Еттен бас тарту ғаламдық жылымықты тежейді

Еттен бас тарту ғаламдық жылымықты тежейді

БҰҰ ғаламдық жылымықты тоқтатудың бірнеше жолын айтты. 

08 Тамыз 2019 17:34 655

Еттен бас тарту ғаламдық жылымықты тежейді

Автор:

Табиғат Нұрболат

Егер адамдар ет өнімдерін тұтынуды азайтса, жер өңдеуде химикатты азырақ қолданса және орманды қорғаса, ғаламдық жылымықтың алдын алуға болады. БҰҰ-ның климатқа қатысты өткізген соңғы зерттеуінде осылай делінген.

Зерттеушілердің айтуынша, адамдар мал шаруашылығы үшін шамадан тыс көп жер қолданады. Ол жерлерді егін шаруашылығында қолданса, қоршаған ортаға келетін зиян азаяды. Сәйкесінше, әлемдегі ашаршылық деңгейі де едәуір қысқарады. 

«Ауыл шаруашылығын жүргізу жүйесін өзгерту – бұл негізгі фактор. Ал күнделікті рациондағы ет мөлшерін азайту арқылы өсімдіктер мен орманды қорғауға керек жердің ауданы ұлғайтуға болады», - дейді Эксетер университетінің зерттеушісі Рейс Тирадо. Дерек бойынша, жыл сайын өндірілетін азық-түліктің 25-30 пайызы желінбейді, ал 821 миллион адам ашаршылықты бастан кешіріп отыр.

Орманды сақтап қалу – адамзаттың негізгі міндеттерінің бірі. Ағаштарды шабу, жерлерді жайылымға айналдыру мен пальма майын өндіру климатқа кері әсерін тигізеді. Өйткені пальма өндірісінен қоршаған ортаға тиер зиян орасан. 

БҰҰ баяндамасында су тапшылығының кесірінен қуаң өңірлердегі егін азая бастайтыны жазылған. Бұл өз кезегінде адамдардың басқа елге қоныс аударуына әкеліп соғып, азық-түлік бағасы қымбаттауы мүмкін. 

Сонымен қатар ең зиянды парниктік газдардың бірі метан мөлшерінің жартысына жуығы ірі қара мал мен күріш өсірудің нәтижесінен пайда болып отыр. 

Ал орман ағаштарын шабу ауадағы көмір қышқыл газы концентрациясының жоғарылауына әкеліп соғады. Ауыл шаруашылығының өркендеуінің кемшін тұсы – жер эрозиясы мен топырақ құрамындағы органикалық заттардың азаюы. Ғалымдардың болжамынша, ғаламдық жылымықтың салдарынан жауын-шашын, су тасқыны, қуаңшылық белең алып, мұхит суының деңгейі мен температура өседі. Бұл факторлардың жер экожүйесіне кері әсер ететіні сөзсіз. 

Осы жылдың өзінде шілде айының температурасы өнеркәсіпке дейінгі деңгеймен салыстырғанда Цельсия бойынша 1,2 градусқа көтерілді. Егер бұл көрсеткіш 1,5 градусқа жетсе, әлемде климаттық тұрақсыздық орнайды.

Автомобильдер, зауыттар мен электр станциялары шығатын зиянды қалдықтарды азайту арқылы температураның өсуін тежеу мүмкін емес. Ол үшін ет тұтынуды және тамақ қалдықтарын азайту қажет. 

Табиғат Нұрболат

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Қазақстанда жер беруге 5 жылдық тыйым енгізіледі

Жер телімдерін иеленіп, пайдаланбайтын латифундистермен күрес күшейеді. 

14 Ақпан 2020 14:49 7386

Қазақстанда жер беруге 5 жылдық тыйым енгізіледі

Бұған дейін жерді әкімдіктер жанындағы жер қатынастары басқармалары таратып келген. Енді ел басшылығы жерді пайдалану мен қорғауды бақылау функцияларын Үкіметке алып қою туралы шешім қабылдады. Бұл өкілеттік жер ресурстарын басқару жөніндегі орталық уәкілетті органға тапсырылады. Осы мақсатта болашақта тіпті жеке агенттік құрылуы да мүмкін. Мысалы, 2005-2013 жылдары елімізде Жер ресурстарын басқару агенттігі қызмет атқарғаны мәлім. Әзірге функциялар Ауыл шаруашылығы министрлігіне беріледі.

Әкімдердің жерге қатысты қарекеті орталық биліктің көңілінен шықпай тұр. Егер оқиғаның өрбуін осы бетімен жібере берсе, 2016 жылғы жерге қатысты наразылық шаралары қайта туындауы ықтимал.

Бас прокуратураның Премьер-министр Кеңсесіне жолдаған ақпаратына жүгінсек, жерге қатысты 35 мың 403 бұзушылық әшкереленді. Прокуратура пайдаланылмайтын 9,6 млн гектар ауыл шаруашылығы жерін тапқан. Оның қожайындары жерді не өзі іске жаратпайды, не басқа аграршыға бермейді. Нағыз «шөп қорыған иттің» кебі.

Алайда осы іске тікелей жауапты әкімдіктер ел басшылығын мүлдем басқа ақпаратпен «қоректендіріп» келген. Облыстар мен қалалардың жауапты органдарының дерегінше, 2019 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша елімізде жалпы алғанда, небәрі 2,2 млн гектар ауыл шаруашылығы жерінің пайдаланылмайтыны анықталыпты.

Коммерциялық мақсаттағы жер учаскелері бойынша ұқсас жағдай қалыптасуда. Бас прокуратура 39,7 мың гектар жер мақсатына жұмсалмай бос жатқанын айтса, әкімдіктер ондай жер көлемі бар-жоғы 16,8 мың гектар деп отыр. Бірақ шынында, бір ғана елорданың өзінде бес жүзге жуық жер телімі сыртынан қоршалғанымен, ішінде құрылыс жұмыстары басталмай жатқаны белгілі.

Бас прокуратура пайдаланылмайтын жерлердің көлемі жыл сайын ұлғайып келе жатқанын айтып, дабыл қақты. Ал жергілікті биліктің есебіне сенсек, «ондай жерлерді анықтау және алып қою жұмыстары тиісті деңгейде жүргізілуде» және «пайдаланылмайтын жерлердің көлемі керісінше, жыл сайын азаюда».

Биліктің қос құрылымы осылай бір-бірінің мәліметін жоққа шығарумен шұғылдануда. Осыған орай Нұр-Сұлтаннан жіберілген тексерушілер әкімдердің көркем есептері қалай пайда болатынын білді. Осыдан төрт жыл бұрынғы жерге қатысты шерулер басылғасын, жергілікті әкімқаралар жағасы жайлауда күйіне қайта түссе керек, бақылауды босаңсытқан.  Мәселен, 2013 жылдың көрсеткіштерімен салыстырғанда 2019 жылы жерді пайдалану мен қорғау саласында әкімдіктер жүргізген тексерулер саны 2,6 есеге азайып кетіпті. Анықталған жөнсіздіктерді жою, яғни нәтиже 4,5 есеге төмендеді. Жер алғандарды іріктеп тексеру де қысқартылған. Ол тек 4 облыста ғана жүргізіліпті. Бұл, әрине, үлкен жөнсіздік. Өйткені жер дауына орай көшеге шыққан халыққа билік енді жер мықты бақылауда болатынына уәде еткен болатын.

Бірақ қазірге дейін көптеген ауданда ауыл шаруашылығы жерлерін пайдалану мен қорғауға мемлекеттік бақылауды жүзеге асыратын тиісті мамандар штатқа қабылданбапты.

Ал жер мәселелеріне қатысты шағым көлемі еселеп артуда: 2018 жылы АШМ-ге 1613 шағым түссе, 2019 жылы бұл көрсеткіш 3614- ке жетті.

«Ел Президентінің 2014 жылғы 25 тамыздағы жарлығымен жерді пайдалануды бақылау және қорғау функциялары жергілікті атқарушы органдарға берілген еді. Бүгінде сол қадам тиімсіз болғанын тәжірибе көрсетті. Осы мәселе Парламент депутаттарының, «Атамекен» палатасының қатысуымен өткен Жоғарғы сот жанындағы жұмыс тобында көтерілді. Осыған байланысты Жоғарғы сот 2019 жылғы 27 мамырда Үкімет басшысының орынбасары атына хат жазып, онда жер заңнамасына өзгерістер енгізуді, аталған функцияларды әкімдіктерден алып, орталық уәкілетті органға беруді ұсынды», – деп түсіндіреді АШМ.

Бұдан бөлек, 2019 жылғы шілдеде Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевқа хатында Бас прокуратура да дәл осындай ұсыныспен шықты.

Әкімдер үмітті ақтамады. Өкілеттікті олардан орталыққа кері қайтару биыл қабылдануға тиіс «ҚР кейбір заңнамалық актілеріне жерді пайдалану мен қорғауды мемлекеттік бақылауды жетілдіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» жаңа заң жобасы арқылы жүзеге аспақ.

Салаға қатысты басқа да жаңалықтар сонда көзделген. Мысалға, пайдаланылмайтын ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге салынатын салықтың базалық ставкасы 20 есеге дейін ұлғайтылады.

Президент Қ.Тоқаевтың жарлығымен 2020 жылғы 1 қаңтардан 2023 жылғы 1 қаңтарға дейін шағын кәсіпкерлік нысандарын тексеруге және профилактикалық бақылау мен қадағалауды барып жүргізуге тыйым салынды. Құрылыс компанияларының кейбірі жұмысшыларын аутстаффингке беріп, өздері шағын кәсіпкерлік ретінде тіркелген. Демек, олардың қоршалған жерін барып тексеруге болмайды. Бұл тығырықтан спутник құтқармақ. Заң жобасына сәйкес, әкімдіктер мен бақылаушы органдар енді ешқайда бармай, ғарышта жүрген Жерді қашықтықтан зондтау жер серігінің түсірілімдері негізінде-ақ пайдаланылмаған жерге қатысты жалдау шартын бұзып, кері тартып алатын болады.

Жерлерін мемлекет алып қойған кәсіпкерлер мен құрылыс компанияларына қатысты өзіндік бір мораторий енгізіледі. Оларға бес жыл бойы ешқандай жер берілмейді. Бұл жер пайдаланушылардың жауапкершілігін арттыру үшін жасалып отыр. Осы мақсатта «жер учаскелері мәжбүрлеп алып қойылған тұлғалардың тізілім-реестрі» кеңейтіледі. Ол «қара тізімге» жер учаскелерін жалдау шарттары бұзылған тұлғалар да қосылады және 5 жыл бойы сонда тұрады. Нәтижесінде, тізілімдегі жеке және заңды тұлғаларға осы 5 жыл ішінде жер учаскелерін беруге тыйым салынады.

Жерді бақылау және қорғау функцияларымен бірге әкімдіктерден АШМ-ге 280 штаттық бірлік те қоса беріледі. Бұл министрлік өз құрылымына және аумақтық бөлімшелеріне сонша маманды жұмысқа алу үшін керек. Осы шара 2020 жылғы сәуірге жоспарланып отыр.

Министрліктің мәліметінше, жерді қорғауға жауапты 280 маманның жалақысына 2020-2022 жылдары 3 миллиард 457,3 миллион теңге қажет болады. Яғни, бір жылда 1 млрд 152,4 млн теңге жұмсалады.

Жанат Ардақ

АҚШ Қытайға ұйғыр мәселесімен қарсы тұрмақ

Құрама Штаттар Шыңжаңда қамалған 1 миллион мұсылман проблемасын БҰҰ Бас Ассамблеясының сессиясында көтеру жолдарын қарастырып жатыр.

22 Қыркүйек 2019 12:24 4100

АҚШ Қытайға ұйғыр мәселесімен қарсы тұрмақ

Қытайдың әлемдегі айбыны артып келе жатқан шақта Америка Құрама Штаттары оған қарсы тұрудың тағы бір жолын қарастырып жатыр. Ол – Шыңжаңда ұсталған 1 миллион ұйғыр мен өзге де мұсылмандар мәселесін Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының келесі аптада Нью-Йоркте ашылатын сессиясында көтеру. Кейбір дипломаттардың пікірінше, өйтпеске шара жоқ. Себебі, АҚШ-тың ғаламдық институттардағы жетекші рөлі семіп бара жатыр, ал Қытайдың ықпалы өсіп келеді.

АҚШ – БҰҰ бюджетіне ең көп қаржы бөлетін ел. Бірақ, соған қарамастан, президент Дональд Трамп  әлемдік аренадағы көпжақты қатынастардың құндылығына күмән келтіріп, «Ең алдымен Америка» деген саясат пен Құрама Штаттардың тәуелсіздігін қорғауды басты ұранға айналдырып алды.

Трамптың БҰҰ-дағы бірінші елшісі Никки Хейли былтырғы жылдың соңында отставкаға кетті. Ал, оның орнын өткен аптада басқан Келли Крафт сыртқы саясаттағы тәжірибесіздігі мен Қауіпсіздік кеңесіндегі вето құқығына ие ресейлік, қытайлық, франциялық, британдық әріптестерінің қасында осалдығы үшін қазір үлкен сынға ұшырап отыр.

«Қытай БҰҰ-да басымдыққа ие болып, ауқымды кеңістіктерді жаулап, ықпалын бұрынғыдан арттыра түсті. АҚШ болса БҰҰ-ға сын айтумен ерекшеленіп келеді», - дейді өз есімін атаудан бас тартқан еуропалық дипломаттардың бірі «Ассоушиэйтид пресс» агенттігіне берген сұқбатында.

БҰҰ-ның келесі аптада басталатын жоғары деңгейдегі жиналысында Мемлекеттік хатшы Майк Помпео Қытайдың Шыңжаңдағы адамдарды жаппай ұстау саясатын көтеруге қолдау іздейтінін мәлімдеп отыр. Біріккен Ұлттар Ұйымының дерегінше, Шыңжаңда бір миллиондай мұсылман қамалған. Олардың дені – ұйғырлар.

«Ғасыр масқарасы»

Шілдеде Вашингтонда өткен халықаралық конференцияда жасаған мәлімдемесінде Помпео Қытайдың ұйғырларға қатынасын «ғасыр масқарасы» деп атады.

БҰҰ Бас Ассамблеясының сессиясы сейсенбі күні ашылып, оған әлемнің 190-нан астам елінің өкілдері қатысады. Сол жиында Трамп сөз сөйлеп, Қытайдың ұйғырларға байланысты саясатын көтеруі мүмкін.

“Президент халықаралық қауымдастықты адамдарға діни наным-сеніміне қарап, шабуыл жасауға жол бермеуге және барлық конфессиялардың мінәжат ететін орындарына қол сұқпауға шақырады», - дейді Ақ үйдің баспасөз хатшысы Стефани Гришам.

Ресми Бейжің Шыңжаңдағы кешендерді экстремизмді жойып, адамдарды мамандыққа дағдыландыратын «кәсіби оқыту орталықтары» деп сипаттап отыр. Дегенмен, сол лагерлер үшін халықаралық сынға алаңдаған Қытай Бас Ассамблея сессиясы қарсаңында шетелдік елшілермен кездесу өткізген. «Ассоушиэйтид пресстің» хабарлауынша, мұны бейжіңдік төрт дипломат айтты.

Трамп әкімшілігінің жоғары лауазымды өкілдерінің сөзінше, бас дипломат Помпео мен вице-президент Майк Пенс те Қытайдың ұйғырларға қатынасын БҰҰ Бас Ассамблеясы аясындағы кездесулерде көтеруі мүмкін.

Қытай сыртқы істер министрлігінің баспасөз хатшысы Гэн Шуанның мәлімдеуінше, Бас Ассамблея өзге елдердің ішкі істеріне қатысты «мағынасыз сөз» айтатын жер емес. «Бұл көптің қолдауын табатын жайт емес, олардың жоспары сәтсіздікке ұшырайды», - дейді көрші елдің дипломатиялық ведомоствосының ресми өкілі.

Қытай мен АҚШ сауда келіссөздерін қазан айында қайта жалғастыруға бекініп отыр. Бірақ, көптеген сарапшылардың пікірінше, онда тараптардың сенімді уағдаластыққа қол жеткізуі екіталай. Тіпті екі жақ экономикалық майдандағы шиеленісті айтарлықтай жеңілдете алмауы мүмкін.

Қытайдың БҰҰ-дағы елшісі Чжан Цзюнь өткен айда осы қызметіне кірісіп жатып, репортерлер алдында мәлімдегендей, Бейжің Біріккен Ұлттар Ұйымының өзге мүше-елдерімен ынтымақтасуға ниетті, бірақ Қытай Шыңжаңға, Тибетке, Гонконгке қатысты ішкі істерге басқа мемлекеттердің араласуына жол бермек емес.

Сонымен қатар, өткен аптада ресми Бейжің АҚШ үкіметін Шыңжаңдағы жағдай үшін Қытайға қысымды күшейтуге шақыратын заңды қатаң айыптады. «Бұл құжат Қытайдың ішкі істеріне өрескел араласуды білдіреді және де ол халқымызды тіпті ашындырады», - дейді осы елдің сыртқы істер министрлігі жақында таратқан мәлімдемесінде.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: