/img/tv1.svg
RU KZ
Ауылдағы ағайынды биылғы мал азығының жайы алаңдатуда

Ауылдағы ағайынды биылғы мал азығының жайы алаңдатуда

Қазіргі таңда жем-шөп бағасының қымбаттығы шаруа қожалықтарының ғана емес, азын-аулақ мал ұстап отырған жұрттың да мәселесіне айналып отыр.  

19:11 28 Шілде 2020 2537

Ауылдағы ағайынды биылғы мал азығының жайы алаңдатуда

Автор:

Әсел Мұратбекқызы

«Елімізде індетке байланысты төтенше жағдай енгізілген тұста төл теңгеміз құлдырап, доллар бағамы өсіп шыға келді. Бұл көптеген азық-түлікпен қатар, құрылыс заттары бағасының қымбаттауына себеп болды. Бірақ АҚШ валютасының жоғарылауы жанар-жағармай бағасына тіптен әсер ете қойған жоқ. Олай болса, жем-шөп бағасын шаруа қожалықтары неге көтеріп отыр? Жергілікті билік неге бағаны реттемейді?», – дейді ауыл тұрғындары.

Ал Жамбыл облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының өкілдері нарық бағамына араласа алмайтындырын айтады. Ведомствоның бас маманы Шәкір Молдақыновтың сөзінше, нарық бағамын шаруалардың өздері жасайды екен. Егер оның тауарына сұраныс артса, ол қымбаттай түспек.

«Бастапқыда 400-500 теңгеге бағаланған бір тайланған шөп қазір Тараздың шөп базарында 1000 теңгеге пұлдануда. Аудандарда ол 100-200 теңгеге арзан. Бұл – тайланған бір бау жоңыршқаның бағасы. Ал экспорцет, қырат пен саз шөбі одан 200-300 теңгеге төмен саудаланады. Шаруа қашанда шығынын есептейді. Орғаны, тайлатқаны (баулатқаны), жүк көлікке арттырғаны, жинатқаны, жұмысшыларына беретін ақшасын соның ішінен шығартады. Алқап басынан бір бау жоңышқаны келіскеніңізге қарай 600 теңгеден де алуға болады», – дейді ол.

Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарынан кәсіпке бейімделіп, шаруа қожалығын ашып, мал және егін шаруашылығын қатар алып келген жамбылдық кәсіпкер Жұмасейіт Нұрбаев жем-шөпке қатысты нарық бағамының тұрақсыздығына пікірін былай білдірді:

«Ауыл шаруашылығы өнімі – азық-түлік қауіпсіздігімізді қамтамасыз ететін сала. Қазір үйінде 1 килограмм ұн ұстамайтын қазақ көбейіпті. Елбасының халыққа «үйіңде 2 сиыр ұсташы» дегені, шаруаңды қамда дегені болатын. Оны да кезінде дұрыс түсінбеген жұрт әлеуметтік желіде сан-саққа жүгіртті. Ал қазір елімізде енгізілген карантин жағдайында 2 сиыры бар адам ағарған ішіп отыр. Бұрын Ауыл шаруашылығы министрі болған Асылжан Мамытбековтің «Жері бардың малы жоқ, малы бардың жері жоқ» дегені бар. Расында солай, қазір жері жоқ, малы көп адам не істерін білмей, абдырап қалды. Малы бар адам шөпті қалай да болса алады. Биыл қуаңшылық болды, оның үстіне карантин жағдайы елдің еңсесін түсіріп жіберді. Өзім шөп сатпаймын, малыма жинаймын. Тіпті, Құрбан айтта да қой сатып көрмеппін. Өйткені, мерекелерде баға көтеріліп кететіндіктен, көп адам Құрбан айтта базарға мал шығарып, қымбат сатқысы келеді. Ол қойды қымбат сатып алған адам міндетті түрде сөйлейді. Жайшылықтағы бағамен, мейрамдағы бағаны салыстырады. Шөбін саудалаған адам да осыны ойда ұстаса, нарық бағамы бұлай құбылмаған болар еді», – дейді шаруа.

Оның тағы айтқаны, қазіргі жем-шөп бағасының қымбаттығы мал өз тұяғымен жайылып жүрген соң білінбей тұр. Алайда, ауылда мал бұрынғыға қарағанда екі есеге көбейген. Мал басының өсуі жайылымның тарылуына әкеліп отыр. Өрістен қайтқан мал бұрынғыдай тойып қайтпайды.

«Бүгінде жергілікті шенеуніктер әлеуметтік маңызы бар 19 азық-түлік тауары мен жанар-жағармай бағасын ғана ұстап тұрумен шектеліп қалған. Ал елдің асыраушы саласы үлкен дағдарыстың алдында тұр. Мемлекет мал басын көбейту үшін түрлі бағдарламалар мен қанатқақты жобаларды қабылдап, игі бастаманы қолға алған тұста, жем-шөп бағасының бұлай құбылуы игі бастамалардың күйреуіне әкеліп соқпай ма? Шөппен қатар, жемнің бағасы да ұшып тұр. Былтыр бидайдың бір келісі 40-45 теңге болса, биыл 75-90 теңге, арпа 65 теңгеге жеткен». Бұл – ауылдағы жұртшылықтың сөзі.

Жуалы ауданындағы Бақалы ауылының тұрғыны Әбденбай Сыдықовтың қорасында тана-торпақты қоспағанда, он сауынды сиыры бар екен. Отбасымен сол малға қарап отыр. Өз жері болмаған соң, малдың азығы үшін жылда он машина шөп, он машина сабан сатып алатын көрінеді.

«Биыл экспорцеттің бір машинасы 45 мың, жоңышқа 70 мың теңгеге көтеріліп кетті. Былтыр экспорцетті 30 мың, жоңышқаны 45 мың теңгеден сатып алғанбыз. Екінші орым 90 мың теңгеге барады дейді білетіндер. Бұлай баға өсе берсе, малды не үшін ұстайтынымызды білмеймін. Өйткені малдың өзінен бұрын ішіп-жемі қымбат болып тұр», – дейді ол.

Әсел Мұратбекқызы

Биыл тұмауға қарсы егу шаралары неге ерте басталды?

Ал ел ішінде «Тұмауға қарсы екпе дегені – короновирусқа қарсы вакцина екен, осылайша еріксіз сынама жүргізбек болып жатыр» деген дақпырт тарап, онсыз да үрейі ұшқан жұрттың тынышы қашырып жүр.  

23 Қыркүйек 2020 21:09 2541

Жыл сайын елімізде тұмауға қарсы екпе науқаны 1 қазаннан басталатын. Маусымдық жедел респираторлы инфекциялардың алдын алуды 15 қыркүйектен бастап кетудің бір ғана себебі бар екенін көпшілік жақсы біледі. Әйтсе де, халық арасында таралған түрлі алып-қашпа әңгіме жұртты әрі-сәрі күйге түсіріп тұр.

Індетке шалдығып, бір қатерді басынан өткергендер коронавирус пен тұмаудың ұқсас белгілері барына көздері жеткен. Сондықтан, жедел респираторлы инфекциялардың алдын алып, иммунитетті сақтаудың аса маңызды екенін түсініп отыр. Дәрігерлер мен вирусолог мамандар да осыны айтып, ескертіп жатыр. Алайда, тұмаудың түрлі штамы болатыны секілді, екпенің де түрлері көп.

Екпе алғанда қайсысын салғызған жөн? Еліміз бойынша тұмауға қарсы вакцинаның қай түрі егілуде? Ол COVID-19 вирусынан қорғай ма? Дүдәмәл ойға беріліп, екпе салғызуға батыл шешім қабылдай алмай отырғандардың көкейіндегі көп сұраққа Жамбыл облыстық денсаулық сақтау басқармасының басшысы Әсет Қалиев жауап берді.  

«Біз бірнәрсені ұмытпауымыз керек. Екпе талай жылдан бері көптеген әлеуметтік мәні бар түрлі жұқпалы аурулардың таралуына тосқауыл болып келді. Жұқпалы аурулардың елдің әлеуметтік-экономикалық ахуалына тигізер әсері көп. Еңбекке деген қабілеттілік төмендейді, өнімділік азаяды. Мұны, әсіресе, жұмыс берушілер жақсы түсінуі тиіс. Әйтсе де, пандемия жағдайында көпшіліктің көңілінде үрейдің болуы да заңдылық. Бірақ, жел сөзге ерік бермей, ресми ақпараттарға ғана құлақ асқан жөн. Жедел респираторлы вирустық инфекциялар таралып, тұмауратқан тұрғындар коронавирус жұқтырса, аса қауіпті. Сол үшін тұмауға қарсы вакцинация жасау керек», – деді Әсет Әскербекұлы.

Тұмаудың түрлі шта мы болатыны белгілі. Соған қарай екпенің де түр-түрі бар. Дәл қазір соның қандай түрін салғызған жөн? Бұл мәселені облыстың Бас дәрігері былай түсіндірді:

«Жылда тұмау таралатын маусымда еліміздің вирусолог мамандары алдын ала талдау жүргізеді. Жедел репираторлы вирустық инфекциялардың қай түрі ауыр соғуы мүмкін екенін саралайды. Соған қарай вакцинаға тапсырыс беріледі. Биыл да елімізде құрамында тұмаудың бірнеше штаммына қарсы препараттары бар Ресейде өндірілген «ГРИППОЛ» екпесі егілуде. Бұл вакцина алдыңғы жылдары да салынған. Екпеден кейін кейбір адамдарда ине салған орны қызарып, дене қызуы көтерілуі мүмкін. Бірақ одан қорықпау керек. Ол қалыпты жағдай».

Тұмауға қарсы екпе алу-алмау әркімнің өз еркінде. Дәргіеолердің сөзінше, екпе алған жан тұмауратпайтынына сенімді болады. Әрі екпенің бағасы қолжетімді. Қазақстандық азамат таңдау құқы бойынша тіркелген емханасына барып,  800-1500 теңге аралығында ақысын төлеп, вакцина салғыза алады. Әлеуметтік желіде жазылып жатқан «тұмауға қарсы екпенің бағасы 5000 теңгеден кем емес» деген сөз де – алып-қашпа әңгіме көрінеді. Жамбыл облыстық денсаулық сақтау басқармасы мұндай қауесеттің таралуына ненің негіз болғанын саралауға уәде берді.

Әсел Мұратбекқызы

Қатты қалдықтар полигонының 65-і қоршаусыз жатыр

Жамбыл облысы аумағында 163 полигон бар. Оларда 3 миллион тоннаға жуық қатты тұрмыстық қалдық жинақталған.

29 Тамыз 2020 09:36 975

Бұл – өңірдегі Табиғат қорғау бағдарламаларын зерттеу бөлімінің басшысы Нағима Темірбекованың берген мәліметі.

«Биылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша тағы 21,6 мың тонна қалдық жиналса, оның небәрі 11,9 пайызы ғана сұрыпталды. Еліміздің экологиялық кодексіне сәйкес 2016 жылдан бастап құрамында сынабы бар шамдар мен құрылғыларды, металл сынықтарын, қалдық майлар мен сұйықтықтарды, батареяларды, электрондық қалдықтарды полигондарға көмуге тыйым салынады. Ал былтырдан бастап пластмасса, макулатура, картон және қағаз, шыны қалдықтарын көмуге тыйым салу туралы заң күшіне енді. 2021 жылдан бастап құрылыс және тамақ қалдықтарын көмуге жол берілмейді», – дейді ол.

Еліміз бойынша жыл сайын 5 миллион тоннадан астам қатты тұрмыстық қалдық шығады екен. Алайда, олардың ел бойынша қайта өңдеу үлесі тек – 15 пайыз. Десе де сала маманы айтқан нормаларды енгізу қалдықтарды өңдеу саласында шағын және орта бизнесті ынталандыруға және дамытуға мүмкіндік бермеді деген үміт бар. Бірақ Жамбыл облысындағы аудандардың көпшілігінде бөлек жинау жүйесі әлі күнге дамымай отыр. Қалдықтар жүйесіз жиналғанымен қоймай, түрлері бойынша сұрыптау да жүргізілмейді.

Нағима Темірбекованың сөзіне қарағанда, аймақта қалдықтарды бөлек жинауға контейнерлердің үш түрі орнатылған. Торлы контейнерлер пластмасса және пластикалық қалдықтарды жинауға арналса (659 дана), жабық контейнерлер пайдаланылған шамдарды (құрамында сынап бар), химиялық қоректендіру көздері мен батареяларды жинауға арналған (106 дана), сондай-ақ қатты тұрмыстық қалдықтарды жинауға арналған контейнерлер (3249 дана) бар. Енді тұрғындарды қалдықтарды бөлек жинауға үйрету және оған жағдай жасау қажет.

«Айналамыздың тұрмыстық қалдықтармен ретсіз ластануы жайлы бүгінде әлеуметтік желілерде, бұқаралық ақпарат құралдарында көптеп талқыланатынына қарамастан, әлі өзекті күйінде. Бұған бірден-бір себеп тұрғындарда экологиялық мәдениеттің жетіспеуі деп ойлаймын. Бүгінде қоқыстар мен тұрмыстық қалдықтардың ретсіздігі елдік деңгейде қарастырылуда. Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі түйткілді мәселе бойынша мониторинг жүргізу үшін елімізде арнайы жедел желіні (+7 775 952 49 00) іске қосты. Бұл желіге Қазақстанның кез келген тұрғыны өз қаласында немесе ауылында аузы-мұрнынан шығып жатқан үйінділер туралы, оның ішінде фото, видео растайтын ақпарат жібере алады. Өтініштер одан әрі шаралар қабылдау үшін елдің облыстары бойынша топтарға бөлінеді», – деді жауапты маман.

Жамбыл облысы аумағындағы заңсыз күл-қоқыс пен тұрмыстық қалдықтардың көбейіп кеткендігі жөніндегі мәселе әкімінің кезекті мәжілісінде де қаралғаны есімізде. Онда контейнерлерді тазалап, босатып отыратын тиісті ұйымдардың жұмысы сын тезіне алынған. Олар қоқыс үйінділерін күніне екі рет тазартып отыруы тиістігі де айтылған. Бір ғана Тараз қаласында осы іспен айналысатын 8 кәсіпорын бар екен. Олар 150 мыңнан астам абонентке қызмет көрсетеді. Ал облыс бойынша мұндай 23 кәсіпорын жұмыс істейді. Бірақ 3,5 мыңнан астам контейнер жетіспеушілігі орын алуда. Бұл бағытта Тараз қаласы әкімдігі тарапынан 700 контейнер алуға өтініш берілсе, қазірге дейін 200-і ғана келіпті. Арнайы техникалардың жетіспеушілігі де бар.

«Жасыл ел-Тараз» мекемесінің көлік жүргізушісі Ерлан Құрмановтың сөзінше, арнайы техниканың сыйымдылығы сексен контейнерге арналған. Бірақ қоқыстың көптігіне байланысты одан көп салынады. Себебі, техника аз.

«Біз өзімізге тиесілі нысандарды екі мезгіл тазартып үлгеруге тиіспіз. Тұрғындардың көпшілігі «сендер тазалап кеткеннен кейін де қоқыс шашылып қалады» деп ренжиді. Өздерінің күл-қоқысты жүйесіз төгетінін ескермейді. Контейнерлердің өзі арнасынан асып жатады», – дейді ол.

Мамандардың пікірінше айналамыздың күл-қоқысқа толуына кездейсоқ қоқыс орындарының пайда болуы да кері әсерін тигізуде. Қазір қалада да, далада да түрлі құрылыс қарқын алған. Олардан қаншама құрылыс қалдықтары қалады. Арнайы полигондар болмағандықтан, олардың барлығы қала немесе елдімекендердің сыртында тау болып үйліп қала береді. Сондықтан 2018 жылы тұрмыстық қатты қалдықтарды жинаудың ыңғайлы және экологиялық тиімді тәсілдерін қолданысқа енгізу үшін Энергетика министрлігі мен «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК» АҚ жерді қашықтықтан зондтаудың ғарыштық түсірілімі қызметін көрсету жөнінде келісім жасаған екен. Ресми ақпаратқа сүйенсек, биыл Тараз қаласына жақын орналасқан аудандар аумағында 168 кездейсоқ қоқыс орны анықталыпты. Шұғыл әрекеттің нәтижесінде оның 97-сі жойылған.

Айта кетерлігі, бүгінде ел Үкіметі Таразды қоқыс өртейтін зауыт құрылысы басталатын 6 қаланың тізіміне енгізген. Халықаралық жасыл технологиялар мен инвестициялық жобалар орталығының мамандары жергілікті қатты қалдықтар мен олардың морфологиялық құрамын өлшеп, геологиялық зерттеулер жүргізіп те үлгерді. Жоба бойынша зауыт 50 мың тонна қоқысты өртеп, бір уақытта 3 МВт электр қуатын өндіреді. Инвестиция көлемі шамамен 5 миллиард теңгені құрайды. Жергілікті билік полигонның жанынан бес гектар жер бөліп, инфрақұрылым тартуды көздеп отыр.

Қысқасы, әзірге елімізде қоқысты өңдеу ісі енді-енді дамып келеді. Экология, геология және табиғи ресурстар министрі М.Мырзағалиевтің мына пікірі де осыған саяды: «Бізде орта есеппен еліміз бойынша қалдықтарды өңдеу үлесі өте төмен, небәрі 15 пайыз. Ал Еуропа елдерінде бұл көрсеткіш 2 есе көп – орта есеппен 30 пайыз. Жасыл экономика тұжырымдамасына сәйкес, біз бұл көрсеткішті 2030 жылға қарай 40 пайызға жеткізуіміз керек».

Әсел Мұратбекқызы