/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 421,89 Brent 36,55
Жаз жаңа вирусты тоқтата ала ма?

Жаз жаңа вирусты тоқтата ала ма?

Әлем ғалымдары жоғары температураның дүниені шарпыған жұқпалы да қауіпті ауруға әсерін зерттеп жатыр.

14:29 15 Наурыз 2020 4658

Жаз жаңа вирусты тоқтата ала ма?

Автор:

Арыс Әділбекұлы

Қытайда пайда болып, бүгінде әлемнің 100-ден астам елін шарпыған коронавирус эпидемиясына қатысты бір үлкен сауал әлі жауапсыз. Жаңа инфекция қазір көбінесе қыстан толық шықпаған мемлекеттерде кең таралып отыр. Ал, күн жылыса ол қандай сипат алады?

Тұмау тәрізді бұл жұмбақ ауру да суық жерде ұзағырақ тіршілік ететін вирустар тобына кіретін респираторлық инфекцияға жатады. Көптеген адамдар үшін коронавирус сондай ауыр емес, дененің қалшылдауымен, жөтелмен ғана шектеледі. Өзге біреулерде, әсіресе, егде жастағылар мен денсаулығында проблемасы барларда ол пневмонияға ұласып кетуі мүмкін.

Covid-19 Антарктикадан басқа барлық континентке жетті. Және де коронавирус жер шарының оңтүстік жартысында әзірге соншалықты өршіген жоқ. Температура қызса, жұқпалы аурудың жайылу қарқыны бәсеңдей ме деген мәселеге қатысты қазір бірнеше сұрақ туындап отыр:

Күн ысыса коронавирус жойыла ма?

Мұны ешкім білмейді. Коронавирус желтоқсанның соңында ғана анықталды. Сондықтан, ғалымдардың көбінің сөзінше, Covid-19-ды жұқтыру оқиғалары күн жылығанда азаятынын көрсететін мәлімет әзірге жоқ.

«Біз бұл вирустың әрі қарай тарайтын мүмкіндігі бар деп пайымдаймыз. Ол жаз кезінде жоғалып кетеді деп ешкімді босқа үміттендіргіміз келмейді», – дейді Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының төтенше оқиғалар жөніндегі жетекшісі, доктор Майкл Райан.

Сингапур Ұлттық Университетінің инфекциялық аурулар бойынша аға кеңесшісі доктор Даль Фишер де жоғары температураның эпидемияны баяулататынына аса сенімді емес.

«Мүмкін бұл инфекция әлемде кәдімгі тұмауға ұқсап кетуі үшін жылдар қажет болар. Әзірге ауа-райы қандай болса да, бізде оған қарсы табиғи иммунитет қалыптасқан жоқ. Бұл дерттің алдындағы осалдығымыз осы», – дейді сингапурлық ғалым.

Бірақ, Мэриленд Университетінің медицина доценті, доктор Мұхаммед Саджади жұқпалы дерттердің тарауында күн райы рөл ойнайды деген пікірде. Ол әріптестерімен зерттеу жүргізіп, Covid-19 тұрақты өршіген аймақтардағы температураның ғажап ұқсастығын – шамамен Цельси өлшемі бойынша 5-11 градус аралығында болғанын анықтаған.

Өзара байланыстағы вирустар

Коронавирус SARS, MERS тәрізді вирустармен генетикалық тұрғыдан байланысты. Ауыр және өткір респираторлық синдром (SARS) алғаш рет 2002 жылы Қытайда өршіп, ақыр соңында жер шарында 8000-ға жуық адамды науқастандырып, тек 2003 жылдың шілдесінде ғана ауыздықталды.

Бірақ, SARS-ты жаздың басталуы да тоқтата алмады. Осы аурудың эпицентрі – Азия мен Канададан өзге дүниеге сапарлар шектеліп, қауіпті инфекцияны адамға жеткізген пальмалық шаянтәрізділерді жою нәтижесінде SARS-тың жолына тосқауыл қойылды.

MERS – Таяу Шығыс респираторлық синдромы. Ол 2012 жылы анықталып, түйелерден адамдарға жаппай берілмесе де, ауық-ауық жұғып отырды. Оның өршуі шектеулі сипат алған.

«SARS пен MERS –ке қатысты деректерге сүйене отырып, коронавирустың да маусымдылығы жөнінде айту қиын. MERS өршіген шақта мен Араб түбегіне бардым, сол кезде онда ауаның температурасы Цельси өлшемі бойынша 43 градусты көрсетіп, күн күйіп тұрды», – дейді АҚШ-тың Миннесота Университетінің Инфекциялық ауруларды зерттеу орталығының директоры Майкл Остерхолм «Ассоушиэйтид пресс» агенттігіне берген сұқбатында.

Коронавирус неліктен оңтүстік жарты шарда эпидемияға айналмады?

Оған тым ерте болуы мүмкін; бұрынғы пандемиялар планетаның әр еліне жету үшін кейде бірнеше айды қажет етті.

Коронавирусты бақылау – проблема. Оның симптомдары тұмау, қызылша, безгек тәрізді қаптаған аурулардың белгілеріне өте ұқсас. Сондықтан, Covid-19-ды бірден айқындау оңай шаруа емес.

Гонконг Университеті Қоғамдық денсаулық мектебінің эпидемиология және биостатистика бөлімінің басшысы Бенджамин Коулингтің айтуынша, вирустың өршуіне адамдардың қыс мезгіліндегі тәртібі де әсер етеді.

«Күн суықта тұрғындар үйлерінде немесе ғимараттарда көбірек болады. Көп уақытты іште өткізіп, өзге адамдармен бір бөлмеде жиірек ұшырасады, оларға ауру жұқтыру ықтималдығы артады», – дейді Коулинг.

Сонымен қатар, Коулинг температураның көтерілуі вирустың әрі қарай тарауын тежейді дегенге сенбейді. Зерттеушінің пікірінше, күннің жылынуы эпидемияны баяулатса да, оны тоқтата алмайды. Бұған қоса, гонконгтық маман коронавирусты жұқтыру оқиғаларының тоғыз айдан кейін планетаның барлық жерінде тіркелетінін және әлемнің қазір соған беттеп бара жатқанын да атап өтті.

Коронавирус тараған елдердегі температура ұқсастығын байқаған Саджадиге оралсақ, профессор жұқпалы аурудың тез өршуіне бірнеше фактордың әсер ететін айтады. Оның сөзінше, Covid-19 біршама салқындау елдерді шарпып, Италия мен Иранның оңтүстік бөлігіне қатты соққы бермеген.

Арыс Әділбекұлы

«Коронавиурспен ауырғандарды МӘМС есебінен шипажайға жіберу керек»

Туризм индустриясы комитеті Үкіметке ұсыныс енгізбекші.  

04 Тамыз 2020 18:45 580

«Коронавиурспен ауырғандарды МӘМС есебінен шипажайға жіберу керек»

«Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасының ұйымдастыруымен пандемия құрсауындағы туризмді дамыту проблемалары талқыланды. Бейнеконференция түрінде өткен жиынға  туризмнен нәпақасын айырып жүрген кәсіпкерлер мен саланы дамытуға жауапты мемлекеттік орган өкілдері қатысып, пікір алмасты.

Туризм индустриясы комитетінің басшысы Дастан Рыспеков Мәдениет және спорт министрлігі Үкіметке туризмді дағдарыстан шығаруға бағытталған ұсыныстар пакетін дайындап жатқанын айтты. Ол құжатта салаға салынатын салықтарды жыл соңына дейін шегере тұру, табысын жоғалтқан туризм саласының өкілдеріне 42500 теңге беру, коммуналдық шығындарды субсидиялау туралы тетіктер бар көрінеді.

«Елдегі ішкі туристердің саны 5,3 млн адам болды деген бар. Осының қаншасы отандық туристік операторлардың қызметіне жүгінгенін анықтау керек. Жеңілдіктер мен қолдаулар да осы көрсеткішке қарай қолға алынуы мүмкін. Коронавируспен ауырғандарды МӘМС есебінен сауықтыру лагерлерінде оңалту туралы ұсыныс айттыңыздар. Ертең өзара ақылдасып осы тетіктердің бәрін топтастырайық. Кейін Үкіметке толыққанды құжат ретінде жолдауға болады», – деді Дастан Рыспеков.

Балалар мен жасөспірімдер туризмі  қауымдастығының төрағасы Қайрат Сұлтанов карантиндік талаптардың әр өңірде әркелкі болуы кәсіпкерлерді жүйесіздікке душар етіп жатқанын мәселе етіп көтерді.

«Карантин талабы бүкіл республикаға ортақ болғаны дұрыс деп ойлаймын. Мысалы, Павлодар облысының Баянауылы туристер үшін жабық жатыр. Ал Алматы облысында суға шомылуға рұқсат берілгенімен, күнге қыздырынуға тыйым салынған. Ал Ақмола облысында керісінше. Осындай әркелкілік жүйесіздікке әкеліп, елдің тәртіпті сақтамауына себепші болуда», – деді кәсіпкер.

Ал ішкі және сыртқы туризм қауымдастығының төрайымы Альбина Веймер Көбейтұз сияқты иесіз мекендерге туристік компанияларды жібермесе, жабайы туризм тыйылмайды деген ой айтты.

«Көбейтұзға туристік операторлар бара алмайды, заңда рұқсат жоқ. Соның салдарынан қазір көлеңкелі туризм қанат жайып алған. Ішкі туризмде 3 жыл тәжірибесі бар туристік компанияларға Көбейтұз сияқты орындармен жұмыс істеуге мүмкіндік беру керек. Өйткені жабайы экскурсияларға тыйым салынғанымен, ел құлақ асып жатқан жоқ. Халықтың демалу мәдениетін де осы арқылы көтеруге болады», –  деді ол.

Туристік компания өкілдері табысынан айырылған жанның бәрін жарылқап жатқан 42 500 теңгелік төлемнің турзим саласындағыларға берілмейтініне наразы.

«Турзимнен нәпақасын айырып жүрген адамдар наурыздан бастап табыстан қағылғаны белгілі. Бұл жолғы локдаунда біздің саланың өкілдеріне осы өтемақыны төлеуден бас тарту фактілері жиілеп кетті. Мемлекеттік орган локдаун кезінде туризмге жаппай тыйым салынбағанын алға тартып, өтемақы төлеуден бас тартып отыр», – деді «Қазақстан туристік қауымдастығы» заңды тұлғалар бірлестігінің директоры Рашида Шәйкенова.

 Пандемия кезінде ішкі туризм дамып, отандық операторлардың айы оңынан туады деген болжам желге ұшып, үміт ақталмады. Туристік компания өкілдерінің қарша бораған шағымын бірауыз сөзбен осылай түйіндеуге болады. Ішкі туризмнің дамығаны былай тұрсын, жылдағы бабаларды сауықтыру лагерлері де биыл тыйымнан көз ашпаған. Тауарлар мен қызметтердің сапасы мен қауіпсіздігін бақылау комитетіне қарасты санитарлық-гигиеналық қадағалау басқармасының басшысы Марал Рахымжанова локдаун біткенше балаларды сауықтыру орындарының жұмысы жанданбайтынын қадап айтты.

Туристер мен кәсіпкерлердің ығына жығылып, шешімді қайта-қайта өзгерту індеттің таралуына жол ашуы мүмкін. Марал Рахымжанова бұл уәжіне Шығыс Қазақстанның қазіргі жағдайын мысал етті.

«ШҚО-да кейінгі 1,5-2 айда  індет жұқтырғандар саны тұрақты өсіп келеді. Өзге өңірлерде бәсеңдеу басталса, мұнда өршу бар. Сондықтан Үржар ауданының бас санитарлық дәрігері сенбі-жексенбіде аудан аумағына сырттан кіруге шектеу қойды. Бұл санитарлық шара. Аудан ішіне індет кіргізбеу үшін жауапты тұлға олай істеуге құқылы», – деді маман.

Жиын барысында ішіндегі жабайы туризм мен көлеңкелі  кәсіпкерліктің жолын кесу үшін экускурсиялық сапарларға, Ұлттық парктердің туристік маршруттарына рұқсат берілу керек деген ұсыныс қайта-қайта көтерілді. Ол үшін қала сыртына турист тасымалдайтын автобустарды жеке рәсімдеп, Ұлттық парктердің жұмысын жандандыру туралы Мемлекеттік комиссияға ұсыныс енгізілетін болды. Бұл ұсынысты Мәдениет және спорт министрлігі де қолдап отыр.

«Біз де Ұлттық парктерді ашу керек деп санаймыз. Ұлттық саябақтарға экускурсия ұйымдастырудың тәртібін дайындап жатырмыз. Саяхат  туристік оператор өкілінің бақылауымен ұйымдастырылуы керек. Туристердің бәрінде  медициналық маска мен санитайзерлік құралдар болуы міндетті. Қоғамдық көлікке қойылатын талап осы маршруттарға да қолданылуы керек деп ойлаймыз. Қалааралық сапарларға тыйым салынған. Осының салдарынан Ұлттық парктерге шығу мүмкін емес.  Яғни мәселе саяси шешімге тіреліп тұр», – деді Туризм индустриясы комитетінің басшысы Дастан Рыспеков.

Есжан Ботақара

Әлем: маскашылдар мен оппоненттер үні

Коронавирус пандемиясы кезінде бетті тұмшалаған дұрыс па, бұрыс па? Дүниежүзілік дебаттан таңдалған пікірлер. 

27 Шілде 2020 10:32 1230

Әлем: маскашылдар мен оппоненттер үні

«Бір анығы – қазір жер шарында бет маскасы киім тарихындаңғы ең тез және аса кең таралған дүние болып тұр» – Валерий Стил, Нью-Йорктің Сән технологиясы инситуты мұражайының бас кураторы.

********

«Менің әжем де коронавирустан қайтыс болды. Және де туған-туыстарымның кейбірі бұл ауруды жұқтырып, бірақ аман қалды. Сондықтан, мен үнемі маска тағып, індетке шалдықпауға тырысып жүрмін. Өзгелерді де алаңдатқым келмейді» – Рейхане Раджаеи, Тегеран тұрғыны, тату суретшісі.

********

«Алғашқы кезде коронавирустан қорқу деген болды, адамдар үрейленіп, бір-бірінен алшақ жүруге тырысты. Бүгінде жұрт бұл ауруды жеңіл қабылдайтын болды. Ешкім маска таққысы келмейді, бір күні бәрібір өлеміз дейді, өлсек Алланың алдына барамыз, бірақ, содан кейін дәл қазіргідей өмір сүрмес едік дейді» – Уасим Аббас, пәкістандық ауылдың маскадан тағудан шаршаған тұрғыны,

********

«Жас жігіттер мен қыздар вирустан аса зардап шеге қоймас. Бірақ, олар ата-аналары мен қарттарды да ойлауы керек. Әке мен шеше, ата мен әже де жастар өмірінің бір бөлігі ғой» – Рауад Сархан, Бейруттің маска тағушы тұрғыны, Ливан.

********

«Негізі, пандемия кезінде жағдай осылай болып тұрғанда, біреуге маска тағып жүр деп айтуға міндетті емеспіз сияқты. Әркім өзі білетін шығар. Дегенмен, масканың өте маңызды екеніне де сенгеніміз дұрыс» – Фунмилайо Нвосу, лагостық сатушы, Нигерия.

********

«Адамдар маған жақсы қараса, мен оларға да жақсы қарауға тиіспін. Демек, біреу маска тақса, мен де тағуға міндеттімін» – Владимир Игнатьев, Мәскеу тұрғыны.

********

«Мен маска тағайын деп жүрген жоқпын. Оны ешкім тақпайды... Ешқандай коронавирус жоқ деп ойлаймын. Басшылар халықты алдап отыр» – Мохаммед әл-Бурджи, мемлекеттік қызметкер, Ливан тұрғыны.

********

«Мен үшін маска тағу – өзіңді-өзің оттегінен айыру.  ... Шын мәнінде бетімізді тұмшалап, өзімізді-өзіміз өлтіріп жатырмыз» – Кемаконава Матхоле, масканың оппоненті, Йоханнесбург, Оңтүстік Африка.

********

«Әдетте адамдардың масканы дұрыс тақпайтынын жиі көремін. Бұл дұрыс емес. Маска иекте емес, мұрын мен ауызды жауып тұруы керек. Оны иек үшін жасамайды ғой. Айналамдағылар бір-біріне мұқият қараса екен. Дегенмен, бұл бағытта прогресс бар тәрізді, сол қуантады» – Эйтан Азрия, инженер, Париж, Франция.

********

«Қоғам үшін біз өзімізді белгілі бір деңгейде құрбандыққа шала білуге тиіспіз. Әрине, қалағанымызды істеуге құқық беретін жеке бас бостандығы деген бар. Бірақ, қоғамның ортасында өмір сүріп жатқандықтан, тек өз басымызды ғана ойламай, өзгелер үшін де қам жегеніміз жөн» – Марсела де ла Серда, бразилиялық студент.

********

«Бұл вирустық байбаламның соңы бар ма өзі?» – Австралия тұрғыны, масканың қарсыласы, комментатор Эндрю Болт.

********

«Егер олар өлгісі келсе, өле берсін» – Микеланджело Привитера, Италиялық зейнеткер, маска тағуға жақтас.

********

«Әлемнің бағыты сөзсіз өзгерді. Жер шары тұрғындарының 95 пайыздан астамы маска тағуды талап ететін немесе соған кеңес беретін елдерде тұрып жатыр... Адамзаттың ғаламдық мінез-құлқында дәл мұндай өзгеріс бұрын болмаған шығар». – Джереми Ховард,  #Masks4All тобының негізін қалаушы, маска тағуға жақтас.

Арыс Әділбекұлы