DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 279,62 Brent 36,55
Ауыл шаруашылығы қалай цифрландырылады

Ауыл шаруашылығы қалай цифрландырылады

Өмірзақ Шөкеев бұл іске бел шеше кірісті.

09 Қыркүйек 2018 12:55 2419

Ауыл шаруашылығы қалай цифрландырылады

Автор:

Фархат Әміренов

Фото: Бауыржан Жуасбаев

Бір қарағанда цифрландырудың ауыл шаруашылығы саласына түк қажеті жоқ секілді боп көрінеді. Бірақ, мамандар жаңа технологияларды қажет ететін негізгі саланың бірі ауыл шаруашылығы дейді. Олардың пікірінше, саладағы өнімділікті арттыру, жұмыс күшін тиімді пайдалану, қаржы үнемдеу цифрландырумен тікелей байланысты. Осы орайда, премьер-министрдің орынбасары – ауыл шаруашылығы министрі Өмірзақ Шөкеев нақты жұмыстарды қолға алмақ ниетте.

Министрдің сөзінше, цифрлық технологияларды енгізу бойынша Қазақстандағы барлық шаруашылықты үш түрге бөліп қарастыруға болады. Яғни, базалық, жетілдірілген және цифрлық ферма. Өмірзақ Шөкеевтің пікірінше, біздің шаруашылықтар осылардың соңғысына ұмтылуы қажет. Нақтырақ айтқанда, базалық деңгейдегі шаруашылықтар жетілдірілген деңгейге өтуі керек. Ал жетілдірілген шаруашылықтар цифрлық ферманың есігін барып қағуға тиіс. Яғни, цифрлық эволюцияның қандай бағытта жүретіні белгілі.

«Бүгінде әлемде нақты егіншілік жүйесі енгізілуде. Бұл жүйе саладағы шығынды азайтады, өнімділікті еселейді, сондай-ақ ауыл шаруашылығының нәтижелілігін арттырады. Осы орайда, базалық деңгейге жататын шаруашылықтар агроөнеркәсіп кешенінің арнайы бағдарламасы арқылы егістік алқаптарын цифрландырумен қамтамасыз етілген. Бір жыл ішінде біз осыған қол жеткіздік. Сондай-ақ топырақтың агрохимиялық күйінің карталары жаңартылды», – деді Өмірзақ Шөкеев Шортанды ауданындағы Бараев атындағы астық шаруашылығының ғылыми-зерттеу институтында өткен конференцияда.

Министр баяндағандай, шаруашылықтарды цифрландырудағы негізгі жұмыс әкімдіктерге артылмақ. Әкімдіктер мемлекеттік субсидиялар мен мемлекеттік қолдаулар арқылы шаруашылықтардың цифрлық дамуына қол ұшын беруі керек.

«Әрбір ауданда цифрлық ферма құрылуы керек. Біз мұны әкімдіктерден талап ететін боламыз. Себебі, біздің фермерлер цифрлық технологияларды  алдымен өз шаруашылықтарында қолданып, нәтижесін көруі керек. Бұл ретте, біз үш полигон құрдық. Олар Қаскелең агропаркінің, Шортандыдағы Бараев институтының және Қостанай облысындағы «Заречный» шаруашылығының базасында орналасқан», – деді Өмірзақ Шөкеев.

Министр еліміздегі ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институттарының санын екі есе қысқаратынын айтты.

«Бізде extantion жүйесі жұмыс істейді. Олар ғылыми-зерттеу институттарының жұмысын қайталайды. Сондықтан инстиуттардың санын екі есе қысқартамыз. Қазір бізде 23 ғылыми-зерттеу институты бар. Енді олардың 12-сі ғана қалмақ. Кейбір институттарды нығайтамыз, ал кейбірін жоямыз. Әрбір институтта Қаскелеңдегідей полигон болады», – деді Өмірзақ Шөкеев.

Сондай-ақ министр біздегі ғалымдардың жұмысына қатысты сын айтты.

«Біздің кейбір ғалымдар немен айналысып жүргенін білмейді. Олар әлемде әлдеқашан белгілі боп қойған нәтижелерді зерттеп жүр. Сондықтан біз университеттердің, ғылыми-зерттеу институттарының жұмысын ретке келтіреміз. Себебі, қазір жұмыстың ыңғайын фермерлер ғалымдардан артық біледі. Ғалымдар кабинетте отырып емес, егістікке барып жұмыс істеуі керек», – деді Өмірзақ Шөкеев.

Министр Қаскелеңдегі «Байсерке» шаруашылығын мысалға келтірді.

«Қаскелеңдегі базада болып, бізде ауыл шаруашылығы ғылымы бар екеніне, оның нәтиже беріп жатқанына көз жеткіздік. Қаскелеңде 50 ғалым жұмыс істейді. Сонда біздегі қалған 2 мың ғалымның немен айналысып жүргені түсініксіз. Сондықтан ғалымдарды аттестациядан өткіземіз. Практикалық тұрғыдан нәтиже көрсеткен, өз иедеяларын коммерцияға айналдыра білген ғалымдарды көтермелейтін боламыз. Ал немен айналысып жүргенін өздері білмейтін ғалымдар қысқартылады. Біздіңше, дұрыс қадам осы», – деді Өмірзақ Шөкеев. 

Министрдің айтуынша, ғылыми-зерттеу институттарындағы ғалымдар қатардағы қызметкерлермен салыстырғанда жалақыны көп алуы керек.

«Бізде еңбекақы төлеу жүйесі түсініксіз. Егер ғалымдар 100 мың теңге айлық алатын болса, онда олардан ерекше идеялар күтудің қажеті жоқ. Мәселен, 1,5 млн теңге алатын ғалымдар бар. Міне, нағыз идеялар да солардан шығады. Біз бұл мәселені заң тұрғысынан реттейтін боламыз. Ғалымдар алдағы уақытта 1,5 млн теңгеге дейін айлық алуы әбден мүмкін», – деді премьер-министрдің орынбасары – ауыл шаруашылығы министрі.

Еліміздің цифрландыру блогына жауапты премьер-министрдің орынбасары Асқар Жұмағалиевтің пікірінше, цифрландыру ауыл шаруашылығы саласындағы шығынды 25-30%-ға қысқарып, өнімділікті 30-50%-ға арттыруға мүмкіндік береді.

Бүгінде егістік алқаптарының электронды картасы құрылған. Онда 23 млн гектар жер қамтылған. Яғни, еліміздегі жалпы егістік алқабының 95,9%-ы электронды картаға енгізілген. Десе де, бұған қатысты шешімін таппаған мәселелер әлі де баршылық.

Ауыл шаруашылығы саласын цифрландырудың бір жемісі – электронды астық қолхаттарының енгізілуі. Бұл жүйе астық қолхаттарын қолдан жасайтындардың «түбіне» жетті. Жалпы, астық қолхаттарын электронды форматқа көшірудің нәтижесінде фермерлердің шығыны 700 млн теңгеге дейін төмендеген. Ал биыл операцияларды қауіпсіз ету үшін блокчейн технологиясы қолданылмақ.

Еске сала кетейік, бүгінде ауыл шаруашылығы министрлігі көрсететін 101 мемлекеттік қызметтің 61-і ішінара және біреуі толықтай автоматтандырылған. Осы жылдың соңына дейін 16 қызметті, ал 2022 жылға дейін барлық мемлекеттік қызметті автоматтандыру жоспарланып отыр. Жалпы, 2025 жылға дейін цифрландырудың экономикалық тиімділігі 40 млрд теңгені құрайды деген болжам бар.

Фархат Әміренов

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

«Ең тиімді жобаларды ғана қаржыландыру керек»

АӨК секторында ресурстар жетерлік, алайда оны жүйелі түрде дамыта алмай келеміз.  

21 Мамыр 2020 19:46 437

«Ең тиімді жобаларды ғана қаржыландыру керек»

Қазақстанда «Агробизнес-2020», АӨК дамытудың 2017-2021 жылдарға арналған бағдарламалары қабылданған. Алайда сарапшылар бір ауыздан агроөнеркәсіптік кешен тиісті қарқынмен дамымай отырғанын айтады. Оны нақты статистикалық деректер де растайды. Қазақстанның ішкі жалпы өніміндегі АӨК-тің үлесі 5%-дың төңірегінде. 2019 жылы бұл көрсеткіш 4,4%-ды құраған. «Атамекен» ҚР ҰКП Басқарма Төрағасының АӨК бойынша кеңесшісі Ербол Есенеев елімізде ірі табиғи ресурстар баршылық, алайда көрсеткіштер көңіл көншітпейді деп есептейді.

«Секторға қаржы салынуда, бағдарламалар қабылдануда. Алайда нәтижелер төмен. Тіпті көрші Ресейден де артта қалып келеміз. Бізде бір гектардың еңбек өнімділігі 400 доллар болса, Ресейде 1000 доллар, Өзбекстанда 1500 доллар», – деген сарапшы бұл азық-түлік қауіпсіздігі тұрғысынан маңызды екенін айтады.

200 долларға шикізат сатып, оны қайта 1000 долларға аламыз

Елімізге жылына 3,6 млрд долларға сырттан азық-түлік импортталады. Оның ішінде сүт және ет өнімдері бар. Сарапшылар 3,6 млрд доллардың 1,5-2 млрдын елімізде өндіруге болатынын айтады. Ол үшін жүйені ретке келтіру керек.

«Қазақстанның экспортының көлемі 1,5 млрд доллардан 3 млрд долларға артты. Дегенмен біз сыртқа шикізат тасымалдаймыз. Егер экспортталған және импортталған өнімдерді салыстырмалы түрде қарасақ, біз 200 долларға шикізат сатып, 1000 долларға оны дайын өнім ретінде қайта сатып аламыз. Бұл өте тиімсіз. Сондықтан өңдеу саласын, жалпы жүйені толықтай ретке келтіру керек», – дейді Ербол Есенеев.

Жер мәселесі

Ауыл шаруашылығының дамуына жағдай жасау шаруаларға жер бөлуден басталады. Кәсіпкерлер палатасының өкілі Ербол Есенеевтің пікірінше мұндағы ең басты мәселе алқаптарды әкімдердің үлестіруі.

«Жер үлестіруде субъективті факторлар көп. Оны әкімдер береді. Әрине, конкурс ұйымдастырылатыны түсінікті. Алайда  әлі күнге дейін өңірлердегі бос жерлер туралы нақты, ашық ақпарат беретін, оны дұрыс бөлетін жүйе жоқ», – дейді сарапшы.

Кімді қаржыландырамыз?

Соңғы 5 жылда АӨК-ге екінші деңгейлі банктердің бөлген сомасы екі есе қысқарған. Ербол Есенеевтың айтуынша, «ҚазАгро» қаржыны ұлғайтқанымен бұл секторға аздық етіп отыр. Сондықтан ол инвестиция тартудың нарықты механизмдерін іске қосып, ірі немесе шағын шаруаларды емес, ең тиімділерін қаржыландыру керек деп есептейді.

«Қаржылық қолдауға байланысты пікірлер көп. Ірі немесе шағын шаруаларды емес, ең тиімді еңбек етіп, өзін ақтайтын, ішкі және сыртқы нарықта сұранысқа ие өнім шығаратындарын қолдау қажет. Қазақстан халқының 43%-ы, яғни, 7 млннан астам адам ауылда тұрады. Оның 1 млн 200 мыңнан астамы өндіріс саласында еңбек етеді. 100 мыңнан астам адам тамақ өнеркәсібі саласында жұмыс істейді. Сондықтан бұл салада ауқымды өзгерістер енгізу керек. Себебі болашақта Қазақстан экономикасының дамуына ауыл шаруашылығы секторы серпін береді», – дейді кәсіпкерлер палатасының өкілі.

Өнімдерді өткізу жүйесін ретке келтіру керек

Сәуір айында Түркістан облысында 250 мың тонна орамжапырақ Ресейге жөнелтілуі керек еді. Алайда карантинге байланысты оның барлығы егіс алқаптарында шіріп, шығын шеккен шаруаларға үкімет 1,6 млрд теңге несие беруге мәжбүр болды. Экс-премьер министр, Қазақстан омарташылар одағының президенті Сергей Терещенконың пікірінше, бұл елімізде өнімдерді өткізу жүйесінің жолға қойылмағанынан болған жағдай деп есептейді.

 «Орамжапырақ шіріп кетті. Ол үшін үкімет қанша қаржы бөлді. Оны қалаға алып келіп, халыққа таратып беру ешкімнің ойына келген жоқ. Бұл өнімді еліміздің ішінде де, шетелге де өткізу жүйесі дұрыс жолға қойылмағанын айғақтайды. Түркістан облысындағы орамжапырақ бұған нақты мысал», – дейді Сергей Терещенко.

Иә, елімізде өнімді сақтап, өткізумен айналысатын ірі қоймалар жоқ. Ал мұнай бағасы құлдыраған тұста ел экономикасын ілгері жылжытудың негізгі жолы – ауыл шаруашылығы.

«Қазақстанға өткізу, қайта өңдеу, сақтау жүйесін құру керек. Бізде оған қажеттінің барлығы бар. Бұрын жабылып қалған қоймалар, зауыттарды айтуға болады. Әлемде қалыптасқан жағдайда Қазақстанның тұрақты дамуы үшін агро-индустриалды держава болу маңызды. Біз өзімізді, 1,5 млрд халқы бар Қытайды, 200 млн адамнан тұратын Еуразиялық экономикалық қауымдастық пен  1,5 млрд адамы бар Үндістанды азық-түлікпен қамтуымыз керек», – дейді Сергей Терещенко.

Мал шаруашылығы

«Shopan-ata» ұлттық қойшылар қауымдастығының басқарма төрағасы Алмасбек Садырбаев мал шаруашылығының дамуы будандастыру, менеджмент, жем мәселесіне тығыз байланысты деп есептейді. Оның пікірінше бұларды жекелей алып қарамай, жүйелі түрде бірге дамытқанда ғана жоғары нәтижеген қол жеткізуге болады.

«Бізде будандастыру төмен деңгейде. Жем қоры бар болғаны 5%. Менеджментпен мемлекет айналысуы керек. Ал шетелден мал алып келу будандастыру мәселесін шешпейді. Қазақстанды 70%-ға жеке шаруа қожалықтары өнімдермен қамтып отырғанын білеміз. Алайда шағын қожалықтар инфрақұрылымды ретке келтіріп, ірі қоймалар сала алмайды. Сондықтан мемлекет бұл бағытта жүйелі түрде жұмыс істесе екен», – деді Алмасбек Садырбаев.

Құралай Құдайберген

Егіс науқаны жайына қалғалы тұр

Аграрлар шенділердің көркем есептерін жоққа шығарды. 

12 Сәуір 2020 17:40 2994

Егіс науқаны жайына қалғалы тұр

Қазақстанда егін егуде қиындықтар басталды. АШМ мен әкімдердің ресми деректеріне сенсек – бәрі тамаша әрі жұмыс өз ретімен жүруде. Бірақ шынайы көрініс өзгеше.

Мұны министрдің өзі түсінетінге ұқсайды. Министрлікте көктемгі егіс жұмыстарына дайындық және оны өткізу мәселелері бойынша кеңейтілген кеңес өтіп, оған бейнеконференция байланысы арқылы астық егумен айналысатын облыс әкімдерінің орынбасарлары мен басқарма басшылары қатысты. Осы жиында ауыл шаруашылығы министрі Сапархан Омаров жергілікті биліктен ауыл-аймақтағы егін науқанына қатысты жағдайды ашық айтуды және министрлікке шын ақпарат беруді талап етті

«Бізге ақпаратты дұрыс беріңіздер, ертең әр деректеріңіз үшін өздеріңіз жеке жауап бересіздер. Өңірлердің жағдайын ашық айтыңыздар, біз нақты біліп отырайық», - деді министр.

Бұл үндеуге әкімқаралар тым-тырыс қалды. Ал аграрларды тыңдасақ, Covid-19 пандемиясы және оған мемлекеттің тосқауыл шаралары салаға проблема әкелгенін ашық айтады. Мысалы, ТЖ кезінде егіске жұмылдырылған адамдар мен техниканың еркін қозғалуының шектелуі өткір мәселеге айналған. Әртүрлі блок-посттардан полицейлер шығармай жатыр. Рас, жиында АШМ басшысы жергілікті атқарушы органдарға фермерлерді қажетті өткізу рұқсатнамаларымен жылдам қамтамасыз етуге кеңес берумен шектелді.

Жалпы, бұдан бұрын жоспарланғандай, биыл ауыл шаруашылығы дақылдары 22,5 млн гектар жерге егілуге тиіс еді. Осылайша, 2019 жылға қарағанда егістік көлемі 250 мың гектарға көбеюге тиіс болатын.

Бүгінде егіс науқаны еліміздің оңтүстік өңірлерінде – Жамбыл, Түркістан, Алматы және Қызылорда облыстарында белсенді кезеңіне өтті. Алайда Қазақстанның өне-бойында күннің ерте жылынуына орай биыл барлық астықты өңірде дән себу жұмыстары басталып кетуге тиіс. Егіншілер осы уақытты өткізіп алса, салдарын күзде көреді, табыссыз қалады.

Ақмола облысындағы ірі ауыр шаруашылығы өндірушісі, «Барыс-2011» және «Элит Жер» компанияларының басшысы Болат Таңатаров әзірге егін салу мұң болып тұрғанын жасырмайды.

«Төтенше жағдай нәтижесінде тіпті егін егу жұмыстарына дайындықты да бастай алмай тұрмын. Ақмола облысы карантинге жабылды. Өңір бойынша қозғалуға, қаладан шығуға тыйым салынды. Көктемгі егіс жұмыстарына орай облыс бойынша көлік-техникамның жүруіне рұқсат беруді сұрап, жауапты органдарға сұрау жасадым. Еш қайран жоқ. Мен Нұр-Сұлтан қаласының да, сондай-ақ Ақмола облысының да жедел штабтарына өтініш жібердім. Еш жауапсыз қалдырды. Дәл осы кезде дайындыққа кірісіп кету керек. Ауа рауының жылы болуына байланысты егіс жұмыстары осы жылы ерте басталады», – дейді ол.

Ауыл шаруашылығының маманы Зейне Бурашева бюрократия кесірінен көліктерді жөндеуді қолға алу ісі де дағдарысқа ұшырағанын білдірді.

«Жер өңдеп, дән себер кез келді. Ал техника үшін қосалқы бөлшектерді қайдан сатып аламыз? Не істерімізді білмейміз, қылар амал қалмады. Үкімет қосалқы бөлшектер сататын дүкендерді, сауда орындарын және жеткізушілерді карантиннен шығарып, шектеуден босатуы немесе басқа шара қабылдауы керек. Азық-түлік жеткілікті дейді. Ертең жаңа астық болмаса, қолдағы резервті түгесіп қойсақ, ел не жейді», – дейді ол.

Қарағанды облысының Осакаров ауданының ірі ауыл шаруашылығы ұйымы саналатын «Qundyzdy Agro» егін салып қана қоймай, сондай-ақ мал өсірумен де айналысады. Ол да қосалқы бөлшектер жоқтығына шағымданады. Көктемге ерте қамданған. Алайда бизнесі елордамен байланысты болғандықтан, төтенше жағдай енгізілгелі бері базалары мен қызметкерлерінің бір бөлігі Нұр-Сұлтан қаласында жабылып қалған.

«Елордамен қатынас түбегейлі тоқтатылды. Бүгінде біз егіс науқанына дайындалуға тиіспіз. Бірақ ТЖ енгізілуі салдарынан қосалқы бөлшектерді, техниканы, жанар-жағармайды тасымалдай алмай отырмыз. Мемлекет басшысы мемлекеттік комиссия отырысында көктемгі егіс науқанын өте маңызды жұмыс деп атады. Президент Үкімет пен әкімдерге осы жұмысты айрықша бақылауға алуды жүктеп, азық-түлік қауіпсіздігі тұрғысынан әрбір күн маңызды екенін мәлімдеді. Әзірге жауапты органдардан осындай түсінікті көріп отырған жоқпыз. Олардың аграршылармен өзара іс-қимыл алгоритмі де жолға қойылмаған. Бізді ешкім тыңдамайды, естімейді, сұрақтарымызға жауап бермейді. Егіс науқаны адыра қалғалы тұр. Әрбір күн есепте. Онсыз да аз уақыт қалды. Осы аса маңызды шақта, мына шектеулер аясында қысқа уақыт ішінде егін салу жұмыстарын қалай қамтамасыз етуге болатынын білмейміз», – дейді компания АШМ басшысына жазған хатында.

Ауыл шаруашылығы өндірушілері Үкіметтен және әкімдерден біріншіден, өздерін карантин кезінде жұмыс істеуіне рұқсат етілген қызмет түрлері тізіміне қосуды сұрайды. Екіншіден,төтенше жағдай және ауыл шаруашылығына жауапты органдардың аграршылармен өзара іс-қимылының түсінікті әрі нақты алгоритмін жасау керек. Өйткені диқандар шағым айтып жүгінсе, ауыл-аумақтағы әкімдіктер жоғарғы жаққа жалтақтап, Үкіметке сілтейді. Ал астанадағы орталық органдар мәселенің жергілікті билік құзырында екеніне нұсқап, сергелдеңге салады.

Үшіншіден, карантин аймақтарында жұмысшылар мен техниканың еркін қозғалуына рұқсат қажет. Төртіншіден, көктемгі егіс жұмыстарын лайықты өткізу үшін сервистік компаниялардың, яғни техника, запастық бөлшектер, жанар-жағар май, жөндеу жұмыстары және басқа да тауар мен қызмет жеткізушілердің де іске кірісуіне мүмкіндік беру керек дейді.

Мысалы, америкалық John Deere-дің ресми дистрибьюторы «Еуразия групп Қазақстан» да карантинге бола, қиындыққа ұшырапты.

«Біз ауыл шаруашылығы өндірушілерін егіс науқанын ұйымдастыру үшін қажетті барлық тауармен, қызметтермен қамтуға толық дайын екенімізді ресми мәлімдейміз. Біздің қолымызда, Қазақстан аумағында ауыл шаруашылығы техникасының қоры жеткілікті. Орталық қойма Көкшетау қаласында. Бүкіл ел бойынша 15 өңірлік қоймамыз бар. Олар негізгі запастық бөлшектерге және ең қажетті шығыс материалдарына толы. Сатудан кейінгі қызмет көрсету командасы, сервистік инженерлеріміз, менеджерлер мен қойма жұмыскерлері коронавирусқа қарсы қауіпсіздік шараларын сақтап, толық құрамда жұмыс жасай алады. Біздің қоймалар қауырт шаққа орай тәулік бойы, аптасына жеті күн жұмыс істеуге дайын», – дейді оның өкілі Гүлнар Алексеева.

Әйткенмен, шектеу шаралары қолбайлау болуда және запастық бөлшектерді бүкіл өңірлерге жеткізуге де, егістікке шығар техникаларға қызмет көрсетуші мамандардың ол жаққа баруына да мүмкіндік жоқ.

Ауыл шаруашылығы министрі Сапархан Омаров елде көктемгі дала жұмыстарын жүргізуге ауыл шаруашылығы техникасын дайындау жоспарлы түрде жүргізіліп жатқанына сенімді.  

«Бүгінгі күні республиканың агроөнеркәсіптік кешенінде 143 мың трактор, 4 мың өнімділігі жоғары егіс кешені, 78 мың тұқымсепкіш және 243 мың топырақ өңдеу құралы бар. Облыс әкімдіктерінің деректері бойынша тракторлардың көктемгі егіс жұмыстарын жүргізуге дайындығы 82%-ды, егіс кешендері – 100%-ды, тұқым сепкіштер – 93%-ды, топырақ өңдеу құралдары – 95 %-ды құрайды. Егіс науқаны басталғанға дейін барлық техника дайындығы 100%-ды құрайды», – дейді министр.

АШМ бірінші вице-министрі Айдарбек Сапаров елде ТЖ енгізілгелі бері министрлік атына аграршылардан жұмыскерлердің, техника мен өнімдердің қозғалуына қатысты көп өтініш хат түсіп жатқанын растады.

«Бұл мәселені Алматы, Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан және Жамбыл облыстарының әкімдіктерімен бірге шештік. Басқа облыстарда мәселе – шешу сатысында», – деді ол.

Көктемгі егіс жұмыстарын Президент Қ.Тоқаев жеке бақылауына алыпты.

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: