/img/1920х100.png
/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 384,89 Brent 36,55
Ғаламдық пандемия кезінде АҚШ ДДСҰ-дан кететінін жариялады

Ғаламдық пандемия кезінде АҚШ ДДСҰ-дан кететінін жариялады

Коронавирустан 100 мыңдай адамды қорғай алмаған Трамп Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымын Қытайдың қуыршағы деп айыптап, онымен байланысты үзетінін хабарлады.  

11:01 30 Мамыр 2020 1912

Ғаламдық пандемия кезінде АҚШ ДДСҰ-дан кететінін жариялады

Автор:

Арыс Әділбекұлы

Президент Дональд Трамп Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымын (ДДСҰ) Қытайдың алдында тым ізетті және коронавирустың тарауы жайлы нақты ақпарат таратпады деп айыптап,  АҚШ-тың онымен байланысты үзетінін ескертті. Және де Трамп БҰҰ-ның медициналық органын Қытайдың қуыршағы деп айыптап отыр.

Құрама Штаттар ДДСҰ-ға 1948 жылы ресми түрде қосылды. Трамп штаб-пәтері Женевада орналасқан бұл ұйымнан кету туралы шешімді коронавирус эпидемиясының өршуіне байланысты Вашингтон мен Бейжің арасындағы шиеленіс тіпті күшейге шақта қабылдады. Айта кету керек, жұмбақ вирус былтырғы жылдың соңында Қытайдың орталығындағы Ухань қаласынан тарағаны мәлім.

Жұма күні Ақ үйдің раушан гүлдер бағында жасаған мәлімдемесінде Трамп Қытайды «ДДСҰ-ға вирус туралы ақпарат беру міндеттемелерін орындамай, әлемде жүздеген мың адамның өліміне себеп болды» деп кінәлады. Америка лидерінің ойынша, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы Бейжің қысым жасағандықтан, коронавирус хақында планета жұртын шатастыратын деректер жариялады.

«Қытай жылына небары 40 миллион доллар төлеп, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымына толық бақылау орнатып отыр. Ал, Құрама Штаттар ДДСҰ-ға жыл сайын шамамен 450 миллион доллар аударады», - дейді АҚ үй басшысы.

Трамп ДДСҰ-мен байланысты доғару туралы шешім қабылдардан бірнеше күн бұрын Қытай президенті Си Цзиньпин коронавируспен күрес мақсатында Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымына алдағы екі жылда 2 миллиард доллар бөлетінін мәлімдеді. Бұл  – ДДСҰ-ның былтырғы бюджетімен шамалас сома.

Тағы бір айта кететін жайт, өткен айда Трамп 194-елдік ұйымды қаржыландыруды тоқтатып, осы айда Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымына 30 күн ішінде өзін реформалау туралы міндеттеме алу туралы хат жолдады.

«Себебі олар бұл талапты орындай алмай, қажетті әрі ірі реформа жүргізбеді. Сондықтан, біз бүгін Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымымен қатынасымызды ұзіп, қорымызды өзге де денсаулық сақтау мұқтаждықтарына бағыттаймыз», - дейді Трамп.

Америкаға да, әлемге де зиянды шешім

Трамптың бұл мәлімдемесінде АҚШ-тың ДДСҰ-дан нақты қай күні кететіні айтылған жоқ. Бірақ, Когресте 1948 жылы қабылданған Құрама Штаттардың Дүниежүзілік денсаулық ұйымына мүшелігі туралы бірлескен резолюциясына сәйкес, АҚШ бұл ұйымнан шығатынын бір жыл бұрын ескертуге міндетті.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы Трамптың соңғы мәлімдемесіне қатысты әзірге жауап берген жоқ. Дегенмен, ол бұған дейін Қытайдың мүддесі үшін жалған ақпарат таратты деген айыптауларды жоққа шығарған белгілі.

«Есте сақтайтын бір маңызды жайт сол – ДДСҰ – әлем елдері арасындағы ынтымақтастыққа арналған платформа. Тарихи пандемияның бел ортасында одан шығып кету Құрама Штаттар мен әлем жұртшылығы үшін зиян», - дейді «Дәрігерлер адам құқығы үшін» қозғалысының атқарушы директоры Донна Маккей «Рейтер» агенттігіне берген сұқбатында. 

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының вебсайтындағы деректерге жүгінсек, АҚШ бұл ұйымға міндетті жарна ретінде 200 миллион доллар үлес қосып отыр. Сонымен қатар, Вашингтон ДДСҰ-ның әлемде полиомиелитті, ВИЧ-ті, гепатитті, туберкулезді жою тәрізді нақты бағдарлаларына жыл сайын ерікті түрде жүздеген миллион доллар бөледі.

ДДСҰ-ның қызметі тоқтамайды

Джонс Хопкинс Денсаулық сақтау орталығының аға ғылыми қызметкері Амеш А. Адаляның сөзінше, Трамптың шешімі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының операцияларын өзгерте алмайды. 

Трамп өткен айда ДДСҰ-ны қаржыландыруды тоқтатқанда, кейбір батыс  дипломаттары мұндай шешімнің Дүниежүзілік денсаулық ұйымының әзірге қормен қамтамасыз етілген бағдарламаларына емес, саяси зиян тигізетінін айтты.

ДДСҰ – Біріккен Ұлттар Ұйымымен қоян-қолтық жұмыс істейтін тәуелсіз халықаралық орган. БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерреш өткен айда мәлімдегендей, «әлемнің COVID-19-қа қарсы соғыста жеңіске жетуі үшін ДДСҰ өте қажет мекеме».

БҰҰ-ның баспасөз қызметінің хабарлауынша, Біріккен Ұлттар Ұйымы ДДСҰ-ны қолдау туралы бүкіл әлем мемлекеттеріне өтініш жасаған.

«Ең алдымен Америка» ұранын ұстанған Трамп бұрыннан бері көпжақтылықты жаны жаратпайтынын аңғартып келеді. Ол билікке келгелі Құрама Штаттар БҰҰ-ның адам құқығы кеңесінен, мәдени агенттігі – ЮНЕСКО-дан, Париж климаттық келісімінен және Иранмен жасалған тарихи ядролық пәтуадан шықты.  Сонымен қатар,  АҚШ БҰҰ-ның жер шары халықтар қоры мен палестиналық босқындарды қолдау агенттігін қаржыландыруды қысқартты.

«ДДСҰ – инфекциялық ауруларды күні бұрын ескертетін дүниежүзілік жүйе. Қазір 100 мыңдай америкалықтың өмірін жалмаған ғаламдық пандемия кезінде одан шығып, еліміздің басын қауіпке тігетін уақыт емес», - дейді Конгрестің өкілдер палатасының Қаражаттандыру комитетінің басшысы, демократ Нита Лоуи.

Арыс Әділбекұлы

Ресей АҚШ-тағы тәртіпсіздіктерге қатысы жоқ екенін ескертті

Ақ үйдің қазіргі және бұрынғы қауіпсіздік кеңесшілері Америкадағы шерулерден Ресейдің ізін іздеп жатыр.   

04 Маусым 2020 21:57 2202

Ресей АҚШ-тағы тәртіпсіздіктерге қатысы жоқ екенін ескертті

Ресей Америка Құрама Штаттарын дүр сілкіндірген көтерілістерде өзінің қандайда бір рөл ойнағанын жоққа шығарып отыр. Айта кетсек, АҚШ-тың талай штатын жайлап, тәртіпсіздіктерге ұласқан наразылық акциялары мамырдың 25-де ақ нәсілді полицейдің қарусыз афроамерикалық Джордж Флойды мойнынан тізесімен басып, тұншықтырып өлтіруі себепші.

Бірақ, сенбі күні Ақ үйдің ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі Роберт О’Брайан ABC News телекомпаниясына берген сұқбатында Ресей АҚШ-тағы дүрбелеңді әлеуметтік желіде науқандар жүргізіп өз мүддесіне пайдаланғысы келеді деп ескертті. Ал, елдің бұрынғы ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі Сюзан Райс CNN эфирінде жасаған мәлімдемесінде өзге елдердегі бейбіт шерулер барысында зорлық-зомбылықты қоздырғысы келетін ойындардың бірі «тура орыстың пьесасынан» екенін атап өтті.

Дегенмен, Мәскеудің Вашингтондағы елшісі Анатолий Антонов сәрсенбі күні «Россия-1» арнасына берген комментарийінде айтқандай, Вашингтондағы шенеуніктер АҚШ-тың басым бөлігін қамтыған наразылық акциялары мен демонстрациялардан Ресейдің ізін іздеп әлек.

«Тіпті бұл ел салмақты проблемаға душар болып отырғанның өзінде, кейбіреулер сол көтерілістерге Ресейдің қатысын іздеп, Ресейді Құрама Штаттардың ішкі істеріне араласты деп айыптағысы келеді. Олардың ойынша, мұнда болып жатқан оқиғаларға адамдарды біз итермелеп отыр екенбіз», - дейді Антонов.

«Өте жаман жағдай. Құрама Штаттарда болып жатқан жағдайлар – АҚШ үкіметі жүргізіп жатқан этносаралық және нәсілдер саясатының нәтижесі. Бұл – ұзақ уақыттан бері қызып кеткен қарама-қайшылықтардың жарылуы », - дейді ресейлік дипломат тағы бір сөзінде.

Сонымен қатар, Антоновтың айтуынша, АҚШ-та болып жатқан жағдайға «ешкім қуанып отырған жоқ». «Адамдар өмірімен қош айтысып жатыр. Және де біз мародерлер мен арандатушылардың бейбіт шерулердің шырқын бұзып, шабуыл жасап жатқанын көріп отырмыз», - дейді ол.

Оның айтуынша, АҚШ-тың этносаралық шиеленіс проблемалары мен полиция дөрекілігінің кең етек алуы – «адам құқықтарының бұзылуы мен қос стандарттардың» айқын дәлелі. Өзге бір мәлімдемесінде Антонов өзінің және әріптестерінің өздерін қабылдаған елдегі жағдайға қатты алаңдап отырғанын жеткізді.

«Біз жағдайдың жақсарғанын қалаймыз. Тәртіп пен адамдардың конституциялық құқықтарының тезірек қалпына келуіне де тілектеспіз. Бұның бәрі тұрақты ынтымақтастыққа мүмкіндік береді», - дейді Антонов.

Бұл мәлімдеме Оңтүстік Каролинадан сайланған сенатор Линдси Грэм «Дауылдар тоғысқанда» ісін, яғни, Федералдық тергеу бюросының Ресейдің АҚШ-тағы сайлауларға араласуын және Трамптың науқанына көмектесуін қалай тергегенін зерттеп жатқанда жасалып отыр. Дегенмен, Трамп та, Путин де 2016 жылғы сайлау қарсаңында бірлесіп жұмыс істегендерін жоққа шығарып отыр.

Кремль бұл мәселені АҚШ-тың ішкі ісі деп мәлімдеді. Алайда, РФ Сыртқы істер министрлігі Флойдтың өліміне қатысты түсініктеме бере отырып, «Құрама Штаттарда қалыптасқан төтенше ахуалды назардан тыс қалдыра алмағанын» жеткізді.

«Құрама Штаттарда, сөз жоқ, адам құқығына қатысты жүйелі проблемалар қордаланып қалған: нәсілшілдік,  этникалық және діни дискриминация, полицияның қатыгездігі, сот әділдігіне немқұрайды қарау, түрмелерде адамдардың тым көп жиналып қалуы, кейбір жекелеген тұлғалардың отты қаруды бақылаусыз қолдануы және тағы басқалар. Бұл жағдайларды түзеу үшін тиімді шаралар қолданылуы керек», - дейді Ресей сыртқы істер министрлігі.

Айта кету керек, АҚШ Ресейді адам құқықтарын бұзды деп ұдайы айыптайды. Мемлекеттік департамент адам құқықтары жөнінде наурызда жариялаған соңғы баяндамасында Ресейді рұқсат етілмеген шерулер кезінде азаматтарға зорлық-зомбылық көрсетіп, демонстранттарды жөн-жосықсыз тұтқындайды деп кінәлады.

Трампқа оралсақ, ол дүйсенбі күні 1807 жылы қабылданған «Көтерілістер туралы заңды» қолданып, Құрама Штаттардың кейбір қалаларына әскер кіргізетінін ескертті. Айта кетсек, бірқатар штаттарда нәсілшілдікке қарсы шерулер тонаушылыққа, өртеуге, мүлікті жоюға ұласты. Кейбір мәліметтерге қарағанда, соңғы күндері АҚШ-та манифестациялар мен тәртіпсіздіктер кезінде 11 адам қаза тапқан. Трампқа сенсек, бұл оқиғаларға  «Антифа» солшыл қозғалысымен байланыстағы «ішкі террористер» де кінәлі.

Дегенмен, сәрсенбі күні елдің қорғаныс министрі Марк Эспер мәлімдегендей, ол бүгінгі жағдайда «Көтерілістер туралы заңды» қолдануа қарсы екенін мәлімдеп, президенттің позициясын құптамайтынын аңғартты.

Арыс Әділбекұлы

Ойынға оралу: SpaceX кемесі орбитаға 2 астронавт әкетті

Америка коммерциялық компанияның күшімен соңғы 9 жылда өз жерінен алғаш рет ғарышқа адам ұшырып, Ресей мен Байқоңырға тәуелдіктен құтылуға тарихи қадам жасады.   

31 Мамыр 2020 10:54 2045

Ойынға оралу: SpaceX кемесі орбитаға 2 астронавт әкетті

Миллиардер, өнертапқыш Илон Масктің SpaceX компаниясы жасаған ғарыш кемесі екі америкалықты Жерден комосқа сенбі күні әкетті. Осылайша, орбитаға коммерциялық сапардың жаңа дәуірі басталып, АҚШ 10 жылға жуық уақытта алғаш рет өз жерінен астронавт аттандыру ісіне қайта оралды.

НАСА мамандары Дуглас Херли мен Роберт Бенкен мінген оқ пішіндес Dragon капсуласы  Falcon 9  ракетасының басына орнатылды. Олар осыдан жарты ғасыр бұрын Apollo экипажын Айға ұшырған старттық алаңнан көкке самғады. Арада бірнеше минут өткенде капсула орбитаға жетті. Ал, «Фалконның» бірінші сатысы SpaceX-тің Атлант мұхитында орналасқан арнайы платформасына қайтып қонды.

Екі астронавт Жерден 450 шақырым биіктікте орналасқан Халықаралық ғарыш станциясына 19  сағатта жетіп (Лондон уақытымен сағат 14:29-да), онда 4 айдай қалып, содан соң 1970 жылдардағыдай теңізге қонады деген болжам бар.

Харли мен Бенкенді орбиталық станцияда америкалық астронавт Крис Кассиди, ресейлік космонавттар – Анатолий Иванишин мен Иван Вагнер қарсы алуы керек.

Бұл миссия Құрама Штаттарда коронавирус эпидемиясы өршіп, бүкіл елде нәсілшілдікке қарсы көтеріліс басталғанда жүзеге асып отыр. Айта  кетсек, бірер күн бұрын Америкада қара нәсілді Джордж Флойд кісенделіп, Миннеаполис полициясының қолынан қаза тапқаннан кейін сан мың адам шеруге шығып, наразылық акцияларының соңы үлкен тәртіпсіздіктерге ұласып кетті.

НАСА-ның мәлімдеуінше, Флорида штатының Кеннеди орталығынан екі адамның жекеменшік зымыранымен ғарышқа ұшуы америкалықтардың рухын көтеріп, әлемге Құрама Штаттардың қолынан не келетінін тағы да паш етеді.

«Біз ойынға қайта оралдық. Өте ризамыз. АҚШ! АҚШ!», – дейді Құрама Штаттардың ұлттық ғарыш  агенттігінің өкілі Дуглас Маршберн. 

Тарихи стартты тамашалау үшін Флоридаға президент Дональд Трамп барып, Американың Марсқа бірінші болып адам қондыратынына және елінің космоста үстем күшке айналатынына сенім білдірді.

Айта кету керек, SpaceX – орбитаға адам ұшырған бірінші жекеменшік компания. Осыған дейін ғарышқа АҚШ, Ресей, Қытай үкіметтері ғана экипаж аттандырып келгені белгілі.

Бұл сапар НАСА-ның тоғыз жылға созылған өзгеге тәуелділігіне нүкте қойды деуге болады. 2011 жылы «шаттлдар» істен шығарылғаннан кейін Құрама Штаттар өз астронавтарын Ресей кемелерімен Байқоңырдан Халықаралық станцияға ұшырып келді. Сол сапарлардың бағасын «Роскосмос» кейде күрт көтеріп отырған. Вашингтонға сенсек, орбиталық бекетке америкалық экипажды бір мәрте апарып қайту үшін Мәскеу 21 миллион доллар алған. Жақында Ресей сол бағаны 90 миллион долларға қымбаттып жіберді.

Соңғы жылдары НАСА ғарыш кемелерінің жаңа үлгісін жасау үшін SpaceX және Boeing компанияларына 7 миллиард долларға тапсырыс берді. Дегенмен, соңғысының Starliner капсуласы 2021 жылдың басына дейін орбитаға адам апаруы екіталай.

НАСА осы коммерциялық серіктестерінің көмегімен алдағы бірнеше жылда адамды Айға, ал 2030 жылдары Марсқа жөнелтуден үмітті.

53 жастағы Харлей – АҚШ теңіз күштерінің бұрынғы жауынгері, ал 49 жастағы Бенкен әскери авиацияда полковник болып қызмет еткен. Олар бір кездері «шаттлдармен» ұшты.

Астронавттар орбитаға сәрсенбі күні аттануға тиіс еді. Алайда, стартқа 17 минут қалғанда ракетаның жұмысын доғаруға тура келді. Өйткені, ауа-райы бұзылып, аспанда найзағай жарқылдай бастаған. 

Сенбіде қос ғарышкерді Халықаралық станцияға шығарып салу үшін Кеннеди орталығына бірнеше мың адам ғана жиналды. Себебі, коронавирус қаупі сейілмей тұр. Бірақ, НАСА-ның есебінше, тарихи стартты онлайн режимінде 3 миллионнан астам адам тамашалаған.

Тағы бір айта кететін жайт, Харли мен Бенкен ұшуға дейін екі ай бойы карантинде болды. Және де оларға скафандра киюге көмектескен техникалық мамандар маска тағып, арнайы қолғаппен қызмет көрсетті.

SpaceX компаниясы ғарыш станциясына жүк кемелерін 2012 жылдан бері ұшырып келеді. НАСА осындай коммерциялық компаниялардың зымырандарымен болашақта комсомқа үкіметтік емес ұйымдардың зерттеушілерін, әртістерді, туристерді де аттандырудан үмітті.  Сондай сапарға әйгілі актер Том Круз қызығушылық танытып үлгерген.

Техникалық тұрғыдан сенбі күнгі старт – тесттік ұшу болды. SpaceX ғарыш станциясына тамыздың соңында төрт адамдық толық экипаж жіберуді жоспарлап отыр: үш  америкалық пен бір жапондықты.

SpaceX ғарышқа адам апаратын кемесін 2015 жылы сынақтан өткізбек болып, бюрократиялық және техникалық кедергілерге тап болды. Ал, өткен жылы оның бір капсуласы тест кезінде жарылып кеткен. Сонымен қатар, Boeing компаниясының да әуелгі Starliner капсуласы былтыр желтоқсанда орбитаға дұрыс енбей, сынақ кезінде жойылып кете жаздады.

Ғарыш кемесі ақыры станцияға бет алғанда, Маск бір күрсініп, астронавттар мен олардың отбасыларының амандығы үшін жауапты екенін, ұшудан Жерге оралудың белгілі бір дәрежеде әлдеқайда қауіпті екенін айтып, «жеңісті тойлауға әлі ерте» екенін де ескертті.

Арыс Әділбекұлы