/img/tv1.svg
RU KZ
РТС 1 099,76 FTSE 100 5 704,45
KASE 2 214,78 DOW J 22 658,48
Hang Seng 24 013,39 Мыс 5 004,51
Еліміздегі 14 банк тексеріліп жатыр

Еліміздегі 14 банк тексеріліп жатыр

Үкімет ірі банктерді қолдауға ең кемі 1 млрд доллар жұмсамақ. 

10 Желтоқсан 2019 13:24 6761

Еліміздегі 14 банк тексеріліп жатыр

Автор:

Жанат Ардақ

Ұлттық банк тексеруі аяқталған соң, банктер мемлекеттен ақша сұрай алады.

Қазақстанның қаржы секторына қатысты мәліметті шетелдік Reuters агенттігі хабарлады. Оның дерегінше, Ұлттық банк қолға алған «активтердің сапасын бағалау» (AQR немесе asset quality review) барысында жетекші 4 банктің қосымша капиталға мұқтаж екені анықталуда.  Сондықтан Үкімет оларға 1 млрд доллардан артық көмек қаржы ұсынуға ниетті.

«Соңғы 3 жыл ішінде мұнайға бай осы орталықазиялық елдің билігі 13 млрд доллар шығын шығарды, алайда бәрібір банк жүйесін сауықтыра алмады. Қазақстандық банктер жылжымайтын мүлік бағасының құлдырауы және теңгенің девальвациялануы кесірінен туындаған жаман кредиттердің көптігінен зардап шегуде», – деп жазады Reuters.

Оның ақпаратынша, бұл Үкіметтің банктерге қосымша қарыз беруін талап етуі мүмкін. Reuters агенттігі сарапшыларға жүгіне отырып, банктерге осынша көп қаржы құйылса, бұл ұлттық валютаға қысым көрсетуі ықтимал екенін айтады. Демек теңгенің құнсыздану үрдісі үдеуі ғажап емес.

2019 жылғы тамыз айында басталған AQR тексерулері еліміздегі аса ірі 14 банкте жүріп жатыр. Олардың арасында Халық банк, Сбербанктің қазақстандық филиалы, Kaspi, Forte, БанкЦентрКредит, АТФ, Еуразиялық банк, Jýsan Bank, Bank RBK, Альфа-Банк, Altyn Bank, Нұрбанк, Хоум Кредит және ВТБ бар.

Ел тарихында кең ауқымда алғаш іске асырылып жатқан науқанның дұрыстығын және тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін Ұлттық банк халықаралық кеңесшіні – Oliver Wyman консалтинг компаниясын жалдады. Тексерулер желтоқсан айының соңына қарай аяқталуға тиіс.

«Осы процеске тартылған үш банкир алдын ала мәліметтер бойынша кем дегенде 4 банкке қосымша капитал қажет болатынын мәлім етті. Ол қаражат үмітсіз кредиттерді есептен шығару үшін керек. Олар сондай-ақ билік 4 банкке қаржылық қолдау көрсетуге дайын екенін хабарлады. Бірақ бұл көмектің шарттары әзірге келісілген жоқ. Нақты қандай банктерге жәрдем жасалатыны белгісіз», – дейді Reuters.

Өз кезегінде Ұлттық банк басшысы Ерболат Досаев AQR қорытындыларынан үзінді желтоқсан айының соңында жария етілетінін растады. Тексерістер кесте бойынша жалғасуда.

«Ары қарай ең маңызды жұмыс бөлігі басталады. Біз AQR ұсынымдарын қаңтар-ақпан айларында орындауға кірісеміз. Нақтылай кетсек, ақпан айында активінің сапасын бағалаудан өткен әрбір банкпен бірге жеке даму жоспарының ақырғы нұсқасына қол қоямыз. Ол құжаттарда банкті сауықтыру үшін алдағы 2-3 жылда атқарылатын шаралар қамтылады. AQR-дің өзі қаржы институттарымен арамыздағы қарым-қатынастарды жақсартуға септігін тигізді. Жағдай өзгеруде», – деді Ерболат Досаев.

Ол қазір нарықтың 87%-ын иеленіп отырған 14 банкте қандай проблема бар және ары қарай не істеу керектігіне қатысты нақты көзқарас қалыптасқанын айтты.

Ұлттық банк төрағасы нақты цифрларды AQR аяқталғасын жария ететінін жеткізді.

Осының алдында қаржылық реттеушінің басшысы келесі жылы қаржы секторына көмек бағдарламасын іске қосу жоспарланып отырғанын мәлімдеген болатын. Ол бағдарлама бүкіл банк жүйесіне таралмақ.

Кейбір деректер бойынша комбанктерге көмектің жаңа пакеті 1 триллион теңге немесе 2,6 млрд долларды құрауы мүмкін. Бірақ оның құны одан да жоғары болады деген болжамдар бар.

Moody’s халықаралық рейтинг агенттігінің байламынша, Қазақстанның банк жүйесі 400-ден 600 млрд теңгеге дейін резерв тапшылығын тартуда. 

Ал қазақстандық бизнес қауымдастығы мен экономистер банктерге мемлекеттің қаржы құя беретініне наразы және бірінші кезекте, кәсіпкерлерге көңіл бөлу қажеттігіне назар аудартады. Әйтпесе, банктер мемлекеттен көмек алғанымен, кәсіпкерге несиені арзандатып жатқан жоқ. Оның үстіне алдағы үш жылдық бюджетте отандық бизнесті қолдауға және субсидиялауға қаражат азайтылған.

Eximar форсайт-агенттігінің директоры Айман Тұрысхан Ұлттық банктің базалық мөлшерлемені тым жоғары деңгейде – 9,25% мөлшерінде ұстап отырғанына қынжылыс білдіреді.

«Өйткені соның кесірінен, банктер бизнеске кредитті 16% және одан жоғары мөлшерлемемен береді. Микробизнес үшін несие 24-36%-ға дейін жетеді. Ал заң бойынша 56%-ға дейін көтеруге рұқсат. Бұл енді масқара. Сіз кәсіпкер болсаңыз және кредит алғыңыз келсе, 16%-дан арзанынан төмен алмайсыз. Себебі мемлекет арзан несиені тікелей кәсіпкерге емес, банктерге береді. Мысалы, агросекторда ауыл шаруашылығын қолдауға жыл сайын бөлінетін 160 млрд теңге қаражаттың 47%-ы толығымен банктің пайыздық мөлшерлемесін өтеуге кетеді. Ол миллиардтарды небәрі үш банк – Halyk Bank, ForteBank және Банк ЦентрКредит алады», – дейді Айман Тұрысхан.

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Базалық пайыздық мөлшерлеме мемлекетті шығынға ұшыратпау үшін төмендетілді – Мақсат Халық

Ұлттық банк шағын және орта бизнеске арзан пайызбен несие алуға мүмкіндік берді. 

07 Сәуір 2020 17:28 525

Базалық пайыздық мөлшерлеме мемлекетті шығынға ұшыратпау үшін төмендетілді – Мақсат Халық

Қай елдің болмасын базалық пайыздық мөлшерлемесі валютасының құнына тікелей байланысты. Базалық пайыздық мөлшерлеме неғұрлым жоғары болса, ұлттық валюта құнды, керісінше жағдайда құнсыз болады. 10 наурызда теңгенің базалық мөлшерлемесін 9,25% -дан 12% -ға өсірген кезде Ұлттық банк осындай уәж айтты. Арада 1 ай уақыт өтпей жатып қаржы реттеушісі базалық пайыздық мөлшерлемені 9,5% -ға төмендетті. Неге бұлай болғанын халық та, бизнес те түсінбей қалды. Мәселенің ақ-қарасын анықтау мақсатында біз GSB UIB бизнесті талдау орталығының сарапшысы, экономист Мақсат Халықпен сұхбаттастық.  

«Дағдарыс кезінде, кризис орын алып жатқан кезде базалық пайыздық мөлшерлемені несиенің пайызын азайту үшін төмендетеді. Бұл өз кезегінде іскерлік ортаға төмен пайызбен несие алуға мүмкіндік береді. Осылайша бизнес таба алмай тұрған ақшасының орнына несие алып, белгілі бір шығындарын ретке келтіреді я болмаса өндірісін кеңейтеді. Бұл қадам экономикалық өсімге қол жеткізу үшін қажет. Біздің елде теңгенің құнын арттыру мақсатында базалық пайыздық мөлшерлеме бірден 2,75% - ға  ұлғайтылды. Бұл – үлкен өсім. Базалық пайыздық мөлшерлеме көтеріле салысымен депозиттің пайызы артты. Сол-ақ екен ел азаматтары теңгемен депозит аша бастады», – деді экономист.

Сарапшының сөзінше, Ұлттық банк базалық пайыздық мөлшерлемені жоғарылату арқылы инфляция мен девальвацияның қарқынын баяулатты, бірақ бұл шешім екінші деңгейлі банктердің несиенің пайызын өсіруіне негіз болды.

«Экономикада екінші деңгейлі банктердің шағын және орта бизнеске несие беру тереңдігі деген ұғым бар. Бұл көрсеткіш бізде өте төмен. Ұлттық банк бекіткен базалық пайыздық мөлшерлеме 9,25% болған кездің өзінде кәсіпкерлер несие алуға қатты құлшынған жоқ. Себебі екінші деңгейлі банктердің қарыздың үстінен қосатын сыйақы мөлшеремесі тым жоғары болды. Базалық пайыздық мөлшерлемені өсірген кезде экономистер Ұлттық банкті сынады.Олар шағын және бизнес өкілдеріне осыған дейін қымбат пайызбен берілген несиенің сыйақы мөлшерлемесі ғарыштық деңгейге көтерілетінін, кәсіпкерлерге несие рәсімдеу арман болуы мүмкін екенін алға тартты», – деді Мақсат Халық.

Спикердің сөзінше, Ұлттық банк қымбат ақшаның зиянын іскерлік белсенділікке тигізіп отыра алмады. Сәйкесінше бұған дейінгі шешімін өзгертіп, базалық пайыздық мөлшерлемені қайта төмендетті.

«Өздеріңіз білетіндей, мемлекет дағдарыстан шығару үшін шағын және орта бизнеске 1 трлн теңге бөлді. Бұл ақша бизнес субъектілеріне екінші деңгейлі банктер арқылы үлестіріледі. Базалық пайыздық мөлшерлеме мемлекетті шығынға ұшыратпау үшін төмендетілді. Биылғы  инфляциялық дәліз  9-11% аралығында.Орташа алғанда 10%. Ұлттық банктің базалық пайыздық мөлшерлемені 9,5% -ға төмендетуі дұрыс шешім»,– деді GSB UIB бизнесті талдау орталығының сарапшысы.

Мақсат Халықтың мәлімдеуінше, АҚШ-тың федералдық резервтер жүйесі бекітетін доллардың кілтті пайыздық мөлшерлемесі мен Қазақстанның Ұлттық банкі бекітетін базалық пайыздық мөлшерлеме бір ұғым. Айырмашылық атауында ғана.

«АҚШ өткен жылдары доллардың кілтті пайыздық мөлшерлемесін 3%-ға дейін көтерді. Сол кезде доллар қатты күшейіп, басқа елдердің валютасына қатысты құны өсті. Жалпы, әлем елдерінің басым бөлігі базалық пайыздық мөлшерлемені төмендетуге тырысады. Себебі ол сол елдің валютасының құнын әлсіретеді. Бұл не үшін қажет. Қай елдің валютасының құны неғұлым әлсіз болса, сол елдің тауары басқа елдермен салыстырғанда соғұрлым бәсекеге қабілетті болады. Осыдан шығар, соңғы жылдары Жапония да жеңілдетілген ақша-несие саясатына жүгіне бастады. Еуропа елдері де еуроның кілтті пайыздық мөлшерлемесін 0% деңгейінде ұстауға көшті.

Бұл АҚШ президенті Дональд Трампқа ұнамады. Себебі еуропа тауарының өтімділігі артып, АҚШ-та өндірілген тауардың бәсекеге қабілеттілігі азайды.

Қазір АҚШ  доллардың кілтті пайыздық мөлшерлемесін 0% деңгейінде ұстап отыр. Осы арқылы экономикалық жағдайын дұрыстамақшы», – деді экономист.

Оның айтуынша, Ұлттық банк теңге бағамына екі тәсіл арқылы ықпал ете алады. Біріншісі базалық пайыздық мөлшерлемені төмендету арқылы теңгенің құны төмендету немесе арттыру арқылы жоғарылату. Екіншісі, интервенция.

«Алтын-валюталық резерв қорынан интервенция бөлу арқылы теңгеге құн береді немесе құнын төмендетеді. Ұлттық банк базалық пайыздық мөлшерлемені 12% -ға көтерген кезде экономистер бұл долларды 400 теңге шамасында ұстап тұрудың амалы деп ойлады. Бірақ алтын-валюталық резерв қорынан көп интервенция жасалған жоқ. Ресей рубль құнсызданды. Теңгенің рубль алдындағы құны артты. Бұл біз үшін тиімсіз болды. Өйткені теңгенің құны рубльден жоғары болса, онда біздің тауарымыздың Ресей тауарларының алдындағы бәсекеге қабілеттілігі түсіп кетеді. Еуразиялық экономикалық одақ аясында Ресейден онсызда жеңіліп отырғанымызды ескерген Ұлттық банк амалдың жоқтығынан теңгені тағы да еркін айналымға жібере салды. Қаржы реттеушісі базалық пайыздық мөлшерлемені төмендету арқылы шағын және орта бизнеске ақша айналымын ұлғайтуға мүмкіндік берді. Қазіргі жағдайда бұл өте дұрыс шешім, – деді GSB UIB бизнесті талдау орталығының сарапшысы, экономист Мақсат Халық.  

Абылай Бейбарыс

Ұлттық банкке монетарлық саясатты қайта қарау қажет

Әлем елдері базалық мөлшерлемені азайтып жатыр. 

22 Наурыз 2020 14:17 929

Ұлттық банкке монетарлық саясатты қайта қарау қажет

Фото: Серікжан Қобыланбаев

Әлемдік мұнай бағасының күрт төмендеуі мен коронавирус пандемиясы және теңгенің құнсыздануы қазақстандықтарға экономикалық дағдарыстың салқынын сездірді. Президенттің пәрменімен дағдарысқа қарсы жоспар әзірлеу үшін жедел штаб құрылып, үкімет нақты әрекетке көшсе де, көпшіліктің көкейінен жағдай қалай болар екен деген сұрақ кетпей қойды.

Қазір ел экономикасына инфляция деңгейінің ары қарай өсуі, бизнес-сектордың зардап шегуі, бюджетке түсетін салықтық азаюы, халықтың міндетті төлем жасау және несие өтеу қабілетін жоғалтуы сынды қауіп төніп тұр. Осының алдын алу үшін үкімет «Қарапайым заттар экономикасы»,  «Бизнестің жол картасы - 2025» бағдарламалары бойынша бизнес субъектілеріне 1 трлн теңге несие беретін болды. Ірі сауда орталықтары,  кинотеатрлар мен театрлар, көрмелер мен спорт нысандары бір жыл мүлік салығынан босатылды. Заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлерге бір тоқсан өсім салынбайтын болды және 3-тоқсанда салық төлеу уақыты ұзартылды. Бұған қоса үкімет «Жұмыспен қамтудың жол картасы» бағдарламасы аясында құны 300 млрд долларды құрайтын жобаға ел азаматтарын тарту сонымен қатар екінші деңгейлі банктерге төтенше жағдай кезінде және одан кейін несие бойынша төлеу мерзімі 90 күннен асқан борышкерлерге айыппұл мен өсімпұл есептеуге тыйым салды.

Ұлттық банк 10 наурызда ақша құнын басқару механизміне өзгеріс енгізіп, базалық мөлшерлемені 9,25%-дан 12%-ға көтерді. Сәйкесінше екінші деңгейлі банктер несиенің пайызын ұлғайтты. Бұл несиеге қолжетімділікті қысқартты. Болашақта қолданыстағы ақша массасы азаяды. Ұлттық банк дәл осы шешім дұрыс деп санайды. Ал экономист Қасымхан Қаппаров қаржы реттеушісі бұл қадамға амалсыздан барды деп отыр.

«Бүгінге дейін қате жүргізілген монетарлық саясаттың салдарынан Ұлттық банк базалық мөлшерлемені төмендете алмады. Әлем елдері базалық мөлшерлемені азайтып, іскерлік белсенділікті арттыру үшін жанталасып жатқанда, Қазақстанның қаржы реттеушісі инфляция деңгейін ұстап тұру үшін базалық мөлшерлемені төмендетуге мәжбүр болды. Тұтыну себетінде импорттың үлесі басым екенін ескерсек, базалық мөлшерлемені төмендету арқылы инфляция деңгейін тежеу мүмкін емес», – деді ол.

Сарапшының сөзінше, инфляциялық таргет ақша массасын азайтады. Салдарынан ақша қымбаттап, экономикаға қысым жасалады. Ұлттық банк базалық мөлшерлемені көтеру арқылы ақша массасын басқарғысы келеді. Несиенің пайызы көп болғандықтан, оған сұраныс азаяды деп үміттенеді. Бұл ретте олар шағын және орта бизнес өкілдері қымбат пайызбен алған несиенің үстеме ақысын тауар құнына қосып, қарапайым халықтан өндіріп алуға тырысатынын ескермейді.

«Ұлттық банктің базалық мөлшерлемені көтеруіне экономикамыздың шикізатқа тәуелділігі себеп болды. Қазіргі жағдай монетарлық саясатты түбегейлі қайта қарауды талап етеді. Шикізатқа тәуелділіктен құтылмасақ, кез келген экономикалық ауытқушылықты ауыр қабылдайтын және оны қиын өткеретін боламыз», – деді Қасымхан Қаппаров.

Экономистің айтуынша, үкіметтің бағаны бақылауда ұстауы тиімді тәсіл емес.

«Әлеуметтік маңызы бар заттар мен тауарлардың бағасын әкімшілік шаралар арқылы күштеп ұстап тұру сатушыларды тығырыққа тірейді. Себебі олар тауарды өзіндік құнынан төмен бағаға сата алмайды», – деді Қасымхан Қаппаров.

Абылай Бейбарыс

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: