/img/1920х100.png
/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 384,89 Brent 36,55
Қазақстанда ресейлік ЖОО-лар заңсыз істеуде

Қазақстанда ресейлік ЖОО-лар заңсыз істеуде

Білім нарығына көршінің басқыншылығына тосқауыл қойыла ма? 

11:22 05 Наурыз 2020 4212

Қазақстанда ресейлік ЖОО-лар заңсыз істеуде

Автор:

Жанат Ардақ

Бұдан былай егер Ресей Федерациясы қазақ жерінде өз университетінің филиалын ашқысы келсе, онда өзінде қазақстандық университет бөлімшесін ашуы міндет болмақ. Яғни, «одақтас» екенімізді пайдаланып, отандық білім саласына біржақты баса-көктей ене беруіне тоқтау салынуы мүмкін. Екі ел арасындағы жаңа уағдаластық осыны көздейді.

Қазақстандықтардан мемлекетімізде заңсыз жұмысын жолға қойып алған ресейлік ЖОО-ларға қатысты шағым көбейе бастаған.

«Балам 2020 жылы 11-сынып бітіреді. Шетелге оқуға кеткісі келмейді. Сондықтан Қостанай қаласында жұмыс істеп жатқан Челябі мемлекеттік университетінің филиалына оқуға түсуді жоспарлап отыр. Бірақ адамдар ЧелМУ елімізде рұқсатсыз, лицензиясыз жұмыс жасап жатыр дегенді айтады. Ал ресейліктер оны мойындамайды. Филиалдағы бізбен әңгімелескен қабылдау комиссиясының мүшелері де, ЖОО ректоры да еш қорықпау керектігіне сендірді, олардың айтуынша, біз университетке еркін түсе аламыз, ол үшін ҰБТ-ны тапсырғанымыз туралы сертификаттың да қажеті жоқ. Егер жергілікті билік филиал жұмысына кедергі келтірсе, кез келген ресейлік ЖОО-ға ауысып, оқуды сонда тәмамдай алатынымызды айтады», – дейді қостанайлық Александр Михайличенко.

Қазақстандық билік елімізде ресейлік университеттердің еш рұқсатсыз, бірақ емін-еркін әрекет етіп жатқанын білмейді емес, біледі.

Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов жұртшылықтың сұрауына орай өз блогында осыған қатысты жауап берді. Министр ЖОО филиалдарының қызметі туралы Ресей Федерациясымен арадағы екіжақты келісімге әзірге қол қойылмағанын мәлімдеді.

«Челябі мемлекеттік университетінің Қостанайдағы бөлімшесі елімізде лицензиясыз қызмет жасауда. Онда алынған дипломдар Қазақстанда тек «тану рәсімінен» өткеннен кейін ғана заңды күшіне ене алады. Ал Ресей аумағында берілетін дипломның қаншалықты заңды болатынын білу үшін РФ уәкілетті органына жүгіну керек», – деді Асхат Аймағамбетов.

2019 жылдың соңында Қостанай облыстық соты ЧелМУ филиалының аппеляциялық шағымын қанағаттандырудан бас тартып, лицензиясыз қызметті жүзеге асырғаны үшін оны әкімшілік жазалады.    

Былтырғы тамыз айында «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасы ресейлік ЖОО-ны тексеруді талап етіп, бастама көтерді. Прокуратура тапсырма бергеннен кейін, БҒМ тексеріс жүргізуге кірісті. Нәтижесінде, сот ЧелМУ қостанайлық бөлімшесіне 63 мың 125 теңге айыппұл салды. 

Қазіргі кезде ЧелМУ ҚФ-да 3 мың 500-ден астам студент оқып жатыр. Оның директоры Раиса Төлегенова «алаңдауға еш негіз жоғын, оқу орны жұмысын жалғастыратынын» жеткізді. Өйткені сот тек айыппұл салған, ал қызметті тоқтату не тоқтата тұру туралы үкімде бір сөз жоқ.

Қазақстанда лицензиясыз бала оқытып жатқан ресейлік университеттердің филиалдары жетерлік. Бүгінде кем дегенде бесеуі белгілі. Мысалы, 2019 жылдың аяғында Г.Плеханов атындағы Ресей экономикалық университетінің Өскемен филиалы да еш лицензиясыз және оқу жоспарынсыз қазақстандық балаларды оқытумен айналысқаны анықталды. Соттағы қарау кезінде филиал директоры Алима Әліпова ЖОО Ресей стандарты бойынша жұмыс істейтінін, сондықтан қазақстандық лицензияны алуға міндетті емес екенін мәлім етті. Бірақ судья бұл байламмен келіспеді. Сол себепті ресейлік бөлімше өкілдері биылғы түлектерге дипломын елде алуға рұқсат етуді сұрады. Қалған студенттерді Ресей ЖОО-ларына ауыстыру қарастырылмақ.

Жалпы, бүгінде Ресейдегі ЖОО-ларда шамамен 74 мың қазақстандық оқып жатыр. Оның 44 мыңдайы ақылы негізде, яғни өз ақшасын солтүстік көршінің білім нарығына төгуде.

Іргедегі алпауыт еліміздегі білім ордаларын жаппай заңдастырып алуға көптен күш салып келеді. 2010 жылы осы мақсатта екі елдің білім және ғылым министрліктері өкілдерінен арнайы жұмыс тобы құрылып, ол тиісті келісім жобасын түзуге кірісті. Ал 2019 жылдың қарашасында Омбыда өткен Қазақстан мен Ресейдің XVI өңіраралық ынтымақтастығының халықаралық форумында президент Владимир Путин Қазақстанда алда ресейлік мектептер мен университеттер ашу ойлары бар екенін жариялай келе, неге екені белгісіз, оның үлгісі ретінде Қостанайдағы ЧелМУ филиалын атады.  

БҒМ дерегінше, «РФ жоғары білім беру ұйымдары филиалдарының Қазақстанда және Қазақстанның жоғары білім беру ұйымдары филиалдарының РФ-да жұмыс істеуі туралы келісім» жобасы дайын. Қазақстан Үкіметі атынан оған қол қою білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетовке жүктелетін болады.

Құжат қабылданса, екі ел арасында «теңдік» орнайды: «тараптардың жоғары оқу орындарының филиалдары тең негізде ашылады».

Бірақ осы келісімнің күші Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің елордадағы филиалына және «Мәскеу авиациялық институты» ұлттық зерттеу университетінің Байқоңыр қаласындағы «Восход» филиалына қолданылмайды. Олардың қызметі басқа келісімдермен реттеледі.

Дегенмен, қабылданғалы тұрған келісім жобасына зер салғанда, «теңдіктің» жоғын байқауға болады: Ресей ЖОО-сының Қазақстандағы филиалында оқыту орыс тілінде жүргізіледі. Бұл ретте «Қазақ тілі» мен «Қазақстан тарихы» міндетті пән ретінде оқытылуға тиіс. Қазақстан ЖОО-сының РФ аумағындағы филиалында да оқыту орыс тілінде жүргізіледі және «Орыс тілі» мен «Ресей тарихы» міндетті түрде оқытылады.

Қазақстандық тараптың РФ филиалдарына мемлекеттік аттестация жүргізуіне тыйым салынбақ.

Келісім қазақ және орыс тілдерінде бекітіледі. Алайда «Келісімнің мәтінін түсіндіруде алшақтық болған жағдайда орыс тіліндегі мәтін пайдаланылады».

Жанат Ардақ

Бір топ ЖОО жаңа мәртебеде қайта құрылады

Ел Үкіметі өз иелігінде қалатын және жекешелендірілмейтін жоғарғы оқу орындарының тізімін жариялады.

14 Тамыз 2019 17:11 6005

Бір топ ЖОО жаңа мәртебеде қайта құрылады

Бұл тізімге небәрі 27 университет кіріп отыр.

Айта кету керек, ресми статистика бойынша 2018-2019 жылғы оқу жылында Қазақстанда 124 жоғарғы оқу орны жұмыс жасаған. Олардың ең көбі – 41-і, Алматы қаласында орналасқан.

Екінші тұғырда 14 ЖОО-мен елорда тұр. Дегенмен осылар арасынан жаңа мәртебеде қайта құрылатын мемлекеттік ЖОО-лар тізіміне Нұр-Сұлтан қаласынан жалғыз ғана университет қосылмақ.

«Үштікті» 10 университеті бар үшінші мегаполис – Шымкент тұйықтайды.

Өткен оқу жылында отандық жоғарғы оқу орындарында 542 458 студент білім алған. Оның 292 231-ін қыздар, қалғанын ер адамдар құрады.

Ұлттық экономика министрлігінің статистика комитетінің дерегінше, былтырғы жыл қорытындысында отандық университеттер жалпы көлемі 285 млрд 192,9 млн теңге табыс тауыпты.

Академиялардың табысы одан әлдеқайда аз – 19 млрд 152,4 млн теңгені құрады.

Дегенмен мемлекеттік ЖОО-лардың табысы мардымсыздау. Ұлттық ЖОО мәртебесі бар университеттер мен академиялар 29 млрд 91,2 млн теңге ғана табыс тапқан.

Сондықтан кейінгі жылдары ел Үкіметі мемлекеттік ғылым ордаларын шетінен саудаға шығарып, жекешелендіруге ден қойды.

Нәтижесінде, алда қандай университеттердің мемлекет меншігінде қалатынына қатысты белгісіздік орнаған. Енді Білім және ғылым министрлігі бұл мәселенің басын ашқандай.

Бұл ретте ол оқу орындарының барлығы өздерінің мәртебесін өзгертетін болады, олар «коммерциялық емес АҚ-қа» айналады.

Мәселен, арнайы әзірленіп отырған Үкімет қаулысы жобасына сәйкес, Білім және ғылым министрлігінің Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетi шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорны заңнамада белгіленген тәртіппен жарғылық капиталына мемлекет 100% қатысатын Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетi коммерциялық емес акционерлік қоғамы болып қайта құрылмақ.

Сарапшылардың түсіндіруінше, бұл мәртебе грант алуда, қаржыландыруда бірқатар артықшылықтар береді және ең бастысы, мемлекеттік университеттердің қызметін мөлдір ете түсуге тиіс. Олардың басқару органы ретінде директорлар кеңесі құрылуы мүмкін, оның қатарына қоғам және бизнес өкілдері де кіре алады.

ЖОО-лар тек өз ректорына ғана емес, енді директорлар кеңесі мүшелері алдында да ұдайы есеп беруі керек. Барлық аса маңызды мәселелер де соның қарауына шығарылып, ұсыным-рекомендациялар алынады деп күтілуде.

Бұл тізім алда толықтырылуы мүмкін.

Бақыт Көмекбайұлы

Көшбасшы мен аутсайдер ауысып тұрады

Кәсіпкерге қай ЖОО-ның кадры құнды?  

07 Қаңтар 2019 21:09 2357

Көшбасшы мен аутсайдер ауысып тұрады

«Атамекен» кәсіпкерлердің ұлттық палатасы білім және ғылым министрлігімен бірлесіп, ЖОО нарығындағы ісі ұтымды, маманы өтімді университеттерді анықтады, сонымен бірге маңызы мардымсыз, қарымы пәрменсіз аутсайдерлерді де атады.

Жалпы алғанда, 2018 жыл қорытындысы бойынша «Қазақстанның жоғарғы оқу орындарының оқу бағдарламаларының рейтингін» түзу барысында бизнес үшін аса қажетті кадрлар даярланатын 92 мамандық қамтылыпты, бұдан бөлек 2 мыңнан астам оқу бағдарламаларына баға берілген. Осы орайда еліміздің барлық өңіріндегі 700-ден астам сарапшының пікірі ескеріліпті. 

«Бағалаудағы ең басты өлшемшарттың бірі – бітірген түлектердің жұмысқа орналасу пайызы болды. Сонымен бірге олардың алатын жалақыларының орташа деңгейі де есепке алынды. Бұл нарықтың және бизнестің қандай да бір ЖОО-ның түлектеріне деген сұранысы мен оларды жұмысқа шақыруға мүдделілігінің өзіндік бір өлшеміне айналды», – дейді «Атамекен» КҰП басқарма төрағасының орынбасары Олжас Ордабаев.

Жоғарғы білім беру нарығына ұлттық палата жүргізген зерттеу барысында бірқатар ЖОО-лардың бағдарламалары мүлдем ескіріп қалғаны немесе заманға сай қайта пысықтауды талап ететіні анықталды. Әсіресе бұл техникалық мамандықтарға қатысты екен.

«Отандық жоғарғы білім мен ғылым ордаларының 8800 түлегіне сұрау салынды. Біз Қазақстандағы барлық ЖОО-лар мен барлық мамандықтарды қамтыдық. Рейтинг аясында түлектердің 35,4%-ы өз мамандығы бойынша жұмыс істемейтіні, тағы 40%-ы ЖОО бітірген соң, 12 ай бойы жұмыс таба алмағаны белгілі болды», – деді Олжас Ордабаев.

Көбінесе ауыл шаруашылығы ғылымдары (51,06%) мен қызмет көрсету саласының түлектері өз мамандығы бойынша жұмыс істемейтін көрінеді. Одан кейінгі орында техникалық ғылымдар мен технология мамандықтары (41,97%) тұр. Ал әлеуметтік ғылымдар, экономика және бизнес салалары бойынша оқытылған түлектер арасында бұл көрсеткіш 40,24%-ды құраған. 

Жалпы алғанда, еліміздегі 68 ЖОО өз түлектерінің жұмысқа орналасуы бойынша 50%-дан төмен көрсеткішке ие.

ҰКП зерттеуі көрсеткендей, орташа жалақы көлемі әлеуметтік ғылымдар, экономика және бизнес салаларында шынында 114 721 теңгені, техникалық ғылымдар мен технологияда – 149 963 теңгені, құқық саласында 89 434 теңгені, қызмет көрсету саласында 98 180 теңгені, ал ауыл шаруашылығы ғылымдарында небары 77 045 теңгені құрайды.

Жұмысқа орналасудың барлық 92 мамандық бойынша орташа көлемі 67,4 пайызды ғана құрап отыр.

Бір ғажабы, соның ішінде ең төменгі көрсеткіш «кеден ісі» мамандығында тіркелді: бар-жоғы 41 пайыз. Өйткені бұл мамандықты бітіргендер қаржы министрлігінің мемлекеттік кірістер комитеті жүйесіне күні қарап қалады. Бұл жүйеге кірсе, кірді, тұра алмаса, басқа салаға бет бұруға мәжбүр.

«Егер рейтинг нәтижелеріне тоқталсақ, Narxoz, М.Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан университетінің, Рудный индустриалдық институтының, Алматы менеджмент университеті, Қазақстан-Британ техникалық университетінің, Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университетінің, Павлодар мемлекеттік педагогикалық институтының түлектері нарықта өздерін жақсы сезінетіні байқалады. Рейтингті Маңғыстау гуманитарлық техникалық университеті, Орталық Азия университеті, Халықаралық гуманитарлық-техникалық университеті, Астана университеті, «Болашақ» университеті тұйықтайды», – дейді Олжас Ордабаев.

Ол «Атамекен» ҰКП осы тәрізді рейтингті жыл сайын жүргізетінін, оның барысында көшбасшылар мен айтсайдерлер қатары өзгеруі мүмкіндігін ескертті.

Атап өтер жайт, ұлттық палатаның бұл рейтингінің құндылығы сонда, білім және ғылым министрлігі алда мемлекеттік білім беру грантын үлестіру кезінде дәл осы рейтингті ескеретін болады. Сондай-ақ «Атамекен» оның негізінде жоғарғы оқу орындарының оқу бағдарламаларын жаңғырту үшін ұсыным түзбек.

Рейтингтегі көшбасшы мен аутсайдер кімдер екенін https://atameken.kz/ru/services/44-rejting-obrazovatel-nyh-programm-vuzov сілтемесінен танысуға болады.

Бақыт Көмекбайұлы

Ұқсас материалдар