/img/tv1.svg
RU KZ
РТС 1 099,76 Hang Seng 24 251,27
FTSE 100 5 704,45 DOW J 22 693,36
KASE 2 214,78 Мыс 4 967,03
«Қант салығы» салынса...

«Қант салығы» салынса...

Қазына қаржысы еселеніп, ұлт денсаулығы дұрысталады.  

06 Ақпан 2020 19:51 3667

«Қант салығы» салынса...

Автор:

Абылай Бейбарыс

Алкогольсіз сусын және шырын өндірушілер қауымдастығы денсаулық сақтау саласы өкілдерінің уәжімен келіспейді. Себебі...

Осыдан 2 жыл бұрын денсаулық сақтау министрлігі үкіметке құрамында қант, тұз және транс майы көп тағам жарнамасының көрсетіліміне таңғы 7:00-ден кешкі 22:00-ге дейін шектеу қоюды ұсынды. Бұл үшін «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодекс пен «Жарнама туралы» заңға өзгеріс енгізу қажет екенін алға тартты.

Министрлік жарнама нарығы ұлт саулығына кері әсерін тигізіп жатқанын жариялап, зиянды тағам адам ағзасында түрлі аурулардың асқынуына түрткі болатынын жеткізді. Ал екінші тарап министрліктің ұсынысы мақұлданса, жарнама нарығы тығырыққа тіреледі деп дабыл қақты.

«Үкімет денсаулық сақтау министрлігінің ұсынысын құптаса, жарнама нарығы 10-20% табысынан айырылады. Салдарынан бюджетке салықтан түсетін түсім қысқарады. Өнім өндірушілер мен оны таратушылар жарнама жасаудың басқа жолын іздей бастайды. Жарнамаға қойылған тосқауыл ұлт саулығына кепіл бола алмайды», – деді CEO Select communication group компаниясының өкілі Виктор Елисеев.

Қоғамдық талқылауда денсаулық сақтау министрлігінің бастамасы қолдау таппады. Осылайша мәселе күн тәртібінен түсіп қалды.

Былтыр ұлттық экономика министрлігі бұған дейін денсаулық сақтау министрлігі үкіметке ұсыныс жасағанын еске салып, құрамында қант, тұз және транс майы көп тағам өндірушілерге салық салу мәселесін көтерді. Алайда салықты кім, қанша, нақты қандай тағам түрлері үшін төлейтінін нақтылаған жоқ.

Биыл мәселе қайта қозғалды. Дүниежүзілік банктің денсаулық сақтау саласы бойынша сарапшылары мен еліміздің денсаулық сақтау саласының өкілдері Қазақстандағы қанты бар сусындарға салық салу мәселесін талқылады.

Басқосу барысында соңғы 5 жылда әлемнің 30-дан астам елі құрамында қанты бар сусындарға салық енгізгені мәлімделді.

«Салықтың дәл осы түрі ел экономикасы мен оның азаматтарының денсаулығына оң әсер етеді. Құрамында қанты бар сусындарды аз тұтынған адамдар түрлі аурулардан ада болады. Ал салықтан түcкен ақша қазына қаржысын толтырады. Қант салығы енгізілсе, 2022 жылға қарай Қазақстанның бюджетіне шамамен 182 млрд теңге түседі», – деді дүниежүзілік банктің  денсаулық сақтау саласы бойынша аға маманы Кейт Мандевилл.

Оның сөзінше, құрамында қанты бар сусын өндірушілерді өнімдерінің жапсырмаларына қант мөлшерін нақтылап жазуға міндеттеу керек.

«Біздің зерттеуімізше, Қазақстанда құрамында қанты бар сусындарға, оның ішінде энергетикалық сусындарға сұраныс жыл сайын өсіп келеді. Осы сусындарды өндірушілерге салық салынса, олар өнімдерінің бағасын өсіреді.

Баға қымбаттаған кезде тұтынушы бұған дейін пайдаланған өнімінен бас тартады. Есесіне, денсаулығы мен ақшасын сақтап қалады», – деді шетелдік маман.

ЕАЭО-ға мүше мемлекеттердің ешқайсысында құрамында қанты көп сусындарға салық салынбайды екен. Бұл туралы дүниежүзілік банктің салық моделі жөніндегі кеңесшісі Альберто Гонима: «Құрамында қанты бар сусындарға салық салса, Қазақстан ТМД аумағындағы осы істі жүзеге асырған алғашқы ел атанады. Қазір Қазақстанда импорттық баж салығы 4%-ды құрайды. Өзге елдерде табак және алкоголь өнімдеріне салынатын салық бар. Ал ЕАЭО-ның бірде-бір елінде құрамында қанты бар сусындарға салық қарастырылмаған», – деді.

Ол сусынның әр литріне 35 теңге салық салуды ұсынды.

«Салық биыл енгізілсе, 2021-2022 жылдар аралығында инфляция мен ЖІӨ өсіміне қарай көбейіп, 50 теңгеге жетеді», – деді Альберто Гонима.

Айта кетейік, дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының қолдауымен 2016 жылдың қазан айында Бүкіләлемдік денсаулық сақтау ұйымы алкогольсіз сусындарға қант салығын енгізу бастамасын қолдады. Сол-ақ екен Ұлыбритания қолданысқа «қант салығын» енгізді. Осылайша Британ үкіметі жастар арасындағы семіздік дертіне тосқауыл қойды.

Денсаулық сақтау министрлігі қоғамдық денсаулық сақтау саясаты департамені директорының орынбасары Зауре Ахметованың айтуынша, дұрыс тамақтанбаудың салдарынан Қазақстан халқының 33,3% артық салмақтан зардап шегеді.

«Мектеп оқушылары газдалған сусындарды тым көп тұтынады. Салдарынан 8-9 жастағы балалардың 20%-ы артық салмақтан, 3,2%-ы семіздіктен зардап шегіп отыр. Осының алдын алу үшін мектептерде газдалған сусынсатуға шектеу қойылды. Егер құрамында қанты көп сусындарға салық салынатын болса, өскелең ұрпақтың денсаулығына төнген қауіпті азайтар едік», – деді департамент директорының орынбасары.

Алкогольсіз сусын және шырын өндірушілер қауымдастығының өкілдері бұл уәжбен келіспейді. Олардың сөзінше, құрамында қанты көп сусындарға салық салынса, ел азаматтарының денсаулығы жақсарып кетеді деген сөз бекер. Дәл осы салық салынса, сауда көлемі 3-5%-ға қысқарып, өндірушілер шығынға ұшырайды, ал отандық нарықты импорт жаулайды.

Абылай Бейбарыс

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Коммуналдық төлемге өтемақы жасалуы мүмкін

Ал жаңа айлық есептік көрсеткіш айыппұл мен салықты күрт арттырмақ. 

06 Сәуір 2020 13:47 1553

Коммуналдық төлемге өтемақы жасалуы мүмкін

Былтырғы 4 желтоқсанда Парламент қабылдаған «2020–2022 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заңына сәйкес, АЕК 2 мың 651 теңге көлемінде бекітілген. Енді ел Үкіметі оны 2 мың 778 теңгеге дейін өсіріп отыр. Осылайша, бизнес аударатын салық көлемі де ұлғаяды.

Себебі, АЕК-тің өсуі ел заңнамасына сәйкес айыппұл санкцияларының, салықтардың және басқа да төлемдердің мөлшерін арттырады.

Мысалға, қазіргі кезде коронавирусқа бола карантин және көшедегі қозғалысқа шектеу енгізілді. Бұл ретте шектеу талаптарын бұзғандарға Әкімшілік құқық бұзушылық кодексінің «төтенше жағдай режимiн бұзу» 476-бабы бойынша 10 АЕК немесе 26 мың 510 теңге айыппұл салынатын. Алда бұл жаза 27 мың 780 теңгеге дейін өседі.

АЕК-тің артуы осал топтарға төленетін жәрдемақылардың және өзге де әлеуметтік төлемдердің көтерілуіне ықпал етеді.

Айлық есептік көрсеткіштің осынша қысқа мерзім ішінде қайта қаралуы Қазақстан тарихында бұрын-соңды болмаған тәжірибе. Ол өзгеруі үшін ел Үкіметі алдымен Мәжіліс пен Сенатқа бюджетті нақтылау жобасын енгізуі, депутаттар оны мақұлдауы, соңынан құжатқа Мемлекет басшысы қол қоюы тиіс. Алайда төтенше жағдай атқарушы билікке төтенше құзырет берді, тиісінше, заң шығарушы билік бұл процестен тыс қалады. Қаржы министрлігінің түсіндіруінше, өзгерістер қолданыстағы «2020–2022 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заңына түзету енгізетін Президент Жарлығымен күшіне енбек.

Бір қызығы, бұл құжаттың «кері күші» болады.

«2020 жылғы 1 сәуірден бастап, жәрдемақыларды және өзге де әлеуметтік төлемдерді есептеу, сондай-ақ Қазақстан заңнамасына сәйкес айыппұл санкцияларын, салықтарды және басқа да төлемдерді қолдану үшін айлық есептік көрсеткіш – 2 778 теңге болып белгіленсін», – делінген құжат жобасында.

Жарлық өзге де көрсеткіштерге өзгеріс енгізеді. Мысалы, мемлекеттік базалық зейнетақының ең төменгі мөлшері – 17 мың 641 теңгеге, Қазақстандағы ең төменгі зейнетақы – 40 мың 441 теңгеге жетпек.

Еліміздегі ғарыш айлағын және сынақ алаңдарын солтүстік көршіге жалға беруден түсетін түсім артады: Ресей Федерациясының «Байқоңыр» кешенін пайдаланғаны үшін төлейтін ақысы 5,1 миллиардқа – 48 млрд 836 млн 475 мың теңгеге дейін өседі. Өйткені 2019 жыл соңында бекітілген бюджетте «Байқоңырды» Ресейге жалға беруден осы жылы бюджетке 43 миллиард 700 миллион теңге түседі деп белгіленген. Сондай-ақ РФ-ның еліміздегі әскери полигондарды пайдаланғаны үшін беретін жалдау төлемақысы 7 млрд 614,8 млн теңгеден 8 млрд 817,1 млн теңге теңгеге дейін өседі.   

Рас, алпауыт көрші қиын кезеңде одақтасын осылай қолдайын деп ақысын арттырып отырған жоқ. Кезінде КСРО рублінің сабан ақшаға айналғанын ескеріп, әу баста Қазақстан «Байқоңыр» төлемақысының АҚШ долларында бекітілуіне қол жеткізді. Содан биыл екі елдің ұлттық валюталарының девальвацияға ұшырауы космодромның жалдау ақысының теңгедегі және рубльдегі сомасын арттырып отыр.

Бұған дейін қабылданған 2020 жылдың басты қаржылық құжатында республикалық бюджеттің биылғы кірісі 11 триллион 206 млрд 484 млн теңге мөлшерінде болады деп көзделді. Бұл сома сәл арттырылып отыр және 11 трлн 721 млрд 910,6 млн теңгені құрамақ.

Ал бюджеттің шығыс бөлігі елеулі түрде, 12 трлн 472 млрд теңгеден 13 трлн 827 млрд теңгеге дейін өседі. Яғни, бюджеттік шығындар көбейді.

Ел қазынасының «мұнайлық емес тапшылығы» бойынша да рекорд орнатылуда: 2019 жылы бюджетті түзу кезінде ол биыл 5 триллион 317,5 миллиард теңге немесе ЖІӨ-нің 7,1 %-ы көлемінде болады деп тұспалданған. Енді 7 трлн 538 млрд теңгеге немесе елдiң жалпы iшкi өнiмінің 10,8 %-на дейін шығандады.

Ортайып қалған бюджеттің бүйірін толтыру үшін Үкімет қатаң үнемдеу шараларына ден қояды, көптеген ірі жоба кейінге қалдырылады.

«ТЖ режимінің енгізілуіне байланысты 2020 жылға арналған республикалық бюджетте облыстық бюджеттерден, республикалық маңызы бар қалалар бюджеттерінен 100 млрд теңге сомасында трансферттер түсімдері алынсын», – делінген жарлық жобасында.

Бұдан бөлек Ұлттық қордан жұмсалатын қаражат 4 триллион 770 миллиард теңгеге жетпек. Әйтпесе, Парламент бекіткен бюджетте ағымдағы жылы қордан тек 2 трлн 700 млрд қана алынады делінген.

Президент жарлығы Қазақстандағы тағы бір маңызды көрсеткішті – ең төменгі күнкөріс шегін өзгертеді. Ол жыл басындағы 31 мың 183 теңгеден 32 мың 668 теңгеге дейін жоғарылайды.

Бұл ретте тек үшінші көрсеткіш – ең төменгі жалақы (ЕТЖ) көлемі ғана былтырғы деңгейде, 42 мың 500 теңге мөлшерінде қалады. Егер ол өскенде, төтенше жағдайдың енгізілуіне байланысты табысын жоғалтқан адамдардың алатын әлеуметтік төлемі де артатын еді.

Жаңарған бюджет ТЖ кезеңінде қоғамдық тәртіпті сақтауды күшейтілген режимде қамтамасыз еткен ішкі істер органдарының қызметкерлеріне сыйлықақы төлеуді, медицина мамандарының жалақысын жоғарылатуды, колледж студенттерінің стипендиясын көтеруді қарастырады.

Құжатта «төтенше жағдай режимінде коммуналдық қызметтерге ақы төлеу бойынша халықтың төлемдеріне өтемақы» жасалатыны айтылған  

Үкіметтің борыш алу лимиті 14,6 трлн теңгеден 15,5 триллион теңгеге дейін өсірілді. Бұл шетелден қарыз тарту үшін қажет көрінеді.

Коронавирусқа және дағдарысқа қарсы күрес бойынша Президент тапсырмаларын орындау үшін 2020 жылғы Үкімет резерві үш еседен астамға – 76,7 млрд теңгеден 262,1 млрд теңгеге дейін күрт өспек.

Жанат Ардақ

Өндірісті өңір астанаға алақан жайып отыр

Павлодар бюджетінің үштен екісін республикалық қазынадан бөлінетін қаржы құрайды.   

24 Ақпан 2020 09:57 2621

Өндірісті өңір астанаға алақан жайып отыр

Павлодар облысының 2020-2022 жылдарға арналған үш жылдық бюджеті бекітілгенін жақсы білеміз. Деректерге сүйенсек, биылғы бюджеттің жалпы кірісі 210,9 млрд теңге екен. Болжамға сәйкес, оның тек 32,6 млрд теңгегесі ғана өңірдің өзінен түседі екен. Яғни, бұл – салық органдары арқылы жеке тұлғалар мен бизнестен жиналып, жергілікті қазынаға түсетін қаржы. Бұдан бөлек, аудандар мен қалалардан облыстық қазынаға 47 млрд теңге аударылады. Ал қалған 130,9 млрд теңге – республикалық бюджеттің қаржысы. Бұл дегеніміз облыстық бюджеттің шамамен 62 %-ын республикалық қазынадан бөлінетін қаржы құрап отыр. Демек, республикалының өндірістік орталық өзін-өзі қамтамасыз ете алмайды деген сөз. Сонда өңірдің табиғи байлығы жыртыққа жамау бола алмағаны ғой.

Павлодар облысы әкімдігінің ресми сайтында келтірілген мәліметке ден қойсақ, өңірдің барлау жүргізілген табиғи ресурстарының қоры 460 млрд долларға бағаланған екен. Республикадағы көмір қорының 70 %-ы, электр энергиясы мен мұнай өнімдерінің 40 %-ы, ферро қорытпаның 75 %-ы Павлодар облысына тиесілі. Бұған республика бойынша тек осы өңірге ғана тиесілі алюминий өндірісін қосыңыз. Мыс өндіретін Бозашкөл кен байыту комибинаты да Павлодар облысының аумағында орналасқан. Сонымен қатар, бұл тізімді қара металлургия, болат құбыр өндірісімен айналысатын ірі кәсіпорындармен жалғастыра беруге болады. Өкінішке қарай, табиғаттың осынау мол қорына иелік ете тұра, Павлодар облысы республикадағы жалпы ішкі өнімнің 4,2 %-ын ғана қамтамасыз етіп отыр. Былай қарасаңыз, қисынсыздау дүние.

Ал енді мына бір дерекке назар аударыңыз. Республикадағы ірі өндірістік кәсіпорындардың көп бөлігін иеленіп жатқан Павлодар облысы бойынша биыл зауыттар мен электр станцияларынан, көмір кеніштері мен басқа да өндірістерден небәрі 79 млрд теңге салықтық түсім түседі екен. Мынадай мол байлықтан осыншама аз ғана түсім түседі дегенге сену қиын, әрине. Сөйтсек, өндірістік өңірлердің табысы ірі корпорациялардың елордадағы бас кеңселеріне ауып кетеді екен. Жұмыстың бәрі өңірлерде атқарылғанымен, қызығын жоғарыда отырғандар көреді. Ал проблеманың бәрі өңірлерде қалады. Экологиялық қалдықтар, онкология, әлеуметтік һәм коммуналдық проблемалар, аз ғана жалақыға қарап отырған еңбек ұжымдары... Мұның бәрі өңірлерде ғана орын алып отыр. Мыңдаған адамның еселі еңбегімен келген мол табыстың қызығын көріп отырған астанадағы корпорация басшылары салықты республикалық бюджетке төлейді, әрине. Осылайша, өңірлер несібесінен қағылып отыр.

Сондықтан Павлодар облысының республика экономикасындағы жалпы үлесі 4,2 %-ды құрап отыр. Ал Шығыс Қазақстан және Қарағанды секілді ірі өңірлердің үлесі 6 және 8 %-ға тең. Алматы мен Нұр-Сұлтан қалалары, сондай-ақ Маңғыстау мен Атырау облыстары Қазақстан экономикасындағы  донор өңірлер болып саналады. Яғни, олар өздерін ғана емес, республиканың өзге аймақтарын да қамтамасыз етіп отыр. Бұл қатарға Павлодар облысы қосыла ала ма? Ол енді бөлек әңгіме.

Фархат Әміренов

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: