/img/tv1.svg
RU KZ
Көшбасшы мен аутсайдер ауысып тұрады

Көшбасшы мен аутсайдер ауысып тұрады

Кәсіпкерге қай ЖОО-ның кадры құнды?  

21:09 07 Қаңтар 2019 2752

Көшбасшы мен аутсайдер ауысып тұрады

Автор:

Бақыт Көмекбайұлы

«Атамекен» кәсіпкерлердің ұлттық палатасы білім және ғылым министрлігімен бірлесіп, ЖОО нарығындағы ісі ұтымды, маманы өтімді университеттерді анықтады, сонымен бірге маңызы мардымсыз, қарымы пәрменсіз аутсайдерлерді де атады.

Жалпы алғанда, 2018 жыл қорытындысы бойынша «Қазақстанның жоғарғы оқу орындарының оқу бағдарламаларының рейтингін» түзу барысында бизнес үшін аса қажетті кадрлар даярланатын 92 мамандық қамтылыпты, бұдан бөлек 2 мыңнан астам оқу бағдарламаларына баға берілген. Осы орайда еліміздің барлық өңіріндегі 700-ден астам сарапшының пікірі ескеріліпті. 

«Бағалаудағы ең басты өлшемшарттың бірі – бітірген түлектердің жұмысқа орналасу пайызы болды. Сонымен бірге олардың алатын жалақыларының орташа деңгейі де есепке алынды. Бұл нарықтың және бизнестің қандай да бір ЖОО-ның түлектеріне деген сұранысы мен оларды жұмысқа шақыруға мүдделілігінің өзіндік бір өлшеміне айналды», – дейді «Атамекен» КҰП басқарма төрағасының орынбасары Олжас Ордабаев.

Жоғарғы білім беру нарығына ұлттық палата жүргізген зерттеу барысында бірқатар ЖОО-лардың бағдарламалары мүлдем ескіріп қалғаны немесе заманға сай қайта пысықтауды талап ететіні анықталды. Әсіресе бұл техникалық мамандықтарға қатысты екен.

«Отандық жоғарғы білім мен ғылым ордаларының 8800 түлегіне сұрау салынды. Біз Қазақстандағы барлық ЖОО-лар мен барлық мамандықтарды қамтыдық. Рейтинг аясында түлектердің 35,4%-ы өз мамандығы бойынша жұмыс істемейтіні, тағы 40%-ы ЖОО бітірген соң, 12 ай бойы жұмыс таба алмағаны белгілі болды», – деді Олжас Ордабаев.

Көбінесе ауыл шаруашылығы ғылымдары (51,06%) мен қызмет көрсету саласының түлектері өз мамандығы бойынша жұмыс істемейтін көрінеді. Одан кейінгі орында техникалық ғылымдар мен технология мамандықтары (41,97%) тұр. Ал әлеуметтік ғылымдар, экономика және бизнес салалары бойынша оқытылған түлектер арасында бұл көрсеткіш 40,24%-ды құраған. 

Жалпы алғанда, еліміздегі 68 ЖОО өз түлектерінің жұмысқа орналасуы бойынша 50%-дан төмен көрсеткішке ие.

ҰКП зерттеуі көрсеткендей, орташа жалақы көлемі әлеуметтік ғылымдар, экономика және бизнес салаларында шынында 114 721 теңгені, техникалық ғылымдар мен технологияда – 149 963 теңгені, құқық саласында 89 434 теңгені, қызмет көрсету саласында 98 180 теңгені, ал ауыл шаруашылығы ғылымдарында небары 77 045 теңгені құрайды.

Жұмысқа орналасудың барлық 92 мамандық бойынша орташа көлемі 67,4 пайызды ғана құрап отыр.

Бір ғажабы, соның ішінде ең төменгі көрсеткіш «кеден ісі» мамандығында тіркелді: бар-жоғы 41 пайыз. Өйткені бұл мамандықты бітіргендер қаржы министрлігінің мемлекеттік кірістер комитеті жүйесіне күні қарап қалады. Бұл жүйеге кірсе, кірді, тұра алмаса, басқа салаға бет бұруға мәжбүр.

«Егер рейтинг нәтижелеріне тоқталсақ, Narxoz, М.Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан университетінің, Рудный индустриалдық институтының, Алматы менеджмент университеті, Қазақстан-Британ техникалық университетінің, Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университетінің, Павлодар мемлекеттік педагогикалық институтының түлектері нарықта өздерін жақсы сезінетіні байқалады. Рейтингті Маңғыстау гуманитарлық техникалық университеті, Орталық Азия университеті, Халықаралық гуманитарлық-техникалық университеті, Астана университеті, «Болашақ» университеті тұйықтайды», – дейді Олжас Ордабаев.

Ол «Атамекен» ҰКП осы тәрізді рейтингті жыл сайын жүргізетінін, оның барысында көшбасшылар мен айтсайдерлер қатары өзгеруі мүмкіндігін ескертті.

Атап өтер жайт, ұлттық палатаның бұл рейтингінің құндылығы сонда, білім және ғылым министрлігі алда мемлекеттік білім беру грантын үлестіру кезінде дәл осы рейтингті ескеретін болады. Сондай-ақ «Атамекен» оның негізінде жоғарғы оқу орындарының оқу бағдарламаларын жаңғырту үшін ұсыным түзбек.

Рейтингтегі көшбасшы мен аутсайдер кімдер екенін https://atameken.kz/ru/services/44-rejting-obrazovatel-nyh-programm-vuzov сілтемесінен танысуға болады.

Бақыт Көмекбайұлы

Еліміздің тағы бір университеті әлемнің үздік жоғары оқу орындары рейтингіне енді

03 Қыркүйек 2020 18:51 3727

Тәуелсіз сарапшылар 2 мыңға жуық алдыңғы қатарлы университет деректеріне талдау жүргізген.  

Жоғары оқу орындарының сапасын бағалау бойынша әлемдік көшбасшы әрі дүние жүзіне танымал британдық Times Higher Education журналы әлемнің үздік зерттеу университеттерінің рейтингін жариялады. Ең үздік он университеттің қатарына Оксфорд, Стэнфорд, Гарвард, Калифорния технологиялық институты, Массачусетс технологиялық институты, Кембридж, Берклидегі Калифорния университеті, Йель, Принстон және Чикаго университеті енген.

Бұндай мәртебеден еліміздің жоғары оқу орындары да шет қалған жоқ. Биылғы Times Higher Education World University Rankings 2021 рейтингіне қазақстандық үш ЖОО кіріп отыр. Олар – Сәтбаев университеті, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ және Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті. Аталмыш білім ордаларының үшеуі де 1000+ сатысынан орын алған. Олардың арасында Сәтбаев университеті зерттеулер, дәйексөздер, өнеркәсіп пен коммерциялық секторға арналған зерттеулерден түскен кірістер сынды үш бағытта ең жоғары ұпай жинаған.

Осы рейтингке Ресей Федерациясынан 39 университет кірді. Жалпы, ең үздік жоғары оқу орындарының биылғы тізіміне әлемнің 93 елінен 1527 жоғары оқу орны қатысқан. Тәуелсіз сарапшылар дүние жүзіндегі 2 мыңға жуық жетекші зерттеу университетінің деректерін мұқият талдай отырып, 22 мыңнан астам сауалнама негізінде олардың академиялық беделін бағалады. Сондай-ақ, Elsevier библиометриялық деректер негізінде де бес жыл ішінде 13,6 миллион ғылыми жарияланым мен 86 миллионнан астам дәйексөз талданған екен.

Айта кетсек, Times Higher Education World University Rankings – бұл негізгі қызмет бағыттары бойынша қарқынды зерттеу жұмыстарын жүргізетін университеттердің сапасын бағалайтын ғаламдық рейтинг. Жоғары оқу орындарының көрсеткіштері 5 бағыт бойынша бірнеше топқа бөлінеді.

Мәселен, «оқыту» бағытында білім беру ортасы тексеріледі, «зерттеу» бағытында зерттеулердің кірісі, көлемі және беделі сыналады, «дәйексөздер» – зерттеулер әсерінің көрсеткіші, «халықаралық перспективалар» бағытында университетте зерттеу жүргізетін шетелдік оқытушылар мен шетелдік студенттер және халықаралық авторлардың үлесі бағаланады, ал «өнеркәсіп пен коммерциялық секторға арналған зерттеулерден алынған кірістер» бөліміне баға берген кезде, оқу орнының білім беру жүйесі негізге алынады.

Сонымен қатар, әлемдік жетекші аудиторлық ұйымдардың «үлкен төрттігіне» кіретін PricewaterhouseCoopers (PwC) компаниясының рейтинг нәтижелеріне тәуелсіз аудит жүргізуін, Times Higher Education жоғары оқу орындарын бағалау тәсілдерінің бірі екенін айта кетуге болады.

Халықтың үнін естімеу тиімді емес – Асхат Аймағамбетов

04 Маусым 2020 19:08 5728

Білім және ғылым министрі халық алдында есеп берді.  

Халыққа есеп беру кездесуінде Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов білім саласының барлық деңгейіне тоқталып, жетістіктері мен кемшіліктерін ашып айтты. Өткен жылы «Педагог мәртебесі туралы» заң қабылданғанын және 2020-2025 жылдарға арналған білім мен ғылымды дамытудың мемлекеттік бағдарламасы бекітілгенін еске салып, тарихи маңызы бар заң педагогтерді міндетіне жатпайтын функциялар мен қызметтерден босатуға және материалдық-моралдік жағынын ынталандыруға бағытталғанын айтты.

«Педагог өзінің тікелей функциясымен ғана айналысуға тиіс. Бұрынғы есеп беру үшін тексерушілер тарапынан сұралатын құжаттардың барлығын қайта қарадық. Барлық шектеу толықтай алынды деп айтуға болады», – деп атап айтты бас ұстаз.

Республика бойынша мектепке дейінгі білім беру ұйымдарына баратын 3-6 жас аралығындағы балалар 98,5%-ға қамтылған. Асхат Аймағамбетовтің сөзінше, Алматы, Нұр-Сұлтан тәрізді ірі қалаларда көші-қон үрдісінің көп болуына байланысты бұл мәселеде қиындықтар бар көрінеді. Дегенмен осы және басқа да мәселелер оң шешімін табатынын министр тілге тиек етті.

«Бұрын баланы балабақшаға орналастыру білім беру бөлімдері арқылы жүзеге асатын. Жақында сыбайлас жемқорлыққа жол бермеу үшін баланы кезекке қою, жолдама беру үдерістерін цифрландырдық. Қазір бұл қызметті электронды үкімет порталында алуға болады. Балалардың қауіпсіздігі өте маңызды. Бүгінгі күні мектепке дейінгі мекемелердің 89%-ында бейнебақылау жүйесі орнатылды. Мектепке дейінгі білім берудің жаңа бағдарламасымен жұмыс істеп, оның мазмұнын, стандарттарын, әдістерін қайта қарастыра бастадық. Жалпы мектепке дейінгі мекеме педагогінің жалақысын жыл сайын 25%-ға көтеріп жатырмыз. Жаңа аттестациялау жүйесінен өткен педагогтер жалақысына 30-50% үстемеақы алады», – деп айтып өтті министр.

Орта білім жүйесінде білім алушылардың 96%-ы жаңартылға бағдарлама бойынша оқытылып, 156 мың мұғалім жалақысына қосымша 30-50% үстемеақы ала бастаған. Сонымен қатар, білім министрі баяндамасында оқулық сапасына да ерекше тоқталды.

«Министрлік оқулық сапасын кешенді түрде қадағалайды. Бағдарлама мен кітаптарды әзірлеу, сынақтан өткізу, сараптама жасау және сарапшылар мен авторлардың әзірлігі қамтылады. Содан кейін ғана баспаханаға жіберіледі. Осының барлығы мемлекеттік органдар, ұлттық білім беру академиясы және баспаханалардың жауапкершілігіне жатады. Бірқатар нормативтік-құқықтық актіні қабылдадық. Бізде оқулыққа қосымша құрал ретінде қарау үрдісі қалыптасқан. Бұнымен мен келіспеймін. Оқулық – негізгі білім көзі, басты материал. Егер оқулық сапасыз болса, баланың алған білімі де сапасыз болады. Сол себепті, оқулық сапасы білім министрлігінің күн тәртібінде тұрған басты мәселе», – деді Асхат Аймағамбетов.

Мұғалімді жұмысқа алудың жаңа тәртібі бекітіледі. Қабылданатын нормалар білім беру саласындағы сыбайлас жемқорлыққа тосқауыл болмақ.

«Жұмысқа орналасу үшін пара сұрау – жүйелі проблемалардың бірі. Жасыруға болмайды, бұндай проблема бар. Дегенмен статистикаға қарасақ, қазіргі уақытта осындай мәселелер азайып келе жатыр. Мектеп басшылығын жұмысқа алу үшін жаңа жүйе қалыптастырып жатырмыз. Сондықтан, жаңа жүйе бойынша қамқоршылық кеңесі, облыстық басқарма және басқа да құзырлы органдар қатысатын ашық жүйе дайындадық. Менің ойымша, бұл мәселе осылайша шешіледі. Сонымен қатар, бүгінгі күнгі мұғалімдерді жұмысқа алу рәсімі ашық емес. Мұғалімнің қызметке орналасуының нормалары, әдістемелері жоқ. Сондықтан мұғалімдерді конкурс бойынша қабылдау және жалпы мұғалімді жұмысқа алу тәртібін бекіту жөніндегі жұмысты бастадық. Ол үшін «Білім туралы» заңға өзгеріс енгізу қажет болады. Бұл өте маңызды мәселе. Заңбұзушылықты болдырмау біздің парызымыз», – екенін ескертті БҒМ басшысы.

Министр ауыл, қала, өңірлер арасындағы білім сапасының алшақтығын қысқартуға байланысты пікір білдірді. Асхат Аймағамбетовтің айтуынша, ауылды жерде бала аз болғандықтан сағат пен жалақы да аз. Жалақысы аз жерге мұғалім де баруға ынталы емес. Мәселені шешудің бір жолы ретінде министр ауылдағы мұғалімдердің жалақы алу жүйесін өзгерту қажет екенін айтты. Тағы бір шешім – бірнеше жақын пәндерді оқытатын мұғалімдерді даярлау екені айтылды.

Тағы бір жаңашылық ретінде мектеп асханаларына видео бақылау орнатылмақ. Камералар арқылы тамақ әзірлеу процесі бақылауға алынады.

«Қаржы министрлігімен мемлекеттек сатып алу порталын пайдалану мәселесін шештік. Мектептегі тамақтану жөніндегі мемлекеттік сатып алулар электронды түрде жүзеге асады. Бұл маңызды қадам. Осы нормативке тағам қалай әзірленіп жатқанын бейнебақылаудың құқықтық негіздері енгізілді. Мектеп асханаларында қолма-қол емес түрде ақы төлеу мүмкіндігін беру де міндеттеледі. Қала мектептерінде техникалық мүмкіндік бар», – деп айтып өтті министр.

Соңғы жылдары елімізде ата-анасыз қалған балаларға арналған мекемелер мен олардағы тәрбиеленушілер саны азайып келе жатқаны мәлім болды. Білім және ғылым министрінің халықпен кездесуіндегі есебінде елдегі балалар үйлері жүйесінің саны 140-тан 101-ге дейін, яғни 28%-ға кемігені көрнекті түрде көрсетілді.

«Жоспарлы жұмыс нәтижесінде соңғы 10 жылда балалар үйлерінің тәрбиеленушілері саны 70%-ға, 14 мыңнан 4 мыңға дейін азайды. Ал соңғы 4 жылда осындай балалар саны саны 42%-ға азайды. Балалар үйлері жүйесі үштен бірге кеміді. Сонымен қатар, балалар үйлерін балаларға қолдау көрсету орталықтарына айналдырамыз. Бұл жұмысқа азаматтық қоғам да белсенді түрде атсалысты. Атқарып жатқан қызметі үшін оларға алғысымды білдіремін әрі болашақта да үкіметтік емес ұйымдармен жұмыс істеуді жалғастыра береміз», – деді Асхат Аймағамбетов.

Елімізде 300 мыңнан астам студент алғашқы техникалық және кәсіби білімін тегін алып жатыр. Дуальді білімге ерекше көңіл бөлінуде. Студенттердің стипендиясы да көтерілген. Білім министрі техникалық және кәсіби білім беру саласында бірқатар норма қабылданғанын алға тарып,  білім алушыларға академиялық еркіндік беру маңызды екенін айтты. Сондай-ақ, колледждерге қабылдау тәртібі де өзгерген. Бұдан былай құжатты оқу орнына бармай-ақ, электронды үкімет порталы арқылы тапсыруға болады.

Еліміздегі 131 жоғары оқу орнында 586,6 мың адам білім алуда. Грант көлемі 340-420 мыңнан 1 млн теңгеге дейін өседі.

«Жыл сайын мемлекеттік тапсырыс ұлғайып келеді. Биыл 53 мыңнан астам грант болады. Жоғары оқу орындарында грант бағасы 10 жылдам астам өзгерген жоқ. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша грант бағасы өседі. Сонымен қатар, мемлекеттік ЖОО-ларға жалақыны көтеруді міндеттеп отырмыз. Гранттардың ұлғаюына байланысты, профессор-оқытушылардың жалақысы да көбейеді деп ойлаймын», – деді ведомство басшысы.

Жоғарғы оқу орындарына штаттан тыс қызметкерлер санын арттыруға рұқсат берілді. Бұл практикалық өндірісте тәжірибесі бар мамандарды ЖОО-ларда жұмыс істеуге көптеп тартуға мүмкіндік бермек.

Қазақстан ғылымын цифрландыру үшін «Қазақстан ғылымы» бірыңғай ақпараттық жүйесі әзірленуде.

«Ғылымды қаржыландыру екі есеге дейін ұлғайды. Ғылымға ЖІӨ-нің 1%-ын жұмсау қарастырылуда. 2021-2023 жылдарға ғылымның басым бағыттары айқындалды. Шағын гранттар, шұғыл гранттар және коллоборацияға гранттар бөлінеді. Жас ғалымдардың жобалары бойынша байқаулар өткізілуде. Ғылымды цифрландыру да маңызды. Бүгінгі күні «Қазақстан ғылымы» бірыңғай ақпараттық жүйесі жасалып жатыр. Ғылыми дәйексөздің қазақстандық индексі, отандық ғалымдар базасы болады. Бұған қаржы бар. Жас ғалымдар кеңесі және басқа ғалымдар осы жұмысты бізбен бірге бастауда», – деп мәлім етті Асхат Аймағамбетов.

Докторанттарға диссертациясын қорғау үшін төртінші жыл беріліп, академиялық адалдық мәселесі де күшейтілді. Ғылыммен айналысушылар үшін ғылыми жоба ұсынысы – Research proposal енгізілген. Айта кетсек, бүгінгі күні елімізде 1045 доктор PhD, 4241 ғылым кандидаты 4 827 магистрант бар. Ғылым инфрақұрылымын жақсарту үшін 2020 жылы – 1 млрд, 2021 және 2022 жылдары 4 млрд теңгеден бөлінбек.

«Біреулер Совет үкіметі кезіндегі білім жүйесін енгізуді ұсынады, енді бірі Финляндия еліндегідей заманауи білім жүйесі керек дейді. Осы сынды пікірлер бар екенін білеміз. Дегенмен басқа бір мемлекеттің білім жүйесін ала салмай, біздің елдің, менталитеттің, балаларымыздың ерекшелігін ескеруіміз керек. Кейбір келісетін жерде келісу де өте маңызды. Халықтың үнін естімеу тиімді емес. Бірлесе жұмыс істеуіміз керек. Сондықтан барлық деңгейдегі әріптестеріміз бірге екенімізді сезінуі тиіс», – деп сөзін түйіндеді Білім және ғылым министрі.

Нұржан Көшкін