Сауатты қарыз алудың бес тәсілі

Сауатты қарыз алудың бес тәсілі

Кредит алу туралы шешім қабылдау – жауапты жұмыс. 

12 Қыркүйек 2019 14:07 7534

Сауатты қарыз алудың бес тәсілі

Автор:

Александр Галиев

Барлық қарыз алушылар кредитті алу оңай, төлеу қиын екенін түсінулері керек. Өзіңді және отбасыңды қарызға белшеден батырмас үшін әлеуетті қарыз алушы кредит алу туралы шешім қабылдамас бұрын сауатты қарыз алудың бес тәсілін білуге тиіс. 

1-тәсіл. Кредитке зат алуға мүмкіндігіңіз бар екеніне көз жеткізіңіз.

Кредитке тауар сатып алу туралы шешім қабылдағанға дейін сол затты сатып алуға деген қажеттілік кредитті төлеумен байланысты барлық тәуекелдерден асып түсетініне толық сенімді болу қажет. Өз қаржылық мүмкіндігіңізді саралап, кредит бойынша ай сайынғы төлемдер отбасылық бюджетке салмақ түсірмейтіндей етіп есептеп алу қажет.

Ең бастысы, қарыз бойынша ай сайынғы төлем отбасылық бюджеттің 20%-нан аспағаны жөн. 

2-тәсіл. Кредиттеудің неғұрлым оңтайлы талаптарын тауып алыңыз.

Банктік қарыз шартын жасамас бұрын бірнеше банктің қарыз беру талаптарын зерделеп, мыналарға ерекше көңіл бөлу керек:

Қарыз бойынша сыйақы мөлшерлемесі (дүкендерде кредит ресімдеудің жылдам және ыңғайлы болуы әдетте өте жоғары пайыздық мөлшерлемеге ұрынуға әкеліп соғады);

Жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі (жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі (ЖТСМ) – кредиттің нақты құны. ЖТСМ мөлшері аз болған сайын кредиттеу талаптары тиімдірек болады. Банктік қарыз шартын жасау сәтіне ЖТСМ 56%-дан аспауы керек. ЖТСМ мөлшерін өздігінен мына сілтеме бойынша есептеуге болады: http://nationalbank.kz/?docid=1382&switch=russian );

Қарызды өтеу тәсілі: аннуитеттік (тең төлемдермен өтеу) немесе сараланған (негізгі борышты тең үлестермен өтеу) не банктің ішкі ережелеріне сәйкес басқа тәсіл;

Кредиттеу мерзімі (кредиттеу мерзімі ұзақ болған сайын ай сайынғы төлем аз және сыйақының көп сомасы банкке төленуге тиіс);

Ай сайынғы төлемнің мөлшері, төлемдердің жиынтық сомасы (ай сайынғы төлемге негізгі борыштың бөлігі, бір айда есептелген сыйақы және кейде банктің комиссиялары кіреді; алатын қарыздың сомасын төленуге тиіс сомамен (берешекті өтеу кестесіндегі) салыстыру қажет);

Қарыз сомасын қайтару және (немесе) жеке тұлғамен жасалған банктік қарыз шарты бойынша сыйақы төлеу міндеттемесін бұзғаны үшін тұрақсыздық айыбының (айыппұлдың, өсімпұлдың) мөлшері мерзімін өткізіп алған тоқсан күн ішінде әрбір мерзімі өткен күн үшін мерзімі өткен төлем сомасының 0,5 пайызынан аспауы керек, мерзімін өткізіп алған тоқсан күн өткен соң әрбір мерзімі өткен күн үшін мерзімі өткен төлем сомасының 0,03 пайызынан, бірақ банктік қарыз шарты қолданысының әрбір жылы үшін берілген қарыз сомасының он пайызынан аспайды.

Банктік қарыз шартының талаптары. Банк қарыз алушының қалауы бойынша танысу үшін шарттың үлгі нысанының көшірмесін беруге міндетті. Банктік қарыз шартында мыналар болуға тиіс:

1) шарт жасалу күні;

2) банктік қарыз мақсаты;

3) қарыздың жалпы сомасы мен валютасы;

4) қарыздың мерзімі;

5) сыйақы мөлшерлемесінің түрі (белгіленген немесе өзгермелі), жылдық пайыздармен сыйақы мөлшерлемесінің мөлшері, шарт жасалу күніндегі ЖТМС мөлшері;

6) егер шартта сыйақының өзгермелі мөлшерлемесі көздеген жағдайда, сыйақының өзгермелі мөлшерлемесін есептеу тәртібі;   

7) қарызды өтеу тәсілі (қолма-қол ақшамен, қолма-қол ақшасыз);

8) қарызды өтеу әдісі;

9) қарыз бойынша берешекті өтеу кезектілігі;

10) негізгі борыш уақтылы өтелмеген және сыйақы төленбеген жағдайда тұрақсыздық айыбын (айыппұлды, өсімпұлды) есептеу тәртібі және оның мөлшері. Жеке тұлғаға қарыз беру кезінде тұрақсыздық айыбының (айыппұлдың, өсімпұлдың) шекті мөлшері, сондай-ақ «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» ҚР Заңында көзделген есептеу тәртібі көрсетіледі; 

11) қарыз беруге байланысты алынуға тиісті комиссиялардың және басқа да төлемдердің толық тізбесі және олардың мөлшерлері;

12) қарызды өтеудің және сыйақының тәртібі (касса арқылы, банктік шотқа қашықтан терминал арқылы және басқалар тараптардың келісімі бойынша) кезеңділігі;

13) қамтамасыз етусіз берілген қарызды қоспағанда, қамтамасыз ету (түрі: кепіл, тұрақсыздық айыбы, кепілдік, кепілдеме, ұстап қалу және өзге түрлері);

14) қарыз алушы шарт бойынша міндеттемелерін орындамаған не тиісінше тәсілмен орындамаған жағдайда банк қабылдайтын шаралар;

15) шарттың қолданылу мерзімі;

16) қарыз алушы – заңды тұлғаның банкке ұсынатын есебінің түрлері мен мерзімдері;

17) қарыз алушының (тең қарыз алушының) өзі туралы мәліметтерді кредиттік бюроға беруге және кредиттік бюроның ол туралы мәліметтерді банкке кредиттік бюроның кредиттік есеп беруге келісімінің, сондай-ақ тараптардың өз міндеттемелерін орындауына байланысты ақпараттың болуын көрсету;

18) банктің пошталық мекенжайы мен электрондық адресі туралы ақпарат, сондай-ақ оның ресми интернет-ресурсы туралы деректер.

3-тәсіл. Банктің тарихымен және беделімен танысыңыз 

Кредиттерді беру – бұл банктік қызметтің лицензияланатын түрі. Осыған байланысты банкте уәкілетті органның кредитті беруге арналған лицензиясы болуға тиіс. Кредитті бұрыннан құрылған беделі бар банктен алған дұрыс. Алайда, мұндай жағдайда клиенттік базасын енді ғана қалыптастырып келе жатқан және кредиттеудің барынша жеңілдетілген талаптарын ұсынатын дамушы банкке қарағанда, оның кредиттеу талаптары қатаң болатынын ескерген жөн.

4-тәсіл. Қарыз бойынша міндеттемені мерзімінде орындаңыз

Банктік қарыз шартына қол қою арқылы қарыз алушы қарызды өтеу кестесінде белгіленген мерзімде қарызды өтеу бойынша міндеттемелерді орындауға келіседі. Қарыз бойынша төлемді мерзімінен 2-3 күн бұрын жасағаныңыз жақсы, осылайша қарыз алушы өзін мерзімі өткен берешек туындауы мүмкін күтпеген жағдайлардан (демалыс және мереке күндері, банк жүйесіндегі сәтсіздіктер және т.б.) қорғайды.

5-тәсіл. Несиені төлеу мүмкіндігі болмаған жағдайда банктің кеңестерін алыңыз және құқықтарыңыз бен мүдделеріңіз бұзылған жағдайда көмек алыңыз.

Күтпеген жағдай болған жағдайда (мысалы: жұмыстан айрылу, кенеттен ауыру және т.б.) қарыз алушы берешекті қайта құрылымдау: несие мерзімін ұзарту, төлемдерді уақытша кейінге қалдыру, пайыздық мөлшерлемелерді өзгерту және т.б. үшін банкке өтініш жасау керек.

Банк қарыз алушыдан жазбаша өтініш алғаннан кейін күнтізбелік 15 күн ішінде банктік қарыз шарты шарттарындағы ұсынылған өзгерістерді қарауға және қарыз алушыға жазбаша түрде: банктік қарыз шарты шарттарына ұсынылатын өзгерістермен келісілгендігі туралы, банктік қарыз шартының шарттарын өзгерту туралы өзінің ұсыныстары туралы, немесе бас тартудың себептерін дәлелді негіздеу арқылы банктік қарыз шартының талаптарын өзгертуден бас тарту туралы хабарлауға  міндетті.

Банкпен сындарлы диалог болмаған жағдайда, қарыз шартын жасасқан қарыз алушы өзінің құқықтары мен мүдделерін қорғау үшін Алматы қаласы, Әйтеке би көшесі, 67-үй мекенжайы бойынша Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Қоғамдық қабылдау бөлмесіне немесе www.nationalbank.kz сайтында «Ұлттық Банк туралы» бөлімде көрсетілген мекенжайлар бойынша оның аумақтық филиалдарына, сондай-ақ банк омбудсменіне (www.bank-ombudsman.kz,  office@bank-ombudsman.kz, мекенжайы: 050000, Алматы қ., Н. Назарбаев даңғ., 175-үй, 302-офис., тел.  +7 (727) 2612216, +7 708 983 30 16) жүгінуге құқылы.

Александр Терентьев

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

7 млн 500 мың қазақстандық кредит төлеп отыр

Елімізде мүлде кредит алмаған қанша адам бар екені белгілі болды.

22 Ақпан 2020 15:48 6823

7 млн 500 мың қазақстандық кредит төлеп отыр

Президенттің пәрменімен былтыр жалпы қарызы 3 млн теңгеден аспайтын әлеуметтік аз қамтылған топ өкілдерінің 300 мың теңгеге дейінгі несиесі кешіріліп, 2020 жылдың 1 қаңтарынан бастап табысы ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен азаматтарға қарыз беруге шектеу қойылса да, қазақстандықтар қарыз қақпанынан құтыла алмай отыр.

Бірінші несие бюросының дерегінше, еліміздегі экономикалық белсенді 9 млн 230 мың адамның 7 млн 500 мыңының несиесі бар. Борышкерлер екінші деңгейлі банктер мен қаржы ұйымдарына 26 трлн теңге қарыз. Айтпақшы елімізде мүлде қарыз алмаған 1,7 млн адам бар екен. Олар осы күнге дейін несие рәсімдемегенмен, екінші деңгейлі банктер мен қаржы ұйымдарының болашақ клиенті саналады.

Бірінші несие бюросының атқарушы директоры Әсем Нұрғалиеваның мәлімдеуінше, 26 трлн теңгені құрайтын несие портфелінің 7,4 трлн теңгесі немесе 25%-ы бөлшек несиеге тиесілі.

«Борышкерлердің 80%-ы орта есеппен алғанда 316 мың теңге көлемінде кепілзатсыз несие рәсімдеді. Қарыз алушылардың азғантай тобының ғана кепілзатсыз несиесінің көлемі 5-10 млн теңгеден асып отыр. Бөлшек несиені, автонесиелендіруді, ипотекалық қарызды тұтас алып, халық санына бөлетін болсақ, әр қазақстандыққа 1 млн теңге қарыз жүктемесі артылады. Бұл санды орташа жалақыға бөлсек, ел азаматтары қарызға белшеден батып отыр деу қате болады. Себебі ресми мәлімет бойынша, қазақстандықтардың орташа жалақысы 204 теңге. Ал кепілзатсыз несие бойынша қарыз көлемі 316 мың теңге. Соңғы уақытта ел азаматтары қарыз жүктемесін ауырлатпауға, яғни тым көп қарыз алмауға тырысып жатыр. Мысалы былтыр алынған қарыздардың орташа көрсеткіші 170 мың теңгеден асқан жоқ. Атап көрсетерлігі несиенің 56%-ы кепілзатсыз берілді», – деді Әсем Нұрғалиева.

Оның айтуынша, өткен жылы несие портфелі 22%-ға ұлғайған. 580 мың адам алғаш рет несие алған.

«Өткен жылы 55,6 млн несие шарты жасалды. 5,4 трлн теңгенің тұтыну несиесі рәсімделді. 89 млрд теңге ипотеканы несиелеуге жұмсалды. 400 млрд теңге автонесиеге бөлінді. 600 млрд теңге кепілді несие ретінде берілді», – деді атқарушы директор.

Әсем Нұрғалиеваның пікірімен қаржы сарапшысы Расул Рысмамбетов келіспейді. Сарапшының сөзінше, еліміздегі орташа жалақы туралы статистикалық дерек халықтың шынайы кірісін көрсетпейді. Салдарынан халық қарыз қамытын киіп отыр.

«Адамдардың басым бөлігі «шықпа жаным, шықпа» деп күн көріп жүр. Олар статистикалық деректе көрсетілетін орташа жалақыны қолдарына алатын болса, қазіргіден әлдеқайда жақсы өмір сүрер еді. Ресми мәліметтерде орташа айлық 204 мың теңге деп көрсетіледі. Шын мәнінде адамдар 100-110 мың теңге шамасында жалақы алады. Қазақстандықтардың азық-түлікке жұмсайтын ақшасының көлемі күн санап көбейіп жатыр. Айлық жалақының 50%-ы азық-түлікке жұмсалып жатқанын ескерсек, жағдайдың қандай екенін түсіну қиынға соқпайды. Ел азаматтарының арасында күнделікті тамақты келесі айдағы айлығының есебінен қарызға сатып алып жүрген жандар бар. 7 млн 500 мың қазақстандықтың кредит төлеп отырғанының өзі халықтың қарызға бастан-аяқ батқанының нақты әрі айқын көрінісі», – деді сарапшы.

Абылай Бейбарыс

Банктер қытай көлігін шығаратын отандық зауытқа кредит бермеуде

Несиеге көлік алғысы келетіндер дүрлігуде. 

22 Қаңтар 2020 15:04 9467

Банктер қытай көлігін шығаратын отандық зауытқа кредит бермеуде

2020 жылдан бастап, еуразиялық одақтың келісімі күшіне еніп, Армения, Қырғызстан және Моңғолиядан арзан көлік айдап әкелудің жолы түпкілікті кесілгеннен кейін қазақстандықтар отандық көліктерге назар аудара бастады. Өйткені оларды жылдық 4% (тиімді мөлшерлеме 4,1%) ставкамен арзан несиеге алуға болады.

Алайда екінші деңгейлі банктер Қостанай облысында орналасқан «Сарыарқа автоөнеркәсіп» автозауыты шығарған көліктерге несие беруден жаппай бас тартып жатыр. Оның орнына коммерциялық банктер тек өскемендік «Азия Авто» баптаған «темір тұлпарларды» несиелеуге дайын екендерін мәлімдеп, соларды ұсынатын болған.

Бұл кәсіпорын – өзге брендтер сыртында, қытайлық аса ірі автозауыт өнімдерін құрастырады. Осыған орай, әлеуметтік желілерде «бұл шектеу оның ҚХР-дан Қазақстанға көшірілген 55 кәсіпорынның бірі болуымен қатысты» деген де болжам жасалды.

2019 жылғы қыркүйекте Үкімет басшысының орынбасары болған кезде Жеңіс Қасымбек осы туралы мәлімдеме де жасаған: «Мысалы, Қытайдың JAC автокөліктерін құрастыратын «Сарыарқа автоөнеркәсіп» компаниясы қызметкерлерінің 100 пайызы – қазақстандықтар. Бұл компания Қытайдың Ресей мен Беларуське шығатын алаңына айналды», – деді Жеңіс Қасымбек.

«Мен осы жылғы қаңтар айында елде жүріп жатқан жеңілдікті автонесиелендіру бойынша қазақстандық машинаны сатып алғым келді. Сондықтан «Халық банкіне» бардым. Маған «Сарыарқа автоөнеркәсіп» жасайтын Хюндай Акцент ұнады. Бірақ банк бұл зауыт өніміне кредит беруден бас тартты. «Азия Авто» көліктері моделінен таңдаңыз деп отыр банк қызметкері. «Сбербанкке» барсам, ол кез келген автонесие беруді тоқтатқанын айтады. ВТБ банкінде де «Халық банкінде» айтылған әңгімені естідім», – дейді Атырау қаласының тұрғыны Ғали Тілеуғалиев.

Бірақ автосалондарда Қостанайдағы зауыттың өнімдері еркін сатылуда, ешқандай тапшылық байқалмайды. Сонда мұның себебі неде?

Бұл түйткілдің Қытайға еш қатысы жоқ болып шықты.

Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі Бейбіт Атамқұловтың түсіндіруінше, қостанайлық зауыт белсенділік танытып, бюджеттік ақшаны толық игерген.   

Оның мәліметінше, жеңілдікті автонесиелендіру бағдарламасы аясында қаражат отандық өндірушілер мен екінші деңгейлі банктер арасында былтыр үлестірілді. Қазіргі кезде Қазақстан аумағында жеңіл автокөліктерді «Азия Авто» АҚ-ы және «Сарыарқа автоөнеркәсіп» ЖШС құрастырады.

«Жеңілдікті автонесиелендіру үшін 2015 жылдан 2019 жыл аралығында бюджеттен жалпы сомасы 42 млрд теңге бағытталды. Осы қаражаттың 21,7 млрд теңгесі «Сарыарқа автоөнеркәсіпке», ал 20,3 миллиарды «Азия Автоға» берілді. Өткен жыл қорытындысында барлық қаражат толық көлемде игерілді. Бүгінде «револьверлік» тәсілмен қаржыларды қайталай игеру жүруде», – деді Бейбіт Атамқұлов.

Оның мәліметінше, 2020 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша осы кезге дейін Қазақстан азаматтарына 56,03 млрд теңге несие берілген. Ол сомаға қазақстандықтар 12 мың 906 отандық автокөлікті кредитке сатып алды.

Жұртшылықтың елімізде жасалған жеңіл машинаны кредитке алу мүмкін болмай жатқанына қатысты шағымына түсініктеме берген министр халықты сәл шыдам танытып, күте тұруға шақырады.

«Өйткені бұған дейін қолданыста болған бағдарлама сыртында 2019 жылы Ұлттық банк жеңілдікті автонесиелендірудің төл бағдарламасын іске қосқан болатын. Оны қаржыландыру биылға қарастырылды. Бұл бағдарлама аясында бес жыл бойы, яғни 2024 жылға дейін жыл сайын 20 миллиард теңге бөлініп отырады деп жоспарланған», – деді индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі.

Ол Ұлттық банк бағдарламасы бойынша жеңілдікті автокредиттеуге 2020 жылдың І тоқсанында қаражат траншы банктерге аударылуға тиістігін хабарлады.   

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: