/img/tv1.svg
RU KZ
Жарылыста туыстары өлген азаматтар билікке шағымдануда

Жарылыста туыстары өлген азаматтар билікке шағымдануда

Олар кәсіпорын басшыларын қылмыстық жазалауды талап етті.  

19:46 16 Қыркүйек 2020 1214

Жарылыста туыстары өлген азаматтар билікке шағымдануда

Автор:

Жанат Ардақ

Биыл 16 маусымда Шығыс Қазақстан облысындағы «Востокцветмет» компаниясының «Орлов» өндірістік кешенінің шахтасында, 13-ші көкжиекте қуатты жарылыс болғаны мәлім. Салдарынан «Востокцветметтің» 2 қызметкері қаза тапқаны ақпарат құралдарында хабарланды. Тағы бір жұмыскер ауыр жарақат алып, мертіккен. Алайда қайғылы апаттың егжей-тегжейі, оқиғаның кейінгі өрбу барысы елеусіз қалды. 

Енді анықталып отырғандай, опат болғанның екеуі де өмірдің қызығын көріп үлгермеген қыршын жас екен. 1991 жылғы Айдын Құнанбаев мерт болған, оның кәмелетке толмаған екі баласы – 3 жасар қызы және 2 жасар ұлы асыраушысынан айырылды.

Сонымен бірге 1995 жылы туылған Н.Т.Идрышевтың қаза болардан бірер күн бұрын ғана, 12 маусымда тұла бойы тұңғышы – қызы дүниеге келіпті. Сәби әкесіз өсетін болды.  

Жарылыстан кейін 17 маусым күні ШҚО Мемлекеттік еңбек инспекциясы басқармасының бұйрығымен арнайы комиссия құрылды. Оның мүшелері еңбек қызметімен байланысты топтық жазатайым оқиғаны тергеп тексеру нәтижесінде арнайы акт толтырды. Құжатта қаза тапқан жұмысшылардың да, сонымен қатар «Востоцветмет» ЖШС басшылығының да апатқа кінәсі бағамдалған.

Актіде қайғылы оқиғаға жол берген компанияның басшылық құрамы тек тәртіптік жазаға тартылатыны көрсетіліпті.

Зардап шеккен жақ бұл шешіммен келіспейді.

«Негізі, «Востокцветмет» ЖШС басшылық құрамының әрекеттерінде тәртіптік емес, қылмыстық құқық бұзушылық құрамы бар. Комиссияның оны неге көре алмай қалғаны беймәлім. Бұған қоса, іс бойынша жарылыс-техникалық сараптама жүргізілмеген. Сондықтан бұл апатқа қатысты қорытынды шығару асығыстық болып отыр. Актіде зардап шеккен Құнанбаевтың апатқа айыбының дәрежесі 40% деп белгіленген. Сараптама өткізілмесе, бұл санды қайдан алған? Жарылыс болған кездегі тау-кен қазындыларының және газды-температуралық режимнің жағдайы белгісіз болғанын ескерсек, оның өзінен-өзі жарылуы да әбден мүмкін», – дейді зардап шегуші жақтың адвокаты Гүлбахрам Тайырова.

Оның түсіндіруінше, өзіндік жарылыс туралы мәліметтердің барлығына қарамастан, сотқа дейінгі тергеу органдары істің мән-жайын толыққанды анықтау мақсатында жарылыс-техникалық сараптама тағайындау туралы қаулы шығармаған. Сондай-ақ іс бойынша барлық жағдайларды анықтау үшін ешқандай тергеу іс-шаралары жүргізілмепті.

«Қаза тапқан жігіттердің артында отбасылары, жас бөбектері аңырап қалды. Ал сол жарылыста жарақат алған Л.Құнанбаева іс бойынша зардап шегуші ретінде мүлдем шақырылмаған. Ол елеусіз қалғанына қапаланып, апаттан кейін 1,5 ай өткенде өз бетінше адвокатқа жүгінеді. Өзінің процестік құқы барын және сотқа дейінгі тергеу органдары оны зардап шегуші ретінде тартуға тиістігін сонда ғана біліпті. Дұрысы, азамат өз құқығын білмесе де, тергеушілер оны біліп, зардап шегуші ретінде белгілеуге міндетті еді. Жарылыстан бері үш айдай уақыт өтіп кетті. Ал Құнанбаева осы іс бойынша сотқа дейінгі тергеу қандай сатыда тұрғанынан мүлдем бейхабар. Қылмыстық іс бойынша тергеу іс-шаралары қолға алынып жатқан жоқ. Тіпті апатқа жауапты күдіктілердің тобы анықталмаған. Бұл қатардағы оқиға емес, атпалдай екі арыстың басын жалмаған жарылыс қой!» – дейді қорғаушы.

Зардап шегушілердің адвокаттары А.Қасымова және Г.Тайырова осы кәсіпорынның өндіріс орнында жұмысшылар жиі жарақат алатынын, жыл сайын адамдар жантәсілім болатынын айтады.

«Алайда басшылығы өз байланыстары мен мүмкіндіктерін пайдаланып, тасада қалады. «Востокцветмет» басшылығы төлем төленетінін алға тартады. Бірақ ол адамды қайтармайды ғой. Сотқа дейінгі тергеу органдары осы іс бойынша қасақана әрекетсіз отырғаны және сотқа дейінгі тергеу жүргізуге берілетін процестік мерзімдерді әдейі созбалаңға салып жатқаны байқалады. Салдарынан зардап шегушілердің конституциялық құқықтары мен мүдделері аяқасты етіліп, өрескел бұзылуда», – дейді Гүлбахрам Тайырова.

Қорғаушылар осы қылмыстық істің дұрыс тергелуі, сотқа дейін жетуі және кінәлілер жазалануы үшін оны ерекше бақылауға алуды сұрап, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы Алик Шпекбаевқа жүгінген көрінеді.

Алайда антикоррупциялық агенттік өтінішті қарай келе, ведомстволық бақылауға алуы үшін оны Бас прокуратураға және Ішкі істер министрлігіне жолдады.

Орлов шахтасы Шығыс Қазақстан облысының Бородулиха ауданындағы Жезкент кентінде орналасқан. Онда өндірістік жарақаттың адам өліміне соқтырған кезі жетерлік. Мысалы, 2017 жылдың желтоқсанында KAZ Minerals тобы осы Орлов шахтасында көтергіш құрылғының жүргізушісі жазатайым оқиға кесірінен қаза тапқанын хабарлады: «Машинист 5 желтоқсанда сол қолынан қатты жарақат алды. Зардап шегуші ауруханаға жіберілді. 6 желтоқсанда ол дүние салды», – деді сонда компания. 

Жанат Ардақ

Атаулы әлеуметтік көмекке қолдары жетпей жатыр

Өскемендегі жұмыспен қамту орталығына жоспардан тыс бас сұқты.

20 Сәуір 2019 11:53 2088

Шығыс Қазақстанға Премьер-министрдің орынбасары Гүлшара Әбдіқалықова бастаған үкіметтік жұмыс тобы келіп кетті. Кездесулердің бірінде көпбалалы отбасыларды тіркеуде түрлі кедергілер бар екені анықталды.

Үкімет мүшелері әуелі Семей қаласында болып, әлеуметтік бастамалардың дұрыс бағытта жүріп жатқанына куә болған. Гүлшара Әбдіқалықова Өскемендегі жұмыспен қамту орталығына жоспардан тыс бас сұқпағанда

бүкіл кездесу осылай өте беруі мүмкін еді. Әкімдік өкілдерінің қақпайлауына қарамастан, жұмыспен қамту орталығының мамандары жұмыс барысында қандай кедергілерге тап болатындарын бүкпесіз баяндады.

Биыл Шығыс Қазақстан бойынша 46 мың адамға атаулы әлеуметтік көмек тағайындалады. Бұл туралы еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі үкіметтік жұмыс тобының облыс активімен кездесуінде айтты.

Бердібек Сапарбаев бірінші маусымнан бастап білім, мәдениет, медицина, спорт, әлеуметтік сала қызметкерлерінің, облыстық және аудандық әкімдік қызметкерлерінің еңбекақысы 15-30 пайыз көлемінде өсетінін мәлім етті. Министрдің айтуынша, бұл өзгерісті қуаттайтын нормативтік актілер мен бұйрықтардың барлығына қол қойылған. Ал көпбалалы отбасыларға берілетін төлемге Қазақстан бойынша 830 мыңға жуық адам қол жеткізбек. Оның ішінде 46 мың шығысқазақстандық бар.

«Бірінші сәуірге дейін бір адамға берілетін атаулы көмек 4834 теңге болса, енді бұл сома 20789 теңге болмақ. Табысты есептеу кезінде әлеуметтік төлемақылар мен шәкіртақы саналмайды. Халықтан зейнетақы мен қолдағы азын-аулақ малдан түсетін табысты есептеуге өзгеріс енгізсеңіздер деген ұсыныс түсіп жатыр. Бағдарлама 10 жылға арналған. Ол жағын да ойластырып жатырмыз. Ұсыныстың бәрі кезең-кезеңімен, заңға сәйкес қаралады», – деді Бердібек Сапарбаев.

Министрдің айтуынша, мүгедектік бойынша төленетін жәрдемақы көлемі 10 мың теңгеге өспек. Мұндай көмекке ел бойынша 100 мыңнан астам адам мұқтаж. Шығыс Қазақстан бойынша 6 мыңнан астам адамға аталмыш жәрдемақы тағайындалмақ.

Білім саласында 500 мың адамның еңбекақысы өседі. Бұл туралы білім және ғылым министрі Күләш Шәмшидинова айтты.

Министрдің мәлімдеуінше, білім саласы қызметкерлерінің еңбекақысын көтеру үш санат бойынша жүзеге асады. Бірінші санатқа колледж, мектеп мұғалімдері мен писхологтар, әдістемелік қызметкерлер кірсе, екінші санатқа техникалық персонал еніп отыр. Ал колледж меңгерушілері мен мектеп директорлары, олардың орынбасарлары үшінші санатқа жатқызылған. «Бюджеттік сала қызметкерлерінің еңбекақысыны көтеру үшін бөлінген қаржының 75 пайызы білім саласына бағытталып отыр. Бұл шамамен 500 мың адам», –  деді Күләш Шәмшидинова.

Министр тәуелсіздік жылдарында елімізде 1672 мектеп жаңадан салынғанын тілге тиек етті. Бұл көрсеткіште Шығыс Қазақстанның үлесі 142 мектеп екені де айтылды. Ол сондай-ақ пән мұғалімдерімен қатар мектеп психологтары мен сынып жетекшілерінің біліктілігін арттыруға ерекше көңіл бөлінетінін атады. Мектептердің білім сапасын арттыру үшін 700 «тірек мектеп» іріктеп алынбақ. Дәл осындай ұстаныммен 180 таңдаулы колледж, 20 университет таңдалмақ.

«Колледждер мен университеттердің тиімділігі түлектерінің еңбек нарығына өтімділігі бойынша анықталады. Соңғы 2-3 жылда жаңа мамандықтар пайда болып жатыр. Алдағы уақытта елімізге керек 100 мамандықтың тізімін жасаймыз», – деді министр.

Бес баласын анасыз өсіріп отыр
Гүлшара Әбдіқалықова 5 баласын жалғыз асырап отырған әкенің үйіне бас сұқты. Нұрлан Жетпісовтің бес баласы бар. Жұбайы өмірден ерте озып, бес балаға ана орнына ана, әке орнына әке болып отырған жайы бар. Өзінің айтуынша, бұған дейін пәтер жалдап, көрінгеннің есігін сағалап жүрген екен. Осындай отбасының бар екенін білген «ВК Техногрупп» ЖШС өздері салған көпқабатты үйден екі бөлмелі пәтер сыйлапты.

«Қыздарымның үлкені 10 сыныпта, ал кенжеміз бірінші сыныпқа барады. Басымызға пана табылып, қатты қуанып жатырмыз. Ең бастысы баспана болатын. Қалғанын өз күшімізбен көреміз», – деді Нұрлан.

Гүлшара Әбдіқалықова отбасының жаңа пәтеріне көрімдік ретінде ақшалай сертификат табыстады.

12 бала өсіріп отырған Черкашиндер отбасы Өскеменге былтыр ғана көшіп келген екен. Бұған дейін Алтай ауданында тұрыпты.

«Жолдасым «Қазцинк» кәсіпорнында жұмыс істеді. Сондықтан жоқшылық көрген кезіміз жоқ. Ал мұнда келгелі жеке кәсіппен айналысып жүр. Үйіміз таудың етегінде, 0,2 гектар бақшамыз бар. Санаулы ешкі ұстаймыз. Қыздар соны сауып, сүтін сатады. Ұлдар қорадан шықпайды. Баланың көп болғаны қолыңды жұмыстан босатады», – дейді көпбалалы ана.

Отағасы үйді 12 балаға лайықтап, кеңейтіп жатқанын айтты. Жергілікті кәсіпкерлердің бірі сол үшін құрылыс материалдарын сатып әперген екен. 12 баланың бірі әкімдік ұсынған жеңілдік бойынша, Өскемендегі педагогикалық колледжде тегін білім алуда. Гүлшара Әбдіқалықова аталмыш игілікті іске көмек ретінде  еңбекқор отбасыға 150 мың теңгенің қаржылай сертификатын табыстады.

Гүлшара Әбдіқалықова көпбалалы отбасыларды тіркеу жұмыстарымен де танысты. Саладағы сорақылықтың беті осы кезде ашылып қалды. Әуелі Вице-премьер құжат өткізіп жатқан аналармен кездесіп, жағдайларын сұрады. Өзін Ақбота Жекебаева деп таныстырған бес баланың анасы құжаттары толық өткенін, атаулы көмек тағайындалғанын айтып, қуанышымен бөлісті.

Орталық қызметкерлері толассыз келген адамдардың барлығын жылдам тіркеуге техникалық кедергілер кесірін тигізіп жатқан айтты. Ортақ база қайта-қайта тежеліп, соның салдарынан жұмыс бәсеңсіп жатқан көрінеді. Мамандардың айтуынша, қала шетінде мал ұстайтын отбасылардың мал-мүлкі туралы ақпарат алу да қиындық туғызуда. Ал саяжай кооперативтері мен саяжай серіктестерінде үйлердің мекенжайы ретсіз жазылған. Бұл өз кезегінде атаулы көмек тағайындауға үлкен кедергі келтіруде. Аталмыш мәселені еңбек және халықтың әлеуметтік қорғау министрі Бердібек Сапарбаев белгілеп алды.

Орталық қызметкерлері құжаттарды онлайн қабылдау жүйесі 30 сәуірде тоқтамаса екен деген тілектерін білдірді. Өйткені бүгінге дейін Өскемендегі 2157 көпбалалы отбасының тек 248-не ғана жаңа форма бойынша атаулы әлеуметтік көмек тағайындалыпты.

«Бұл мәселені шешуге болады деп ойлаймын. Қажет болса, уақытын созу қажет. Өйткені құжат жинауда түрлі кедергілер бар екенін білеміз», – деді Гүлшара Әбдіқалықова.

Есімжан Нақтыбайұлы

Шығыс Қазақстанның малшылары 5 млрд теңгенің субсидиясын ала алмай жүр

Оның басым бөлігі «Сыбаға» бағдарламасына тиесілі. 

27 Наурыз 2019 09:31 1584

Шығысқазақстандық шаруалардың мәселесін сенатор Дүйсенғазы Мусин үкімет басшысына депутаттық сауал ретінде жолдаған болатын. Ақыры ауыл шаруашылығы министрлігі арнайы шешім шығарыпты.

Өткен жылы облысқа 5264 бас ірі қара сырттан әкелінген екен. Жалпы мал шаруашылығында елеулі сілкініс бар деуге болады. Субсидияның қызығын егіншілермен қатар малшылар да көре бастады. Тұқым түрлендіру, мал басын асылдандыру, ет экспортын ұлғайту, сүт өндірісін дамыту сияқты түрлі бағытқа арналған бағдарламалар осы салаға бөлінетін субсидия көлемін арттырды. Оны соңғы үш жылдың дерегінен-ақ байқауға болады.

2016 жылы мал шаруашылығына 7 миллиард теңгенің субсидиясы бөлінген болатын. Ал 2017 жылы бұл сома 8,8 млрд теңгеге ұлғайды. 2018 жылы  сұраныс тіпті өсті. Өйткені, ауылдағы ағайынның көзі ашық қазір.  Қай бағдарламаның тиімді, қай субсидияның қолжетімді екенін таразылап, талдау жасап отырады. «Сыбағаға» төленетін субсидияның тиімді тұстарын да ауыл халқы дер кезінде аңғарып, кәсіп ашқысы келетіндердің саны күрт артқан. Сәйкесінше, былтыр 13,2 млрд теңгеге субсидия тапсырысы түскен. Яғни «Сыбағаға» сұраныс екі жылда екі есе өсті деген сөз. 

Ал облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының мамандары мұндай қызығушылық түсіндіру жұмыстарының арқасында туындап отыр деп ойлайды. Өздері түсіндіру жұмыстары бұлайша тез жеміс береді деп күтпесе керек.

«Мал шаруашылығына бөлінетін субсидия түрлерін халыққа кеңінен насихаттаған болатынбыз. Соның арқасында мал ұстап отырған халықтың белсенділігі артты. Соны байқап, ай сайын министрлікке қосымша субсидия бөлу туралы ұсыныс жолдап отырдық. Алайда ол ұсыныстар құпталмады. 2019 жылдың бірінші қаңтарында 6,2 млрд теңге субсидия қарызы пайда болды. Оның 850 млн теңгесін облыс бюджетінен төленді. Қалғанын министрліктен сұрап отырмыз», – дейді мал шаруашылығы бөлімі басшысының міндетін атқарушы Ертай Қуанбаев.

Расымен де, Өскеменнен ауыл шаруашылығы басқармасының басшылары арнайы келіп, мемлекеттік бағдарламаларға белсенді қатысуға үндеген соң ауылдағы ағайын бұл іске құлшына кіріскен. Жыл ауысса да, уәде етілген субсидия әлі қайтпай отыр. Тіпті шаруалардың алды банк алдындағы несиені жаңа қарызбен жамап, тығырыққа тіреле бастаған. Түйінді тарқатуға облыстың шамасы жетпейтінін көрген соң шаруалар астанаға хатты қарша боратып жатыр. Жергілікті билік те қоларға үн қосып, облыс әкімінің атынан үкімет пен парламентке хат жолдаған. Қос палатаның депутаттары облысты аралаған кезде де ең көп қойылған сұрақ осы субсидия мәселесі болыпты. Оның кейбіріне журналист ретінде өзіміз де куә болғанбыз.

Сол сапардан оралған соң сенат дапутаты Дүйсенғазы Мусин үкіметке сауал жолдады. Жерлестерінің 5 млрд теңгенің субсидиясын ала алмай отырғанын биік мінберден айтқан депутат бұл қаржыны 2018 жылдың бюджетіне енгізуді сұрады.

«Ауыл шаруашылығы  тауар өндрушілерінің іскерлік белсенділігі артып, 2018 жылы олардың алдында мал шаруашылығын дамытуға арналған субсидиялар бойынша бес миллиард теңге сомасында қарыз қалыптасты. Бұл жағдай шаруашылық нысандарға қаржылық қиындықтар әкеліп, олардың басшылары мемлекеттік органдарға жаппай жүгініп жатыр. Облыс әкімдігі мәселені шешу үшін бюджеттік бағдарламаларға бағытталған қаржыны қайта бөліп, ішкі резервтерді барынша пайдаланды. Одан артық бөлуге мүмкіндік жоқ. Осыған орай 2019 жылға арналған республикалық бюджетті нақтылау барысында Шығыс Қазақстанға бес миллиард теңге қосымша бөлуге ықпал етуіңізді сұраймын», – деген премьер-министр Асқар Маминге қарата.

Сенатор сол жолы субсидия төлеу тәртібінің жиі өзгеретінін де атап, ережелердің тұрақтылығына көңіл бөлу керек деген ой айтты. Субсидия қарызының қордалануына бұл фактордың да әсері бар. Дәл осындай жағдай бізден басқа бірнеше облыста қалыптасып отыр. Соның кесірінен малшылардың алдындағы субсидия қарызы республика бойынша 20 млрд теңгеден асып кеткен.

Үкімет депутат сауалына әлі жауап бермепті. Сенатордың көмекшілері бізге осындай мәлімет берді. Заң бойынша бір айдың көлемінде  сауалға жазбаша жауап берілуі керек. Сенатор қазір сол 30 күннің толуын күтіп отыр.

Ал шаруалардың күтуге уақыты жоқ. Несие берген банк жағдайға қарап, бастарынан сипамасы анық. «Жау жағадан алғанда, бөрі етектен» демекші, бір жақтан банк қысса, бір жақтан мемлекеттік кіріс департаменті қоқаңдап жатқан көрінеді.

«Былтыр мал басын көбейту үшін несие алдым. Оның алдында бірнеше басты бордақыға өткізгенмін. Мемлекет тірі салмақтың келісіне 200 теңге субсидия төлеуге тиіс болған. Соның бәрін қосқанда 11 млн теңге субсидия алуым керек. Банктен бұрын мемлекеттік кіріс өкілдері қатты қысып жатыр. Былтыр 25 млн теңгенің субсидиясына өтінім бергенмін. Оның 10 пайызын қосымша құн салығы ретінде мемлекетке аударуым қажет. Субсидия толық төленбегендіктен, оған мүмкіндік болмады. Қазірдің өзінде 72 мың теңге өсім пайда болды. 15 сәуірге дейін төленбесе қаржылық шоттарым бұғатталады. Біздің қожалық 2013 жылы құрылған, қор бар. Сондықтан амалдап жатырмыз. Ал жаңадан мал алып, істі нөлден бастағандарды бұл жағдай ауыр тиюде. 40-50 млн теңгеге дейін субсидиясын ала алмай жүргендерді білем. Бәрінен бұрын соларға қиын», – дейді Жарма ауданындағы «Санияз» шаруа қожалығының иесі Ерболат Саниязов.

Ауылдағы елдің жанайқайы астанаға жеткен сияқты.  Бүгін басқарма өкілі Ертай Қуанбаев хабарласып, министрлік арнайы шешім шығарғанын айтты.

«26 наурыз күні ауыл шаруашылығы министрлігі арнайы шешім қабылдады. Былтырғы жылдан қалған субсидия қарызын биылғы бюджет есебінен төлейтін болдық. 2019 жылға 8,5 млрд теңге бөлінген. Енді оның 5 млрд теңгесін қарыз жабуға жұмсаймыз. Министрліктің шешімі негізінде облыс әкімінің қаулысы шығу керек. Ақша дайын, сәуір-мамыр айларында құжаттарын дайындап, шаруаларға аудара бастаймыз. Ал биылға 3,5 млрд теңге ғана қалады. Яғни, келесі жылы да қарыз қордалануы мүмкін. Оны болдырмас үшін бюджетке өзгеріс енгізу қажет. Тамыз-қыркүйек айларында республикалық бюджет  қайта қаралады. Сол кезде бес миллиард теңгені енгізе алсақ, қарыз мәселесі біржола шешіледі», – дейді ол.

Есімжан Нақтыбайұлы, Шығыс Қазақстан облысы