Азиялық тәжірибе және Еуропаға cабақ

Азиялық тәжірибе және Еуропаға cабақ

Қытай мен Оңтүстік Кореяда коронавирус ошақтары қайта табылып, Батыс пен өзге әлемге карантиннен босарда, қырағылықты ұмытпауды ескертіп отыр. 

12 Мамыр 2020 13:13 1027

Азиялық тәжірибе және Еуропаға cабақ

Автор:

Арыс Әділбекұлы

Жексенбі күні Оңтүстік Корея президенті Мун Чже Ин мәлімдеме жасап, республика астанасы Сеулде коронавирустың жаңа ошағы табылғанын хабарлап, елде эпидемияның екінші толқыны басталуы мүмкін екенін ескертті.

Оңтүстік Корея – коронавирустың тарауын сәтімен шектеп, карантинді жеңілдетуге көшкен алғашқы елдердің бірі. Бірақ жаңа вирустық кластердің анықталуы бұл қуанышты су сепкендей басып отыр. Сондықтан  Мун халықты «эпидемияға келгенде, сақтық ережелерін ешқашан төмендетпеуге» үндеді.

Қытай да екі қалада вирус жұқтыру оқиғалары тіркелгеннен кейін, шектеу шараларын қайта енгізуге мәжбүр. Елдің солтүстік-шығысындағы Цзилинь провинциясының Шулань шаһары 11 адамнан коронавирус анықталған соң, қайтадан карантинге жабылды. Цзилинь Ресеймен де, Солтүстік Кореямен де шектеседі. Сол себепті оған Covid-19 сырттан импортталды деген күдік бар.

Былтыр коронавирустың әлемге сапары басталған Уханьдағы жағдай да билік пен дәрігерлерді қайта алаңдата бастады. Айта кетсек, бұл қала дүниежүзінде бірінші болып карантинге жабылып, 76 күннен кейін ғана ашылды.  Алайда  жергілікті үкімет жақында Уханьда бес адамның қауіпті инфекцияны жұқтырғанын мәлімдеді. Олардың ешқайсы шетелге шықпай, қауіпті дертке қаланың өз ішінде жүріп шалдыққан.

Қытай Ұлттық Денсаулық Сақтау Комиссиясының ресми өкілі Ми Феннің сөзінше, вирустың жаңа ошақтарының табылуы адамдардың бір-бірінен әлі де алшақ жүруі қажеттігін ескертеді.

Бұған дейін Қытай да, Оңтүстік Корея да эпидемия қарқынын мейлінше баяулатып, азаматтардың бір-біріне вирус жұқтыру оқиғаларын мүлде тоқтатуға жақындаған еді. Осы орайда Қытай таратқан статистикалық мәліметтерге күмән туындаса, Оңтүстік Кореяның пандемияға жауабы әлем бойынша үздік танылып, үлкен мақтауға ие болды.

Германия да эпидемияны ауыздықтау тәсілдерімен дүниеге үлгі болды. Бірақ  соңғы күндері мұнда репродукциялық сандардың өскені байқалып отыр. Яғни, Роберт Кох Институтының ғалымдары анықтағандай, коронавирус жұқтырған бір адам қауіпті инфекцияны бірден көп адамға жұқтыра алады.

Германия федералдық үкіметі мен аймақтардың басшылары эпидемия оралған жағдайда оны тоқтату механизміне келісті. Ол ережеге сәйкес, 100 000 тұрғыны бар елдімекенде коронавирус жұқтырғандар 50-ден асып кетсе, сол аумақта карантин қайта жариялануы керек.

Сингапурдағы ахуал да көңіл көншітерлік емес. Мұнда сәуірдің басында коронавирус жұқтырғандар 2 мыңға да жетпеген еді. Қазір 23 мыңнан асып отыр. Яғни, Сингапурда да «шайқас басталмай жатып, жеңіспен аяқталды» деген болжам шын мәнінде жүзеге аспады. Қазір бұнда адамдардың өзгелермен байланысы тексеріліп, қозғалыс шектеліп, әлеуметтік дистанцияның маңыздылығын түсіндіру жұмыстарына робот-иттер де тартылып отыр.

Осының бәрі Батысқа сабақ болмай отыр. Еуропа елдерінде коронавирус жұқтырғандар мен одан қайтыс болғандар әлдеқайда көп болса да, карантинді жеңілдету шаралары жаппай жүргізіліп жатыр.

Бірқатар бақылаушының ойынша, Батыс әлемі Азия арқылы жеткен вирусқа тым шабан, кешігіп жауап берді. Ал, ғаламға пандемия қаупі төніп тұрғаны қаңтарда-ақ белгілі болды. Сол кезде Еуропа мен АҚШ Азияның эпидемиямен күрес тәжірибесін және маска тағудың қажеттігі туралы ақыл-кеңестерін де қабылдамады. Ал, Гонконг пен Біріккен Корольдік ғалымдары бірлесіп жүргізген зерттеулерге қарағанда, бетперде тағу вирус жұқтыру деңгейін күрт төмендетеді.

Қытай мен Оңтүстік Кореядағы жаңа инфекция қаупін де Батыс қаперге алмауы мүмкін. Ақпанда Азияда эпидемия мейлінше өршігенімен, көп кешікпей оны тоқтатудың сәті түсті. Бірақ, бұл аймақта эпидемияның қайта қылаң беруі карантиннен асығыс шығудың қауіптілігін мен күресті толық тоқтатуға болмайтынын ескертіп тұрғандай.

Азиядан жеткен жаңалықтардың бәрі сүреңсіз емес. Вьетнам мен Таиланд эпидемияны тоқтатқандарына көз жеткізіп, тіпті туристік дәліздер ашу мәселесін қарастырып жатыр. Жаңа Зеландия мен Австралия да осындай әрекетке келісіп отыр.  

Гонконгқа келсек, ол коронавирус эпидемиясының екінші толқынына да тосқауыл қойып, соңғы 21 күнде бірде-бір жергілікті вирус жұқтыру оқиғасын тіркеген жоқ. Осы айдың соңында Қытайдың арнайы әкімшілік ауданы өзін Covid-19-дан ада территория деп жариялауы мүмкін.

Бітпеген іс – бітпеген іс.  Коронавирус пандемиясы да әйтеуір бір аяқталады. Ал, Азияның тәжірибесі көрсеткендей, онымен күрес қырағылықты ғана емес,  темірдей төзімді де қажет етеді.

Арыс Әділекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Қазақстанда COVID-19 вакцинасы зауытының құрылысы басталады

Оған Үкімет резервінен шұғыл түрде қаражат бөлінетін болды. 

26 Мамыр 2020 11:59 716

Қазақстанда COVID-19 вакцинасы зауытының құрылысы басталады

Қазіргі кезде еліміз COVID-19 пандемиясына қарсы төрт вакцина-кандидатты әзірлеп жатыр. Оның ішінен ең тиімдісі таңдап алынады.

БҒМ-ге қарасты Биологиялық қауіпсіздік проблемаларының ғылыми-зерттеу институты SARS-CoV-2 вирусының қазақстандықтар бойынан алынған жергілікті штаммымен биологиялық қауіпсіздіктің 3-ші деңгейіндегі лабораторияда жұмыс жүргізіп жатыр. Жақында олардың жетістіктерімен Президент Қасым-Жомарт Тоқаев танысты.

Институттың бас директоры Күнсұлу Закарьяның айтуынша, вакцина жасау жұмыстары тәулік бойғы режимде іске асырылуда. Бұл істе ҒЗИ ғалымдарына Ұлттық биотехнологиялар орталығы көмекке келіп, бірлесе әрекет етуде. Жалпы алғанда, төрт кандидаттық вакцина дайын болуы тиіс, оның екеуі бағдарлы-векторлы, тағы екеуі вирустың S-ақуызы фрагменттері негізіндегі субдербес  вакцина болмақ. «Клиникаға дейінгі» және «клиникадан кейінгі», яғни зертханалық жануарларға жасалатын сынақтан бастап, ерікті сырқаттарға сынақтардың бәрі аяқталғаннан кейін вакциналардың тек ең тиімдісі әрі қауіпсізі ғана өндіріске қойылуы тиіс.

Осы дәрі-дәрмекті өндіріске қоюға қажетті биофамацевтикалық зауыттың құрылысын Үкімет қазірден қолға алып отыр. Кәсіпорын Жамбыл облысының Қордай ауданында орналасқан Биологиялық қауіпсіздік проблемаларының ғылыми-зерттеу институты жанынан бой көтереді деп жоспарлануда. Жаңа зауыт халықаралық GMP стандарттарына сәйкес келетін вакцина шығару үшін керек. Сонда оның өнімін шет мемлекеттер де сатып ала алатын болады. Егер жоғары тиімділігі дәлелденсе, отандық COVID-19 вакцинасын Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы миллиондаған долларға сатып ала бастауы да ғажап емес.

Осы орайда Білім және ғылым министрлігі «Қазақстан Үкіметінің резервінен қаражат бөлу туралы» Үкімет қаулысының жобасын жариялады.

«Жамбыл облысының әкімдігіне жобалық құжаттаманы әзірлеу және БҒМ Ғылым комитетінің «Биологиялық қауіпсіздік проблемалары ғылыми-зерттеу институты» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорны аумағында «өндірістік практиканың талаптары мен стандарттарына» (GMP) сәйкес келетін, иммунобиологиялық препараттар шығаратын биофармацевтикалық зауыттың құрылысын бастау үшін Үкіметінің шұғыл шығындарға арналған резервінен қаражат бөлінсін», – делінген құжатта.

Зауыттың жобалық құжаттамасына және құрылысының бірінші кезеңіне Үкімет резервінен 685,8 миллион теңге бөлінгелі тұр.

Кәсіпорын құрылысының жедел әрі тоқтаусыз жүруін қадағалау Жамбыл облысының әкімі Бердібек Сапарбаевқа жүктелетін болды. Таяуда Бердібек Машбекұлы өз орынбасарын, Қордай ауданының әкімін, сонымен қатар облыстық, аудандық әкімдіктердің аппараттары мен жергілікті БАҚ өкілдерін ертіп, ол жаққа үлкен делегациямен барды, дайындықты тексеріп қайтты. Әкімқаралардың болашақ стратегиялық зауыт алаңына барыс-келісі енді тек жиілемек.

Ал жаңа қаржы министрі Ерұлан Жамаубаев бөлінген қаражатты әлдекімдер талан-таражға салмай, мақсатына пайдаланылуын қамтамасыз етуге жауапты болып белгіленді.

Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов шағын түсініктеме беріп, вакцина зауытының қажеттілігін сөз етті.

«Отандық иммунобиологиялық препараттарды жеткілікті мөлшерде шығару және осындай препараттардың шетелдік импортына тәуелділікті жою аса маңызды. Осы арқылы қауіпті биологиялық факторлардың ықпалынан халықтың қорғалуын қамтамасыз етеміз, соған жағдайлар жасалады. Еліміз пандемиялық вирустарға қарсы вакциналардың тұрақты стратегиялық қорына ие болады. Қазақстанның биологиялық қауіпсіздігі артады. 685 миллион 864 мың теңге біздің Биологиялық қауіпсіздік проблемаларының ғылыми-зерттеу институты территориясында иммунобиологиялық препараттар, соның ішінде COVID-19 коронавирустық инфекциясына қарсы вакцина жасайтын биофармацевтикалық зауыттың құрылысын бастау үшін бөлініп отыр», – деді ведомство басшысы.

Қазақстандық вакцина шетелдік баламаларынан арзан әрі тиімдірек болуы тиіс деген талап қойылған көрінеді.

Аталған институт ғалымдары жалғыз коронавирус қана емес, өзге де адам және мал індеттерімен күреске сүбелі үлес қосып келеді. Ол жыл сайын қауіпті және аса қауіпті инфекцияларға қарсы 27 миллион доза әртүрлі вакцина жеткізеді. Мысалы, ҒЗИ нодулярлық дерматитке қарсы шетелдік баламаларынан үш есе арзан вакцина жасап шыққан. Оны ендіру арқасында бюджет 2 миллиардтай теңге үнемдеген екен.

Отандық осы ғылыми мекеме елге бұдан да зор пайда әкелуге қауқарлы. Бірақ өз өнімдерін өнеркәсіптік ауқымда шығаруға мүмкіндік беретін зауыты жоқ. Сондықтан Үкімет отандық төл иммунобиологиялық препараттар өндіретін жеке биофамацевтикалық кәсіпорын салуға бел буды.

Жоба бойынша оның қуаты жылына әртүрлі вакцинаның 60 миллион дозасын өндіруге жетуі тиіс. Зауытты тұрғызып, жабдықтау 3,5 миллиард теңгені қажет етпек. Кәсіпорынды іске қосып, ісін жолға қою үшін барлығы бар көрінеді: жоғары білікті кадрлар даярланған, Қазақстан микроағзалардың бірегей жиынтығын жинап үлгерді, заңмен қорғалған зияткерлік меншік пен өнертабыстарға ие. Енді тек COVID-19 індетіне адамға қауіпсіз сипатта қарсы тұра алатын пәрменді, отандық вакцинаның таңдап алынуын күту қалады.

Жанат Ардақ

Конспирология: COVID үшін кім кінәлі?

Англия тұрғындарының айтарлықтай бөлігі коронавирусты мұсылмандар, еврейлер, қытайлар әдейі таратты деген қаскүнемдік теорияларына сенетін болып шықты. 

25 Мамыр 2020 15:16 672

Конспирология: COVID үшін кім кінәлі?

Қазір планета үлкен дағдарыстың бел ортасында. Денсаулық сақтау саласы да,  экономика да, психология да дағдарыста. Респираторлық ауруға шалдықтыратын коронавирус пандемиясын тоқтату жолындағы күрес жер шарында миллиондаған адамның өміріне төңкеріс әкелді. Оның салдары әркім үшін әртүрлі. Ал, бұның бәрінің нақты себебі не, ертеңіміз қалай болады? Осынау сауалдарға жауап іздеген адамдардың арасында түрі конспирологиялық теорияларға сенетіндер көбейіп келеді.  

Жақында Оксфорд университетінің психологтары Англияда ауқымды социологиялық зерттеу жүргізді. Оның нәтижесіне сүйенсек, мұндағы тұрғындардың жартысына жуығы COVID-19 жайындағы қаскүнемдік теорияларына сенетіндерін айтып, 20 пайызға таяуы қауіпті вирустың тарауына еврейлер мен мұсылмандар кінәлі деп жауап берген. 

Сауалнамаға 2500-ден астам адам қатысып, солардың 50 пайыздайы «коронавирус - Қытайдың Батысты жою үшін ойлап тапқан биологиялық қаруы» деген идеяны белгілі бір дәрежеде қолдайтындарын айтқан. Респонденттердің бестен бір бөлігі болса, COVID-19-ды еврейлер экономиканы күйретіп, қаржылық пайда көру үшін ойлап тапты деген пікірде.

Сауалнамаға тартылғандардың 20 пайыздайы «Мұсылмандар бұл вирусты Батыстың құндылықтарына шабуыл ретінде таратып отыр» деген оймен ішінара келісетін болып шықты.

Зерттеуде көрсетілген өзге бір дерекке қарағанда, Англияда ересек тұрғындардың шамамен 59 пайызы жергілікті үкімет вирус туралы халықты шатастыратын ақпарат таратты деп есептейді. Тағы 62 пайызы «ковидті» адамдар өз қолымен жасады дегенге сенеді екен.

Ғалымдардың айтуынша, COVID-19 туралы қаскүнемдік теориясына иланатындардың көпшілігі - карантин мен әлеуметтік алшақтық ежелерін сақтауға құлықсыз жандар және де олар осындай жауапсыздығымен «аурудың тарауына ықпал етіп» отыр.

«Қаскүнемдік теориясына илану сенімсіздіктің өзге формаларымен де байланысты. Бұндай ілімдерге әуестік карантин принциптерін орындауға құлықсыздықпен, келешекте диагностикалық тест пен вакцинациядан өтпеу ниетімен де астасып жатыр. Сонымен қатар, қаскүнемдік теориясы параноямен, вакцинацияны қастандық деп көрсететін жалпы сеніммен, климаттың өзгеруін де астыртын саясат деп қабылдайтын менталитетпен, мекемелер мен мамандықтарға сенбеумен де байланысты», - дейді британдық университет ғалымдары.

Сенгіш канадалықтар, Гейтс және «Совет азаматтары»

Мамырдың 5-8-і күндері Оттавадағы Карлтон журналистика мектебі де сауалнамаға 2 мыңдай адам тартып, жергілікті тұрғындардың коронавирусқа қатысты конспирологиялық теориялар туралы ойларын анықтауға тырысты. Сұрақ-жауапқа қатысқан канадалықтардың 50 пайызға жуығы мұндай теорияларға сенетіндерін айтқан. Және де олардың 26 пайызы COVID-19 инфекциясы қытайлық зертханада биологиялық қару ретінде жасалды десе, 11 пайызы жұмбақ ауруды сондай қауіпті емес деп атап, оның 5G желісінің денсаулыққа зиянын жасыру үшін таратылғанына күмән келтірмеген.

Yahoo News және YouGov  жүргізген зерттеу нәтижесіне жүгінсек, Құрама Штаттарда республикалық партия жақтастарының 40 пайызы Билл Гейтс COVID-19-ға қарсы вакцинаны болашақта жер шарында миллиардтаған адамға микрочип салып, олардың қозғалысын бақылау үшін қолданбақ деген пікірде.

Солтүстік Осетияда «Совет азаматтары» деген қозғалыс 1991 жылы Кеңес одағының халқы «СССР» мемлекетін сақтап қалуға дауыс берді және сол ел әлі бар деп есептейді. Және де бұл ұйым Ресей Федерациясын АҚШ-тың Делавар штатында тіркелген жекеменшік оффшорлық компания деп атап, оның КСРО территориясын басып алғанын алға тартып отыр.

«Совет азаматтарының» қаскүнемдік теориясына қарағанда, коронавирус – фейк, оны Билл Гейт, Джордж Сорос тәрізді алып тұлғалар әлемді бақылауға алу үшін АҚШ-тың биологиялық қаруы ретінде жасап, дүниеге таратып отыр.

Теориия қай уақытта қаскүнемдік теориясына айналады?

Шын мәнінде бұл сауалға жауап беру қиын. Өйткені, қаскүнемдік теориясына қатысты ғалымдар арасында консенсус жоқ. Бірақ, Германияның Йоханнес Гутенберг университетінің әлеуметтік және құқық психологы Роланд Имхофф үшін «қаскүнемдік теориясы – қоғамның есебінен пайдаға кенелгісі келетін бірнеше тұлғаның құпия жоспарымен байланысты оқиға туралы болжам».

Имхоффтың ойынша, кейде қаскүнемдік теориясын қандайда бір оқиғаны ақтап алу үшін қолданатындар бар. Мәселен, 20-ғасырдың басында Ресей патшалығының құпия қызметі еврейлердің әлемдік үстемдікке ұмтылысын баяндайтын «Сионист данышпандарының протоколы» деген мәтін жазса керек. Кейні бұл антисемиттік  құжатты Адольф Гитлер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Холокосты ақтап алу үшін пайдаланған.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: