеше тұлғаның құпия жоспарымен байланысты оқиға туралы болжам».

Имхоффтың ойынша, кейде қаскүнемдік теориясын қандайда бір оқиғаны ақтап алу үшін қолданатындар бар. Мәселен, 20-ғасырдың басында Ресей патшалығының құпия қызметі еврейлердің әлемдік үстемдікке ұмтылысын баяндайтын «Сионист данышпандарының протоколы» деген мәтін жазса керек. Кейні бұл антисемиттік  құжатты Адольф Гитлер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Холокосты ақтап алу үшін пайдаланған.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: