DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 323,36 Brent 36,55
Путин одақ басқарғысы келе ме

Путин одақ басқарғысы келе ме

Сочи кездесуінде Кремль басшысы  Беларусьті Ресеймен интеграцияны тереңдетуге шақырды.    

09 Желтоқсан 2019 17:21 5281

Путин одақ басқарғысы келе ме

Автор:

Ресей мен Беларусь лидерлері одақтық қатынастарды тереңдету туралы бес сағаттан астам уақыт бойы келіссөз жүргізді. Бірақ бұл кездесу Беларусь жұртының бәріне ұнап отырған жоқ. Мәскеудің ниетінен күдіктенген жүздеген адам Минск көшесіне шығып, қарсылық акциясын ұйымдастырды.

Қара теңіз жағалауындағы Сочиде өткен келіссөздер соңында Кремль басшысы Владимир Путин мен Беларусь президенті Александр Лукашенко қандайда бір келісім жасағандарын жарияланған жоқ. Алайда ресейлік жоғары лауазымды шенеуніктердің бірі мәлімдегендей, тараптар бір пәтуаға жақындаған.

Минскте өткен демонстрацияға оралсақ, оған 1000-нан астам адам қатысып, Ресеймен интеграцияға наразылық білдірді. Шерушілердің ойынша, Мәскеумен жақын байланыстың нәтижесінде 10 млн тұрғыны бар Беларусь тәуелсіздігінен айрылып қалуы мүмкін. Басты ұрандары: «Интеграцияға жол жоқ!», «Беларусь, Еуропаға бағыт ал!»

Республиканы ширек ғасырдан артық басқарған Лукашенко болса, елдің кеңестік үлгідегі экономикасын құлдыраудан қорғау үшін Ресейдің арзан газы мен несиесіне жүгініп келеді.

Ресей мен Беларусь одақ туралы келісімге 1997 жылы қол қойды. Сондағы мақсаттары – өзара саяси, экономикалық, әскери қатынастарды нығайту еді. Дегенмен екі жақ ортақ мемлекет құру жолында тоқтап қалды.

Кремль бүгінде Беларуське қарсы қысымды жеделдетіп отыр. Энергетикалық отын бағасын көтерді, субсияларды тоқтатты. Мәскеудің ескертуінше, Минск арзан отынды қажет етсе, Ресеймен экономикалық интеграцияны қабылдауы керек.

Сочи келіссөздері басталғанда, Лукашенко Путинге энергетикалық отынды Беларуське өз нарығындағыдай бағамен жөнелтуге шақырды.

«Біз екі жаққа тиімді шарттарды ғана қалаймыз»,– деді Лукашенко Путинмен бір үстелдің басында бетпе-бет отырып.

Путиннің оған берген жауабы: «Біз болашақ жайында сөйлесуге тиіспіз. Бұл – айтулы кездесу. Халықтарымыздың, мемлекеттеріміздің ынтымағын тіпті тереңдеп, ең алдымен, экономикалық және әлеуметтік салаларда байланысты күшейтіп, интеграциядан пайда көруге үміттенемін».

2024 жылға жоспар?

Ресей Экономика министрі Максим Орешкиннің мәлімдеуінше, Мәскеу мен Минск мұнай, газ және өзге даулы мәселелер бойынша позицияларын жақындатып, лидерлер екіжақты қатынастардағы шешімін таппаған проблемаларды реттеуді шенеуніктерге тапсырған. Путин мен Лукашенко желтоқсанның 20-сында Санкт-Петербургте қайта жүздеседі.

Беларусьтың кейбір өкілдері жаңа келісімдер екі мемлекеттің толық қосылуына жол ашуы мүмкін деп қауіптенеді. Мұндай алаңдаушылық Ресейдің 2014 жылы Қырымды аннексиялауына байланысты туындап отыр.

Сонымен қатар, билікте 20 жылдай отырған Путин бұл қосылуды келешекте Ресей мен Беларусь одағын бірге басқару үшін ойластырып жатыр деген қауесет бар. Айта кетер болсақ, Путиннің президенттік өкілеттігі 2024 жылы аяқталады.

«Кремль риторика үшін енді ұзақ уақыт бойы төлегісі келмейді. Ол 2024 жылға дейін Минсктен саяси шегініс жасауды талап етуге кірісті. Сондағы көздегені – жаңа мемлекет құрып, Путинге жаңа жұмыс тауып беру», – дейді Минскте тұратын тәуелсіз саяси сарапшы Валерий Карбалевич «Ассоушиэйтид пресс» агенттігіне берген сұхбатында.

Алайда, Путин мұндай жоспарды жариялаған емес.

«Бір провинция губернаторы...»

Жақында Лукашенко Ресейдің қысымына ашуланып, кейбір ресейлік лауазымдыларды Беларусь Республикасының тәуелсіздігін әлсіреткісі келеді деп айыптады және ол ел егемендігін өзгеге ешқашан бермеуге уәде беріп отыр. Оппозиция болса, елең-алаң.

«Саясаткерлер Беларусь егемендігімен карта ойнағандай ойнайды. Осындай қауіп төніп тұрғанда, біз қарсылықты тоқтатпаймыз», – дейді сенбі күнгі шеруді ұйымдастырған Павел Северинец.

Беларусь үкіметі бұл маршқа рұқсат бермеген. Дегенмен жергілікті полиция манифестанттарға Минск орталығымен жүріп етуге рұқсат етіпті.

«Олар көршілерінің есебінен ес жиғысы келетін шіріген империяға қайта оралғысы келеді», –дейді шеруге қатысқан студенттердің бірі Михаил Ольшанский.

Диссиденттерді қудалап, «Еуропаның соңғы диктаторы» атанған Лукашенко Ресейден қысым күшейген шақта Батысқа бетбұрыс жасап отыр. Ол кейінгі жылдары саяси тұтқындарды түрмеден босатып, АҚШ пен Еуропаның санкцияларынан арылғаны белгілі.

Карбалевичтің ойынша, Минск қарапайым ойынға көшті. Ол советтік үлгідегі экономиканы қорғау үшін Ресеймен одақтасудан бас тартып, Батыспен ынтымақтастықты күшейтемін деп жиі ескерту жасайтын болды. Өйткені Лукашенко бір күні Ресейдің бір провинциясының губернаторы болып оянғысы келмейді.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Ресей АҚШ-тағы тәртіпсіздіктерге қатысы жоқ екенін ескертті

Ақ үйдің қазіргі және бұрынғы қауіпсіздік кеңесшілері Америкадағы шерулерден Ресейдің ізін іздеп жатыр.   

04 Маусым 2020 21:57 376

Ресей АҚШ-тағы тәртіпсіздіктерге қатысы жоқ екенін ескертті

Ресей Америка Құрама Штаттарын дүр сілкіндірген көтерілістерде өзінің қандайда бір рөл ойнағанын жоққа шығарып отыр. Айта кетсек, АҚШ-тың талай штатын жайлап, тәртіпсіздіктерге ұласқан наразылық акциялары мамырдың 25-де ақ нәсілді полицейдің қарусыз афроамерикалық Джордж Флойды мойнынан тізесімен басып, тұншықтырып өлтіруі себепші.

Бірақ, сенбі күні Ақ үйдің ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі Роберт О’Брайан ABC News телекомпаниясына берген сұқбатында Ресей АҚШ-тағы дүрбелеңді әлеуметтік желіде науқандар жүргізіп өз мүддесіне пайдаланғысы келеді деп ескертті. Ал, елдің бұрынғы ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі Сюзан Райс CNN эфирінде жасаған мәлімдемесінде өзге елдердегі бейбіт шерулер барысында зорлық-зомбылықты қоздырғысы келетін ойындардың бірі «тура орыстың пьесасынан» екенін атап өтті.

Дегенмен, Мәскеудің Вашингтондағы елшісі Анатолий Антонов сәрсенбі күні «Россия-1» арнасына берген комментарийінде айтқандай, Вашингтондағы шенеуніктер АҚШ-тың басым бөлігін қамтыған наразылық акциялары мен демонстрациялардан Ресейдің ізін іздеп әлек.

«Тіпті бұл ел салмақты проблемаға душар болып отырғанның өзінде, кейбіреулер сол көтерілістерге Ресейдің қатысын іздеп, Ресейді Құрама Штаттардың ішкі істеріне араласты деп айыптағысы келеді. Олардың ойынша, мұнда болып жатқан оқиғаларға адамдарды біз итермелеп отыр екенбіз», - дейді Антонов.

«Өте жаман жағдай. Құрама Штаттарда болып жатқан жағдайлар – АҚШ үкіметі жүргізіп жатқан этносаралық және нәсілдер саясатының нәтижесі. Бұл – ұзақ уақыттан бері қызып кеткен қарама-қайшылықтардың жарылуы », - дейді ресейлік дипломат тағы бір сөзінде.

Сонымен қатар, Антоновтың айтуынша, АҚШ-та болып жатқан жағдайға «ешкім қуанып отырған жоқ». «Адамдар өмірімен қош айтысып жатыр. Және де біз мародерлер мен арандатушылардың бейбіт шерулердің шырқын бұзып, шабуыл жасап жатқанын көріп отырмыз», - дейді ол.

Оның айтуынша, АҚШ-тың этносаралық шиеленіс проблемалары мен полиция дөрекілігінің кең етек алуы – «адам құқықтарының бұзылуы мен қос стандарттардың» айқын дәлелі. Өзге бір мәлімдемесінде Антонов өзінің және әріптестерінің өздерін қабылдаған елдегі жағдайға қатты алаңдап отырғанын жеткізді.

«Біз жағдайдың жақсарғанын қалаймыз. Тәртіп пен адамдардың конституциялық құқықтарының тезірек қалпына келуіне де тілектеспіз. Бұның бәрі тұрақты ынтымақтастыққа мүмкіндік береді», - дейді Антонов.

Бұл мәлімдеме Оңтүстік Каролинадан сайланған сенатор Линдси Грэм «Дауылдар тоғысқанда» ісін, яғни, Федералдық тергеу бюросының Ресейдің АҚШ-тағы сайлауларға араласуын және Трамптың науқанына көмектесуін қалай тергегенін зерттеп жатқанда жасалып отыр. Дегенмен, Трамп та, Путин де 2016 жылғы сайлау қарсаңында бірлесіп жұмыс істегендерін жоққа шығарып отыр.

Кремль бұл мәселені АҚШ-тың ішкі ісі деп мәлімдеді. Алайда, РФ Сыртқы істер министрлігі Флойдтың өліміне қатысты түсініктеме бере отырып, «Құрама Штаттарда қалыптасқан төтенше ахуалды назардан тыс қалдыра алмағанын» жеткізді.

«Құрама Штаттарда, сөз жоқ, адам құқығына қатысты жүйелі проблемалар қордаланып қалған: нәсілшілдік,  этникалық және діни дискриминация, полицияның қатыгездігі, сот әділдігіне немқұрайды қарау, түрмелерде адамдардың тым көп жиналып қалуы, кейбір жекелеген тұлғалардың отты қаруды бақылаусыз қолдануы және тағы басқалар. Бұл жағдайларды түзеу үшін тиімді шаралар қолданылуы керек», - дейді Ресей сыртқы істер министрлігі.

Айта кету керек, АҚШ Ресейді адам құқықтарын бұзды деп ұдайы айыптайды. Мемлекеттік департамент адам құқықтары жөнінде наурызда жариялаған соңғы баяндамасында Ресейді рұқсат етілмеген шерулер кезінде азаматтарға зорлық-зомбылық көрсетіп, демонстранттарды жөн-жосықсыз тұтқындайды деп кінәлады.

Трампқа оралсақ, ол дүйсенбі күні 1807 жылы қабылданған «Көтерілістер туралы заңды» қолданып, Құрама Штаттардың кейбір қалаларына әскер кіргізетінін ескертті. Айта кетсек, бірқатар штаттарда нәсілшілдікке қарсы шерулер тонаушылыққа, өртеуге, мүлікті жоюға ұласты. Кейбір мәліметтерге қарағанда, соңғы күндері АҚШ-та манифестациялар мен тәртіпсіздіктер кезінде 11 адам қаза тапқан. Трампқа сенсек, бұл оқиғаларға  «Антифа» солшыл қозғалысымен байланыстағы «ішкі террористер» де кінәлі.

Дегенмен, сәрсенбі күні елдің қорғаныс министрі Марк Эспер мәлімдегендей, ол бүгінгі жағдайда «Көтерілістер туралы заңды» қолдануа қарсы екенін мәлімдеп, президенттің позициясын құптамайтынын аңғартты.

Арыс Әділбекұлы

ОПЕК+ ғаламдық келісім әзірлеп жатыр

АҚШ өндірісті қысқартуға келіссе, жаңа пәтуаға ірі экспортер – Ресей де қосылып, әлемде мұнай бағасы  қайта өседі деген үміт бар.  

04 Сәуір 2020 15:14 2682

ОПЕК+  ғаламдық келісім әзірлеп жатыр

ОПЕК пен одақтастар әлемде мұнай өндірісін бұрын-соңғы болмаған деңгейге дейін қысқарту туралы келісім бойынша жұмыс істеп жатыр. Егер бұл құжат қабылданатын болса, ғаламдық нарыққа жеткізілетін көмірсутегі 10 пайызға кемиді.

Коронавирус пандемиясы кесірінен мұнай бағасы жыл басынан бері 65 доллардан 34-ке дейін төмендеді. Бүгін планетада миллиардтаған адамның қозғалысы шектеліп, әлеуметтік оқшаулануға ұшырағандықтан, энергетикалық шикізатқа сұраныс тәулігіне 30  миллион баррельге азайып отыр.

Мұнай өндірісінің тәуліктік мөлшерін 10-15 миллион баррельге қысқартуды көздейтін жаңа ғаламдық пәтуа қабылдануы үшін оған әлемнің нөмірі 1-ші өндірушісі АҚШ та қосылуы керек.

Сейсенбі күні президент Дональд Трамп мәлімдегендей, Вашингтон Сауд Арабиясы мен Ресейге өндірісті қысқартуға келісім берген жоқ. Дегенмен, баға төмендеп бара жатқандықтан, Құрама Штаттарла мұнай өндірісі бәрібір құлдырайды деген болжам бар.

ОПЕК пен оның Ресей тәрізді одақтастарының өкілдері сәуірдің 6-да кездесуі керек. Алайда, жиынға қатысушы елдер мұнай өндірісін қаншалықты қысқартатыны белгісіз.

Инфекциялық эпидемиядан әбден теңселген энергетикалық нарықты тұрақтандыруға АҚШ қандай да бір үлес қоса ма? ОПЕК-ті мазалап отырған өзекті мәселе осы. Бұл картельдің ойынша, жаңа келісімге Ресей, Қазақстан сияқты өндірушілердің басын қосқан ОПЕК+ тен бөлек АҚШ, Канада, Норвегия, Канада да қосылуы керек.

«АҚШ тақтатастан мұнай өндіруді шектей отырып, нарықты реттеуге үлес қосуы керек», - дейді ОПЕК-тің бір өкілі «Рейтер» агенттігіне берген сұқбатында.

АҚШ КЕЛІССЕ, РЕСЕЙ ДАЙЫН

Көптен бері Ресей ОПЕК-тің өндірісті қысқартуы Америкада мұнай индустриясына өркендетті деп шағымданып келеді. Ал, жұма күні президент Владимир Путин Ресейдің өндірісті ОПЕК-пен, АҚШ-пен бірге төмендетуге дайын екенін мәлімдеп, Сауд Арабиясын энергетикалық нарықты күйретті деп айыптады. Алайда, Саудияға сенсек, Мәскеу өндірісті вирус дағдарысы кезінде де азайтуға келіспегендіктен, әлемде мұнай күрт арзандап кетті.

Ресейдің энергетика министрі Александр Новак жергілікті ақпарат құралдарына мәлімлегендей, Мәскеу АҚШ-тың өндірісті шектеу ниеті заңдық тосқауылға тап болатынын түсінеді, бірақ, Құрама Штаттар әкімшілігі бұл мәселеде икемділік танытуы керек деп есептейді.

Ақ үйдің экономикалық кеңесшісі Ларри Кудлоудың ойынша, Трамп энергетикалық нарықта америкалық өндірушілерге зияны тиюі мүмкін кез-келген халықаралық сыбайластықпен күресуге әзір болса да, оның әкімшілігі мұнай шығаратын компанияларға үстемдік ете алмайды.

«Мұнай компаниялары бағаның түсіп бара жатқанын көріп, өндірісті өздері де қысқартады. Демек, Трамптың Сауд Арабияысымен, Ресеймен жүргізген келіссөздері жеміссіз деп айтуға негіз жоқ», - дейді Кудлоу.

Канаданың мұнайлы өлкесі – Альберта провинциясының премьері Джейсон Кенни өз аймағының өндірісті қысқарту туралы келісімге қосылуға дайын екенін  мәлімдеді. Премьер-министр Джастин Трюдо болса, осы мәселе бойынша қазір ОПЕК-пен де, АҚШ –пен де байланыс орнатқанын хабарлады. Ал,  Норвегия мұнай және энергетика министрлігі бұл проблемаға қатысты әзірге жауап берген жоқ.

Халықаралық Энергия Агенттігі жұма күні ескерткендей, ғаламдық өндірісті тәулігіне  10 миллион баррельге қысқарту да жеткіліксіз. Осы орган жетекшісі Фатих Биролдың есебінше, өндіріс мұнша төмендетілсе де, запастағы мұнай мөлшері күніне 15 миллион баррельге өсе бермек.

МҰНАЙ БАҒАСЫ

Жақында мұнай бағасы 20 долларға дейін түскені белгілі. Ал, Трамп Ресей мен Саудияның тайталасты тоқтататынын айтқаннан кейін, яғни, жұмада 34,11 долларға дейін қайта қымбаттады. Айта кетсек, бұл - өткен жылдың аяғындағы көрсеткіштен әлдеқайда төмен: 2019 жылдың соңғы сессиясында Brent маркалы шикізаттың нарқы 66  долларға дейін көтерілген еді.

Баға наурыздың басында РФ мен Сауд Арабиясы өндірісті қысқартуға келісе алмағандықтан күйреді. Сол кезде Саудия нарықтағы үлесін қайтару үшін экспорттық бағаны түсіріп, мұнайды бұрынғыдан да көп шығарып, Ресей шикізатын алатын өңдеу зауыттарына өзінің энергетикалық ресурсын мүлде арзанға сатпақ болды.

Мұнай бағасы 2002 жылдан бергі ең төменгі деңгейге дейін құлдырағандықтан, Американың мұнай индустриясының жүрегі – Техаста 50 жылдан бері алғаш рет көмірсутегі өндірісін реттеу мәселесі қарастырыла бастады.

«Келесі тоқсанда мұнай өндірісі тәулігіне 10 миллион баррелге қысқаруы керек. Егер оны сата алмасаң, сақтай алмасаң, шығара да алмайсың», - дейді IHS Markit компанисының сарапшысы Джим Бурхард.

ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫ

Мұнайдың арзандауы мен өндірістің қысқаруы салдарынан Қазақстан экономикасы биыл 0,9 пайызға әлсірейді және үкімет оған Ұлттық қордан көбірек ақша тартуға мәжбүр. Бұны бейсенбіде еліміздің экономика министрі Руслан Даленов мәлімдеді.

Ол үкімет отырысына айтқандай, осыған дейін 90 миллион тонна мұнай өндіруді көздеген Қазақстан биыл 86 миллион тонна көмірсутегін шығаруды жоспарлап отыр.

Министрдің есебінше, негізі мұнайдан тұратын Қазақстан экспорты болжамдағыдан 16,3 миллиард долларға кеміп, бюджеттік шығын 1.672 триллион теңгеге ($3.7 млрд) азаюы мүмкін.

Үкімет 60 миллиард долларлық Ұлттық қордан биыл экономикаға жоспардағыдай 2,7 триллион емес, 4.77 триллион теңге ($10.6 млрд) тартуды көздеп отыр.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: