/img/tv1.svg
RU KZ
РТС 1 099,76 FTSE 100 5 704,45
KASE 2 214,78 DOW J 22 658,48
Hang Seng 24 094,93 Алтын 1 682,10
Үкімет мүшелерінің ісін үйлестіретін орган пайда болды

Үкімет мүшелерінің ісін үйлестіретін орган пайда болды

Мемлекеттік органдардың дағдарысқа қарсы шаралар туралы ұсынысын арнайы кеңес қарайды. 

12 Қараша 2019 13:12 6189

Үкімет мүшелерінің ісін үйлестіретін орган пайда болды

Автор:

Жанат Ардақ

Осы орайда «Қазақстанның қаржылық тұрақтылығы жөніндегі кеңес туралы» Президент жарлығының жобасы әзірленіп отыр. Құжат аталған кеңестің қағидаларын бекітеді.

Ұлттық банк төрағасы Ерболат Досаев Мемлекет басшысына түсіндірме жазбасында бұл кеңес туралы жарлық «мемлекеттік органдарды үйлестіруді және олардың ақпарат алмасуын күшейту, жүйелі тәуекелдердің алдын алу және дағдарысқа қарсы шаралар арқылы қаржы жүйесінің орнықтылығын нығайту үшін» қажет екенін айтады.   

Оның түсіндіруінше, бұл кеңес дағдарысқа қарсы шараларды қарайды. Сондай-ақ дәрменсіз, банкрот жағдайдағы екінші деңгейлі банктерді реттеу, комерциялық банктерді сауықтыру үшін қаржылық шара қабылдау мәселелері де соның еншісінде. Нәтижесінде, «кеңестің рөлі күшейтіледі».

Ол мысалы, төлемқабілетсіз деңгейге жеткен банктің ликвидациялануына қарсы тұрып, «оны мәжбүрлі түрде жою қаржылық жүйеге жүйелі қауіп-қатер төндіреді» деп, ол банктің құрамына мемлекеттің кіруін, оған қаржы құюын ұсына алады. 

Ұлттық банк қандай да бір банкті тексеру кезінде анықталған жүйелі тәуекелдер мен бағалау нәтижелері туралы ақпаратты да осы орган отырысында жария етіп, қарауына шығармақ. 

Осы Президент жарлығының жобасын әзірлеу кезінде Еуропалық одақ елдері мен АҚШ тәжірибесі негізге алыныпты. Шетелдік осындай қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңестердің өз елдеріндегі мемлекеттік органдардың, Үкімет мүшелерінің қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету жөніндегі іс-қимылын қалай үйлестіретіні де зерттеліп, құжатта ескерілген көрінеді.

Сонымен, Қаржылық тұрақтылық кеңесі ел Үкіметінің, Ұлттық банктің, сондай-ақ жаңадан құрылып жатқан Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің еліміздің қаржылық секторының тұрақтылығын қамтамасыз ету мәселелері бойынша қызметін үйлестіретін болады.

Президент жанындағы кеңесші орган болып есептелетін кеңесті қаржылық реттеушінің жетекшісі Ерболат Досаев басқарады. Бірақ оған осы қызметті қоса атқарғаны үшін жалақы төленбейді. «Кеңес мүшелері өз функцияларын ақысыз, өтеусіз негізде жүзеге асырады» делінген қағидада.

Кеңестің құрамына бірінші вице-премьер–қаржы министрі Әлихан Смайылов, ұлттық экономика министрі Руслан Дәленов, Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің алда тағайындалатын төрағасы, сондай-ақ Президент көмекшісі немесе Президенті әкімшілігі басшысының әлеуметтік-экономикалық мәселелерге жетекшілік ететін орынбасары кіреді.

Е.Досаев кеңес қызметіне жалпы басшылық ету сыртында, оның отырыстарының қашан және қай жерде өтетін белгілеуге құқылы. Бұдан бөлек, ол кеңес шешімдерінің жүзеге асырылуына бақылау жасайды және тоқсан сайын Мемлекет басшысы алдында атқарылған жұмыс туралы есеп беруге тиіс.

Отырыстар қажеттілігіне қарай кез келген уақытта ұйымдастырылады, бірақ тоқсан ішінде кемінде бір рет өткізілу керек.

Оның мүшелеріне жиынға өзі келіп қатысуы міндет. Кеңестің кемінде 4 мүшесі дауыс беруге қатысқанда ғана шешімі заңды болып саналады.

Президенттің осы кеңес туралы жарлығы 2020 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енеді деп жоспарланған.

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Базалық пайыздық мөлшерлеме мемлекетті шығынға ұшыратпау үшін төмендетілді – Мақсат Халық

Ұлттық банк шағын және орта бизнеске арзан пайызбен несие алуға мүмкіндік берді. 

07 Сәуір 2020 17:28 516

Базалық пайыздық мөлшерлеме мемлекетті шығынға ұшыратпау үшін төмендетілді – Мақсат Халық

Қай елдің болмасын базалық пайыздық мөлшерлемесі валютасының құнына тікелей байланысты. Базалық пайыздық мөлшерлеме неғұрлым жоғары болса, ұлттық валюта құнды, керісінше жағдайда құнсыз болады. 10 наурызда теңгенің базалық мөлшерлемесін 9,25% -дан 12% -ға өсірген кезде Ұлттық банк осындай уәж айтты. Арада 1 ай уақыт өтпей жатып қаржы реттеушісі базалық пайыздық мөлшерлемені 9,5% -ға төмендетті. Неге бұлай болғанын халық та, бизнес те түсінбей қалды. Мәселенің ақ-қарасын анықтау мақсатында біз GSB UIB бизнесті талдау орталығының сарапшысы, экономист Мақсат Халықпен сұхбаттастық.  

«Дағдарыс кезінде, кризис орын алып жатқан кезде базалық пайыздық мөлшерлемені несиенің пайызын азайту үшін төмендетеді. Бұл өз кезегінде іскерлік ортаға төмен пайызбен несие алуға мүмкіндік береді. Осылайша бизнес таба алмай тұрған ақшасының орнына несие алып, белгілі бір шығындарын ретке келтіреді я болмаса өндірісін кеңейтеді. Бұл қадам экономикалық өсімге қол жеткізу үшін қажет. Біздің елде теңгенің құнын арттыру мақсатында базалық пайыздық мөлшерлеме бірден 2,75% - ға  ұлғайтылды. Бұл – үлкен өсім. Базалық пайыздық мөлшерлеме көтеріле салысымен депозиттің пайызы артты. Сол-ақ екен ел азаматтары теңгемен депозит аша бастады», – деді экономист.

Сарапшының сөзінше, Ұлттық банк базалық пайыздық мөлшерлемені жоғарылату арқылы инфляция мен девальвацияның қарқынын баяулатты, бірақ бұл шешім екінші деңгейлі банктердің несиенің пайызын өсіруіне негіз болды.

«Экономикада екінші деңгейлі банктердің шағын және орта бизнеске несие беру тереңдігі деген ұғым бар. Бұл көрсеткіш бізде өте төмен. Ұлттық банк бекіткен базалық пайыздық мөлшерлеме 9,25% болған кездің өзінде кәсіпкерлер несие алуға қатты құлшынған жоқ. Себебі екінші деңгейлі банктердің қарыздың үстінен қосатын сыйақы мөлшеремесі тым жоғары болды. Базалық пайыздық мөлшерлемені өсірген кезде экономистер Ұлттық банкті сынады.Олар шағын және бизнес өкілдеріне осыған дейін қымбат пайызбен берілген несиенің сыйақы мөлшерлемесі ғарыштық деңгейге көтерілетінін, кәсіпкерлерге несие рәсімдеу арман болуы мүмкін екенін алға тартты», – деді Мақсат Халық.

Спикердің сөзінше, Ұлттық банк қымбат ақшаның зиянын іскерлік белсенділікке тигізіп отыра алмады. Сәйкесінше бұған дейінгі шешімін өзгертіп, базалық пайыздық мөлшерлемені қайта төмендетті.

«Өздеріңіз білетіндей, мемлекет дағдарыстан шығару үшін шағын және орта бизнеске 1 трлн теңге бөлді. Бұл ақша бизнес субъектілеріне екінші деңгейлі банктер арқылы үлестіріледі. Базалық пайыздық мөлшерлеме мемлекетті шығынға ұшыратпау үшін төмендетілді. Биылғы  инфляциялық дәліз  9-11% аралығында.Орташа алғанда 10%. Ұлттық банктің базалық пайыздық мөлшерлемені 9,5% -ға төмендетуі дұрыс шешім»,– деді GSB UIB бизнесті талдау орталығының сарапшысы.

Мақсат Халықтың мәлімдеуінше, АҚШ-тың федералдық резервтер жүйесі бекітетін доллардың кілтті пайыздық мөлшерлемесі мен Қазақстанның Ұлттық банкі бекітетін базалық пайыздық мөлшерлеме бір ұғым. Айырмашылық атауында ғана.

«АҚШ өткен жылдары доллардың кілтті пайыздық мөлшерлемесін 3%-ға дейін көтерді. Сол кезде доллар қатты күшейіп, басқа елдердің валютасына қатысты құны өсті. Жалпы, әлем елдерінің басым бөлігі базалық пайыздық мөлшерлемені төмендетуге тырысады. Себебі ол сол елдің валютасының құнын әлсіретеді. Бұл не үшін қажет. Қай елдің валютасының құны неғұлым әлсіз болса, сол елдің тауары басқа елдермен салыстырғанда соғұрлым бәсекеге қабілетті болады. Осыдан шығар, соңғы жылдары Жапония да жеңілдетілген ақша-несие саясатына жүгіне бастады. Еуропа елдері де еуроның кілтті пайыздық мөлшерлемесін 0% деңгейінде ұстауға көшті.

Бұл АҚШ президенті Дональд Трампқа ұнамады. Себебі еуропа тауарының өтімділігі артып, АҚШ-та өндірілген тауардың бәсекеге қабілеттілігі азайды.

Қазір АҚШ  доллардың кілтті пайыздық мөлшерлемесін 0% деңгейінде ұстап отыр. Осы арқылы экономикалық жағдайын дұрыстамақшы», – деді экономист.

Оның айтуынша, Ұлттық банк теңге бағамына екі тәсіл арқылы ықпал ете алады. Біріншісі базалық пайыздық мөлшерлемені төмендету арқылы теңгенің құны төмендету немесе арттыру арқылы жоғарылату. Екіншісі, интервенция.

«Алтын-валюталық резерв қорынан интервенция бөлу арқылы теңгеге құн береді немесе құнын төмендетеді. Ұлттық банк базалық пайыздық мөлшерлемені 12% -ға көтерген кезде экономистер бұл долларды 400 теңге шамасында ұстап тұрудың амалы деп ойлады. Бірақ алтын-валюталық резерв қорынан көп интервенция жасалған жоқ. Ресей рубль құнсызданды. Теңгенің рубль алдындағы құны артты. Бұл біз үшін тиімсіз болды. Өйткені теңгенің құны рубльден жоғары болса, онда біздің тауарымыздың Ресей тауарларының алдындағы бәсекеге қабілеттілігі түсіп кетеді. Еуразиялық экономикалық одақ аясында Ресейден онсызда жеңіліп отырғанымызды ескерген Ұлттық банк амалдың жоқтығынан теңгені тағы да еркін айналымға жібере салды. Қаржы реттеушісі базалық пайыздық мөлшерлемені төмендету арқылы шағын және орта бизнеске ақша айналымын ұлғайтуға мүмкіндік берді. Қазіргі жағдайда бұл өте дұрыс шешім, – деді GSB UIB бизнесті талдау орталығының сарапшысы, экономист Мақсат Халық.  

Абылай Бейбарыс

Ұлттық банкке монетарлық саясатты қайта қарау қажет

Әлем елдері базалық мөлшерлемені азайтып жатыр. 

22 Наурыз 2020 14:17 926

Ұлттық банкке монетарлық саясатты қайта қарау қажет

Фото: Серікжан Қобыланбаев

Әлемдік мұнай бағасының күрт төмендеуі мен коронавирус пандемиясы және теңгенің құнсыздануы қазақстандықтарға экономикалық дағдарыстың салқынын сездірді. Президенттің пәрменімен дағдарысқа қарсы жоспар әзірлеу үшін жедел штаб құрылып, үкімет нақты әрекетке көшсе де, көпшіліктің көкейінен жағдай қалай болар екен деген сұрақ кетпей қойды.

Қазір ел экономикасына инфляция деңгейінің ары қарай өсуі, бизнес-сектордың зардап шегуі, бюджетке түсетін салықтық азаюы, халықтың міндетті төлем жасау және несие өтеу қабілетін жоғалтуы сынды қауіп төніп тұр. Осының алдын алу үшін үкімет «Қарапайым заттар экономикасы»,  «Бизнестің жол картасы - 2025» бағдарламалары бойынша бизнес субъектілеріне 1 трлн теңге несие беретін болды. Ірі сауда орталықтары,  кинотеатрлар мен театрлар, көрмелер мен спорт нысандары бір жыл мүлік салығынан босатылды. Заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлерге бір тоқсан өсім салынбайтын болды және 3-тоқсанда салық төлеу уақыты ұзартылды. Бұған қоса үкімет «Жұмыспен қамтудың жол картасы» бағдарламасы аясында құны 300 млрд долларды құрайтын жобаға ел азаматтарын тарту сонымен қатар екінші деңгейлі банктерге төтенше жағдай кезінде және одан кейін несие бойынша төлеу мерзімі 90 күннен асқан борышкерлерге айыппұл мен өсімпұл есептеуге тыйым салды.

Ұлттық банк 10 наурызда ақша құнын басқару механизміне өзгеріс енгізіп, базалық мөлшерлемені 9,25%-дан 12%-ға көтерді. Сәйкесінше екінші деңгейлі банктер несиенің пайызын ұлғайтты. Бұл несиеге қолжетімділікті қысқартты. Болашақта қолданыстағы ақша массасы азаяды. Ұлттық банк дәл осы шешім дұрыс деп санайды. Ал экономист Қасымхан Қаппаров қаржы реттеушісі бұл қадамға амалсыздан барды деп отыр.

«Бүгінге дейін қате жүргізілген монетарлық саясаттың салдарынан Ұлттық банк базалық мөлшерлемені төмендете алмады. Әлем елдері базалық мөлшерлемені азайтып, іскерлік белсенділікті арттыру үшін жанталасып жатқанда, Қазақстанның қаржы реттеушісі инфляция деңгейін ұстап тұру үшін базалық мөлшерлемені төмендетуге мәжбүр болды. Тұтыну себетінде импорттың үлесі басым екенін ескерсек, базалық мөлшерлемені төмендету арқылы инфляция деңгейін тежеу мүмкін емес», – деді ол.

Сарапшының сөзінше, инфляциялық таргет ақша массасын азайтады. Салдарынан ақша қымбаттап, экономикаға қысым жасалады. Ұлттық банк базалық мөлшерлемені көтеру арқылы ақша массасын басқарғысы келеді. Несиенің пайызы көп болғандықтан, оған сұраныс азаяды деп үміттенеді. Бұл ретте олар шағын және орта бизнес өкілдері қымбат пайызбен алған несиенің үстеме ақысын тауар құнына қосып, қарапайым халықтан өндіріп алуға тырысатынын ескермейді.

«Ұлттық банктің базалық мөлшерлемені көтеруіне экономикамыздың шикізатқа тәуелділігі себеп болды. Қазіргі жағдай монетарлық саясатты түбегейлі қайта қарауды талап етеді. Шикізатқа тәуелділіктен құтылмасақ, кез келген экономикалық ауытқушылықты ауыр қабылдайтын және оны қиын өткеретін боламыз», – деді Қасымхан Қаппаров.

Экономистің айтуынша, үкіметтің бағаны бақылауда ұстауы тиімді тәсіл емес.

«Әлеуметтік маңызы бар заттар мен тауарлардың бағасын әкімшілік шаралар арқылы күштеп ұстап тұру сатушыларды тығырыққа тірейді. Себебі олар тауарды өзіндік құнынан төмен бағаға сата алмайды», – деді Қасымхан Қаппаров.

Абылай Бейбарыс

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: