Вашингтон мен Теһранның текетіресі

Вашингтон мен Теһранның текетіресі

Иранға салынған санкция әлемнің 8 еліне салқынын тигізуі мүмкін.

24 Сәуір 2019 09:13 2925

Вашингтон мен Теһранның текетіресі

Автор:

Арыстан Рысбек

Былтыр Құрама Штаттар Иранға қарсы санкцияларды қайта жандандыра отырып, бірқатар елдерді Ислам Республикасынан шектеулі мөлшерде мұнай сатып алғаны үшін жазаламауға келісім берген еді. Сол жеңілдікке әлемнің 8 мемлекеті іліккен. Олар – Қытай, Үндістан, Оңтүстік Корея, Тайвань, Түркия, Италия, Грекия.

Таяуда Вашингтонның шешімін өзгертетіні белгілі болды. Мемлекеттік хатшы Майк Помпео мәлімдегендей, АҚШ Теһранның ядролық бағдарламасы мен баллистикалық зымыран сынақтарын және Сирия мен Йемендегі әскери жанжалдарға килігуін тоқтату үшін Ираннан мұнай шығаруды мүлде доғаруды талап етпек.

«Нөлге беттеп барамыз. Барлық бағыт бойынша нөлге ұмтыламыз. Құрама Штаттарда жеңілдіктер кезеңін мамырдың 1-нен кейін созу жоспары жоқ», – дейді Америка дипломатиясының жетекшісі.

Оның сөзінше, бұл шараның мақсаты – Иранды жыл сайын мұнай саудасынан табатын 50 млрд доллар күнкөрісінен айыру.

«Мақсатымыз қарапайым: заңсыз режимді ондаған жылдар бойы Таяу Шығысты тұрақсыздандыруға жұмсаған қорынан айырып, Иранды қалыпты елге айналуға ынталандыру», – деді мемлекеттік хатшы тағы бір сөзінде.

Сонымен қатар ол Дональд Трамп әкімшілігі нарықта мұнай тапшылығына жол бермеу үшін Сауд Арабиясымен, Біріккен Араб Әмірліктерімен жұмыс істеп жатқанын жариялады.

Дегенмен Сауд Арабиясы «қара алтын» өндірісін арттырғанмен, Венесуэланың мұнай индустриясына жарияланған санкцияларға байланысты дүниежүзілік нарықты энергетикалық шикізатпен жеткілікті деңгейде қамтамасыз ету мүмкін болмайды деген қауіп бар. Сәуірдің 22-де Brent маркалы мұнайдың бір баррелінің құны 74 долларға дейін өсті. Бұл – қараша айынан бергі ең жоғары көрсеткіш.

«Әлем қоймаларында мұнай азайып келеді, Венесуэлада өндіріс төмен және соғысқа байланысты Ливиядан көмірсутегін нарыққа жеткізу қиындауы мүмкін. Осындай жағдайда Иран экспортына шектеу қою – әлем биржаларында шикізат бағасын ұстап тұруға мүмкіндік бермейді деген қауіп бар», – дейді Hedgeye компаниясының өкілі Джой Макмонгл Reuters  агенттігіне берген сұхбатында.

Помпео әр-Риядтың нарықта мұнай ұсынысы деңгейін төмендетпеу уәдесінде тұратынына сенімді. Ал Саудияның энергетика министрі Халид әл-Фалих ұсыныс пен сұраныс арасындағы тепе-теңдікті сақтап тұру үшін ОПЕК-тегі экспортерлермен бірлесіп әрекет ететінін айтты. Тағы бір сөзінде министр АҚШ-тың мәлімдемесінен кейін «мұнай нарығындағы жағдайды жіті қадағалап отырғанын» баяндады. Айтпақшы осы мәселені талқылауға тиіс ОПЕК ұйымының келесі кездесуі жылдағыдай маусымға жоспарланып отыр.

Соңғы бірнеше аптада Дональд Трамп өзінің ұлттық қауіпсіздік жөніндегі командасына Иран мұнайын импорттауға қатысты жеңілдіктердің жойылғанын қалайтынын анық ескертті. Оның кеңесшісі Джон Болтон болса, осы бағытта әкімшілікте жұмыс істеп жатқанын мәлімдеді.

Сауд Арабиясы мен ОПЕК-тің өзге мүшелері кейінгі айларда экспортты күрт қысқартты. Сонымен қатар ОПЕК өзінің Ресей тәрізді одақтастарымен бірлесіп, мұнай өндірісін тәулігіне 1,2 млн баррелге дейін азайтуға келісті Бірақ сол қысқарту деңгейі белгіленген межеден асып кетіп, бір Саудияның өзі халықаралық нарыққа шығаратын мұнай көлемін күніне 800 мың бөшкеге дейін кеміткен.

Санкциялар қайта енгізілгенге дейін Иран ОПЕК-те өндіріс бойынша төртінші орында тұрып, тәулігіне 3 млн баррелге дейін мұнай шығарған. Бірақ оның экспорты сәуір айында 1 млн баррелге дейін төмендеді.

Қанша жерден эмбаргомен жазаланып жатса да, Теһран Вашингтонның алдында иілер емес. Оның мәлімдеуінше, Иран шет мемлекеттердің импорттық жеңілдіктерден айрылуына дайын отыр, ал революция сақшылары АҚШ-тан кек алу үшін Парсы шығанағындағы мұнай танкерлері өтетін негізгі жол – Ормұз бұғазын кез-келген уақытта жаба алады.

Италия, Грекия, Тайвань Ислам Республикасынан бұл шикізатты сатып алуды мүлде тоқтатты. Сарапшылардың пікірінше, Қытай мен Үндістанға мұндай шешім қабылдау оңайға соқпайды. Тағы бір импортер - Түркия АҚШ-тың шешімін айыптап, оның қадамы бейбітшілікке қызмет етпейтінін ескертіп отыр. Азия елдері болса, әзірге Вашингтонның әрекетіне қарсы ештеңе деген жоқ. 

Қытай сыртқы істер министрлігінің өкілді Чэнь Шуан Бейжіңде өткен брифингте мәлімдегендей, оның елі Американың Иранға қарсы біржақты санкцияларына қарсы, ал Қытайдың осы таяушығыстық мемлекетпен екіжақты қатынас орнатуы заңға қайшы емес.

«Йонхап» агенттігінің хабарлауынша, Оңтүстік Корея Иран мұнайын импорттауға байланысты жеңілдіктердің мерзімін созу мақсатында Құрама Штаттармен барлық деңгейде келіссөз жүргізіп жатыр. Корея сол мерзімді Сеул үшін мамырдың 2-нен кейін ұзартуға күш салмақ.

Reuters-тің  хабарлауынша, Үндістанның мұнай өңдеуші зауыттары шикізатты өзге елден сатып алу жолдарын қарастырып жатса да, ресми Дели бұл мәселеге қатысты пікір білдіруден бас тартқан. Жапонияның Вашингтондағы елшілігі де үнсіз отыр. Айта кетейік, Күн Шығыс елінің премьер-министрі Синдзо Абэ жұма күні ресми сапармен АҚШ-қа барады.

Арыстан Рысбек

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

АҚШ қысым жасап, Саудия мен Ресейді дегеніне көндірді

ОПЕК+ мұнай өндірісін тәулігіне рекордтық – 10 миллион баррельге дейін қысқартуға келісті.  

10 Сәуір 2020 11:07 8276

АҚШ қысым жасап, Саудия мен Ресейді дегеніне көндірді

ОПЕК пен оның Ресей бастаған одақтастары бейсенбі күні өздерінің мұнай өндірісінің бестен бірін қысқартуға келісті. Олар енді осындай қадамға Құрама Штаттар мен басқа да өндірушілер барады деп күтіп отыр.  Шикізат шығаруды шектеудегі мақсат – коронавирус дағдарысынан құлаған көмірсутегі бағасын қайта көтеру.

ОПЕК пен одақтастар (OPEC+) бірлесіп, мұнай өндірісін тәулігіне 10 млн баррельге азайтуға тиіс. Соңғы онжылдықтардағы ең терең энергетикалық дағдарысты еңсеру үшін АҚШ бастаған өзге экспортерлер  тәуліктік өндірісті тағы 5 млн баррельге кемітеді деген үміт бар.

Айта кетсек, вируспен күрес ұшақтарды қондырып, көлік қолдануды шектеп, экономикалық белсенділікті мейлінше азайтқандықтан, қазір әлемде отынға сұраныстың күндік көлемі 30 млн баррельге немесе 30 %-ға төмендеп отыр.

Бұған дейін мұнай өндірісі тәулігіне 15 млн баррельге қысқартылған емес. Алайда көптеген сарапшының ойынша, осының өзі әлем қоймаларын шикізатқа тез толудан қорғай алмайды. Әзірге осынау күрделі мәселені шешуге ешқандай ниет танытпаған АҚШ президенті Дональд Трамп ОПЕК-тен ұсынысты азайтуды талап етіп, сес көрсетіп отыр.

Жақында жасаған бір мәлімдемесінде Америка президенті әлемде шикізат бағасының түсуінен АҚШ-тың мұнай индустриясының құлдырап жатқанын алға тартып, өндірісті қысқартпаса Сауд Арабиясына қарсы санкция жариялайтынын ескертті. Айта кетсек, бүгінде Құрама Штаттарда көмірсутегін өндірудің өзіндік құны әлемдік бағадан жоғарылап барады.

Ақ үйдің бір өкілі айтқандай, Трамп Ресей президенті Владимир Путинмен, Саудия королі Салманмен телефон арқылы сөйлескен. Содан кейін Вашингтон ОПЕК+  альянсының нарыққа «маңызды белгі» бергенін мәлімдеді.

Дегенмен, ОПЕК-те, Ресей де қазіргі ғаламдық ауқымды дағдарыс тұсында өндірісті қысқарту мәселесін барлық өндірушінің бірлесіп шешкенін талап етіп отыр.

«Біз ОПЕК+ клубына кірмейтін өндірушілер де ертең G20-дың кездесуінде қабылданатын шешімдерге қосылады деп күтеміз», – дейді Ресейдің жоғары лауазымды келіссөз жүргізушісі Кирилл Дмитриев «Рейтер» агенттігіне берген сұхбатында.

ОПЕК+ клубының бейсенбідегі келіссөздері бүгін Сауд Арабиясында «Үлкен Жиырмалық» елдері энергетика министрліктерінің кездесуіне ұласады. ОПЕК пен Ресейдің мәлімдеуінше, сол жиында өзге өндірушілер өндірісті тәулігіне тағы 5 миллион баррельге қысқартуға уағдаласуы тиіс.

Соңғы 18 айдағы минимумға дейін арзандаған Brent маркалы мұнай сәуірдің 9-да шамамен 32 долларға саудаланды. Яғни, 2019 жылдың соңынан бері ол өз құнының жартысын жоғалтып отыр.

Осының нәтижесінде Ресей тәрізді бюджеті шикізат экспортына тәуелді  мемлекеттерде ұлттық валюта құнсызданып, импорттық тауарлар қымбаттап, инфляция күшейіп барады.

ОПЕК+ тің құжаттарында көрсетілгендей, ОПЕК мемлекеттері мен Ресей, Қазақстан тәрізді елдердің басын қосқан ОПЕК+ тобы бірлесіп, мұнай өндірісін алдағы мамырдан маусымға дейін тәулігіне 10 миллион баррельге қысқартып отырмақ.

Жаңа келісім бойынша, осы одаққа кіретін елдердің әрқайсы мұнайды бұрынғыдан 23 %-ға аз шығарса, Ресей мен Сауд Арабиясы күндік норманы 2,5 млн баррельге, ал Ирак 1 млн баррельге дейін кемітуі мүмкін.

Жүре-бара...

Аталған құжатта көрсетілгендей, ОПЕК+ мұнымен шектеліп қалмай, өндірісті жүре-бара  тағы да қысқартпақ, яғни шілде-желтоқсан аралығында тәулігіне 8 млн баррельге, 2021 жылдың қаңтарынан 2022 жылдың сәуіріне дейін тәулігіне 6 млн баррельге дейін азаяды.

ОПЕК+ өкілдерінің сөзінше, әлемде мұнай өндірісін қысқарту пәтуасына Құрама Штаттардың қосылуы өте маңызды. Алайда Трамп әкімшілігінің мәлімдеуінше, өндіріс алдағы екі жылда табиғи жолмен өзі де азаяды. 

Мұнай шығарудан Саудия мен Ресейді басып озған АҚШ бейсенбі күні ОПЕК+ келіссөздеріне шақырылды. Бірақ сол видеоконференцияға Вашингтонның өкілдері қатысты ма, қатыспады ма – ол жағы белгісіз. Диалогқа Бразилия, Норвегия, Канада да шақырылды.

Дегенмен, Канаданың мұнайлы өлкесі – Альберта провинциясы өндірістің онсызда қысқарғанын алға тартып, ОПЕК тарапынан мұнайды азырақ шығару туралы ұсыныс түспегенін хабарлап отыр.

Соңғы келіссөздер қарсаңында Мәскеу мен әр-Рияд өндірісті қысқартуға келісе алмай, Сауд Арабиясы сәуірде тәулігіне 12,3 млн баррель мұнай шығара бастап, өндірісті наурыздағы деңгейден 2,3 млн баррельге асырып жіберді. Ал, Ресейдің мұнай өндірісінің тәуліктік көлемі  11, 3 млн баррельге жетіп отыр. Осылайша, 2016 жылы қабылданған өндірісті қысқарту туралы келісім күйреп тынды.  

ОПЕК+ тобының құжатына жүгінсек, екі жақтың қазіргі позициясы бұрынғыдан өзгерек.

«Біз арамыздағы қарама-қайшылықты артқа тастадық. Қабылданатын келісімнің маңызы зор болады. Және де ол уағдаластық мұнай нарығын қайда жандануға бастайын деп отыр», – дейді Дмитриев.

АҚШ-тың бірнеше штаты сирек пайдаланылатын құқығын қолданып, жекеменшік компанияларға мұнай өндірісін қысқартуға бұйрық береді деген болжам бар.

Сауд Арабиясына оралсақ, егер ол өндірісті қысқартудан бас тартса, АҚШ сенаторлары Ақ үйден әр-Риядқа санкция жариялауды, Пентагон әскерін корольдіктен әкетуді және Саудия мұнайына импорттық тарифті көтеруді талап етуі мүмкін.

Арыс Әділбекұлы

ОПЕК+ ғаламдық келісім әзірлеп жатыр

АҚШ өндірісті қысқартуға келіссе, жаңа пәтуаға ірі экспортер – Ресей де қосылып, әлемде мұнай бағасы  қайта өседі деген үміт бар.  

04 Сәуір 2020 15:14 2577

ОПЕК+  ғаламдық келісім әзірлеп жатыр

ОПЕК пен одақтастар әлемде мұнай өндірісін бұрын-соңғы болмаған деңгейге дейін қысқарту туралы келісім бойынша жұмыс істеп жатыр. Егер бұл құжат қабылданатын болса, ғаламдық нарыққа жеткізілетін көмірсутегі 10 пайызға кемиді.

Коронавирус пандемиясы кесірінен мұнай бағасы жыл басынан бері 65 доллардан 34-ке дейін төмендеді. Бүгін планетада миллиардтаған адамның қозғалысы шектеліп, әлеуметтік оқшаулануға ұшырағандықтан, энергетикалық шикізатқа сұраныс тәулігіне 30  миллион баррельге азайып отыр.

Мұнай өндірісінің тәуліктік мөлшерін 10-15 миллион баррельге қысқартуды көздейтін жаңа ғаламдық пәтуа қабылдануы үшін оған әлемнің нөмірі 1-ші өндірушісі АҚШ та қосылуы керек.

Сейсенбі күні президент Дональд Трамп мәлімдегендей, Вашингтон Сауд Арабиясы мен Ресейге өндірісті қысқартуға келісім берген жоқ. Дегенмен, баға төмендеп бара жатқандықтан, Құрама Штаттарла мұнай өндірісі бәрібір құлдырайды деген болжам бар.

ОПЕК пен оның Ресей тәрізді одақтастарының өкілдері сәуірдің 6-да кездесуі керек. Алайда, жиынға қатысушы елдер мұнай өндірісін қаншалықты қысқартатыны белгісіз.

Инфекциялық эпидемиядан әбден теңселген энергетикалық нарықты тұрақтандыруға АҚШ қандай да бір үлес қоса ма? ОПЕК-ті мазалап отырған өзекті мәселе осы. Бұл картельдің ойынша, жаңа келісімге Ресей, Қазақстан сияқты өндірушілердің басын қосқан ОПЕК+ тен бөлек АҚШ, Канада, Норвегия, Канада да қосылуы керек.

«АҚШ тақтатастан мұнай өндіруді шектей отырып, нарықты реттеуге үлес қосуы керек», - дейді ОПЕК-тің бір өкілі «Рейтер» агенттігіне берген сұқбатында.

АҚШ КЕЛІССЕ, РЕСЕЙ ДАЙЫН

Көптен бері Ресей ОПЕК-тің өндірісті қысқартуы Америкада мұнай индустриясына өркендетті деп шағымданып келеді. Ал, жұма күні президент Владимир Путин Ресейдің өндірісті ОПЕК-пен, АҚШ-пен бірге төмендетуге дайын екенін мәлімдеп, Сауд Арабиясын энергетикалық нарықты күйретті деп айыптады. Алайда, Саудияға сенсек, Мәскеу өндірісті вирус дағдарысы кезінде де азайтуға келіспегендіктен, әлемде мұнай күрт арзандап кетті.

Ресейдің энергетика министрі Александр Новак жергілікті ақпарат құралдарына мәлімлегендей, Мәскеу АҚШ-тың өндірісті шектеу ниеті заңдық тосқауылға тап болатынын түсінеді, бірақ, Құрама Штаттар әкімшілігі бұл мәселеде икемділік танытуы керек деп есептейді.

Ақ үйдің экономикалық кеңесшісі Ларри Кудлоудың ойынша, Трамп энергетикалық нарықта америкалық өндірушілерге зияны тиюі мүмкін кез-келген халықаралық сыбайластықпен күресуге әзір болса да, оның әкімшілігі мұнай шығаратын компанияларға үстемдік ете алмайды.

«Мұнай компаниялары бағаның түсіп бара жатқанын көріп, өндірісті өздері де қысқартады. Демек, Трамптың Сауд Арабияысымен, Ресеймен жүргізген келіссөздері жеміссіз деп айтуға негіз жоқ», - дейді Кудлоу.

Канаданың мұнайлы өлкесі – Альберта провинциясының премьері Джейсон Кенни өз аймағының өндірісті қысқарту туралы келісімге қосылуға дайын екенін  мәлімдеді. Премьер-министр Джастин Трюдо болса, осы мәселе бойынша қазір ОПЕК-пен де, АҚШ –пен де байланыс орнатқанын хабарлады. Ал,  Норвегия мұнай және энергетика министрлігі бұл проблемаға қатысты әзірге жауап берген жоқ.

Халықаралық Энергия Агенттігі жұма күні ескерткендей, ғаламдық өндірісті тәулігіне  10 миллион баррельге қысқарту да жеткіліксіз. Осы орган жетекшісі Фатих Биролдың есебінше, өндіріс мұнша төмендетілсе де, запастағы мұнай мөлшері күніне 15 миллион баррельге өсе бермек.

МҰНАЙ БАҒАСЫ

Жақында мұнай бағасы 20 долларға дейін түскені белгілі. Ал, Трамп Ресей мен Саудияның тайталасты тоқтататынын айтқаннан кейін, яғни, жұмада 34,11 долларға дейін қайта қымбаттады. Айта кетсек, бұл - өткен жылдың аяғындағы көрсеткіштен әлдеқайда төмен: 2019 жылдың соңғы сессиясында Brent маркалы шикізаттың нарқы 66  долларға дейін көтерілген еді.

Баға наурыздың басында РФ мен Сауд Арабиясы өндірісті қысқартуға келісе алмағандықтан күйреді. Сол кезде Саудия нарықтағы үлесін қайтару үшін экспорттық бағаны түсіріп, мұнайды бұрынғыдан да көп шығарып, Ресей шикізатын алатын өңдеу зауыттарына өзінің энергетикалық ресурсын мүлде арзанға сатпақ болды.

Мұнай бағасы 2002 жылдан бергі ең төменгі деңгейге дейін құлдырағандықтан, Американың мұнай индустриясының жүрегі – Техаста 50 жылдан бері алғаш рет көмірсутегі өндірісін реттеу мәселесі қарастырыла бастады.

«Келесі тоқсанда мұнай өндірісі тәулігіне 10 миллион баррелге қысқаруы керек. Егер оны сата алмасаң, сақтай алмасаң, шығара да алмайсың», - дейді IHS Markit компанисының сарапшысы Джим Бурхард.

ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫ

Мұнайдың арзандауы мен өндірістің қысқаруы салдарынан Қазақстан экономикасы биыл 0,9 пайызға әлсірейді және үкімет оған Ұлттық қордан көбірек ақша тартуға мәжбүр. Бұны бейсенбіде еліміздің экономика министрі Руслан Даленов мәлімдеді.

Ол үкімет отырысына айтқандай, осыған дейін 90 миллион тонна мұнай өндіруді көздеген Қазақстан биыл 86 миллион тонна көмірсутегін шығаруды жоспарлап отыр.

Министрдің есебінше, негізі мұнайдан тұратын Қазақстан экспорты болжамдағыдан 16,3 миллиард долларға кеміп, бюджеттік шығын 1.672 триллион теңгеге ($3.7 млрд) азаюы мүмкін.

Үкімет 60 миллиард долларлық Ұлттық қордан биыл экономикаға жоспардағыдай 2,7 триллион емес, 4.77 триллион теңге ($10.6 млрд) тартуды көздеп отыр.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: