DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 314,56 Brent 36,55
Қашаған кенішінен мұнай, газ және күкірт өндіру тоқтатылады

Қашаған кенішінен мұнай, газ және күкірт өндіру тоқтатылады

Болашақта «Қаламқас-теңіз» бен «Хазар» игеріліп,«Ақтоты» мен «Қайран» зерттеледі.

17 Қаңтар 2019 12:08 5414

Қашаған кенішінен мұнай, газ және күкірт өндіру тоқтатылады

Автор:

Абылай Бейбарыс

Каспий теңізінің қазақстандық бөлігінде орналасқан әлемдегі ірі мұнай және газ кен орнынан мұнай өндіру жоспарлы түрде 45 күнге тоқтатылады.Түсінген боларсыздар, әңгіме Қашаған жайлы болып отыр.

Былтыр North Caspian Operating Company (NCOC) халықаралық консорциумы атқарушы директорының орынбасары Жақып Марабаев abctv.kz тілшісіне берген сұхбатында 2016-2018 жылдар аралығында Қашаған мұнай және газ кен орнынан 7,8 млн тонна мұнай, 5,6 млрд кубометр газ және 880 мың тонна күкірт өндіріліп, экспортқа жөнелтілгенін айтқан.

Сөз арасында ол 2019 жылдың көктемінде күрделі жөндеу жұмысының жүргізілуіне байланысты Қашағаннан мұнай, газ және күкірт өндіру толық тоқтатылатынын баяндаған.

«Бұл 2 жылда бір рет атқарылуға тиіс күрделі жөндеу. Ол жоспарлы түрде жүзеге асырылады. Сондықтан алаңдаудың қажеті жоқ», – деп мәлімдеген Жақып Марабаев.

NCOC халықаралық консорциумы атқарушы директорының орынбасары биылғы жылдың сәуір-мамыр айларына жоспарланып отырған күрделі жөндеу жұмысы 45 күнге созылуға тиіс екенін, алайда мүмкін болған жағдайда күрделі жөндеу жұмысын мейлінше жылдам атқаруға тырысатындарын тәптіштеген.

«Күрделі жөндеу жұмысын мерзімінен бұрын аяқтауға тырысамыз. Себебі қазір Қашағаннан тәулігіне 350 мың тонна мұнай өндіріліп, экспортқа жөнелтіліп жатыр. Ел экономикасы мұнайдан түсетін табыстан қағылмауы керек», – деген болатын Жақып Марабаев.

Осы әңгіменің барлығы таяуда тағы да ресми расталды. Бұл туралы NCOC халықаралық консорциумының баспасөз қызметі хабарлама таратты. Онда: «Нормативтік талапқа сәйкес, 2019 жылы NCOC «Болашақ» жерүсті кешені мен Қашаған кен орнының D теңіз кешенінде күрделі жөндеу жұмысын жүргізуді жоспарлап отыр. Атап айтқанда, D аралы мен «Болашақ» мұнай және газ даярлау қондырғысындағы технологиялық жабдықтар жөнделеді. Осыған байланысты өндіріс толық тоқтатылады. Өндірісті тоқтату мерзімі 45 күн деп белгіленді», – делінген.

Айта кетейік, күрделі жөндеу жұмысы Солтүстік Каспий қайраңындағы Қашаған кенішінен бөлек «Қаламқас-теңіз, «Хазар», «Ақтоты» және «Қайран» кен орындарын игерудің тың тәсілдерін табуды көздейді.

«NCOC халықаралық консорциумы Солтүстік Каспий қайраңындағы басқа кеніштерден мұнай-газ және күкірт өндіру арқылы өндірістік қуаттылығын арттырғысы келеді. Барлық жұмыс ойдағыдай атқарылса, болашақта Қашаған кенішінен туәлігіне 450 мың тонна мұнай өндіру мүмкіндігіне қол жеткізіледі», – деген еді abctv.kz тілшісіне Жақып Марабаев.

Біле жүріңіздер, инвесторлар Қазақстан үкіметімен, сондай-ақ «PSA» ЖШС-мен ортақ мәмілеге келді. Келісім талабы бойынша, алдағы 5 жылда NCOC консорциумының мамандары «Ақтоты», «Қайран» кен орындарын зерттейді. Зерттеу қорытындысы белгілі болған соң нақты іске көшеді. Бұған дейін «Қаламқас-теңіз», «Хазар» кеніштері игеріледі.

NCOC консорциумының басқарушы директоры Бруно Жардэн тілшілерге берген сұхбаттарының бірінде осыған қатысты: «Каспий Меруерті Оперейтинг Компани Б.В.» (КМОК) компаниясымен бірлесіп, «Қаламқас-теңіз» және оған жақын орналасқан «Хазар» кеніштерін игеруге келістік. Қазір инженерлік-техникалық зерттеу жұмыстарының алғышарттары жасалып жатыр. NCOC консорциумы кен орындарын игеру жоспарын 2019 жылдың екінші жартысында ұсынады», – дегенді айтқан.

Естеріңізге салайық, «Қаламқас-теңіз» бен «Хазар» кен орындарында 67 млн тонна мұнай, 9 млрд куб газ қоры бар.

2013 жылы NCOC халықаралық консорциумы «Қаламқас-теңіз» кен орнының ашылғанын жариялады, ал КМОК компаниясының жобасы болып табылатын «Хазар» кен орны 2007 жылы пайда болды.

Абылай Бейбарыс

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Мұнай өндірушілерге салықтық жеңілдік берілмек

Қызмет көрсетуші компаниялар қарымта шарт ұсынып отыр.  

18 Наурыз 2020 18:37 2390

Мұнай өндірушілерге салықтық жеңілдік берілмек

Мұнай бағасының күн санап түсуі өндіруші компаниялардың арқасына аяздай бата бастады. Олар тіпті мемлекеттен салықтық жеңілдіктерді іске қосуды сұрап отыр. Энергетика вице-министрі Әсет Мағауовтың айтуынша, Жер қойнауын пайдалану кодексінде аталмыш жеңілдіктердің бірнеше түрі қарастырылған. Қазіргі ахуал сол мүмкіндіктерді іске қосуға итермелеп отырса керек. Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте вице-министр сол жеңілдіктердің ең маңызды дегендерін тізіп шықты.

«Мұнай бағасы төмендеуінің салдарын бәсеңдету мақсатында өндіруші компаниялар үшін заңнамада келесі мүмкіндіктер көзделген.  Бірншіден, ренторлық салықты мұнай бағасына байланысты белгіленеді. Кодекс бойынша, мұнай бағасы 40 доллардан төмендеп кетсе, брендтік салық алынбайды. Эскпорттық кедендік баж салығы да мұнай бағасына байланысты. Кодекс бойынша, мұнай бағасы төмендеген сайын осы салық та төмендейді. Мысалы, бұрын мұнайдың бір баррелі 60 доллар болғанда өндірілген 1 тонна мұнай үшін де 60 доллар салық төленіп келді. Енді 40 доллар болса, кедендік баж да 40 доллар болады. Өз-өзін ақтау көрсеткіші төмен санатқа жататын кен орындары үшін пайдалы қазбаларды өндіру салығының мөлшерлемесін төмендетуге мүмкіндік бар. Ол да кодексте қаралған. Мұнай компаниялары осы нормаға байланысты өздерінің өтініштерін берсе, Ұлттық экономика министрлігі сол ұсыныстар бойынша шешім қабылдауға құжаттар дайындайды», – дедіол.

Алайда бұл жеңілдіктердің барлығын бас-көзсіз ұсына беру тиімсіз деп санайтындар бар. Қазақстанның мұнай сервистік компаниялары одағының төралқа төрағасы Рашид Жақсылықов салықтық жеңілдіктер жұмысшы санын қысқартпауға міндет алған өндірушілерге ғана берілу керек деген ойын айтты. Оның айтуынша, нарықтағы бағаның құлдырауы өндірушілерден бұрын, салаға қызмет көрсетуші компанияларға ауыр тимек.

«Шамамыз келгенше әр жұмыс орнын жоғалтпау үшін мынадай  іс-шараларды жүзеге асыру қажет деп санаймыз. Бірінші, осы кезге дейін қол қойылған келісімшарттардың қаржылай құнын төмендетпеу қажет. 2015 жылы тура осындай жағдай болған кезде операторлар келісімшарт құнын 20 пайызға төмендетіп, бірталай қызмет көрсетуші ұйым банкротқа ұшыраған болатын. Екінші, келісімшарттардың бәрі теңгемен бекітілген. Қаржы нарығында жүріп жатқан инфляциялық жағдайды өздеріңіз білесіздер. Ол да келісімшарттың құнсыздануына әкелуі мүмкін. Сондықтан инфляцияның өзгеруіне байланысты келісімшарттарды өзектендіріп отыру қажет», – деген маман салықтық жеңілдіктерді саралап ұсыну қажет деген ой айтты.

«Үшінші, өндіруші компаниялар мұндай қиын-қыстау кездерде салықтық жеңілдіктер алады. Бұл жеңілдіктерді инвестициялық міндеттемелерін тоқтатпайтын операторларға ғана беру керек. Олар құрылыс және бұрғылау жұмыстарын тоқтатпауға міндеттеме алу керек және бізді соған сендіруі керек. Сол кезде ғана отандық компаниялар жұмыссыз болмайды. Төртінші, Үкіметке жаңа жобаларды іске қосу жұмысын жылдамдату қажет. Мысалы, Қарашығанақ кен қойнауының кеңеюі. Бұл 4 мрлд долларлық жоба. Газ-химия жобаларын іске қосу керек. Бесінші, отандық компанияларға өзінің қызметін экспорттауға көмектесу керек. Мысалы, Ресейдің әр түрлі жобаларында 2000-нан астам қазақстандық азамат қызмет көрсетіп жүр», – деді Рашид Жақсылықов

Қазақстандық қызмет көрсетуші компаниялардың шетелдік қосалқы мердігерлермен терезсі теңескенін жалықпай айтып жүрген маман осы ойының дұрыстығын іс жүзінде сынайтын кез енді келді деп отыр. Ол үшін құны 100 млн доллардан аспайтын тапсырыстың бәрін Үкімет отандық компаниялардың еншісіне бөліп беруі керек.

«Алтыншы, 100 млн долларға шейінгі келісімшарттардың  бәрін Қазақстан компанияларына беру керек. Қазақстан компанияларының бәрі өсіп, жетілді. Қазір ол міндеттемені атқара аламыз. Ал одан жоғары жобаларды біріккен кәсіпорындарға 50/50 принципімен беру керек.  Біздің ойымызша, осындай шараларды қолға алсақ, экономикамыздың әлсіреуіне жол бермейміз», –  деді ол.

Есжан Ботақара

Мұнайдың арзандауы әлеуметтік міндеттемелерден бас тартуға сылтау бола алмайды – Арыстанбеков

Экономикалық саясат институтының директоры, экономика ғылымдарының докторы Қайырбек Арыстанбеков доллардың қымбаттап, мұнайдың арзандауы әлеуметтік міндеттемелерден бас тартуға сылтау бола алмайтынын айтады.   

09 Наурыз 2020 23:23 3392

Мұнайдың арзандауы әлеуметтік міндеттемелерден бас тартуға сылтау бола алмайды – Арыстанбеков

Мұнай бағасының теңге бағамын шайқалтып кетуі әдеттегідей елдің көңілін күпті қылып, ертеңіміз не болады деген сауалдың қара бұлтын қоюлатып жіберді. Inbusiness.kz  жұрт ішінде ең көп тараған 7 сауалды іріктеп,  сарапшыларға қойып көрді. 

1. Мұнайдың бір баррелі  20 долларға дейін түседі деп жатыр. Мұндай жағдайда доллардың біздің валютаға шаққандағы реалды бағамы  900 теңгеден асады деген болжамдар айтыла бастады. Біздің мемлекет, соның ішінде Үкімет пен Ұлттық банк мұндай сценариге қаншалықты дайын деп ойлайсыз?

2. Бұл жолы теңге бағамын мемлекеттік тетіктермен реттеу әрекеттері қолға алына ма? Валюта бағамы алдағы 3 айда қандай дәлізде болады деп ойлайсыз? Осы мерзімде теңге бағамын реттеу мемлекет қазынасы үшін қаншаға түседі?

3. 2020 жыл – көптеген мемлекеттік бағдарламаларды түйіндейтін жыл. Индустриялы-инновациялық дамудың жаңа бесжылдығына өтер тұста мұнай бағасының құбылуы Қазақстанның экономикалық даму жоспарын қанша уақытқа тежейді немесе артқа лақтырып тастайды?

4. Атаулы әлеуметтік көмек, педагогтердің айлығын көтеру, 2022 жылға қарай дәрігерлердің орташа еңбекақысын 500 мың теңгеге жеткізу, зейнетақы реформасы, шағын және микробизнесті салықтан босату, МӘМС бойынша қабылданған жоспарлар не болады?

5. Осы аталған әлеуметтік міндеттемелер мен уәделерді орындау үшін қосымша қаржы қажет болса, қай көздерден алынуы мүмкін?  Неден үнемдеу тиімді? Қай жобалар мен бағдарламаларды шегере тұруға болады деп ойлайсыз? LRT  сияқты жобаларды кері қайырып қою орынды емес пе?

6. Бұл жолғы мұнай бағасының құлдырауын немен түсіндіруге болады? Сіздіңше қанша уақытқа созылуы мүмкін?

7. Бұл дағдарыс мұнайға тәуелді емес секторларға мемлекеттік қолдауды күшейтіп, ұлттық холдинг,  компанияларды жекешелендіруді жылдамдатуы мүмкін бе?

  Қайырбек Арыстанбеков мұнай бағасының төмендегенін қарапайым халық қуана қабылдауы керек деп есептейді. Бұл ойының бірнеше себебі бар көрінеді.

1. «Мұнайдың бір бөшкесі 20 долларға төмендейді, ұлттық валютаның бағамы 900 теңгеге дейін түседі деген болжамдар негізсіз. Менің ойымша, мұнай бағасы қысқа мерзімге ғана 20 долларға түсуі ықтимал. Ал орта мерзімде ондай болмайды деп есептейміз.  Ал Үкімет пен Ұлттық банк ықтималды түрде осындай сценарий болса, оған дайын емес деп ойлаймын. Өйткені мемлекеттің бюджеттік саясаты, мемлекеттің валюталық саясаты, ақша-несие саясаты, барлығы басқа сценариге бағытталған.

2. «Біз мынаны ашық айтып алуымыз керек. Ұлттық банк, яғни, регулятор осыған дейін «Еркін айырбас бағам саясаты жүргізіліп отыр» деп мәлімдеп келді. Шын мәніне келсек, статистика көрсеткендей, регулятор қиын ауытқу болған кезде валюталық интервенция жасағаны байқалып тұр. Өткендегі бір деректер бойынша 85 млн АҚШ доллары интервенцияға жұмсалған. Сондықтан, бізде еркін айырбас саясаты жоқ деуге болады.  Ал жалпы дәліз 380-410 теңгенің ортасында сақталады деп ойлаймын. Таяудағы 3 айда валюта бағамын ұстап тұру үшін мемлекет қазынасынан қанша ақша жұмсалады дегенде біз мынаны түсінуіміз керек. Ұлттық банкте қандай активтер бар? Бірінші, әрине мемлекеттік алтын валюта резеві. Екінші, Ұлттық қордан тиісті валюта активтерін пайдалану көзделген. Яғни, валюта бағамын реттеуге көмектесетін қазынаның екі қайнар көзі бар. Соны пайдалануы мүмкін. Ал тікелей реттеуге келетін болсақ, бұл интервенцияға байланысты. Мысалы 1 доллар 400-420 теңге болып,  күрт төмендеп кетсе, Ұлттық банк жағдайды реттеу үшін валюталық интервенция жасауы ықтимал. Яғни, валюталарды нарыққа сата бастайды. Бұл жерде, әрине қазынаға жүк түседі. Екіншіден, бұл жүк алтын валюта резервіне түседі. Үшіншіден, бұл мұнайдан түсіп жатқан Ұлттық қорға қол салуы өте ықтимал».

3. «Әрине мұнай бағасының бұл жолғы құбылуы осы жоспарларға ықпал етеді. Әлемде индустриялы-инновациялық даму стратегиясы ұлттық валюта бағамына сәйкестендіріледі екен. Өкінішке қарай, бізде ондай сәйкестендіру жоқ. Халықаралық тәжірибеде индустриялы-инновациялық бағдарламаның басты-басты 4 сатысы болады. Бірінші сатысы импортты алмастыруға, екіншісі экспортқа бағытталған.  Дүниежүзінде бағдарламаның бірінші сатысында валюта бағамы өте төмен есеппен алынған. Мысалы, бір доллар 380 теңге емес, 300 доллар болуы керек екен. Мемлекет 1-2 жыл шетелден технологияны алып, ішкі нарықты дамытқасын, экспортқа дайындалады. Осы кезде валюта бағамына өзгеріс енгізілуі керек екен. Яғни, 1 доллар 300 теңге емес, 400 теңге болуға тиіс. Осылайша валюталық бағам саясаты экспортты ынталандыруға бағытталуы керек. Өкінішке қарай, тәуелсіздік жылдары Ұлттық банктің валюта бағамы саясаты мен мемлекеттің индустриялы-иннвалциялық даму стратегиясы арасында осындай сәйкестілік, орындылық, тепе-теңдік сақталмады, еш уақытта болмады. Бұрын болмаған сәйкестік  мынандай жағдайда тіптен болмайды деп ойлаймын».

4. «Бізде бюджеттік шығындар тұрғысынан мемлекеттің 3 функциясы бар. Дәстүрлі функцияға қорғаныс, мемлекеттік аппарат, сот, құқық қорғау органдарына жұмсалатын қаражат көздері жатады. Екінші, әлеуметтік функцияға денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қолдаулар кіреді. Үшінші, заманауи функцияға индустриялы-инновациялық бағдарламаны қаржыландыру, сыртқы қарыздарды өтеу сияқты шығындар кіреді».

5. «Менің ойымша, әлеуметтік шығындарға бұл жолғы мұнай бағасының құлдырауы түбегейлі әрі дереу ықпал ете қоймайды. Өйткені жаңағы 3 функцияны салыстырсақ, бізде дәстрүлі функция бойынша қыруар қаражат көзделген. Ең алдымен соларды қысқарту керек. Бұл – мемлекеттік аппарат, бұл – құқық қорғау органдары, бұл – қорғаныс саласы. Бұдан басқа да қаражат көп жұмсалып жатқан баптар бар. Соларды қысқарту қажет. Екіншіден, мемлекеттің көлемін қысқарту керек. Мемлекеттің көлемі деген, макроэкономикалық тұрғыдан, елдің аумағы немесе халқының саны емес.  Бұл – Ұлттық банк, Үкімет және жергілікті бюджеттердің барлық шығындарының жиынтығы. Соны қысқарту керек.  Егер осындай жауапты бюджеттік саясат жүргізілсе, манағы айтылған әлеуметтік міндеттер, әлеуметтік нысандарды қаржыландыру мәселесі болмайды».

6. «Мұнай бағасының төмендеуі ең алдымен геосаяси факторлармен түсіндіріледі. Екіншіден, мұнай және мұнайға ұқсас тақтатас сияқты өнімдердің нарыққа көп шығарылуына байланысты. Үшінші себебі – энергияның балама көздерінің үлесі артып отыр. Тағы бір қосымша себеп ретінде ОПЕК пен ірі өндірушілер арасындағы түсініспеушілікті де     айтуға болады. Дегенмен, ОПЕК-тің әлемдік мұнай нарығындағы үлес салмағы біздің есептеуіміз бойынша 36-37 пайыз ғана екен. Қалғаны оған мүше емес елдердің үлесіне тиесілі.

Мұнай бағасының түсуі бізге қалай әсер етеді? Жақсы ма, жаман ба дегенге келетін болсақ, мен айтар едім, бұл бізге жақсы. Мұнай бағасының  түскені бізге өте пайдалы. Егер мұнай бағасы түссе, халық Үкіметке, биліктегі басшыларға экономикалық саясаттың сапасына қатысты талап қоя бастайды. Біздің есептеуіміз бойынша, мұнай бағасы 20 доллар болғанда да  жақсы дамыған мемлекеттер бар. Ондай 2000 жылдардың басында бізде де болған. Мұнай бағасы 20 доллар болғанда біз жақсы дамыдық. Бұл жерде мұнай бағасының төмен болуы Үкіметке қатаң шарттар қояды. Яғни экономикалық саясаттың сапасын арттыруға итермелейді. Сондықтан мұнай бағасының төмендегенін қуанып, қуанышпен қарсы алу керек.

7. «Ұлттық холдингтерді, квазимемлекеттік секторды, меніңше, қазір жекешелендіру онша қолайлы емес. Оларды жекешелендіру үшін нарықта еркін ақша айналымы болуы керек. Жеке секторда ақша өте көп емес. Жекешелендірудің басты – мақсаты мемлекеттік секторды азайту ғана емес, сонымен қатар, бюджетке кірістер енгізуі керек.  Ал біздің кәсіпорындарды сатып алатын нақты жеке сектордың ірі  ойыншылары жоқ. Әйтпесе, шетелден тарту керек. Ал  шетелден көп тартсаңыз, бұл экономикалық қауіпсіздікке тәуекелдер туындатады.  Жалпы жекешелендіру керек. Бірақ қазір оның уақыты емес сияқты.

Дайындаған –Есімжан Нақтыбайұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: