/img/tv1.svg
RU KZ
Hang Seng 23 182,08 KASE 2 209,51
FTSE 100 5 415,50 РТС 1 049,88
DOW J 21 056,82 Бидай 551,40
Ұлттық қор бір триллион теңгеге кеміді

Ұлттық қор бір триллион теңгеге кеміді

Бұл жайында қаржы ведомствосы жария етті. 

08 Желтоқсан 2019 16:50 5213

Ұлттық қор бір триллион теңгеге кеміді

Автор:

Жанат Ардақ

«Мысалы, 2018 жылы Ұлттық қорға 3 трлн 200,8 млрд теңге түскен. Ал 2019 жылдың 10 айында түсім 2 трлн 210,9 млрд теңге ғана болған. Ұлттық банктің дерегінше, Ұлттық қор активтерінің валюталық портфелі биыл шамамен 59,3 млрд долларды құрады», – дейді Берік Шолпанқұлов.   

Ол келер жылдың басында Қаржы министрлігі Ұлттық банкпен бірге, Ұлттық қорды қалыптастыру және жұмсау туралы жылдық есепті жариялайтынын жеткізді. Онда қор қаражаты қандай жобаларға кеткені, оны сенімді басқару бойынша қаржылық реттеуші қызметінің қорытындылары, кірістер мен шығыстар туралы толыққанды ақпарат беріледі.

Мемлекеттік кірістер комитетінің түсіндіруінше, бұл қор тек «қара алтын» сатудан түскен түсімнен ғана құралмайды. Атап айтқанда, оған мұнай секторындағы компаниялардан жыл басынан бері 949 млрд теңге корпоративтік табыс салығы жиналған. «Қара алтын» бағасының қымбаттауына байланысты өндіруші кәсіпорындар өздері тапқан үстеме пайдасынан 110 млрд теңгедей салық төлеген.

Ұлттық қорға бұдан бөлек металл және басқа да пайдалы қазбаларды өндірушілерден 244,8 млрд теңге салық, шикі мұнай, газ конденсатын экспорттаудан 296 млрд теңгедей ренталық салық, «Өнім бөлісу контрактілері» бойынша мұнай кен орындарындағы Қазақстанның үлесінен 544,7 млрд теңгеден астам табыс және осы кен орындарынан аударылған 60,7 млрд теңге қосымша төлем құйылған.

Бұдан бөлек жыл басынан бері бақылаушы-қадағалаушы орталық мемлекеттік органдар және олардың аумақтық бөлімшелері мұнай секторы компанияларына 9 млрд теңгеден астам сомаға әкiмшiлiк айыппұл салған және оған өсімпұл есептеген. Осы орайда жалпы түсімдердің азаюы аясында айыппұл көлемі өскені байқалады. Мысалы, былтыр мұнай өндірушілер 7 млрд 584,8 млн теңге айыппұл арқалады.

Сонымен қатар ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер телімдерін сатудан 175,9 млн теңге түсім түскен. Бұл қаржы да Ұлттық қорға құйылған.  

Жалпы, ең жақсы көрсеткіш 2014 жылы тіркеліпті. Сол жылы Ұлттық қорға барлық көзден 3 трлн 504,6 млрд теңге түскен.

Белгілі бизнесмен Марат Әбдірахманов Ұлттық қор қаражатын шетелде босқа жинақтай бермей, ел ішіне әкеліп, халыққа қажетті әлеуметтік нысандар тұрғызуды ұсынады.   

«Бізде 4 мың мектеп, 2 мың аурухана, 15 мың ауылдық амбулатория мен емхана және 20 мың шақырым автожолды қайтадан салуға деген қажеттілік бар. Бұл туралы сарапшылар үкіметке біраздан бері айтып келеді. Билік олардың құрылысына қаржы жетпейтінін айтады. Ұлттық қорда сонша ақша жатқанда, әлеуметтік нысандар құрылысына, көпбалалы аналар мен мүгедектерді қорғауға қаржы тапшы деген әңгіме күлкі тудырады», – дейді ол.

Осының алдында белгілі қаржыгер Олжас Құдайбергенов басқа бастама көтерді.

«Жаңа экономикалық саясатқа көшу аясында мемлекеттің сыртқы борышынан бас тартуымыз керек. Мысалы, бізге үлгі Сингапурдың сыртқы қарызы жоқ. Біздің де сол көрсеткішке жетуге мүмкіндігіміз бар. Ұлттық қордың бар қаржысын соған жұмсауға болады. Мәселен, бізде кедендік өткізу бекеттері Қытай қарызына жаңғыртылуда. Бұл мүлдем дұрыс емес. Сыртқы қарыз қаражатын мемлекеттік мақсаттарға жұмсауға болмайды», – дейді Олжас Құдайбергенов. 

Бұл уәжге Қаржы министрлігі қарсы.

Аталған ведмствоның бірінші вице-министрі Берік Шолпанқұлов бұл қордың басты мақсаты болашақ ұрпақ үшін жинақ қалыптастыру екенін айтады.

«Бұл қаржы республикалық бюджеттің әлемдегі шикізат нарықтарындағы ахуалға тәуелділігін төмендету үшін керек. Ал 4 мың мектеп, 2 мың аурухана, 20 мың шақырым жолға, көпбалалы аналарға және басқасына қаржы жетпейтініне келсек, Ұлттық қордан онсыз да бюджетке кепілдендірілген трансферт бөлінеді. Оның көлемі жыл сайын жеке анықталып, арнайы заңмен бекітіледі», – дейді Берік Шолпанқұлов.

2017 жылғы бюджетті қарау кезінде Ұлттық қордан алынатын ақша көлемін 2020 жылға дейін біртіндеп 2 трлн теңгеге дейін азайту көзделді. Бұл Елбасының тапсырмасы болатын. Алайда биыл үкімет бұл мақсатты кейінге шегергенін мәлімдеді. Керсінше, алдағы екі жылда билік қордан бюджет шығындарын жабуға әлдеқайда көп соманы – жыл сайын 2,7 трлн теңгеден бағыттайтын болады. 2022 жылы бюджет шығыстарын қаржыландыруға қордан тағы 2,6 трлн теңге жұмсалмақ. Нәтижесінде мұнай секторы қаражаттары құжат жүзінде қорға түскенімен, іс жүзінде оларды бюджет шығындайды.  

Ұлттық экономика министрі Руслан Дәленов қазір қор шығысын азайту міндетті орындау мүмкін еместігін мәлімдеді.

«Үкімет тиісті кестені қабылдады. Ол бойынша тек 2022 жылдан бастап, бюджетке алынатын трансферт көлемін 100 млрд теңгеге азайта аламыз. Ары қарай 2023-2025 жылдары жыл сайын 200 млрд теңгеге кемітіліп отырады деп жоспарланған. Сонда Ұлттық қордан алынатын қаражат көлемі тек 2026 жылдан кейін 2 трлн теңгеге дейін төмендейді», – дейді Руслан Дәленов.

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Ұлттық қордың активтері екі айда жарты триллион теңгеге төмендеді

Бұл ретте салықтық түсімдер 37,1 %-ға азайды.  

07 Наурыз 2020 12:21 1501

Ұлттық қордың активтері екі айда жарты триллион теңгеге төмендеді

2020 жылдың қаңтар-ақпан айларында Ұлттық қорға түскен түсім 363,2 млрд теңгені құрады, бұл өткен жылдың сәйкес мерзімімен салыстырғанда 37,8%-ға немесе 220,7 млрд теңгеге төмен. Оның ішінде салықтық түсімдер 358,0 млрд теңгені құрап, 2019 жылдың қаңтар-ақпанымен салыстырғанда 37,1%-ға төмендеді. Түсімдердің ағымдағы серпіні сақталған жағдайда, 2020 жылы қордың пайдасына жиынтық салық төлемдері 2 147,8 млрд теңгені құрауы мүмкін. Естеріңізге сала кетейік, 2019 жылы Ұлттық қорға түскен жиынтық салық көлемі 2 837,2 млрд теңгені құрады.

1- кесте. Ұлттық қорға түсетін түсімдер, млрд теңге:

Дереккөз: ҚР ҚМ

Сонымен қатар, салық төлемдерінің барлық түрлері бойынша азайғаны байқалады. Ағымдағы жылдың екі айында КТС бойынша түсімдер көлемі 121,9 млрд теңгені құрады, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 100,9 млрд теңгеге немесе 45,3%-ға төмен. Мұнай секторы ұйымдарының өнімдерін бөлу бойынша түсімдер 43,7%-ға немесе 92,4 млрд теңгеге, 119,0 млрд теңгеге дейін азайды. Ағымдағы жылы ПҚӨС 16,7%-ға төмен, ал ренталық салықтан түскен түсімдер 10,4%-ға кем. Бұл ретте есепті кезеңде мұнай экспортының айтарлықтай төмендеуі байқалған жоқ. Осылайша, 2020 жылдың қаңтар-ақпан айларында Новороссийск портында «Каспий құбыр консорциумы» (КҚК) теңіз терминалы арқылы мұнай тиеу көлемі 10,48 млн тоннаны құрады, бұл 2019 жылдың сәйкес кезеңінің көрсеткішінен 0,2%-ға төмен (10,50 млн тонна). Айта кету керек, КҚК құбыр жүйесіне қазақстандық мұнай экспортының 75%-дан астамы келеді.

Айлар бойынша түсімдерді бөлу кезінде, ағымдағы жылдың қаңтарында Ұлттық қорға түсетін салық түсімдері 2019 жылдың қаңтарымен салыстырғанда 53,3%-ға азайып, 51,0 млрд теңгені құрады, ал ақпан айында түсімдер 33,3%-ға 307,0 млрд теңгеге дейін азайды .

2- Диаграмма. Ұлттық қорға айлар бойынша түсімдер, млрд теңге:  

Дереккөз: ҚР ҚМ

2020 жылдың екі айында 838,1 млрд теңге қор қаражаты пайдаланылды. Оның ішінде, 838,0 млрд теңге республикалық бюджетке кепілдендірілген трансферт түрінде аударылды, ал 140,5 млн теңге қор шығындарын жабуға бағытталды. Осылайша, Ұлттық қордың активтері 2020 жылдың қаңтар-ақпан айларында 474,9 млрд теңгеге, 26 565,6 млрд теңгеге дейін төмендеді. Айта кетейік, "Қазақстан Республикасының Ұлттық қорынан 2020 – 2022 жылдарға арналған кепілдендірілген трансферт туралы" Заңымен Ұлттық қордан 2020 және 2021 жылдары 2,7 трлн теңге мөлшерінде бюджетке кепілдендірілген трансферт қарастырылған, кейін 2022 жылы 2,6 трлн теңгеге дейін төмендейді.

Талдау материалдарын кез келген пайдалануға тек afk.kz дереккөзге гиперсілтеме болғанда ғана жол беріледі afk.kz.

 

Салымшыларды қандай депозит қызықтырады?

Былтыр ұлттық валютамен 72 мың шот ашылды.  

25 Ақпан 2020 20:00 2143

Салымшыларды қандай депозит қызықтырады?

«Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры» (ҚДКБҚ) 2020 жылдың басында ұлттық валютамен ашылған жинақтау депозиттерінің үлесі 8,2%-ды, ал жедел салымдар 1,1% -ды құрағанын жариялады.
Белгілі болғандай, қазір екінші деңгейлі 16 банк салымшыларға жинақтау, 8 банк жедел салым депозитін ұсынып отыр.

Шетел валютасымен ашылған жинақтау депозиттерінің үлесі валюталық депозит портфелінің 4%-на, жедел салымдар 5%-на пара-пар. Салымшыларға екінші деңгейлі 13 банк – жинақтау, 12 банк – жедел салым депозитін ашу мүмкіндігін берген.

«Қаржы ұйымдарындағы барлық жинақтау депозиттерін зерделеген кезде олардың 70%-дан астамы теңгемен сақталғаны анықталды. Ал жедел салымдардың құрылымында 77% -ы – шетел валютасына, 23%-ы – ұлттық валютаға тиесілі болды. Былтыр ұлттық валютамен ашылған жинақтау депозиттерінің саны 14 есе өсіп, 72 мың шот ашылды. Оның 82%-ы салым салып отыруды талап етпейтін, мерзімі бір немесе одан көп жылды қамтитын, пайыздық мөлшерлемесі жоғары жинақтаушы депозит болды», – деп хабарлады ҚДКБҚ.

Салымшыларды жинақтаушы депозит қызықтырады екен. Себебі мұндай депозиттердің табыстылығы мол. Мысалы 2019 жылдың қаңтарында 24 айға жылдық мөлшерлемесі 13,5%-бен ашылған жинақтаушы депозиттің табыстылығы инфляциялық түзетулерге қарамастан 8,1%-ды құраған.

Екінші деңгейлі банк санының қысқаруы депозит нарығына кері әсерін тигізбеген. Бұл туралы қаржылық кеңесшісі Ғибрат Баймендин өз ойын ортаға салды.

«Депозиттерде теңгемен сақталатын ұзақмерзімді салымдар теңге бағамымен тығыз байланыста болады. Ұлттық валютаның бағамы өссе, банктерде теңгемен сақталатын салымдардың көлемі көбейеді. Керісінше, құлдыраса, депозитте теңгемен ақша ұстау көрсеткіші төмендейді», – деді ол.

Оның сөзінше, екінші деңгейлі банктер клиенттердің ақшасын айналдырып, пайда тапқысы келеді. Сол үшін ұзақмерзімді депозиттердің пайыздық мөлшерлемесін жоғары қылып қояды. Дегенмен тап қазір ел азаматтарының басым бөлігі депозитті ары кеткенде 1 жылға ашады.  Себебі оларға депозиттің дәл осы түрі ыңғайлы. Өйткені мұндай депозиттен ақшаны кез келген уақытта алуға болады.

«Ел азаматтарының едәуір бөлігі теңге бағамының құбылмалығынан қорыққандықтан депозиттегі жинағын шетел валютасымен сақтайды. Олар шетел валютасымен ашылған депозиттің пайыздық мөлшерлемесінен ұтылса да, уақыт өте келе бағамнан ұтамыз деп үміттенеді», – деді Ғибрат Баймендин.

Абылай Бейбарыс

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: