/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 23 724,20 Hang Seng 24 275,22
FTSE 100 5 842,66 KASE 2 249,72
РТС 1 144,12 Өнеркәсібі 1 484,00
Трамп ұсынған «ғасыр келісімі» іске аспайтын сыңайлы

Трамп ұсынған «ғасыр келісімі» іске аспайтын сыңайлы

Палестина билігі мен Ресейдің Сыртқы істер министрінің мәлімдемесінен кейін осындай қорытынды жасауға болады.  

17 Ақпан 2020 15:37 2171

Трамп ұсынған «ғасыр келісімі» іске аспайтын сыңайлы

Автор:

Табиғат Нұрболат

Палестина Құрама Штаттардың саясатына мойынсұнбайды

Бұл тарап АҚШ-тың израильдік-палестиналық шиеленісті тоқтату бойынша жасаған ұсынысынан түбегейлі бас тартты. Елдің премьер-министрі Мұхаммед Штайе Трамптың бейбітшілік орнату туралы жоспары «жерге көмілетінін» жеткізіп, «ғасыр келісімі» деп аталып кеткен бұл құжатты тек Трамп пен Израиль премьері арасындағы өзара меморандумға теңеді. 

Штайе ел болашағына алаңдаулы. Ол халықаралық геосаясатта зор ықпалға ие АҚШ ұсынысының кесірінен Палестина мемлекеті бытырап, кейін тіпті егемендігінен айырылатынын басып айтты. Яғни Вашингтонның қолдауына ие Израильдің келешекте елдің біраз бөлігін өзіне күшпен қосып алу қаупі бар екенін де тілге тиек етіп, өзге елдерді Трамптың жоспарын қолдамауға шақырды. Өз кезегінде Палестина қазір осы мәселе бойынша ашық келіссөздер жүргізуге дайын екенін білдіріп отыр. 

Осы турасында Ресей не ойлайды?

Мәскеу Израиль мен Палестина арасындағы шиеленісті реттеуге көмек беруге дайын. Бірақ халықаралық делдалдардың төрттігі аясында. Нақтырақ айтқанда, РФ, АҚШ, БҰҰ және ЕО болып бірігіп ондаған жылға созылған түрлі түйткілдердің шешімін табуға атсалыса алады. Ресейдің Сыртқы істер министрі Сергей Лавров осылай дейді. Тәжірибелі дипломат Ақ үй басшысы ұсынған «ғасыр келісіміне» өзінің бағасын берді. Айтуынша, бұл құжат біржақты, яғни Вашингтон Палестина мүддесін толыққанды ойламай жариялаған. Оның үстіне халықаралық-құқықтық негізге қайшы келіп отыр деген пікір білдірді. 

Израиль АҚШ-тың айтқанымен жүре ме?

Израиль Трамп ұсынған «ғасыр келісімі» аясында шекараны белгілеумен айналысатын арнайы топ құрып, тиісті жұмыстарды бастап кеткен. Ел премьері Нетаньяхудың сөзінше, бұл топ америкалықтармен бірлесе шекараны белгілей бермек.

Естеріңізге сала кетейік, 28 қаңтарда Вашингтон қаласында АҚШ президенті Дональд Трамп Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяхумен бірге «ғасыр келісімінің» негізгі ережелерін жариялаған болатын. Құжатта палестиналық-израильдік дағдарысты бейбіт жолмен шешу жоспары, екі мемлекетті де мойындау қарастырылған. Ақ үй басшысы жариялаған карта бойынша, Палестинаны Иорданияға шекара арқылы өтетін қос магистральмен қосу көзделіп отыр. Палестинаның батыс жағалауы Иорданиядан Израиль территориясының белдеуімен бөлінетін болды. Сонымен қатар палестиналық Газа секторы айтарлықтай кеңейіп, оған екі ірі аудан қосылады. Трамп таныстырған карта бойынша, сириялық Голан территориясы Израильдікі болып есептеледі, ал Шығыс Иерусалимнің тек бір бөлігі ғана араб мемлекетенің астанасы ретінде саналмақ.  

Табиғат Нұрболат

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

ОПЕК+ ғаламдық келісім әзірлеп жатыр

АҚШ өндірісті қысқартуға келіссе, жаңа пәтуаға ірі экспортер – Ресей де қосылып, әлемде мұнай бағасы  қайта өседі деген үміт бар.  

04 Сәуір 2020 15:14 810

ОПЕК+  ғаламдық келісім әзірлеп жатыр

ОПЕК пен одақтастар әлемде мұнай өндірісін бұрын-соңғы болмаған деңгейге дейін қысқарту туралы келісім бойынша жұмыс істеп жатыр. Егер бұл құжат қабылданатын болса, ғаламдық нарыққа жеткізілетін көмірсутегі 10 пайызға кемиді.

Коронавирус пандемиясы кесірінен мұнай бағасы жыл басынан бері 65 доллардан 34-ке дейін төмендеді. Бүгін планетада миллиардтаған адамның қозғалысы шектеліп, әлеуметтік оқшаулануға ұшырағандықтан, энергетикалық шикізатқа сұраныс тәулігіне 30  миллион баррельге азайып отыр.

Мұнай өндірісінің тәуліктік мөлшерін 10-15 миллион баррельге қысқартуды көздейтін жаңа ғаламдық пәтуа қабылдануы үшін оған әлемнің нөмірі 1-ші өндірушісі АҚШ та қосылуы керек.

Сейсенбі күні президент Дональд Трамп мәлімдегендей, Вашингтон Сауд Арабиясы мен Ресейге өндірісті қысқартуға келісім берген жоқ. Дегенмен, баға төмендеп бара жатқандықтан, Құрама Штаттарла мұнай өндірісі бәрібір құлдырайды деген болжам бар.

ОПЕК пен оның Ресей тәрізді одақтастарының өкілдері сәуірдің 6-да кездесуі керек. Алайда, жиынға қатысушы елдер мұнай өндірісін қаншалықты қысқартатыны белгісіз.

Инфекциялық эпидемиядан әбден теңселген энергетикалық нарықты тұрақтандыруға АҚШ қандай да бір үлес қоса ма? ОПЕК-ті мазалап отырған өзекті мәселе осы. Бұл картельдің ойынша, жаңа келісімге Ресей, Қазақстан сияқты өндірушілердің басын қосқан ОПЕК+ тен бөлек АҚШ, Канада, Норвегия, Канада да қосылуы керек.

«АҚШ тақтатастан мұнай өндіруді шектей отырып, нарықты реттеуге үлес қосуы керек», - дейді ОПЕК-тің бір өкілі «Рейтер» агенттігіне берген сұқбатында.

АҚШ КЕЛІССЕ, РЕСЕЙ ДАЙЫН

Көптен бері Ресей ОПЕК-тің өндірісті қысқартуы Америкада мұнай индустриясына өркендетті деп шағымданып келеді. Ал, жұма күні президент Владимир Путин Ресейдің өндірісті ОПЕК-пен, АҚШ-пен бірге төмендетуге дайын екенін мәлімдеп, Сауд Арабиясын энергетикалық нарықты күйретті деп айыптады. Алайда, Саудияға сенсек, Мәскеу өндірісті вирус дағдарысы кезінде де азайтуға келіспегендіктен, әлемде мұнай күрт арзандап кетті.

Ресейдің энергетика министрі Александр Новак жергілікті ақпарат құралдарына мәлімлегендей, Мәскеу АҚШ-тың өндірісті шектеу ниеті заңдық тосқауылға тап болатынын түсінеді, бірақ, Құрама Штаттар әкімшілігі бұл мәселеде икемділік танытуы керек деп есептейді.

Ақ үйдің экономикалық кеңесшісі Ларри Кудлоудың ойынша, Трамп энергетикалық нарықта америкалық өндірушілерге зияны тиюі мүмкін кез-келген халықаралық сыбайластықпен күресуге әзір болса да, оның әкімшілігі мұнай шығаратын компанияларға үстемдік ете алмайды.

«Мұнай компаниялары бағаның түсіп бара жатқанын көріп, өндірісті өздері де қысқартады. Демек, Трамптың Сауд Арабияысымен, Ресеймен жүргізген келіссөздері жеміссіз деп айтуға негіз жоқ», - дейді Кудлоу.

Канаданың мұнайлы өлкесі – Альберта провинциясының премьері Джейсон Кенни өз аймағының өндірісті қысқарту туралы келісімге қосылуға дайын екенін  мәлімдеді. Премьер-министр Джастин Трюдо болса, осы мәселе бойынша қазір ОПЕК-пен де, АҚШ –пен де байланыс орнатқанын хабарлады. Ал,  Норвегия мұнай және энергетика министрлігі бұл проблемаға қатысты әзірге жауап берген жоқ.

Халықаралық Энергия Агенттігі жұма күні ескерткендей, ғаламдық өндірісті тәулігіне  10 миллион баррельге қысқарту да жеткіліксіз. Осы орган жетекшісі Фатих Биролдың есебінше, өндіріс мұнша төмендетілсе де, запастағы мұнай мөлшері күніне 15 миллион баррельге өсе бермек.

МҰНАЙ БАҒАСЫ

Жақында мұнай бағасы 20 долларға дейін түскені белгілі. Ал, Трамп Ресей мен Саудияның тайталасты тоқтататынын айтқаннан кейін, яғни, жұмада 34,11 долларға дейін қайта қымбаттады. Айта кетсек, бұл - өткен жылдың аяғындағы көрсеткіштен әлдеқайда төмен: 2019 жылдың соңғы сессиясында Brent маркалы шикізаттың нарқы 66  долларға дейін көтерілген еді.

Баға наурыздың басында РФ мен Сауд Арабиясы өндірісті қысқартуға келісе алмағандықтан күйреді. Сол кезде Саудия нарықтағы үлесін қайтару үшін экспорттық бағаны түсіріп, мұнайды бұрынғыдан да көп шығарып, Ресей шикізатын алатын өңдеу зауыттарына өзінің энергетикалық ресурсын мүлде арзанға сатпақ болды.

Мұнай бағасы 2002 жылдан бергі ең төменгі деңгейге дейін құлдырағандықтан, Американың мұнай индустриясының жүрегі – Техаста 50 жылдан бері алғаш рет көмірсутегі өндірісін реттеу мәселесі қарастырыла бастады.

«Келесі тоқсанда мұнай өндірісі тәулігіне 10 миллион баррелге қысқаруы керек. Егер оны сата алмасаң, сақтай алмасаң, шығара да алмайсың», - дейді IHS Markit компанисының сарапшысы Джим Бурхард.

ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫ

Мұнайдың арзандауы мен өндірістің қысқаруы салдарынан Қазақстан экономикасы биыл 0,9 пайызға әлсірейді және үкімет оған Ұлттық қордан көбірек ақша тартуға мәжбүр. Бұны бейсенбіде еліміздің экономика министрі Руслан Даленов мәлімдеді.

Ол үкімет отырысына айтқандай, осыған дейін 90 миллион тонна мұнай өндіруді көздеген Қазақстан биыл 86 миллион тонна көмірсутегін шығаруды жоспарлап отыр.

Министрдің есебінше, негізі мұнайдан тұратын Қазақстан экспорты болжамдағыдан 16,3 миллиард долларға кеміп, бюджеттік шығын 1.672 триллион теңгеге ($3.7 млрд) азаюы мүмкін.

Үкімет 60 миллиард долларлық Ұлттық қордан биыл экономикаға жоспардағыдай 2,7 триллион емес, 4.77 триллион теңге ($10.6 млрд) тартуды көздеп отыр.

Арыс Әділбекұлы

Трамптың «израильшіл» жоспары

АҚШ президентінің Таяу Шығыс бейбітшілік жоспары болашақ Палестина мемлекетін жерден айыруды ғана емес, Израильдің қоршауына түсіруді де ұсынып отыр. 

30 Қаңтар 2020 09:57 2435

Трамптың «израильшіл» жоспары

АҚШ президенті Дональд Трамптың сейсенбі күні жариялаған Таяу Шығыс бейбітшілік жоспары ондаған жылдар бойы аймақта жанжалдарға сеп болған даулы мәселелерде Израильдің позициясын қолдайтын болып шықты. Бұған тағы бір дәлел – құжатты таныстыру рәсіміне Палестина автономиясының басшылары шақырылған жоқ.

Бұған дейінгі Америка президенттері Палестина мен Израильді болашақ Палестина мемлекетінің шекарасы, Иерусалимнің мәртебесі және босқындар тағдырына қатысты түйіткілдер бойынша ымыраға келтіруге тырысты. Ал, Трамптың  командасы сол проблемаларды негізінен Израильдің мүддесіне сай шешкісі келеді.

Сондықтан мыңдаған палестиналық көшеге шығып, наразылық білдіріп, жаңа жоспардан бас тартып, оның жүзеге асуына жол бермейтіндерін ескертіп отыр. Үлкен қарсылыққа тап болған 80 беттік жоспарды халықаралық қауымдастықтың да мақұлдай қоюы екіталай.

Трамп пен Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху Вашингтонда жария еткен жоспардың негізгі ережелеріне тоқталсақ, олардың қысқаша сипаты төмендегідей.

Шекара

Бұл бейбітшілік жоспарына жүгінсек, Израиль «айтарлықтай территория беруге келісіп», Палестина «1967 жылғы соғысқа дейінгі Батыс жағалау мен Газа секторының көлеміндей ақылға қонымды аумаққа» ие болады. Айта кетсек, еврей мемлекеті сол жылғы әскери жанжал кезінде бұл екі ауданмен бірге Шығыс Иерусалимді де басып алғаны белгілі. Дәлірек айтсақ, Трамптың жоспары екі жақты территория айырбастауға шақырып отыр. Дегенмен осы жоспармен бірге таныстырылған «концептуалдық картада» болашақ Палестина мемлекеті шашыраңқы көрінді. Оның құрамындағы анклавтардың кейбіреулері Израильге, кейбіреулері Палестинаға тиесілі. Сол территориялар өз мемлекеттерімен көпірлер, туннельдер, жолдармен ғана байланыспақ. Мұны Америка президентінің командасы «прагматикалық транспорттық шешім» деп атаған. Ал, Батыс жағалаудың төрттен бір бөлігі кіретін Иордан өзені жағалауындағы жазық дала Израиль егемендігінің бақылауына өтуге тиіс екен.

Иерусалим

Трамп жоспары бойынша, Иерусалим бөлінбей, Израильдің астанасы атануы тиіс. Тіпті аннексияланған Шығыс Иерусалимнің көп бөлігі, соның ішінде  Көне шаһар мен қасиетті орындар да Израильдің бақылауында қалып, болашақ Палестина мемлекетінің астанасына  Шығыс Иерусалимнің шеткері ауданы ғана берілмек. Дегенмен, Иерусалимнің иудейлер, христиандар, мұсылмандар үшін қасиетті саналатын жерлері мінәжат етушілер үшін ашық болуға тиіс.

Қоныстар

Сонымен қатар Трамп жоспары Израильге Батыс жағалаудағы еврей қоныстарын дереу ресми түрде иемденуге рұқсат береді. Алайда палестиналықтар мен әлем елдерінің көбі жауланған  территорияларда пайда болған бұл қоныстарды әу бастан заңсыз деп келеді. Ал, Америка президентінің сөзінше, Израиль осы мекендерді заңдастырғаннан кейін, болашақ Палестина мемлекетіне тиесілі өзге аудандарда еврей қоныстарын салу тоқтатылады. Бірақ оларда қазірдің өзінде құрылыс жүріп жатқан жоқ және де Нетаньяху ол жерлерге бұрын шоғырландырылған еврейлерді көшіріп әкетпейтінін мәлімдеп отыр.

Қауіпсіздік

Трамп жоспары бойынша, Израиль болашақ Палестина мемлекетінің «қауіпсіздігін қамтамасыз етуде басым жауапкершілікке» ие болады.  Әрине, Палестинаның өз ішкі қауіпсіздік күштері болады.  Алайда Израиль Палестинаның барлық шекарасы мен өткізу бекетін өзі қадағаламақ. Сол үшін «Бекет органы» жасақталып, оның құрамына үш палестиналық, үш израильдік және бір америкалық өкіл кіріп, шекарадағы туындауы мүмкін дауларды шешумен айналысады. Бұған қоса, осы жоспарға сәйкес, «Хамас» қозғалысының қол астындағы Газа секторы Палестина үкіметінің бақылауына өтіп, ондағы барлық «хамастықтар» мен өзге қарулы топтар қаруын тастауға тиіс.

Босқындар

Жүздеген мың палестиналық 1948 жылғы соғыс кезінде қазіргі Израиль аумағынан босып кетті. Сол босқындар мен олардың ұрпақтарының саны бүгінде 5 миллионға жетіп қалған. Олар аймақ елдеріне тарыдай шашырап күн кешіп жатыр. Бұл палестиналықтар: «туған жерге оралуға құқығымыз бар», –  дейді. Алайда Израиль мұны жоққа шығарып, олар қайтып келсе, еврей мемлекетін жояды деп есептейді. Вашингтонның жаңа бейбітшілік жоспарында да «Израиль мемлекетіне палестиналық босқындардың оралуына, сіңісуіне ешқандай құқығы жоқ» деп жазылған. Сонымен қатар Трамп босқындарды Палестина мемлекетінде немесе қазір тұрып жатқан елдерінде өмір сүруге шақырып, оларға «қандайда бір өтемақы» төлеуге уәде беріп отыр.

Жоспар неге қазір жарияланды?

Кейбір сыншылардың пікірінше, Трамп пен Нетаньяху бұл жоспарды өздеріне қарсы тергеуден халық назарын өзге жаққа аудару үшін қазір жариялап отыр. Бүгінде АҚШ Сенатында президентке қарсы импичменттік тергеу жүріп жатса, қарашада Израиль премьеріне коррупция үшін айып тағылуы мүмкін. Дегенмен екі лидер де өздеріне тағылған кінәларды мойындаған емес.

Тағы бір айта кететін жайт – Нетаньяху наурызда, Трамп қарашада өтетін сайлауда билікке қайта келуден үмітті.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: