/img/tv1.svg
RU KZ
Hang Seng 23 182,08 KASE 2 209,51
FTSE 100 5 415,50 РТС 1 049,88
DOW J 21 056,82 Бидай 551,40
380 млрд теңге кәсіпкерлердің қалтасында қалады

380 млрд теңге кәсіпкерлердің қалтасында қалады

Биыл республикалық бюджетке 108 млрд теңге салық кем түседі.

05 Ақпан 2020 13:12 3338

380 млрд теңге кәсіпкерлердің қалтасында қалады

Автор:

Абылай Бейбарыс

2020 жылдың 1 қаңтарынан 2023 жылдың 1 қаңтарына дейін жеке кәсіпкерлер жеке табыс салығынан, заңды тұлғалар корпоративті табыс салығынан, оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимімен жұмыс істейтін кәсіпкерлер әлеуметтік салықтан, ал бірыңғай жер салығын қолданатын фермерлер мен шаруа қожалықтары жер салығынан босатылды.

Сонымен қатар алдағы 3 жылда шағын және орта бизнес субъектілерін тексеруге тыйым салынды. Бұған Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2019 жылғы 26 желтоқсандағы «Қазақстан Республикасында тексерулерге және профилактикалық бақылау мен қадағалауды барып жүргізуге мораторий енгізу туралы» №229 жарлығы мен салық заңнамасына енгізілген толықтырулар мен өзгерістер негіз болды.

Айтпақшы, есірткі құралдарының, психотроптық заттар мен прекурсорлардың айналымына байланысты қызметті, акцизделетін өнім өндіруді немесе көтерме саудада сатуды, астық сақтау мен лотерея өткізуді, ойын бизнесі саласындағы қызметті, радиоактивті материалдар айналымына байланысты қызметті, банкті және сақтандыру нарығындағы қызметті (сақтандыру агентінің қызметінен басқа), аудиторлық қызметті, бағалы қағаздар нарығындағы кәсіби қызметті, кредиттік бюро мен күзет саласындағы қызметті, азаматтық және қызметтік қарумен оның патрондарының айналымына байланысты қызметті, жер қойнауын пайдалану, оның ішінде алтын іздеуге қатысты қызметті, табиғи қазба байлық сату бойынша қызметті, мұнай өнімдерінің жекелеген түрлерін бөлшек саудаға шығаруды және сыртқы экономикалық қызметті жүзеге асырумен айналысатын салық төлеушілер мораторийден тыс қалды. Бұл туралы кәсіпкерлік кодексінде жазылған.

Біле жүріңіз, кәсіпкерлік кодексіне сәйкес, қызметкерлерінің саны 15 адамды құрайтын және жылына шамамен 75 млн теңге табатын кәсіпкерлер микрокәсіп иесі, ал 100-ге жуық жұмысшысы бар, орташа жылдық табысы 757 млн теңгеге жететін кәсіпкерлер шағын бизнес өкілі саналады. Осы санатқа жататындар алдағы 3 жылда салық төлемейді.

Қаржы министрі Әлихан Смайыловтың дерегінше, елімізде 1 млн 308 мың микро және шағын бизнес субъектісі бар. Олардың 1 млн 236 мыңы арнайы салықтық режимді пайдаланады. Бұған дейін олар жалпы табысының 2- 3%-ын қазынаға аударып отырды.  

Мемлекеттік кірістер комитеті төрағасының орынбасары міндетін атқарушы Жәнібек Нұржановтың мәлімдеуінше, салықтық жеңілдік кезінде 380 млрд теңге кәсіпкерлердің қалтасында қалады

«Алдағы 3 жылда республикалық бюджет 380 млрд теңге салықтан қағылады. Ал биыл республикалық бюджетке 108 млрд теңге салық кем түседі», – деді Жәнібек Нұржанов

Оның сөзінше, 1 млн 200 мыңнан астам микро және шағын бизнес субъектісі салық жеңілдігіне ие болып отыр. Олардың бюджетке аудармаған салығының шығыны салықтық және кедендік әкімшілендіруді жақсарту есебінен қайтарылады.

Жәнібек Нұржанов бизнес субъектілерін тексеруге жарияланған 3 жылдық мораторийді де тілге тиек етті.

«Салықтық тексеру уақытша тоқтатылады. Кәсіпкерлер адал кәсіп жүргізу, көлеңкелі экономикадан бас тарту мәдениетін меңгеруі тиіс», – деді мемлекеттік кірістер комитеті төрағасының орынбасары міндетін атқарушы.

Республикалық бюджетке алдағы 3 жылда түспейтін 380 млрд теңге салық ел экономикасына кері әсерін тигізбейді екен. Осы турасында макроэкономикалық зерттеулер орталығының директоры, экономист Олжас Құдайбергенов: «Микро және шағын бизнесті салықтан босату қазына қаржысы үшін үлкен шығын емес. Ал кәсіпкерлер үшін маңызды әрі қажет қолдау. Экономикасы мықты елдердің барлығы әу баста микро және шағын бизнеске көмек көрсеткен. Кейін кәсіпкерлер бюджетке салық түрінде қомақты қаржы аударып, елдің макроэкономикасын алға жылжытқан»,– деді.

Абылай Бейбарыс

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Салық жеңілдігін пайдаланатын кез келді

Президент тапсырмасы іске асуда.  

03 Ақпан 2020 19:29 3277

Салық жеңілдігін пайдаланатын кез келді

ҚР Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитеті төрағасы орынбасарының міндетін атқарушысы Жәнібек Нұржанов шағын және микро бизнесті тексеруге тиым салу әрі 3 жылға салықтан босату жөніндегі мемлекет басшысының жолдауының іске асырылу барысымен таныстырды.

Жәнібек Нұржанов алдымен микро және шағын бизнестің айырмашылығын түсіндіріп өтті.

«Мемлекет басшысының жолдауында шағын және микро бизнес өкілдеріне табыс салығына жеңілдік жасап әрі тексеруге мораторий енгізу туралы тапсырма берілген болатын. Сол себепті салық заңнамасына өзгерістер енгізілді. Кәсіпкерлік кодексінің ережесіне сәйкес, микро кәсіпкерлік субъектілері – жыл бойы жұмыс істейтін адамдар саны 15-тен аспайтын немесе жылдық табысы 30 000 АЕК (78,150 млн теңге) болатын кәсіпкерлік. Шағын кәсіпкерлік субъектілері – қызметкерлер саны 100-ден, ал табысы 300 000 айлық есептік көрсеткіштен (781,5 млн теңге) аспайтын жеке немесе заңды тұлғаның бизнесі», – деді.

Салық жеңілдігін микро және шағын кәсіпкерлікпен қатар, ауыл шаруашылығы саласындағы бизнес те пайдалана алады.

«2020 жылдың 1 қаңтарынан 2023 жылдың 1 қаңтарына дейін табыс салығынан босату, арнайы салық режимин қолданатын микро немесе шағын кәсіпкерлік санатына жататын салық төлеушілерге қатысты. Яғни бекітілген есептемені пайдаланатын патент, жеңілдетілген салық режимінде жұмыс істейтін микро және шағын кәсіпкерлер мен салығының 70% азайтылуын пайдаланатын ауыл шаруашылығы өкілдері мен бірыңғай жер салығын төлейтін шаруа қожалықтары салығын жеңілдетеді. Жалпы, салық жеңілдігін 1 млн 200 мыңдай кәсіпкерлік субъектісі пайдаланады. Бұл барлық бизнес субъектілерінің жалпы санының 75%-ы», – деді салық салу органының өкілі.

Жәнібек Нұржанов шағын және микро бизнесті салықтық тексеруге тиым салу жайлы да айтып өтті.

«Мемлекеттік кірістер органы қызметінің бір бөлігі ретінде шағын және микро кәсіпкерлікті тексеруге мораторий жарияланады. Алайда кедендік, қарсы салықтық, дебиторлармен қарым-қатынасын анықтау үшін жасалатын тексеріс, салық органдарында есепке тұрған кезде, салық органы шешімімен кассалық анықтау үшін қажет болған жағдайда, сондай-ақ қылмыстық іс жүргізу кезінде тексеріледі. Сонымен қатар, кәсіпкерлік субъектілері өз қызметтерін тексеруі жөнінде жүгінгенде және жер қойнауын пайдаланушылар тексеруден босатылмайды. 2019 жылы тексеруі басталған субъектілерді де тексерісі толық аяқталғанша тоқтатылмайды», – деді ол.

Комитет төрағасының айтуынша, бүгінгі күнгі салық төлеушілердің тек қана 1,8%-ы ғана тексерілді. Осылайша, мемлекеттік кіріс органдары тарапынан әкімшілік кедергі азайды.

Нұржан Көшкін

Қорадағы қой мен кепедегі тауық та декларацияға алынады

Декларация тапсырушылар саны 13 млн адамнан 3,5 млн адамға азайтылмақ. 

28 Қаңтар 2020 17:35 4393

Қорадағы қой мен кепедегі тауық та декларацияға алынады

Сенат депуаттары жеке тұлғаларды жалпыға бірдей декларацияға тартудың жай-күйін талқылады. Қолданысқа енбей жатып халықтың наразылығын тудырған бұл жоба 2021 жылға шегерілген болатын.

Нақты айтсақ, 2021 жылдың 1 қаңтарынан бастап мемлекеттік қызметкер мен оларға теңестірілген тұлғалар бұрынғы қысқамерзімді декларацияның орнына толыққанды декларация тапсырады. Ал 2023 жылы кәсіпкерлер, 2025 жылы қарапайым халық табысы мен мүлкі туралы есеп беруге көшеді. 

Қаржы министрлігі бұған дейін айтылған кемшіліктер мен сындардан нәтиже шығаруды ойласа керек, декларациялаудың жаңа тәртібін дайындапты. Жаңа тәртіптің өзгешеліктерін вице-министр Қанат Баеділов баяндады.

Министрдің орынбасары баяндамасын Қазақстан аумағынан тыс жерде мүлік пен актив ұстап отырғандар қалай декларация тапсыратынын айтудан бастады. 

«Қазақстан аумағынан тыс жерде тіркелген жылжымайтын мүлік пен әуе, теңіз кемесін, көлік пен арнайы техниканы, шетелдік банктегі 1000 АЕК-тен асатын ақшаны декларациялау міндеттеледі. Ақшаға шаққанда бұл 6,5 мың доллар немесе 2,6 млн теңге деген сөз», – дейді министрлік өкілі.

Оның айтуынша, тұрғын үй құрылысындағы мүлік үлесі, заңды тұлғаның жарғылық капиталындағы үлес, құнды қағаздар, өндірістік-қаржылық құралдар, зияткерлік меншік нысандары, инвестициялық алтын шетелде орналасса да, Қазақстан аумағында болса да декларациялануға тиіс. 

Құны 15 млн теңгеден асатын дебиторлық және кредиторлық қарыз да декаларацияда көрініс табуы керек. Ең бастысы, ол қарыз  нотариуспен расталған болуы шарт. 

«Бұл жерде нотариуспен растау жалған анықтамалар жасауды болдырмау үшін қажет. Азаматтар шегерілген датамен жалған анықтама жасауы мүмкін», – дейді вице-министр.

Сандықта сақтаған ақшаңыз болса, оның көлемі 10 мың АЕК-тен асса, декаларацияда көрсетуге міндеттелесіз. Бұған дейін аталмыш сома 5880 АЕК көлемінде деп көрсетілген болатын. Қаржы министрлігі оны ұлғайтуды ұсынып отыр. 

«Тәуелсіз бағалаушылар құнын 1000 АЕК-тен асады деп көрсеткен мүлік пен активтерді декларацияда көрсету құқығын азаматтардың өз еркіне қалдыруды ұсынамыз. Жеке тұлғалар қалауына қарай биологиялық активтерді декларацияда көрсете алады. Салық кодексі бойынша биологиялық активке жануар мен өсімдік жатады. Өсімдікті декларацияда көрсетудің қажеті жоқ шығар. Сондықтан биологиялық актив деген ұғымның орнына жануар мен құс деп енгізуді ұсындық», – дейді Қанат Баеділов.

Жаңа тәртіп бойынша кірісі 1000 АЕК-тен аспайтын қарапайым тұрғынға жыл бойында ірі сауда жасамаса, кірісі мен мүлкі туралы декларация тапсырмауына болады. Ал мемлекет есебінен берілетін тұрақты төлемдер туралы ақпаратты мемлекеттік органдар салық орнына автоматты түрде жолдап отырады.
«Қолданыстағы заңнама бойынша жыл сайын кірістер мен мүлік туралы жалпыға бірдей тапсыратын декларацияның қысқа мерзімді және толыққанды түрлері бар. Қысқамерзімді декларацияны негізінен зейнеткерлер мен студенттер және өзге де тіркелген кірісі жоқ тұлғалар тапсыруға тиіс. Декларацияның мұндай түрі ешқандай бағалы дүние сатып алмаған болса, ірі табыс кірмесе, тапсыру міндетті болмауы тиіс деп отырмыз», – деді министрлік өкілі. 

Ал мемлекеттік қызметкерлер мен жұбайлары, оларға теңестірілген тұлғалар мен жұбайлары, өз күшімен салық салуға жататын табыс табушылар,  мүліктік табыс алушылар, шетелдік көздерден кіріс алушылар, шетелдік банк шоттарында 1000 АЕК-тен асатын ақшасы бар тұлғалар, шетелде тіркелген мүлігі бар тұлғалар міндетті түрде кірісі мен мүлкі туралы жыл сайын декларация өткізіп отыруы тиіс. Қаржы вице-министрі шетелде тіркелген мүлікті сатып жіберу арқылы декларациядан жалтару мүмкін емес екенін айтады. 

«Қазақстан аумағынан тыс жердегі мүлікті иелігінен шығарғандар да декаларацияда тиісті операцияны көрсетуге міндеттеледі. Ондай мүлікті сату үшін немесе сатып алу үшін жұмсаған ақшаның көзі де декларацияда көрсетілуі керек. Тұрғын үй құрылысындағы үлесті сатып алу немесе талап қою құқығын басқаға беру келісімдері де декларациялауға жатады», – дейді Қанат Баеділов.

Құзырлы орган өкілінің айтуынша,  салық декларациясында көрініс табуға тиіс көрсеткіштердің тізімі 4 есе қысқартылмақ.

«Біз ұсынған тәртіп бойынша бұл тізім 4 есе қысқарды. Осылайша жыл сайын табысы мен мүлкі туралы толыққанды декларация тапсырушылардың санын 13 млн адамнан 3,5 млн адамға азайтуды ұсынып отырмыз. Ол үшін депутаттар ұсынысты қолдауы керек», – деді ол.

Жалпыға бірдей декларацияның халыққа ұнамаған бір тұсы қағазбастылыққа бастайтын мәліметтердің көп болуы еді. Вице-министр жаңа тәртіпте бұл да ескерілді деп отыр. 

«Заң жүзінде денсаулық сақтау және білім беру ұйымдарын құны 1000 АЕК-тен асатын қызмет көрсетілген жағдайда электронды шот-фактура жазуға міндеттеуді ұсынамыз. Ал бизнес нысандары құны 1000 АЕК-тен асатын тауар сатқан кезде электронды шот-фактура жазуға міндеттелуі керек. Осы арқылы сауда шығындарын қадағалауға болады. Ал жеке тұлғалардың  жеке табыс салығы мен әлеуметтік салықтары, ұтыс, сыйақы, шәкіртақы, зейнетақы және сақтандыру төлемдері түріндегі кірістерін  салықтық агенттер беруі тиіс.  Бұл жеке тұлғалардың жұмысын жеңілдетеді. Яғни мемлекеттік қызметкер декларацияға өзінің қанша айлық алатынын көрсетіп отырмайтын болады. Ол есепті жұмыс орнындағы есепші өткізетін болады», – деді Қанат Баеділов.

Ал зияткерлік меншік пен құнды қағаздар, тұрғын үй құрылысындағы үлес, зейнетақы жинағы туралы; әлеуметтік жәрдемақы алатын тұлғалар мен отбасы құрамы туралы; банк шоттары туралы ақпаратты салалық құзырлы органдар ұсынуы тиіс. 

«Бұл мемлекеттік кірістер органдарына декларация мәліметтерін алдын ала толтыру үшін қажет. Бірақ ол үшін дербес деректер мен оларды қорғау туралы заңнамаға өзгеріс енгізу қажет. Өйткені кейбір мемлекеттік органдар қазірдің өзінде заңға сүйеніп, декларациялаудың бірінші кезеңіне қажет деректерді беруден бас тартып отыр. Жалпы алғанда жаңа тәртіп қолданысқа енуі үшін Салық кодексіне, 11 нормативтік актіге өзгеріс енгізіп, құзырлы органдармен 21 мәлімет түрі бойынша ақпарат алмасу келісімдерін жасау қажет», – деді ол.

Қаржы министрлігі ұсынған жаңа тәртіпті Ұлттық экономика министрлігі де құптап отыр. Бұл туралы вице-министр Мәди Такиев айтты.

Әуелі ол жалпыға бірдей декларация Қазақстан үкіметінің ойлап тапқан дүниесі емес екенін, «Doing Вusiness» рейтингінің басында тұрған 30 елде бұл жүйе бұрыннан бар екенін тілге тиек етті. Еуразия экономикалық одағында Қырғызстан мен Армения да биылдан бастап осы жүйеге көшуді жоспарлап отырса керек. 

«Толыққанды декларация тапсыратындардың тізімін қысқарту туралы Қаржы министрлігінің ұсынысын қолдаймыз. Сондай-ақ қысқамерзімді декларацияны мүлде алып тасу ұсынылып отыр. Бұл да процесті жеңілдетеді деп санаймыз», – деген Ұлттық министрлік өкілі декларацияға жатпайтын сомалардың мөлшері бұрынғыдан ұлғайтылатынын ескертті. 

«Әлемдік тәжірибеде жеке тұлғалардың білім алуға, денсаулық сақтауға, баспана несиесінің пайыздық сыйақысына,  жасы келген ата-ананың күтіміне және қайырымдылыққа жұмсаған шығындары декларацияланбайды. Қазақстанда да осыған ұқсас болады. Медицина шығындарын, жұмыс күні мен ипотекалық берешек сыйақыларын декларациядан шегеру қарастырылуда. Халықтың әлеуметтік тұрғыда әлсіз тобына стандартты декларация шегерімін 82 АЕК-тен 1000 АЕК-ке көтеру ұсынылып отыр», – дейді маман. 

«Сондай-ақ, барлық ипотекалық берешек пен ипотекалық берешек сыйақысы,  медициналық қызмет, білім алу шығындары салықтық шегеруді 118-ден 100 АЕК-ке дейін, көпбалалы отбасылардың табысын 282-ден 300 АЕК-ке өзгертілді», – деді Мәди Такиев. 

Сенаторлар салық декларациясында тағы да ауылдағы халықтың қорадағы малы мен бақшадағы өсімдігі көрініс табатынына қынжылыс білдірді. «Биологиялық актив» ұғымын заңда нақтылап, елге түсінікті етіп жазбаса, ертең тағы дасыншылардың табасына қалуға болатынын ескертті. Қаржы вице-министрі Қанат Баеділовтің айтуынша, бұл ұғымның декларациядағы мәнін нақтылау Ауыл шаруашылығы министрлігіне жүктелген көрінеді.

«Бұл мәселені Ауыл шаруашылығы министрлігі нақтылап беруі тиіс. Сәуір немесе мамыр айында декларацияда қорадағы мал мен бақшадағы ағаштың қалай көрініс табатынын нақты айтамыз», – деді ол журналистерге.

Есімжан Нақтыбайұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: