DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 311,62 Brent 36,55
Үкімет оқушылардың қысқа белдемше киюіне тыйым салмақ

Үкімет оқушылардың қысқа белдемше киюіне тыйым салмақ

Елімізде алда «қазақстандық оқушы» бейнесі өзгереді.

15 Мамыр 2019 11:27 8322

Үкімет оқушылардың қысқа белдемше киюіне тыйым салмақ

Автор:

Жанат Ардақ

Мемлекет білім ордаларында «инемен құдық қазып» жүрген жас ұрпақтың кейпіне алаңдаулы. Себебі қазір қыздар түгіл, ер балалар да шаштарын табиғи емес түстерге бояп, сырға тағып алатын болған. Мұғалімдер шектеу қояйын, сабақтан қуайын десе, бұған тиісті талаптар болмады. Ол стандарттар жақында пайда болмақ.

Білім және ғылым министрлігі ведомство басшысы Күләш Шәмшідинованың қолымен бекітілетін «Орта білім беру ұйымдары үшін міндетті мектеп формасына қойылатын талаптарды бекіту туралы» білім және ғылым министрінің 2016 жылғы 14 қаңтардағы №26 бұйрығына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» бұйрық жобасын әзірледі.

Бұрынғыдан айырмашылығы сол, жаңа құжаттағы талаптар қазақстандық оқушының тек киім киісіне ғана емес, сыртқы кейпіне, жанама түрде жүріс-тұрысы мен мінез-құлқына да қатысты болады.

Жасыратыны жоқ, кореялық танымал бойз-бендтерге еліктеген мектеп қабырғасындағы бозбалалар мен бойжеткендер шаштарын, көздерін, қастарын бағдаршамдай түрлі-түске бояйтынды шығарды. Ер балаларға дейін құлақтарына, мұрындарына сырға тағып алады. Енді оларға «әй дейтін әже, қой дейтін қожа» – мемлекеттің өзі болмақ.

Үкімет жас ұрпақтың ең болмаса, мектеп қабырғасында байсалды әрі ибалы мінез-құлықты сақтауына мән береді. Бір қызығы, талапта оқушының сыртқы бейнесі «іскерлік стильде» болуға тиістігі айтылады.

Аталған құжатта бұдан былай Қазақстанда оқушы атаулыға шаштарын табиғи емес түстерге бояуға үзілді-кесілді тыйым салынады. Бұған қоса, қыз балаларға тізе түгіл, санын да жаппайтын мини-белдемше киюге, «декольте» көрсетіп жүруге шектеу қойылады.

Жаңа талаптарға сәйкес, «орта білім беру ұйымдарының міндетті мектеп формасының түс гаммасында салмақты және бейтарап түстер ғана пайдаланылуға» тиіс болады.

Қолданыстағы талаптар жаңа 13-1 тармағымен толықтырылмақ, онда: «Білім алушының сыртқы бейнесі іскерлік стилінің жалпы қабылданған нормаларына сай келетіні және ұсқынсыз детальдарды қосуға (мини-юбка, джинсы, декольте, табиғи емес түстерге шашты бояу) жол берілмейтіні» қарастырылған.

Сондай-ақ бұл талаптар тек мемлекеттік мектептерге ғана қатысты болмайды, оны жекеменшік білім мекемелері де ұстануы шарт.

«Орта білім беру ұйымының басшысы және қамқоршылық кеңес (мектеп кеңестері, ата-аналар комитеттері) міндетті мектеп формасын енгізу кезінде осы талаптарды басшылыққа алады» делінген.

Бұйрық жобасында отандық кәсіпкерлерге игілік әкелер бап та бар. Жаңа 24-тармақта: «Облыстық, сондай-ақ Нұр-Сұлтан, Алматы және Шымкент қалаларының білім басқармалары, аудандық, қалалық білім бөлімдері ата-аналарға мектеп формаларын ұлттық стандарттарға сәйкес жасап шығарған отандық өндірушілерден сатып алуға ұсыным береді», – делінген.

Отандық өнімдерді қолдауға арналған жақсы бастама. Тек сарапшылар жергілікті білім шенеуніктері мұны өзінің туыс-туғанының, не сыбайласының бизнесін өркендетуге пайдаланып, барлық мектептерді содан алуға міндеттеп қоймауы үшін министрлік тарапынан тиісті бақылау, ескерту болғаны жөн екенін еске салады.

Бүгінде қазақстандық өндірушілер – мектеп формасын тігушілер ішкі нарықтың тек 7%-ын ғана жабатын көрінеді. Қалғаны импортталады, негізінен Қырғызстаннан, Түркиядан, Ресейден тасылады.

«Өкінішке қарай, қазақстандықтардың көбі өзіміздің тігін фабрикалары жақсы сапалы, әрі бағасы да қолжетімді мектеп формасын шығаратынын біле бермейді. Үйреншікті әдет бойынша талапқа сәйкес келетін, сырттан әкелінген киімді дүкендерден ала салады», – дейді жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары қауымдастығының өкілі Әсем Жұматаева.

Қазақстандық нарықта мектеп формасының бағасы әзірге 8 мыңнан басталып, 40 мыңға дейін жетеді. Әрине, жаңа «Білім күні» жақындаған сайын бағасы да көтерілуі ықтимал.

Қазіргі кезде отандық өндірушілер шетелдік жеңіл өнеркәсіп өнімдерімен баға бойынша бәсекелесе алатын дәрежеге жете бастады. Мысалға, павлодарлық фабрика тіккен костюм мен галстук ата-аналардан 8500 теңгеге ғана шығындалуды қажет етеді. Оқудағы ұл баласының күнделікті киімін 7 мың теңгелік жеңіл жакетпен толықтыруына да болады.

Қыз балаға арналған белдемше мен жакеттен тұратын отандық жиынтық 10 мың теңгеге түседі. Белдемше мен жилет – 8 мың теңгедей тұрады.

Дегенмен жергілікті өндірушілердің көбі «шикізатты», яғни матаны және басқа да керек-жарағын Ресейден тасиды.

«Қазақстанда мектеп формасына керекті шикізатты өндіретін кәсіпорындар бар. Бірақ оқушылар киімі тігілетін матаны негізінен Ресей мен Түркиядан сатып әкеледі. Әйтсе де, бұл қатып қалған нәрсе емес. Егер отандық кәсіпкерлерді қолдаса, біз қажетті шикізатты да өзімізде өндіріп, бұл саланы да дамытамыз. Бәрі бір-біріне сүйенген салалар. Біз алдымен елімізде жасалған мектеп формасын пайдалану көлемін 30%-ға жеткізуді көздеп отырмыз», – дейді Әсем Жұматаева.

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Закир Жұмақұлов: «Болашақ – өзгерістер уақыты» ­­­­­­­

Назарбаев Университеті мен Кембридж ғалымдары Қазақстанның білім беру саласын зерттеді.

21 Тамыз 2019 13:39 3440

Закир Жұмақұлов: «Болашақ – өзгерістер уақыты» ­­­­­­­

Назарбаев Университеттің Жоғары білім беру мектебінің Ғылым департаменті директорының міндетін атқарушы Закир Жұмақұлов inbusiness.kz тілшісіне берген сұхбатында жоғары білім беруді қаржыландырудың балама жолдары, ЖОО автономиясы және Назарбаев зияткерлік мектептерінің жаңартылған білім беру мазмұнын жалпы білім беру мектептерінде қолдану тәжрибесі жазылған үш кітап жайлы айтты.

- Жоғары білім беру саласын қаржыландыру жайлы кітап жаздыңыздар. Жоғары оқу орындарын қаржыландырудың екі жолы­ – мемлекеттік грант және оқу ақысын студенттердің өздері төлейтін коммерциялық негіз бар екенін әркім біледі. Университеттердің басқа да жолдармен қаржы табу мүмкіндігі бар ма?

- Иә, ЖОО-лар басқа да көздерден қаржы таба алады. Дегенмен де, бір өкініштісі, бізде басқа көздерден пайда табуға әлі де болса дағдылана қоймаған. Мысалы, дамыған елдерде университеттер түлектерінің жанашырлықпен берген қаржылай көмектерінен ғана айтарлықтай қомақы қаржы көріп отыр. Ол үшін не істеу керек? Біріншіден, студенттер университет қабырғасында жүргенде уақытын жақсы өткізетіндігіне және сапалы білім алып шығатындығына көз жеткізулері керек. Ешқашан баға үшін ақша төлемесін! Егер баға үшін ақша берсе, ол оқу орнын ешқашан сыйламайды, кейін ешқашан қаржылай көмек бермейді. Әр студентке қамқорлықпен қарап, оқу корпусының интерьерін әдемілеп, дәліздерде жұмсақ дивандар мен ыңғайлы үстелдер қойған абзал. Білім алушылардың университетке алғысы шексіз болып, осы ЖОО-да оқығанын мақтан тұтуы маңызды.

Мысалы, Ресейде «МИСиС» ұлттық зерттеу-технологиялық университетінде студенттеріне сабақтан кешікпесін, дұрыс тамақтансын, әрі дәрістеріне риза көңілмен барсын деген мақсатпен, тегін таңғы ас беретіндігін маған осы оқу орнының эндаумент-қорының директоры Нұрлан Қиясов айтқан еді. Жас жеткіншектер оқу орнынан түлеп ұшқаннан кейін, оқыған ұясын әрқашан жылы көңілмен еске алары сөзсіз. 

Батыстық жоғары оқу орындары түлектермен жүйелі түрде жақсы жұмыс жасайды, тізім бойынша айына бір рет немесе тоқсанына бір рет құттықтаулар жібереді, университет өміріне қатысуға тартады. Ендаумент (ағыл. endowment ‒ салым) сұрайды.

- Яғни, оқытушылар мен оқу орнының әкімшілігі студентке клиент, қаржылық тұрақтылық көзіне, болашақ инвесторге қарағандай көзқараста болуы керек дейсіз ғой?

- Иә. Бұл ауқымды мәселе. Бір айтары, студент келіп, университеттен білім сатып алады. Өйткені ол грант алады, гранты университетке өтеді. Студент университетке ақша әкелетінін түсіне бермейді. Ол оқып жүргені «университеттің арқасында» деп ойлайды. Сол себепті оқу орны оларға билігін жүргізеді. Білім алушылар оқу орнының клиенті екендігі туралы түсінігін көтеріп, университет жарғысында не жазылса, соны талап етулері керек. Жаңа айтқанымдай, грант алдымен студентке беріледі, содан кейін ғана университетке өтеді. Студенттердің сана-сезімі өсе тусуі тиіс.

Болашақ - өзгерістер уақыты. Өзгеріс қарқыны да өсуде. Сондықтан студенттерді жекелеген кәсіптерге қарағанда, өздігінен білім алудағы өзгерістерге көбірек бейімдеген жөн.

- Екінші кітапта қандай мәселелер қозғадыңыздар?

- Екінші кітаптың біраз бөлігі жоғары оқу орнының автономиясына қатысты. Кейбір жекеменшік, прогрессивті, ұтқыр ЖОО-лар автономия талап етуде. Білім және ғылым министрлігі қойған шеңбер олардың дамуына кедергі келтіруде. Ал кейбір ЖОО-ларға керісінше автономия қажет емес. Өйткені олар БҒМ аясында жұмыс істеп үйренген, гранттар алады, әрі кво-мәртебесін ары қарай сақтап қалады.

Кітаптар барлық мәселеге дап-дайын жауап бермейді, бұл кітаптар проблемаларды жүйелі түрде, өзара байланысын т.б. көрсетеді. Басқа ғалымдар да жауап ретінде жарияланымдарын береді деп үміттенемін. Бұл ғалымдар арасында диалог орнатуға мүмкіндік береді. Бізде бір мәселе бар –ол  ғалымдардың бір-бірімен сирек араласуы.

- Білім беру саласына жаңа ұсыныстарыңыз бар ма?

- Бұл кітаптар білім беру реформасының жан-жақты көрінісін береді. Мәселен, министрлікте реформалар басталса, олар мектептерде, елдімекендерде жүзеге асырылады , ал зияткерлік мектептер жаңартылған мазмұнды өздеріне енгізіп, артынша оны қарапайым мектептерге таратады. Біз бұл реформаларды жүзеге асырушылармен де, қаржыландырушылармен де сөйлестік. Нені өзгерту керек екенін зерттедік.

Жергілікті жерлерде осы мәселе қалай жүзеге асып жатқанын, қандай проблемалар бар екенін, қалай түсінетіндігін зерттеп, жазып алдық. Мәселе – жоғарыдан төменге жеткенше, көп нәрсенің мән-мағынасы жоғалып жататынында.

- Назарбаев зияткерлік мектептеріне балалар қатаң іріктеуден өтіп барып түседі, материалдық-техникалық базасы да айталық, ауыл мектебінен әлдеқайда жоғары. Сіздің ойыңызша, НЗМ білім беру жүйесі осындай қарапайым мектептерге жарай ма?

- Кітапта да дәл осындай мәселелер көтерілген. Зерттеу аясында біз студенттермен, ата-аналармен, оқушылармен және мұғалімдермен сұхбат жүргіздік. Кейбір мектептер қазірдің өзінде жаңартылған білім беру мазмұнын енгізуде. Осы жүйені енгізген пилоттық мектептерде ата-аналар, мұғалімдер, оқушылардың өздері де «балалар өзгерді» деп айтады. Бұрынғы кеңес жүйесі қайталауға, жаттауға негізделіп, мұғалім басты назарда еді әрі монолог басым еді. Ал қазір оқушылардың көздері жайнап тұр, қызықты-қызықты сұрақтар қояды.

Ауыл мектептерінде ресурстар жоқ дейсіз ғой, иә? Біз мұндай мәселелерді жергілікті деңгейде көтереміз. Білім беру мазмұнының жаңа жүйесі көп материалдық ресурсты қажет ететіні бас қатырарлық мәселе. Ол көп қағаз, фломастер, қалам және т.б. керек деген сияқты. Осы кітап кері байланыс орнатады.

- Бұл кітаптар қандай аудиторияға арналған?

- Кітаптар, ең алдымен, осы мәселелерге қызығушылық танытушыларға, яғни университет басшылары, оқытушылар, мұғалімдер, зерттеушілер, ғылыми қызметкерлер, осы саланы реттейтін мемлекеттік қызметкерлер, министрліктер қызметкерлерге арналған.

- Кітап жазардан бұрын зерттеу жүргіздік дедіңіз. Көбінесе қандай қандай қиындықтарға кезіктіңіздер?

- Егер зерттеу туралы айтар болсақ , біз эмпирикалық зерттеулер жүргіземіз, халықты аралап, сөйлесеміз. Біздің қоғам эмпирикалық зерттеулерге әлі де үйрене қоймаған. Адамдар ғылыми мақсатта сұхбаттасқан кезде өз пікірлерін айтуға қорқады, кейбіреулері бізді журналистер деп ойлайды. Ғалымдардың сұхбат алатындығын түсінетіндер аз, көпшілігі ашылып сөйлескісі келмейді. Тұрғындарға біздің ғылыми этикамыз бар екенін, онда бұл деректерді қалай қолданатынымызды, оны қалай шифрлейтінімізді, қай қатысушының не айтқанын ешкім білмейтінін түсіндіреміз. Яғни, зерттеу этикасы қатаң сақталады.

- Сұхбатыңызға рахмет!

Нұржан Көшкін­

Алматыда мектеп формасының құны қанша?

Алғашқы қоңырауға санаулы күн қалды. Қазір алдағы оқу жылына дайындық күшейген кез.  Мектеп формасынан бастап балаларының сөмке, қағаз-қаламы мен кітабын түгендеудің өзі біраз уақыт алады.

15 Тамыз 2019 19:21 3001

Алматыда мектеп формасының құны қанша?

Биылғы сәуірде мектеп формасын өндірушілер форумы өткен. Жиында ҚР Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары қауымдастығының өкілі  Әсем  Жұматаева: «2019-2020 оқу жылы мектеп формасының құны 8800 – 40 000 теңге аралығында болады»,- деген еді.

Бағалар осы межеде тұрақтады ма? Ата-аналар мектеп формасын алуға қанша ақша жұмсайды? Осы сұрақтарға жауап алу мақсатында оқу жылына дайындықты бастаған  ата-аналар пікірін білген едік.

Алматылық Сәуле Мусина биыл 7-сыныпқа баратын қызы Аяраның тек мектеп формасына ғана 100 мың теңге жұмсағанын айтады.

«Байқағаным биыл бағалар өткен жылмен салыстырғанда  жоғары. Мысалы,  костюмнің астынан киетін жейде құны өткен жылы 6000 теңгеден басталса, биыл бұл баға жоқ. Қазір қыздарға арналған жейденің құны 15 000 теңгеден басталады. Ал белдемшелер 17 000 теңгенің көлемінде. Сондықтан мектеп формасын толық алмадым. Тек ең қажетті  15 000 теңгеден  - 2 жейде, 17 000 теңгеге - белдемше және 30 000 теңгеге - көйлегін алдым. Майда-шүйде заттарын қосқанда тек мектеп формасына 100 теңгеге жуық ақша кетті», – деді ол.

Сәуле Мусина қызын дүкеннен киіндіргенін айтады. Яғни,  дүкеннен киіндірсеңіз  орта баға 100 мың теңге.

Мұны Алматыдағы «Азия парк» ОСО-дағы киім дүкенінің директоры Эльмира Искакова да растайды.

«Дүкеннен алсаңыз, ұл-қызға қарамастан киімге шамамен 100 мың теңге жұмсайсыз»,– дейді ол.

Ал Айдана Әділбекова  1-сыныпқа баратын қызы Асылға мектеп формасын базардан алған.  Ол ең қажетті деген костюм, жейде мен белдемшенің өзіне 26500  теңге жұмсағанын айтады.

«Костюм – 11 000 теңге, ауыстырып киетін 2 жейде – 10 000 теңге және белдемше 5 500 теңге. Барлығын қосқанда   - 26 500 теңге кетті. Сондықтан көйлегі мен шалбарын кейін аламыз деп шештік. Әлі аяқ киім, басқа да қажеттіліктерін алуымыз керек. Шамамен мектеп форомасының өзіне 50 мың  теңгеден астам қаржы жұмсайтын сияқтымыз», деп отыр ол.

Біз Алматыдағы дүкендер мен базарлардағы бағаларды салыстырып, дүкеннен алсаң - 100 мың, базардан алсаң 50 мың теңге боларына көз жеткіздік.

Жоғарыдағы ҚР Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары қауымдастығының өкілі  Әсем  Жұматаеваның «мектеп формасы 8800 бен 40000 теңге болады» дегені отандық кәсіпорындардағы тауардың өзіндік құны болса керек деген ой түйдік.  

Қазір елімізде мектеп формасын тігетін 17 кәсіпорын бар. Бұл отандық жеңіл өнеркәсіп иелерінің нарықтағы үлесі бар болғаны 7%-ды құрайтындығын көрсетеді. Ал қалған 93% - Қырғызстан, Қытай, Ресей мен Түркияға тиесілі. Бағалардың тұрақты болмауы шет мемлекеттерден келетін тауар құнының доллар бағамына байланысты болуымен, мектепке дайындық маусымында сатушылардың бағаны көтеретіндігімен байланысты болса керек.

Құралай Құдайберген

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: