DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 286,33 Brent 36,55
Банкирлер енді басқа органнан «бата» сұрайды

Банкирлер енді басқа органнан «бата» сұрайды

Барлық банктердің үстінен қарайтын жаңа мемлекеттік органның атауы мен мекенжайы анықталды. 

04 Қазан 2019 10:31 8543

Банкирлер енді басқа органнан «бата» сұрайды

Автор:

Жанат Ардақ

«Қазақстанның мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру туралы» Президент жарлығы жобасының егжей-тегжейі жарияланды.

Оған сәйкес, банктердің, кредиттік бюроның, сақтандыру брокерінің және бағалы қағаздар нарығы ойыншыларының қызметін тоқтата тұру не оларды лицензиядан айыру туралы шешімді бұдан былай Ұлттық банк емес, басқа ведомство қабылдайтын болады.

Қандай да бір банкті «төлем жасауға қабілетсіз банктер» санатына жатқызу немесе одан алып тастау туралы шешімді де сол шығармақ.

Ұлттық банк көтере алмаған сом шоқпарды беліне байлайтын жаңа мемлекеттік органның атауы – «Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі» республикалық мемлекеттік мекемесі деп аталады.

Ол Нұр-Сұлтанда емес, Алматы қаласында, «Көктем-3» шағын ауданы, 21-үй мекенжайында орналасады. Почталық мекенжайы да белгілі – А15С9Т5.

Агенттік тікелей Президентке бағынады және есеп береді.

Жарлыққа сәйкес, жаңа агенттіктің тек төрағасын ғана емес, тіпті орынбасарларын да Мемлекет басшысының өзі тағайындайды. Ал басшысы сыртында, орынбасарларын да Президент өз жарлығымен тағайындайтын мекемелер билікте қазір көп емес, саусақпен санарлық қана. Бұлар – Ұлттық банк, жаңа агенттік, сондай-ақ Қазақстанның Ресей Федерациясындағы сауда өкілінің орынбасарлары.

Бұдан бөлек, жаңа агенттіктің басқармасы құрамында ел Президентінің бір өкіліне орын бөлінеді.

Жаңа тәртіпке сәйкес, егер қолданылған шаралар банктің қаржылық жағдайын жақсартуға әкелмесе, банк кредиторларының мүдделерін қорғау және Қазақстанның банк жүйесінің орнықтылығын қамтамасыз ету үшін жаңа агенттік іс-қимылға кіріседі. Ол ел Үкіметінің не ұлттық басқарушы холдингтің әлгі банкті сатып алуы, басқаша айтқанда,  мемлекет меншігіне айналдыру жөнінде Премьерге ұсыныс жасауға құқылы.

«Қазақстан Үкіметіне ҚР заңнамалық актілерінде көзделген тәртіппен, банктің қаржылық жай-күйін жақсарту және банктің пруденциялық нормативтерді немесе сақталуға міндетті өзге де нормалар мен лимиттерді орындауы үшін қажетті мөлшерде жариялаған акцияларын Үкіметтің не ұлттық басқарушы холдингтің сатып алу мүмкіндігін қарастыруды ұсынады», – делінген құжатта. 

Сонымен қатар, егер қандай да бір банктің «капиталы теріс мөлшерде болса», агенттік ол банкті өз акцияларын жаңа инвесторға міндетті түрде дереу сатуға мәжбүрлей алады. Жаңа инвестор ол банктің қаржылық жай-күйін қажетінше жақсартатынына кепілдік беруі керек.

Жаңа агенттіктің құрылымы және жалпы штат саны әзірге жария етілмеді, оны осы жарлық қабылданғаннан кейін, Қазақстан Президенті бекітеді деп күтілуде.

Агенттік төрағасын Мемлекет басшысы 6 жылға тағайындайтыны анықталды. Оның үш орынбасары болады.

Агенттік басқармасы Қазақстанда банк ашуға, сақтандыру компаниясын және олардың еншілес ұйымдарын құруға, банктердің еншілес ұйымын құруға және сатып алуға, әлдебір тұлғаның банктің капиталына қомақты қатысуына рұқсат береді немесе одан бас тартады.

Осыдан-ақ жаңа мемлекеттік органның құзырының қаншалықты күштілігі көрінеді.

Бұл ретте жаңа агенттік жұмысын бастағаннан кейін де, Ұлттық банк жойылмайды.

«Ұлттық банкте тек төлем ұйымдарына, банктік емес айырбастау пунктеріне, инкассаторлық компанияларға қатысты реттеу және қадағалау функциялары қалады. Сондай-ақ мемлекеттің ақша-кредит саясатын жүргізеді, қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге жәрдемдеседі, валюталық реттеу мен валюталық бақылауды, статистикалық қызметті жүзеге асырады», – деп түсіндіреді қаржылық реттеуші төрағасының орынбасары Олег Смоляков.

Айтқандай, осындай орган ел тарихында болған. Ғасыр басында 2004 жылы Ұлттық банк құрамынан қаржылық нарықты және қаржылық ұйымдарды реттеу және қадағалау агенттігі бөлініп шығып жеке жұмыс жасады. Алайда 2011 жылы ол жойылды.

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Банктер Sunqar мезеттік төлем жүйесін қолдаған жоқ

Ұлттық төлем жүйесі қалай жетілдіріліп, қалай дамитыны белгісіз.

02 Мамыр 2020 12:54 1446

Банктер Sunqar мезеттік төлем жүйесін қолдаған жоқ

Үкімет пен Ұлттық банк қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігімен бірлесіп, 1 қазанға дейін ұлттық төлем жүйесін жетілдіру бағдарламасын іске қосады. Ұлттық банк төрағасы Ерболат Досаевтың түсіндіруінше, жаңа жүйе көлеңкелі экономикамен күресу және нарықтағы қолма-қол ақшасыз есеп айырысу үлесін арттыру үшін қажет.

Қаржы реттеушісінің есебінше, 2016-2020 жылдар аралығында төлем картасын пайдаланушылар саны екі есе өскен. Төлем карталары 15,7 млн-нан 32 млн-ға, ал қолданушылар 14,2 млн-нан 29,8 млн-ға жеткен.  

Адамдар төлем картасымен емес, сол картаға тіркелген телефон нөмірі  арқылы төлем жасауды әдетке айналдыра бастаған. Осыны назарға алған  үкіметтің қаржы блогы телефон нөмірі арқылы жасалған төлем қазынашылық органдардың назарына алынбайтынын айтып, мәселені күн тәртібіне қойды. Өз кезегінде қаржы вице-министрі Берік Шолпанқұлов: «Телефон нөмірі арқылы төлем жасауға жол беріп отырған кәсіпкерлерді салық төлеуге міндеттеу керек» деп мәлімдеме жасады. Оның ойын Ұлттық банк төрағасы Ерболат Досаев қолдап: «Қолма-қол ақшасыз есеп айырысу үлесі ұлғайғанда бюджеттің түсімі артуы керек. Бұл – қалыпты жағдай», – деді.

Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы қаржы технологиясы мен инновацияны дамыту орталығының директоры Константин Пактың пікірінше, нарық ойыншылары заңсыз транзакциялардың алдын алғанда ғана көлеңкелі экономикамен күрестің көрсеткішін жақсартады. Алайда кәсіпкерлер салықтан «жақсы өмір» сүргендіктен жалтармайтынын ескеру керек.

«Тұрақты бизнес-моделі мен табысы бар компания салық төлемеуді тәуекел санайды. Сондықтан бизнесін жоғалтып алмау үшін міндетті төлемдерін дер кезінде аударып отырады. Ал кәсібінен түскен табысы отбасын асырудан аспай отырған кәсіпкерлер салық көлемін қысқарту үшін кірісін көрсетпеуге тырысады. Олар үшін кез келген төлемді телефон нөмірі арқылы қабылдаған тиімді. Салық органдары бизнестің барлық сегментін бірыңғай талапқа бағындырмайынша, кейбір кәсіпкерлер олардың назарынан тыс ақша айналдыруды жалғастыра береді», – деді орталық директоры.

Былтыр Ұлттық банк телефон нөмірі арқылы бір мезетте төлем жасайтын Sunqar жүйесін іске қосты. Халықаралық төлем жүйелеріне балама ретінде дүниеге келген отандық төлем жүйесі еліміздегі ақша айналымына сыртқы төлем жүйелерінің бақылау жүргізуін қысқартуға және төлемдер мен аударымдардан алынатын алымдарды азайтуға ықпал етуге тиіс болды.

Sunqar жүйесіне жеке тұлғалар арасындағы ақша айналымын реттеу және  бөлшек саудадағы заңды тұлғалар мен кәсіпкерлердің QR-код арқылы есеп айырысуына мүмкіндік беру міндеті жүктелді.

Sunqar  барлық екінші деңгейлі банктерді жүйеге қосылуға шақырды. Үш банк ұсынысты қабыл алды. Басқа банктер мемлекеттік жобаға қолдау көрсетпеді.

«Sunqar – мезеттік төлем жүйесі арқылы жасалатын төлемдер мен аударымдарды тегін қылғанда жүйенің танымалдығы артатын еді. Клиенттердің базасын қалыптастырып, серіктестердің санын ұлғайтып алғаннан кейін де ақы алуға болатын еді. Алайда жағдай басқаша өрбіді, – деді Константин Пак.

Бүгінгі таңда еліміздің төлем жүйесі нарығында 20-дан астам отандық және шетелдік төлем жүйесі жұмыс істейді. Қазір олар Қазақстанның ұлттық төлем жүйесі нарыққа қандай ойын ережесін енгізеді деген сұраққа жауап  күтіп отыр. Себебі ұлттық төлем жүйесін енгізудің біртқатар халықаралық талабы бар. Бұл талаптар міндетті түрде сақталуға тиіс.

«Нарықта ойыншылардың барлығын бірдей қамтымайтын төлем төлеу мен аударым жасаудың бірнеше жабық жүйесі бар. Осы жүйелердің жұмысын реттеу керек. Бұған қоса жалпыға ортақ ереже мен төлемдердің бірыңғай идентификациясын сонымен қатар операциялардың стандартын қалыптастыру қажет. Төлем төлеушілердің биометриялық деректерін мемлекеттік деректер базасына енгізу мәселесі де шешілуге тиіс. Осының барлығы қолма-қол ақшасыз есеп айырысудың үлесін арттырады. Сонымен қатар қолма-қол ақша беретін инфрақұрылымдарға жұмсалатын шығындарды азайтады», – деді Константин Пак.

Оның ойынша, нарықтағы ойыншыларды Sunqar мезеттік төлем жүйесіне интеграциялау үшін оларға тиімді коммерциялық ұсыныс жасау қажет.

«Ұлттық төлем жүйесі бірінше кезекте отандық компанияларды қамтиды. Себебі олардың қаржылық қызметін Ұлттық банк реттейді. Атап көрсетерлігі, ел аумағында жұмыс істесе де, қаржы реттеушісінің реттеуінен тыс ойыншылар бар. Бұл қалыпты жағдай. Мемлекеттік органдардың қаржы секторынан мейлінше мол мағлұмат, оның ішінде банк құпиясына жататын мәліметтерді де біліп отыруға деген ұмтылысы жыл сайын артып келеді. Орталықтандырылған жүйе қалыптасса, мемлекет нарық ойыншыларына сұрау салмастан, өзіне қажетті ақпаратты алып отырады. Соңғы уақытта «банк құпиясы» деген ұғым көмескіленіп, кейбір ақпарат сыртқа тарап кететін болып жүр. Бұлай жалғаса берсе Ұлттық банк халықаралық дәрежедегі тәуекелге тап болады. Себебі Еуроодақ азаматтарының жеке деректерінің құпиялығын қорғайтын заң бар. Өздеріңіз білетіндей, Еуроодақ азаматтары Қазақстан банктерінің желісі арқылы транзакция жасайды. Егер олардың жеке деректері үшінші жақтың, қазіргі жағдайда мемлекеттің қолына түссе немесе талдау мен сараптау кезінде ашық ақпарат алаңына шығып кетсе, екінші деңгейлі банктерге айыппұл төлеуге мәжбүр болады, – деді сарапшы.

Абылай Бейбарыс

Теңгенің құны «құрбан» болды

Ұлттық банк экономикалық белсенділікті таңдады. 

09 Сәуір 2020 11:15 2854

Теңгенің құны «құрбан» болды

Фото: Максим Морозов

Ұлттық банк 10 наурызда теңгенің базалық пайыздық мөлшерлемесін 9,25% - дан 12% -ға өсірді. Ал 3 сәуірде кезектен тыс шешім қабылдап, базалық пайыздық мөлшерлемені 9,5% - ға төмендетті. Мұндай шешім не үшін қабылданды. Оның себебі мен салдары қандай болады?

Ақша құнын басқару механизміне енгізілген алғашқы өзгеріс кезінде Ұлттық банк төрағасы Ерболат Досаев: «Сыртқы сектордағы қауіптің жоғарылауы жағдайында баға тұрақтылығын сақтап, теңгенің айырбас бағамын қорғау қажет. Сондықтан Ұлттық банк кезектен тыс отырыста базалық пайыздық мөлшерлемені 10 наурыздан бастап +/- 1,5% пайыздық пунктпен 12%-ға  дейін өсіру туралы шешім қабылдады. Базалық пайыздық мөлшерлемені өсіру макроэкономикалық және қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз етіп, ішкі бағаға сыртқы факторлардың әсер етуіне және долларсыздануға жағдай жасайды», – деді.

Қаржы реттеушісі жоғарыдағы шешімді қолданыстағы ақша массасын азайту үшін қабылдады. Мұндағы мақсат инфляция мен девальвацияның қарқынын бәсеңдету болды. Жасыратыны жоқ, екінші деңгейлі банктерге базалық пайыздық мөлшерлемеге енгізілген өзгеріс ұнамады. Себебі олар базалық пайыздық мөлшерлемені негізге ала отырып, несиенің пайызын ұлғайтуға мәжбүр болды. Бұл өз кезегінде халықтың қарыз алу мүмкіндігін шектеді.

Ұлттық банк девальвацияны тізгіндеу үшін қолданысқа франкфурттық  аукцион әдісін енгізді. Осылайша қор нарығындағы компанияларды төтенше жағдай кезінде долларды сату мен сатып алу аралығындағы алшақтықты 6 теңгеден асырмауға міндеттеді.

Бұл туралы GSB UIB бизнесті талдау орталығының сарапшысы, экономист Мақсат Халық: «Ұлттық банк теңгені күшейту үшін бірнеше тәсілге жүгінді. Біріншісі, алыпсатарлықтың алдын алу үшін айырбас пунктеріне сату мен сатып алудың айырмасын доллар үшін - 6, еуро үшін - 7 теңгеден асырмау талабын қойды. Екіншісі, заңды тұлғаларды сатып алған долларын 10 күн ішінде жұмсауға  немесе оны қайтадан теңгеге айырбастауға міндеттеді. Үшіншісі, франкфурттық аукцион әдісі болды. Мұны Ұлттық банк пен Қазақстан қор биржасы бірлесіп жүзеге асырды. Бұл – жаңалық емес, әлемде бар әдіс. Дегенмен ол теңгенің құнсызданбауына жанама әрі тікелей әсер етті. Қор нарығы ашылып, валюталық есеп жүргізіле бастаған кезде ойыншылар өтінім тастайды. Өтінімге байланысты баға құбылып отырады. Бағаның шектен тыс қымбаттауына жол бермеу үшін қолданысқа франкфурттық аукцион әдісі енгізілді. Осы әдіс арқылы өтінім бағасын бұдан бір күн бұрын жабылған бағадан 1,5% -дан артық өсіруге тосқауыл қойылып отырды», – деді.

Мақсат Халық атап көрсеткендей, қаржы реттеушісі жаппай доллар сатып алып, кейін оны қымбатқа сатуға тыйым салды. Бұл үшін валюта нарығының ойыншыларына бухгалтериядағы ақшаны теңгемен жинау талабын қойды. Заңды тұлға 50 мың доллардан көп немесе осы сомаға тең шетел валютасын сатып алса, қаражатты 10 күн ішінде жұмсауға немесе қайтадан теңгеге айырбастауға тиіс болды.

Айта кетейік, қаржы реттеушісі 10 наурыздан бері теңге бағамын ұстап тұруға 1 млрд 487,6 млн теңге жұмсады. Ұлттық банк төрағасының орынбасары Әлия Молдабекованың мәлімдеуінше, қаржы реттеушісі интервенция шараларын жүзеге асырды. Осылайша қаржы нарығының қалыпты жағдайын сақтап қалды.

«Мұнай бағасы құлдыраған кезде сыртқы факторлардың ішкі нарыққа жағымсыз әсерін болдырмау үшін Ұлттық банк 1 млрд 487,6 млн теңге шығындады. Интервенция франкфурттық аукцион арқылы іске асты», – деді Әлия Молдабекова.

Ұлттық банк теңге бағамын тұрақтандыру үшін базалық пайыздық  мөлшерлемені ұлғайтты. Алайда бұл шағын және орта бизнестің аяғына тұсау салды. Төтенше жағдайдың салқынын сезіп отырған кәсіпкерлер пайыздық мөлшерлемесі жоғары несиені не аларын, не алмасын білмей дал болды. Өз кезегінде Ұлттық банк пен қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Президенттің іскерлік белсенділікті арттыру туралы тапсырмасын орындау үшін шағын және орта бизнес субъектілерін жеңілдікпен несиелеу бағдарламасын әзірледі. Оны жүзеге асыру үшін екінші деңгейлі банктер арқылы кәсіпкерлерге айналым қаражатын толтыру үшін 12 айға жылдық 8% мөлшерлемемен 600 млрд теңге беретін болды.

«Екінші деңгейлі банктер қаражатты 3 айда игеруге тиіс. Жеңілдікпен несиелеу бағдарламасының операторы  Ұлттық банк жанындағы «Қазақстанның орнықтылық қоры» АҚ болып бекітілді. Бағдарламаға қатысушы банктердің бөлінген қаражатты мемлекеттік және мемлекеттік емес бағалы қағаздарды сатып алуға, басқа банктердегі депозиттерге орналастыруға, шетел валютасын сатып алуға пайдалануына және өзге мақсатқа пайдалануға тыйым салынған. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі «Қазақстанның орнықтылық қорымен» бірлесіп, кәсіпкерлерге жеңілдікпен берілген несиенің мақсатты пайдаланылуына ай сайын  мониторинг жүргізеді», – деп хабарлады Ұлттық банктің баспасөз қызметі.

Өздеріңіз білетіндей, базалық пайыздық мөлшерлеме Ұлттық банктің қаржы-несие саясатының басты құралы. Ол ақша нарығындағы номиналдық, банкішілік пайыздық мөлшерлемені реттеу үшін қажет.

Реттеу дегеннен шығады, Ұлттық банк іскерлік белсенділікке серпін беру, яғни шағын және орта бизнестің несиеге қолжетімділігін арттыру үшін теңгенің құны «құрбан» қылып, ақша-несие саясатын қайта өзгертті.

Бұл туралы қаржы реттеушісі: «Базалық мөлшерлемені 9,5%-ға дейін төмендету туралы шешім 2020 жылғы 6 сәуірден бастап күшіне енеді. Мұнай бағасының екі есе құлдырауы, OPEC+ келісіміне қатысты бұдан былайғы перспективалардың белгісіздігі және COVID-19 пандемиясына байланысты 2020 жылы наурызда қабылданған Ұлттық банктің базалық мөлшерлемені 12,0%-ға дейін арттыру және теңгенің айырбастау бағамын тепе-тең деңгейде қалыптастыру туралы шешімдері инфляциялық күтулерді тұрақтандыруға және сыртқы күтпеген өзгерістер ықпалының қаржы нарығына таралуын шектеуге бағытталды. Сыртқы күтпеген өзгерістер ықпалының теріс салдарын жеңілдету үшін Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев елдің әлеуметтік-экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз ету бойынша 4,4 трлн  теңге көлемінде дағдарысқа қарсы шаралардың 2 топтамасына бастама жасады. Осы бастамаларды іске асыру үшін Қазақстан Республикасының үкіметі бюджет саясатының негізгі параметрлерін қайта қарап, дағдарысқа қарсы шараларды қаржыландыруға қомақты шығыс көздеді. Осыған байланысты Ұлттық банк базалық мөлшерлемені ағымдағы деңгейде бұдан әрі ұзақ ұстап тұру экономикалық белсенділікке шектеу әсерін көрсетуі мүмкін деп санайды. Соған қарамастан, COVID-19 пандемиясының кеңеюіне негізделген сыртқы сектор тарапынан сұраныс пен ұсыныстың бір уақыттағы күтпеген өзгерістері және мұнай бағасының көп жылғы минимумға дейін күрт төмендеуі, сондай-ақ ішкі ұсыныстың шектелуі инфляция деңгейін арттыруға алып келді. 2020 жылғы наурыздың қорытындысы бойынша инфляция жылдық көрсетуде белгіленген 4-6% нысаналы дәлізден асып, 6,4% болды. Ағымдағы жылдың қорытындысы бойынша жылдық инфляция 2021 жылы бәсеңдеп, 9-11% шегінде қалыптасады деп күтеміз. Ұлттық банктің бағалауы қазіргі жағдай сақталған кезде ағымдағы жылы экономикалық өсу теріс болатынын көрсетіп отыр. Бұл шешім Ұлттық банктің қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз етуге, біздің экономика үшін тәуекелдерді шектеуге және оны сыртқы және ішкі ортаның өзгерген жағдайларына бейімдеуге бағытталған бірқатар шараларының бірі болып табылады. «Қарапайым заттар экономикасы» бағдарламасын 1 трлн теңгеге дейін кеңейтуді және 600 млрд теңге сомасына шағын және орта бизнес субъектілерін жеңілдікпен кредиттеу бағдарламасын қабылдауды қоса алғанда, Ұлттық банктің басқа шараларымен бірге базалық мөлшерлемені төмендетуі коронавирус салдарының Қазақстан экономикасына әсерін жеңілдетуге мүмкіндік береді және экономикалық белсенділікке қолдау көрсетеді. Ұлттық банк сыртқы және ішкі жағдайға үздіксіз мониторинг жүргізіп отырады және қажет болғанда өзінің монетарлық саясатын икемдеп, түзетіп отырады. Ұлттық банктің қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз етуге арналған барлық қажетті мүмкіндіктері мен құралдары бар және әлемдік экономикадағы ахуал айтарлықтай нашарлаған жағдайда тиімді шешім қабылдауға дайын», – деп мәлімдеді.

Біле жүріңіз, Ұлттық банктің базалық пайыздық мөлшерлемеге қатысты  кезекті жоспарлы шешімі 27 сәуірде Нұр-Сұлтан қаласының уақыты бойынша сағат 15:00-де жарияланады.

Оған дейін базалық пайыздық мөлшерлеменің төмендетілуіне байланысты екінші деңгейлі банктер несиенің пайызын азайтады. Депозиттің пайыздық мөлшерлемесі қысқарады. Инфляцияның қарқыны күшейеді.

Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры базалық пайыздық мөлшерлеменің өзгеруіне байланысты депозит бойынша ең жоғары мөлшерлемелер қайта қаралатынын жариялап үлгерді.

«Ұлттық банктің 6 сәуірден бастап базалық мөлшерлемені 12%-дан 9,5%-ға дейін төмендету туралы кезектен тыс шешімінен соң Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру мерзімсіз және қысқа мерзімді депозиттер бойынша ең жоғары сыйақы мөлшерлемелерін биылғы жылдың 1 мамырынан бастап төмендетеді. Теңгедегі мерзімсіз салымдар бойынша ең жоғары сыйақы мөлшерлемесі - 12% болады. Толықтыруға болатын, 3-6 айлық мерзімді салымдардың мөлшерлесі - 12%, ал толықтырылмайтын түрі бойынша - 12,5% -ды құрайды. Осы мерзімдерге арналған, толықтырылатын жинақ депозиттер бойынша мөлшерлеме - 13%, ал толықтырылымайтын түрі бойынша -13,5%-ға тұрақтайды», – деп хабарлады қордың баспасөз қызметі.

Абылай Бейбарыс

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: