/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 376,04 Brent 36,55
Қазақстанда жер беруге 5 жылдық тыйым енгізіледі

Қазақстанда жер беруге 5 жылдық тыйым енгізіледі

Жер телімдерін иеленіп, пайдаланбайтын латифундистермен күрес күшейеді. 

14:49 14 Ақпан 2020 7918

Қазақстанда жер беруге 5 жылдық тыйым енгізіледі

Автор:

Жанат Ардақ

Бұған дейін жерді әкімдіктер жанындағы жер қатынастары басқармалары таратып келген. Енді ел басшылығы жерді пайдалану мен қорғауды бақылау функцияларын Үкіметке алып қою туралы шешім қабылдады. Бұл өкілеттік жер ресурстарын басқару жөніндегі орталық уәкілетті органға тапсырылады. Осы мақсатта болашақта тіпті жеке агенттік құрылуы да мүмкін. Мысалы, 2005-2013 жылдары елімізде Жер ресурстарын басқару агенттігі қызмет атқарғаны мәлім. Әзірге функциялар Ауыл шаруашылығы министрлігіне беріледі.

Әкімдердің жерге қатысты қарекеті орталық биліктің көңілінен шықпай тұр. Егер оқиғаның өрбуін осы бетімен жібере берсе, 2016 жылғы жерге қатысты наразылық шаралары қайта туындауы ықтимал.

Бас прокуратураның Премьер-министр Кеңсесіне жолдаған ақпаратына жүгінсек, жерге қатысты 35 мың 403 бұзушылық әшкереленді. Прокуратура пайдаланылмайтын 9,6 млн гектар ауыл шаруашылығы жерін тапқан. Оның қожайындары жерді не өзі іске жаратпайды, не басқа аграршыға бермейді. Нағыз «шөп қорыған иттің» кебі.

Алайда осы іске тікелей жауапты әкімдіктер ел басшылығын мүлдем басқа ақпаратпен «қоректендіріп» келген. Облыстар мен қалалардың жауапты органдарының дерегінше, 2019 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша елімізде жалпы алғанда, небәрі 2,2 млн гектар ауыл шаруашылығы жерінің пайдаланылмайтыны анықталыпты.

Коммерциялық мақсаттағы жер учаскелері бойынша ұқсас жағдай қалыптасуда. Бас прокуратура 39,7 мың гектар жер мақсатына жұмсалмай бос жатқанын айтса, әкімдіктер ондай жер көлемі бар-жоғы 16,8 мың гектар деп отыр. Бірақ шынында, бір ғана елорданың өзінде бес жүзге жуық жер телімі сыртынан қоршалғанымен, ішінде құрылыс жұмыстары басталмай жатқаны белгілі.

Бас прокуратура пайдаланылмайтын жерлердің көлемі жыл сайын ұлғайып келе жатқанын айтып, дабыл қақты. Ал жергілікті биліктің есебіне сенсек, «ондай жерлерді анықтау және алып қою жұмыстары тиісті деңгейде жүргізілуде» және «пайдаланылмайтын жерлердің көлемі керісінше, жыл сайын азаюда».

Биліктің қос құрылымы осылай бір-бірінің мәліметін жоққа шығарумен шұғылдануда. Осыған орай Нұр-Сұлтаннан жіберілген тексерушілер әкімдердің көркем есептері қалай пайда болатынын білді. Осыдан төрт жыл бұрынғы жерге қатысты шерулер басылғасын, жергілікті әкімқаралар жағасы жайлауда күйіне қайта түссе керек, бақылауды босаңсытқан.  Мәселен, 2013 жылдың көрсеткіштерімен салыстырғанда 2019 жылы жерді пайдалану мен қорғау саласында әкімдіктер жүргізген тексерулер саны 2,6 есеге азайып кетіпті. Анықталған жөнсіздіктерді жою, яғни нәтиже 4,5 есеге төмендеді. Жер алғандарды іріктеп тексеру де қысқартылған. Ол тек 4 облыста ғана жүргізіліпті. Бұл, әрине, үлкен жөнсіздік. Өйткені жер дауына орай көшеге шыққан халыққа билік енді жер мықты бақылауда болатынына уәде еткен болатын.

Бірақ қазірге дейін көптеген ауданда ауыл шаруашылығы жерлерін пайдалану мен қорғауға мемлекеттік бақылауды жүзеге асыратын тиісті мамандар штатқа қабылданбапты.

Ал жер мәселелеріне қатысты шағым көлемі еселеп артуда: 2018 жылы АШМ-ге 1613 шағым түссе, 2019 жылы бұл көрсеткіш 3614- ке жетті.

«Ел Президентінің 2014 жылғы 25 тамыздағы жарлығымен жерді пайдалануды бақылау және қорғау функциялары жергілікті атқарушы органдарға берілген еді. Бүгінде сол қадам тиімсіз болғанын тәжірибе көрсетті. Осы мәселе Парламент депутаттарының, «Атамекен» палатасының қатысуымен өткен Жоғарғы сот жанындағы жұмыс тобында көтерілді. Осыған байланысты Жоғарғы сот 2019 жылғы 27 мамырда Үкімет басшысының орынбасары атына хат жазып, онда жер заңнамасына өзгерістер енгізуді, аталған функцияларды әкімдіктерден алып, орталық уәкілетті органға беруді ұсынды», – деп түсіндіреді АШМ.

Бұдан бөлек, 2019 жылғы шілдеде Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевқа хатында Бас прокуратура да дәл осындай ұсыныспен шықты.

Әкімдер үмітті ақтамады. Өкілеттікті олардан орталыққа кері қайтару биыл қабылдануға тиіс «ҚР кейбір заңнамалық актілеріне жерді пайдалану мен қорғауды мемлекеттік бақылауды жетілдіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» жаңа заң жобасы арқылы жүзеге аспақ.

Салаға қатысты басқа да жаңалықтар сонда көзделген. Мысалға, пайдаланылмайтын ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге салынатын салықтың базалық ставкасы 20 есеге дейін ұлғайтылады.

Президент Қ.Тоқаевтың жарлығымен 2020 жылғы 1 қаңтардан 2023 жылғы 1 қаңтарға дейін шағын кәсіпкерлік нысандарын тексеруге және профилактикалық бақылау мен қадағалауды барып жүргізуге тыйым салынды. Құрылыс компанияларының кейбірі жұмысшыларын аутстаффингке беріп, өздері шағын кәсіпкерлік ретінде тіркелген. Демек, олардың қоршалған жерін барып тексеруге болмайды. Бұл тығырықтан спутник құтқармақ. Заң жобасына сәйкес, әкімдіктер мен бақылаушы органдар енді ешқайда бармай, ғарышта жүрген Жерді қашықтықтан зондтау жер серігінің түсірілімдері негізінде-ақ пайдаланылмаған жерге қатысты жалдау шартын бұзып, кері тартып алатын болады.

Жерлерін мемлекет алып қойған кәсіпкерлер мен құрылыс компанияларына қатысты өзіндік бір мораторий енгізіледі. Оларға бес жыл бойы ешқандай жер берілмейді. Бұл жер пайдаланушылардың жауапкершілігін арттыру үшін жасалып отыр. Осы мақсатта «жер учаскелері мәжбүрлеп алып қойылған тұлғалардың тізілім-реестрі» кеңейтіледі. Ол «қара тізімге» жер учаскелерін жалдау шарттары бұзылған тұлғалар да қосылады және 5 жыл бойы сонда тұрады. Нәтижесінде, тізілімдегі жеке және заңды тұлғаларға осы 5 жыл ішінде жер учаскелерін беруге тыйым салынады.

Жерді бақылау және қорғау функцияларымен бірге әкімдіктерден АШМ-ге 280 штаттық бірлік те қоса беріледі. Бұл министрлік өз құрылымына және аумақтық бөлімшелеріне сонша маманды жұмысқа алу үшін керек. Осы шара 2020 жылғы сәуірге жоспарланып отыр.

Министрліктің мәліметінше, жерді қорғауға жауапты 280 маманның жалақысына 2020-2022 жылдары 3 миллиард 457,3 миллион теңге қажет болады. Яғни, бір жылда 1 млрд 152,4 млн теңге жұмсалады.

Жанат Ардақ

Даулы қаулы: ЕАЭО компаниялары Қазақстан жерін меншікке алмайтын болды

ЕАЭО компаниялары қазақ жеріне көз сүзбейтін болды. 

09 Сәуір 2020 15:19 747

Даулы қаулы: ЕАЭО компаниялары Қазақстан жерін меншікке алмайтын болды

Еуразиялық экономикалық одаққа мүше елдердің қатысы бар компанияларға Қазақстан аумағынан жер телімдерін ақысыз беру мәселесі талқыланбайтын болды.

Еске салсақ, 7 сәуір күні электрондық үкімет порталында 21 сәуірге дейін Еуразиялық экономикалық одаққа мүше елдердің қатысы бар компаниялардың меншігіне жер телімдерін ақысыз беру туралы қаулының жобасы көпшілік талқылауына ұсынылған болатын. Қаулының жобасын жұрт талқылады дегеннен гөрі, сынға алып, осы бастаманы көтерген мемлекеттік органдарға шүйлікті деген дұрыс болар. Ал қоғам қайраткері Мұхтар Тайжан аталмыш қаулыны қабылдатпау үшін «Жер қорғаны» атты жаңа қозғалыс құратынын мәлімдеді. 

«Өздеріңіз көріп жатқандай, карантин кезінде билік (Үкімет) жер жайлы түрлі-түрлі өте күмәнді шешімдерін қабылдағысы келеді. Бұл жайт бәрімізді қатты алаңдатады. Мысалы, субаренданы заңдастырғысы келді (о туралы бір емес екі рет пост жаздым, билік оған мән берген жоқ). Қазір міне ЕАЭО-ның фирмаларына жерімізді тегін береміз деп жатыр. Біз бұған түбегейлі қарсымыз және бұндай бассыздыққа жол бермейміз! Үкіметтің мұндай сатқын әрекеттеріне біз қазір бейжай қарап отырсақ, ертең кеш болады. Сондықтан менің ұсынысым – біз әзірше виртуалды түрде (карантиннің кезінде басқаша болмайды) жалпы ұлттық қозғалысты ашып жариялауымыз қажет. Жұмысшы атауы «ЖЕР ҚОРҒАНЫ» болсын», – деп жазды ол өзінің Facebook-тегі парақшасында.

Жаңа қозғалыс жанданбай тұрғанда мәселені біржақты ету жөн деп шешсе керек, бүгін Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің ресми сайтында жаңа ақпарат жарияланды. 

«Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» ҚР Үкіметі қаулысының жобасы жалпыхалықтық талқылау жүргізу мақсатында Egov порталына жүктелді. Аталмыш жобада Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 13 сәуірдегі № 459 қаулысы мен 2004 жылғы 26 қарашадағы № 1237 қаулысына жер учаскелері меншікке өтеусіз негізде берілетін отандық өнеркәсіп кәсіпорындарын тізбеге енгізу туралы толықтырулар енгізу көзделген. Бүгінгі таңда аталған қаулы жобасын талқылау барысында мемлекеттік органдар мен аккредиттелген қауымдастықтардан ҚР Үкіметінде Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттер қатысатын кәсіпорындарға жер учаскелерін беру құзыреті жоқтығы бөлігінде ескертулер жасалды.

Осылайша ҚР Үкіметі қаулысының жобасы аталған ескертулерді ескере отырып талқылаудан және одан әрі қараудан алынды», – деп жазылған ресми мәліметте.

Қаулы алғаш жарияланғанда өре түрегелген әлеуметтік желі қолданушылары бұл ақпаратты да іліп әкетіп, бір-бірінен сүйінші сұрасып жатыр. 

«Құттықтаймын, достар! Бұл Сіздердің ыңтымағыңыздың, азаматтық белсендігіңіздің арқасы, жетістігі! Бұдан былай жерге келгенде бәріміз бір жұдырықтай жұмылып тұрсақ, арам пиғылдарға жол бермей, кез келген сатқындықты тоқтата аламыз, жерімізді ұрпақ үшін сақтай аламыз! Енді субаренда жайлы пресс-релизді күтемін. Оған ауыл шаруашылығы министрлігі жауапты», – деп жазды Мұхтар Тайжан.

Есжан Ботақара

Жамбыл облысының жері мың гектарға ұлғайды

Жер бөлу кезінде бұрын жіберілген қате түзетілді. 

08 Қыркүйек 2019 16:43 1428

Жамбыл облысының жері мың гектарға ұлғайды

Үкімет басшысы Асқар Мамин «Алматы және Жамбыл облыстарының шекараларын өзгерту туралы» №648 қаулыға қол қойған соң, Алматы облысының 1091,78 гектар жері Қордай ауданына өтті. Бұл өзі көптен бері мәселе тудырып келген жағдай болатын.

Қордай ауданы аумағындағы Отар ауылдық округіне қарасты Гвардейский әскери қалашығының тап іргесінде орын тепкен, бұрын «Военсовхоз» аталған елд мекеннің жартысы Жамбыл облысына, қалған жартысы Алматы облысына қарап келді. Ол былай тұрсын, облысаралық әкімшілік-аумақтық бөлініс сызығы осы ауылдағы Өтеген Абажанов деген азамат тұратын үйдің қақ ортасын кесіп өткен. Яғни, бұл – отағасы сегіз ұл-қызымен Жамбыл облысы жағындағы ас бөлмесінен ас-ауқатын ішіп, екі-үш аттап барып көрші облысқа қарайтын қонақ бөлмесінен теледидар тамашалайды деген сөз.

«Осында көшіп келген он жылдан бері үйді өз атыма рәсімдей алмаудамын. Әлі бұрынғы қожайынның атында тұрған үйімнің жартысы онда, жартысы мұнда дегендей. Тұрғылықты  жеріміз бойынша құжаттар алуда да қиналамыз», – деген болатын былтыр ғана үй иесі.

Жалғыз Өтеген Абажанов емес, ауылдық әкімдік мамандарының айтуынша, 400-дей тұрғыны бар осы елдімекендегі жүз шақты үйдің жиырмасы шекара сызығының ар жағында болғандықтан, олар заң  жүзінде көрші облыстың тұрғыны болып есептеліп келген. Сондықтан барлық құжаттық мәселелермен 150 шақырымдағы Алматы облысы Жамбыл ауданының орталығы Ұзынағашқа баруы керек болды. Өздері Қордай ауданына қарасты жергілікті мекемелерде (балабақша, мектеп, сауда орындары) жұмыс істейтініне қарамастан, салығын сыртқа төлеп, тұрғылықты жері бойынша әлеуметтік жеңілдіктерден де қағылып келді.

Бұл мәселе Жамбыл облысы және Қордай ауданы әкімдерінің жұрт алдындағы есеп берулерінде күн тәртібінен түспей, осы орынсыздықты оңтайлы шешіп беру тұрғындар тарапынан бірнеше жыл қатарынан сұралып келген еді.

Ауданға ат ізін салған Парламент депутаттары мен Үкімет мүшелерінің де қаперіне сан мәрте салынды. Бірақ бұл – екі облыстың әкімдігі, жер қатынастары басқармалары арқылы әбден зерделеніп, келісімі алынып барып, одан әрі үкіметтік деңгейде көтерілетін күрделі мәселе.

Аудандық, облыстық тиісті мекемелер 2009 жылдан бері Алматы облысына қарайтын Гвардейский әскери қалашығы орналасқан, қорғаныс санатына жататын 1081,46 гектар және «Военсовхоз» тұрғын үйлер алқабы орналасқан елдімекендер санатындағы 10,32 гектар жерді Жамбыл облысының аумағына ауыстыру бойынша жерге орналастыру жобасын дайындап, Жер кодексінің талаптарына сәйкес әзірленген құжаттарды Алматы облысының басшылық органдарына екі мәрте жолдаған. Алматы облысы мәслихатының заңды келісімінен кейін, Үкімет қарауына ұсынылған мәселе енді ғана шешімін тауып, жылдар бойы бір ауылдың тұрғындарын сарсаңға салып келген келеңсіздік жүйелі шешімін тапты.

Жер аумағы ауыстырылған тұрғындар енді барлық құжаттық мәселелерімен бұрынғыдай бір қиырдағы Ұзынағашқа емес, сексен шақырымдағы Қордай ауылына қатынайтын болады. Сонымен бірге жергілікті тұрғындар жайылым жерлермен де қамтамасыз етілмек.

Әсел Мұратбекқызы