/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 440,47 Brent 36,55
БҰҰ: әлемдегі байлықтың жартысы 26 адамға тиесілі

БҰҰ: әлемдегі байлықтың жартысы 26 адамға тиесілі

Ұйым басшысы Антониу Гуттериш осыған алаңдаушылығын білдірді.  

22:28 21 Шілде 2020 2865

БҰҰ: әлемдегі байлықтың жартысы 26 адамға тиесілі

Автор:

Табиғат Нұрболат

Жер планетасындағы адамдардың жалпы табысының тең жартысы ең ауқатты 26 адамның байлығымен пара-пар. БҰҰ-ның бас хатшысы Антониу Гуттериш ОАР-дың бұрынғы президенті Нельсон Манделаның туған күніне орайластырылған шарада осылай деді.

Оның айтуынша, Жер шарындағы халықтың 70%-ы теңсіздік жағдайында өмір сүріп жатыр. Гуттериш өмір сүру сапасы адамдардың жынысына, этникалық шығу тегіне, нәсіліне, мүгедектігінің бар-жоқтығына және басқа да факторларға тікелей тәуелді екенін ашып айтты. Сонымен қатар ол миллиондаған адамның өміріне олардың дүниеге келген сәттегі факторладың  да әсер ететінін жеткізді.

БҰҰ басшысының сөзінше, қаржылық теңсіздік, яғни бай мен кедей арасындағы алшақтық әлемдегі экономикалық тұрақсыздық, жемқорлық, қаржы дағдарысы, қылмыстың көбеюі сияқты нәрселерге әкеліп соғады. Ал бұлардың салдарынан халықтың физикалық және психикалық денсаулығы сыр береді екен.

Өз сөзінде Гуттериш кемсітушілік, зорлық-зомбылық, әділ соттың болмауы сияқты факторлар миллиондаған адамның тағдырына кері әсерін тигізіп жатырғанына тоқталды. Әділетсіздіктен әсіресе байырғы тұрғындар, мигранттар, босқындар мен басқа топтың өкілдері зардап шегеді. Гуттериш мұндай теңсіздікке адам құқығын бұзу деген баға берді.

БҰҰ басшысының дерегіне сүйенсек, 1980 және 2016 жылдары аралығында жалпы әлемдік табыстың 27%-ы ең бай адамдарға тиесілі болған.

Ұйым жетекшісі келтірген тағы бір дерек: қазіргі таңда 20 жас шамасындағы адамдардың жартысының жоғары білімі бар. Бұл адами дамудың деңгейі жоғары елдерде тіркелген мәлімет. Ал адам әлеуетінің дамуы төмен елдерде бұл көрсеткіш небәрі 3%-ға жеткен.

Гуттериш тағы мына нәрсені айтып дабыл қақты. Осыдан 20 жыл бұрын адами дамудың деңгейі төмен елдерде дүниеге келген балалардың 17% осы уақытқа дейін қайтыс болған. 

БҰҰ басшысының айтуынша, азық-түлік, денсаулық сақтау, сумен қамтамасыз ету, әлеуметтік-гигиеналық жағдай жасау, білім беру, жұмыспен қамту қол жеткізбейтіндей нәрсе емес, әр адамның құқығына айналуы тиіс.

Пандемия дамушы елдердің экономикасына ауыр соққы болды. Тіпті кейбір елдердің жағдайы бұрынғыға қарағанда нашарлап кеткен.

 «Мұндай елдер үшін қарызды кешіру жағын қарастыру керек, сондай-ақ олардың қарыз алуына мүмкіндік беретін арнайы құқық қалыптастыру қажет. Дамыған елдер экономикасын қолдау мақсатында триллиондаған доллар бөліп жатыр. Африка да осындай мүмкіндікке ие болуы тиіс. Бұл құрлыққа ЖІӨ-нің 10% көлеміндегі қаражат, 200 млрд доллардай қаржы керек», – деді Гуттериш.

Табиғат Нұрболат

Ұлттық компаниялардағы лауазымға волонтерлер алынады

Еріктілер тапшылығын тартқан билік жаңа қолдау түрлерін енгізбек.  

05 Шілде 2020 13:06 1083

Ұлттық компаниялардағы лауазымға волонтерлер алынады

Елімізде волонтер болу – құрметсіз іс. Олардың тегін еңбегін билік те, мол грант ақша иеленген үкіметтік емес ұйымдар да қайырымсыз пайдаланды. Пандемия, ТЖ және карантин кезінде аз қамтылған отбасыларға азық-түлік топтамасын тасыған еріктілер мейірімсіз және ашкөз адамдардан алғыс орнына, ұрыс естіді. Биліктің әрекетсіздігі үшін бұқара алдында еріктілерге жауап беруге тура келді: халық оларды «өкіметтің өкілі» деп жер-жебіріне жете сөкті, соққыға жығылғаны да бар. Әскерилермен бірге блок-бекеттерде тұрған, көшелерді патрульдеген еріктілер коронавирус жұқтырып, індетпен жалғыз қалды, өз бетінше емделуіне тура келуде, бұл жағдайға уәде етілген төлемін ала алмады.

Қазақстан бүгіннен бастап қайтадан жалпыұлттық қатаң карантинге жабылуда. Билік тағы да волонтерлерді қажет етіп отыр.

2020 жыл «Волонтер жылы» деп жарияланып, арнайы заң қабылданғанымен, шын мәнінде оларды қолдау рәсімдері мен тетіктері нақты белгіленбегені енді белгілі болды. Мұны салаға жауапты Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі ашық мойындады. Ол жайында «Қазақстанның кейбір заңнамалық актілеріне волонтерлер қызметі және қайырымдылық мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» жаңа заң жобасы тұжырымдамасында атап көрсетілген.

Бүгінде елімізде 50 мыңнан астам белсенді еріктіден тұратын 500-ден аса еріктілер ұйымы мен тобы бар. Үкімет мұны азсынады. Билікке салса, ол бүкіл халықтың тегін қызмет етуін қалайды. Мысалы, ерікті-мәжбүрлі жаппай сенбілік деген тек посткеңестік кеңістікте ғана бар.

«Халықаралық зерттеулерге сәйкес, Қазақстан – азаматтық белсенділік пен волонтерлік қызмет деңгейі төмен елдер тобына жатады. Мұны 2019 жылғы отандық әлеуметтік зерттеулер де растады. Қазақстандықтардың небары 6%-ы ғана белсенді волонтер саналады. Сұралған азаматтардың 63%-ының волонтерлік қызмет тәжірибесі жоқ болып шықты», – дейді Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі.

Егер қолдау көрмесе, нарық заманында ешкім де тегін жұмыс істегісі келмейді. Сондықтан Аида Балаева ведомствосы жаңа заң тұжырымдамасын әзірледі. Сонымен, жаңа заң не бермек?

Келісімшарттың жаңа түрі пайда болады

Сарапшылардың байламынша, жан-жақты дәріптелген қолданыстағы «Волонтерлік қызмет туралы» заң ерікті мен волонтерлік ұйым арасындағы қарым-қатынастың сипатын анықтамайды екен. Мысалы, ол ұйымды еріктілермен азаматтық-құқықтық шарт бекітуге міндеттемейді. Салдарынан, ерікті осы қызметі үстінде мерт болса, өз абыройын қорғап, волонтерлік ұйым одан бас тарта салуы ықтимал: «Біздің адам емес, білмейміз» десе, бітті.

«Заңнамалық негізде реттелген құқықтық қатынастардың болмауы салдар-тәуекелдерге әкеп соғады. Тіпті волонтерлер қызметі ақысыз болғанына қарамастан, бәрібір бұл құқықтық қатынастар шартпен реттелуге тиіс», – дейді министрлік.

Заң бұрынғы министр тұсында қабылданды. Енді оның кемшін тұсын жаңа басшылық ашуда. Азаматтық кодексте тек ақылы көрсетілетін қызметтерге ғана келісімшарт бекіту көзделген. Ақысыз қызмет туралы ештеңе айтылмайды. Жаңа заң осы олқылықтың орнын толтыруы керек.

Ерікті мен волонтерлік ұйым арасында қол қойылатын жаңа құжаттың баршаға ортақ үлгісін министрлік бекітетін болады. Бұл Отанға және қоғамға қызметі үшін ақы талап етпейтін ізгі азаматтардың қорғалуын күшейтеді деп күтілуде.

Волонтер кітапшасы енгізіледі

2016 жылғы 30 желтоқсанда күшіне енген қазіргі «Волонтерлік қызмет туралы» заңда еріктілердің мәртебесін және оның қоғамға пайдалы жұмыс өтілін есепке алатын әрі растайтын ашқандай сәйкестендіру құжаты жоқ көрінеді. Соның кесірінен елге ақысыз, адал еңбегі сіңіп жүрген адамдар елеусіз қалуда. Ал «волонтермін!» деп кеуде керіп жүргендердің біразы ондай қызметпен шындап айналыспаған, іс емес, сөз серкесі атанған қоғам белсенділері ғана. 

«Осы мақсатта Қазақстанда еңбек кітапшасының аналогы ретінде «Волонтерлік кітапша» және еріктінің электрондық куәлігі енгізілетін болады. Волонтерлерді тіркеудің оңайлатылған тәртібі анықталады. Еріктінің куәлігін және волонтерлік кітапшаларды рәсімдеу және беру тәртібі айқындалады. Міне, осылар – оның мәртебесін, жеке тұлғасын растайтын дербес құжаттары болып табылады», – деді ведомство.

Бұрын баса мән бермесе керек, енді жағдайдың қиын екенін сезген мемлекет халықты тегін қызмет етуге жаппай тарту үшін әртүрлі ынталандыру тетіктерін енгізуге ниеттеніп отыр. Мысалы, волонтер болған ай-жылдары еңбек өтілі ретінде еңбек кітапшасына түсіріледі. Ерікті болу тәжірибесі бар жастарға университетке немесе колледжге түсу кезінде басымдық берілмек. Волонтерлердің өмірін мемлекет сақтандыратын болады.

Ерікті болса, жұмыс өтілі толады

Осы салаға қатысты заң қабылданғанда депутаттар еріктілердің есіл еңбегі еңбек кітапшасында көрініс табуы керектігін мәселе етіп көтерді. Алайда бұл бастамада табандамады ма, әлде шенеуніктердің тегеурініне төтеп бере алмады ма, кейін Парламент қабылдаған заңға «жұмыс өтілі» туралы бір сөз енбеді.

«Волонтерлер қызметін еңбек өтілі деп тану тәртібі жоқ. Осыған байланысты еріктілер қызметін жалпы еңбек өтіліне қосу үшін еңбек заңнамасына өзгерістер енгізу ұсынылады. Бұдан бөлек, осы қызметті дамыту мақсатында Еңбек кодексін өзгерту көздеуде: нәтижесінде, волонтер болғысы келетін адамдарға жұмыс беруші оның жұмыс орнын сақтай отырып, ақысы төленбейтін әлеуметтік демалыс беруге тиіс болады», – делінген жаңа заң жобасы тұжырымдамасында.

Мысалы, Арыста жарылыс болғанда, Мақтааралды өзбектің тасқыны басқанда біраз адам ерікті болуға тілек білдірген, тіркелген, дегенмен, кейіннен басшылары жұмыстан босатпайтынын айтып, бас тартқан.

HR-саласының маманы Ренат Каримов бұл бап Парламентте қызу талқылау туғызуы мүмкін дейді.

«Шыны керек, бұл жаңашылдықтың қалай іске асатынын түсінбеймін. Әлдебір компанияда, немесе меморганда қызмет атқаратын жұмыскер волонтер болса, оның орны, жалақысы сақталады, әлеуметтік салығы төленіп, зейнетақы жарнасы аударылады. Егер еріктілік қызметі жұмыс өтіліне қосылса, оның мысалы, өзін-өзі жұмыспен қамтушыларға, фрилансерлерге не көмегі бар? Ертең зейнеткерлікке шыққанда еңбек органдары азаматтардың жинақтаушы зейнетақы қорына қатысу мерзімін басты назарға алады. Ал адам еңбекақысы төленетін жұмыс істемесе, үнемі ерікті болып жүрсе, зейнетақы жарнасы аз болады ғой. Демек, зейнетақысы да ең төменгі деңгейге құлдырайды. Жұмыс өтілінің көптігінен көп пайда жоқ. Оның орнына мемлекет волонтерлер үшін зейнетақы жарнасын аударсын, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына ол үшін жарна аударсын. Сонда жұмыссыз қалса, 42 500 теңге көмек ала алады», – дейді сарапшы.

Еріктіге келген зиянды мемлекет өтемек

«Волонтер қызметі қауіпті, зиянды, оның үстіне қолайсыз өндірістік факторлармен байланысты», – дейді Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі. Мысалы, салалық заңның 6-бабына сәйкес, волонтерлер «орталық және жергілікті атқарушы органдарға төтенше жағдайлардың алдын алуда және олардың зардаптарын жоюда көмек көрсетуге» тиіс.

Салдарынан, сел жүруі, бөген бұзылуы кезінде қызыл суды тоқтатамын деп суға бату, жер сілкінісі болса, қираған ғимарат астында көміліп қалу, ормандағы «тілсіз жаумен» күресуде тірілей жанып кету қаупіне душар болады. Ондай жағдайда бір де бір ведомство жауапкершілік арқаламайды. Жазатайым оқиға болса, жергілікті әкімдік – өз қызметкерлеріне, төтенше қызметтер, Ұлттық ұлан және әскерилер – өз жауынгерлеріне және олардың отбасыларына көмек көрсетеді. Волонтерлер бұлардың ешқайсысының құрамына кірмейді. Ал Еңбек кодексіне сәйкес, қайғылы оқиға бола қалса, жұмыс беруші тек өз жұмыскері алдында ғана материалдық жауапкершілік арқалайды.

Балаеваның министрлігі қолданыстағы ұлттық заңнамада тіпті волонтер өмірін сақтандыру көзделмегенін растады.

Осыған байланысты еріктілерге қатысты жаңа әлеуметтік кепілдік түрін енгізу қарастырылуда: олардың өмірі мен денсаулығына келтірілген зиянды мемлекет өтемек. Сонымен қатар азаматтық-құқықтық жауапкершілікті сақтандыру мәселесі пысықталуда.

Қазақстандықтарды тегін жұмысқа ынталандыру үшін Үкімет өзге де ұсыныстармен Парламентке шықпақ. Мәселен, мемлекеттік қызметке тұру, ұлттық компанияларға жұмысқа орналасу кезінде волонтерлерге басымдық беру ұсынылады.

Қазіргі заң бойынша волонтер болу үшін азамат кәмелет (18) жасқа толуы міндет. Жаңа заң жобасы бұл межені 16 жасқа түсіреді.

Жанат Ардақ

 

АҚШ Қытайға ұйғыр мәселесімен қарсы тұрмақ

Құрама Штаттар Шыңжаңда қамалған 1 миллион мұсылман проблемасын БҰҰ Бас Ассамблеясының сессиясында көтеру жолдарын қарастырып жатыр.

22 Қыркүйек 2019 12:24 4253

АҚШ Қытайға ұйғыр мәселесімен қарсы тұрмақ

Қытайдың әлемдегі айбыны артып келе жатқан шақта Америка Құрама Штаттары оған қарсы тұрудың тағы бір жолын қарастырып жатыр. Ол – Шыңжаңда ұсталған 1 миллион ұйғыр мен өзге де мұсылмандар мәселесін Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының келесі аптада Нью-Йоркте ашылатын сессиясында көтеру. Кейбір дипломаттардың пікірінше, өйтпеске шара жоқ. Себебі, АҚШ-тың ғаламдық институттардағы жетекші рөлі семіп бара жатыр, ал Қытайдың ықпалы өсіп келеді.

АҚШ – БҰҰ бюджетіне ең көп қаржы бөлетін ел. Бірақ, соған қарамастан, президент Дональд Трамп  әлемдік аренадағы көпжақты қатынастардың құндылығына күмән келтіріп, «Ең алдымен Америка» деген саясат пен Құрама Штаттардың тәуелсіздігін қорғауды басты ұранға айналдырып алды.

Трамптың БҰҰ-дағы бірінші елшісі Никки Хейли былтырғы жылдың соңында отставкаға кетті. Ал, оның орнын өткен аптада басқан Келли Крафт сыртқы саясаттағы тәжірибесіздігі мен Қауіпсіздік кеңесіндегі вето құқығына ие ресейлік, қытайлық, франциялық, британдық әріптестерінің қасында осалдығы үшін қазір үлкен сынға ұшырап отыр.

«Қытай БҰҰ-да басымдыққа ие болып, ауқымды кеңістіктерді жаулап, ықпалын бұрынғыдан арттыра түсті. АҚШ болса БҰҰ-ға сын айтумен ерекшеленіп келеді», - дейді өз есімін атаудан бас тартқан еуропалық дипломаттардың бірі «Ассоушиэйтид пресс» агенттігіне берген сұқбатында.

БҰҰ-ның келесі аптада басталатын жоғары деңгейдегі жиналысында Мемлекеттік хатшы Майк Помпео Қытайдың Шыңжаңдағы адамдарды жаппай ұстау саясатын көтеруге қолдау іздейтінін мәлімдеп отыр. Біріккен Ұлттар Ұйымының дерегінше, Шыңжаңда бір миллиондай мұсылман қамалған. Олардың дені – ұйғырлар.

«Ғасыр масқарасы»

Шілдеде Вашингтонда өткен халықаралық конференцияда жасаған мәлімдемесінде Помпео Қытайдың ұйғырларға қатынасын «ғасыр масқарасы» деп атады.

БҰҰ Бас Ассамблеясының сессиясы сейсенбі күні ашылып, оған әлемнің 190-нан астам елінің өкілдері қатысады. Сол жиында Трамп сөз сөйлеп, Қытайдың ұйғырларға байланысты саясатын көтеруі мүмкін.

“Президент халықаралық қауымдастықты адамдарға діни наным-сеніміне қарап, шабуыл жасауға жол бермеуге және барлық конфессиялардың мінәжат ететін орындарына қол сұқпауға шақырады», - дейді Ақ үйдің баспасөз хатшысы Стефани Гришам.

Ресми Бейжің Шыңжаңдағы кешендерді экстремизмді жойып, адамдарды мамандыққа дағдыландыратын «кәсіби оқыту орталықтары» деп сипаттап отыр. Дегенмен, сол лагерлер үшін халықаралық сынға алаңдаған Қытай Бас Ассамблея сессиясы қарсаңында шетелдік елшілермен кездесу өткізген. «Ассоушиэйтид пресстің» хабарлауынша, мұны бейжіңдік төрт дипломат айтты.

Трамп әкімшілігінің жоғары лауазымды өкілдерінің сөзінше, бас дипломат Помпео мен вице-президент Майк Пенс те Қытайдың ұйғырларға қатынасын БҰҰ Бас Ассамблеясы аясындағы кездесулерде көтеруі мүмкін.

Қытай сыртқы істер министрлігінің баспасөз хатшысы Гэн Шуанның мәлімдеуінше, Бас Ассамблея өзге елдердің ішкі істеріне қатысты «мағынасыз сөз» айтатын жер емес. «Бұл көптің қолдауын табатын жайт емес, олардың жоспары сәтсіздікке ұшырайды», - дейді көрші елдің дипломатиялық ведомоствосының ресми өкілі.

Қытай мен АҚШ сауда келіссөздерін қазан айында қайта жалғастыруға бекініп отыр. Бірақ, көптеген сарапшылардың пікірінше, онда тараптардың сенімді уағдаластыққа қол жеткізуі екіталай. Тіпті екі жақ экономикалық майдандағы шиеленісті айтарлықтай жеңілдете алмауы мүмкін.

Қытайдың БҰҰ-дағы елшісі Чжан Цзюнь өткен айда осы қызметіне кірісіп жатып, репортерлер алдында мәлімдегендей, Бейжің Біріккен Ұлттар Ұйымының өзге мүше-елдерімен ынтымақтасуға ниетті, бірақ Қытай Шыңжаңға, Тибетке, Гонконгке қатысты ішкі істерге басқа мемлекеттердің араласуына жол бермек емес.

Сонымен қатар, өткен аптада ресми Бейжің АҚШ үкіметін Шыңжаңдағы жағдай үшін Қытайға қысымды күшейтуге шақыратын заңды қатаң айыптады. «Бұл құжат Қытайдың ішкі істеріне өрескел араласуды білдіреді және де ол халқымызды тіпті ашындырады», - дейді осы елдің сыртқы істер министрлігі жақында таратқан мәлімдемесінде.

Арыс Әділбекұлы