/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 23 724,20 РТС 1 155,49
Hang Seng 24 275,22 FTSE 100 5 842,66
KASE 2 260,65 Өнеркәсібі 1 484,00
Қазақстандағы қоқыс бизнесі

Қазақстандағы қоқыс бизнесі

Қалдық көп, ал қайта өңдеумен айналысатын зауыттар шикізат тапшылығынан тұралап қалған. 

04 Наурыз 2020 11:19 1617

Қазақстандағы қоқыс бизнесі

Автор:

Құралай Құдайберген

Сингапур – оңтүстік-шығыс Азияда орналасқан шағын мемлекет.  Бұл елде қоқыс төгетін полигондар жоқ. Керісінше мұнда қалдықтың 90%-ын қайта өңдеп, электр қуатын алатын зауыттар көп. Бұдан бөлек әлемде қоқысты қуат немесе табыс көзіне айналдырған елдердің қатарында Швеция да бар. Аталған мемлекет қоқыстың  99%-ын қайта өңдеп қана қоймай, Франция, Ұлыбритания, Норвегия сынды көршілерінен қосымша ақшаға қабылдайды. Ал Қазақстанда бұл сала қаншалықты дамыған? Елімізде қоқысты қайта өңдеу көрсеткіші қандай? Қалдықтан қаржы табудың жолы бар ма?  Осы сұрақтарға  inbusiness.kz тілшісі  жауап іздеп көрді.

Қоқысты шетелге сатқан тиімді

Экология министрлігінің мәліметінше,  Қазақстанда өткен жылы қоқысты қайта өңдеу көлемі 3%-ға артып, 14%-ды құрады. Әйтсе де еліміздегі 20 полигон коммуналдық қалдыққа тола бастады. Бүгінде мұнда 125 млн тонна қоқыс жиналған. Ал мамандар қайта өңдеумен айналысатын зауыттардың хәлі мүшкіл деп дабыл қағуда.

«Қазіргі кезде елімізде қоқыс жинап, сұрыптап, қайта өңдеумен айналысатын 210 кәсіпорын бар. Алайда бұл зауыттарда өндіріс тұралап тұр. Себебі оларға шикізат жетіспейді. Бұл компаниялардың  қағаз, картон, пластик сынды қалдықтарды қайта өңдеуге қауқары жеткілікті. Алайда дәл осы қағаз, картон, пластик көбінесе көрші елдерге саудаланады. Өйткені республика аумағында қоқысты тасымалдау логистикалық жағынан тиімсіз. Сонымен қатар шетелде аталған шикізатты жоғары бағамен қабылдайды. Әрі мұндай сауда көбінесе заңсыз, қолма қол есеп айырысу арқылы жүргізіледі», – дейді «KazWaste» қазақстандық қалдықтарды басқару қауымдастығының арқарушы директоры Вера Мұстафина.

Ал пластик қалдықтарын қайта өңдейтін шеберхана өкілі Кенен Сқақовтың сөзінше қазіргі кезде шикізатты шетелге шығару тиімсіз. Сондықтан ол қоқысты бірден сұрыптап, тиісті компанияларға тапсыруды ұсынады.

«Бұрын Ресейге пластик сату тиімді болатын. Себебі олар шикізатты жоғары бағамен қабылдап, Қытайға қайта өңдеуге жіберетін. Қазір коронавирустық инфекцияға байланысты бұл жоспар жүзеге аспай қалды. Сондықтан олар шикізат қабылдап жатқан жоқ. Қазір пластикті елімізде қайта өңдеген тиімдірек», –дейді Кенен Сқақов.

Тарифтер тосқауылы

Еліміздің өңірлерінде коммуналдық қоқысты жинау, шығару мен утилизациялауға арналған тариф әртүрлі. Ол арнайы әдістеме бойынша заңды тұлғалар мен жеке тұлғаларға әртүрлі болып бекітілген. Қалдықтарды басқару қауымдастығының мәліметінше ең төменгі тариф 84 теңгеден басталып, 550 теңгеге дейін жетеді. Орта есеппен ең жоғары баға 553 теңге – Алматыда, 390 теңге – Нұр-Сұлтанда. Ал ең төмен тариф 84 теңге – Тараз, 104 теңге – Ақтөбе, 105 теңге – Түркістанда.

«Жыл сайын коммуналдық төлемдер қымбаттайды. Арнайы техника мен жанармай бағасы да өседі. Алайда қоқыс шығару тарифі еліміздің көптеген өңірінде өзгеріссіз қалады. Сонымен қатар қоқыс шығарумен айналысатын компаниялар үшін тағы бір қиын мәселе бар. Ол халықтың коммуналдық қалдық шығыны үшін ақша төлемеуі. Орта есеппен ірі қала тұрғындарының тек 60-80%-ы ғана осы қызмет ақысын өтейді», –дейді  Вера Мұстафина.

Қоқыстан пайда табуға бола ма?

Вера Мұстафина елімізде тек санаулы компания ғана қоқыстан табыс тауып отырғанын айтады. Сарапшының пікірінше, көптеген кәсіпорындардың кірісінен шығыны көп.

«Алматы мен Нұр-Сұлтанда орналасқан санаулы компаниядан басқаларының барлығы табыс таппайды. Олар тек шығынға жұмыс істеуде немесе қосымша өндіріс ашып, дотациялануда. Тарифті инвестиция деп қарастыруға болмайды. Себебі бұл ақшаға қоқыс шығаратын көлік, арнайы техника мен қосымша жабдықтар сатып алу мүмкін емес. Сондықтан тарифтерді көтеріп, халық арасында қоқысты сұрыптау мәдениетін насихаттау керек», – дейді сарапшы.

Қоғамдағы тенденция

Табиғат жанашыры Кенен Сқақовтың айтуынша қазақстандықтардың экологиялық жауапкершілігі жыл санап артып келеді, оны көрсеткіштерден аңғаруға болады.

«2017 жылы пластикті сұрыптауды жаңадан бастаған кезімізде Алматы бойынша айына 200-250 келі шикізат жиналатын. Қазір айына 1 тоннаға жуық қайта өңдеуге жарамды пластик сұрыпталады», – дейді эко белсенді.

Жалпы 2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап елімізде пластик, макулатура, қағаз қалдықтарын, әйнекті алдын ала сұрыптаусыз полигондарда көмуге тыйым салынды. Бұл шектеуден кейін, Семей қаласы бір аптаның ішінде қоқысқа толды. Оның себебі полигондар сұрыпталмаған қоқысты қабыдаудан бас тартса, ал қалдық шығаратын компаниялар сұрыптауға ден қойған зауыттармен келісімшарт жасап үлгермеген. Дәл осындай жағдай кейін бірнеше шаһарда қайталанды.

Тығырықтан шығу жолы немесе Waste to Energy ұсынысы

Экология, геология және табиғи ресурстар министрі Мағзұм Мырзағалиев қалдықтарды өртеп, нәтижесінде электр энергиясын алуға бағытталған «Waste to Energy» механизмін енгізуді ұсынды. Министр бұл жүйе экологиялық мәселелерді шешумен қатар инвесторлар тартуға мүмкіндік береді деп отыр.

«Қоқыс көлемін 2025 жылға дейін 30%-ға қысқартуға және 180 млрд теңгеге жуық инвестиция тартуға мүмкіндік береді. Мәселен, Еуропа елдерінде шамамен 150 зауыт осы механизм бойынша жұмыс істеуде. Бұл ретте «Waste to Energy» бойынша жұмыс істейтін зауытты толық жабдықтамаған жағдайда улы қалдықтардың ауаға таралуы туралы мүмкін деген пікірлер айтылуда. Сондықтан талаптарды сақтау бойынша қатаң шектеулер енгізу жоспарлануда», – деді министр.

«Жасыл экономика» саясаты бойынша 2030 жылға дейін қоқыс өңдеу бойынша 14%-дық көрсеткішті 40%-ға жеткізу көзделген. Қазір Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі қоқыстарды басқару бойынша мемлекеттік бағдарлама әзірлеуде. Осы жоспар жүзеге асса, еліміздің полигондарына шетсіз, шексіз төгілген қалдық энергия мен табыс көзіне айналуы ықтимал.

Құралай Құдайберген

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Экомәдениет мектеп партасынан басталады

Қатты тұрмыстық қалдық жинаған оқушыларға кеңсе тауарлары һәм қомақты қаржы беріледі.

23 Тамыз 2018 17:01 3539

Экомәдениет мектеп партасынан басталады

Clean City NC компаниясы мен әлеуметтік маңызы бар бастамаларды дамыту қоры Астана қаласының білім басқармасымен бірлесіп, мектеп оқушыларына қатты тұрмыстық қалдық жинататын болды. Бұл үшін елорданың білім беру мекемелеріне арнайы контейнерлер орнатылады. Оған оқушылар қатты тұрмыстық қалдықтарды бөліп салуға міндеттеледі. Осы арқылы жас буынның бойында қоршаған ортаға деген жанашырлық сезімі мен экомәдениет қалыптастырылады.

«Күні бүгінге дейін бұл бастама Астананың №37 мектебінде сынақ ретінде жүзеге асырылды. Оқушылар қатты тұрмыстық қалдықтарды санатына қарай бөліп жинауға дағдыланды. Әр ай сайын орта есеппен алғанда оқушылар 400 келі қағаз қалдығы мен пластик бөтелке жинап отырды. Сұрыпталған қатты тұрмыстық қалдық қоқыс өңдеу зауыттарында қайта өңделіп, кәдеге жаратылды. Осылайша қатты тұрмыстық қалдықтан экологияға келетін зиянға тосқауыл қойылды. Бір сөзбен айтқанда оқушылар экологиялық жағдайымыздың жақсаруына үлес қосты. Бұл үшін оларға оқуға қажетті кеңсе тауарлары сыйланды», – деді abctv. kz-ке әлеуметтік маңызы бар бастамаларды дамыту қоры төрағасының орынбасары Татьяна Немцан.

Оның сөзінше, сынақ түрінде жүзеге асырылған жоба биылдан бастап елорданың ғана емес, Петропавл, Қарағанды, Қостанай қалаларының да мектептеріне енгізіледі.

«Кез келген аймақтың экологиялық тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін сөзден іске көшу қажет. Бұл үшін экологиялық білім мен тәрбие тереңдетілуі тиіс. Адамдардың экологиялық сауатын арттыруға білім беру мекемелері өлшеусіз үлес қоса алады. Мектеп оқушыларының санасына тәжірибелік дәріс, зертханалық жұмыс арқылы көп нәрсе сіңіруге болады», – деді қор төрағасының орынбасары.

Татьяна Немцанның сөзінше, мектеп оқушыларын қатты тұрмыстық қалдық жинауға ынталандыру үшін жоғарыда аты аталған қалаларда «Эко-челлендж» байқауы ұйымдастырылады. Жоба жеңімпаздарына үшінші орын үшін - 500 мың, екінші орын үшін - 1 млн, бірінші орын үшін - 2 млн теңге беріледі.

«2018 жылы қыркүйек айының бірінен басталатын «Эко-челлендж» экомәдениетті алға ілгерілететін тың идеялар мен бастамаларды дүниеге әкеледі деп үміттенеміз. Жеңімпаздардың есімдері 2019 жылы тамыз конференциясында жарияланады. Жеңімпаздарға ақшалай гранттан бөлек демалыс орындарында тегін демалу құқығын беретін сертификаттар табысталады», – деді ол.

Әлеуметтік маңызы бар бастамаларды дамыту қорының менеджері Гүлсая Қыдырбаеваның сөзінше, «Эко-челлендж» байқауына қатысу үшін  Privatefund.kz сайтына тіркелу қажет.

«Бұл байқау білім мен экологиялық мәдениетті ұштастыруды, сол арқылы адамдардың қоршаған ортаға деген көзқарасын өзгертуді көздейді», – деді қор менеджері.

Гүлсая Қыдырбаеваның мәлімдеуінше, әлеуметтік маңызы бар бастамаларды дамыту қоры барлық мектептерге оқушылардың экомәдениетін қалыстастыруға ықпал ететін әдістемелік құрал үлестіреді. Оқулық мектептерде өткізілетін экологиялық факультативтерде оқушылардың экологиялық сауатын арттыру үшін қолданылады.

Аbctv. kz-ке арнайы сұхбат берген Clean City NC компаниясының бас директоры Дуслан Ахметов тұрмыстық қалдықтарды сұрыптап жинауға жағдай жасау  үшін 1,5 млрд теңгеге сары және жасыл түсті 6 мыңнан астам контейнер сатып алынғанын айтты.

«Адамдарға түсінікті әрі ыңғайлы болу үшін екі түсті контейнер алдық. Оның біріне қатты тұрмыстық қалдықтарды, екіншісіне азық-түлік қалдығын салу керек. Өздеріңіз білесіздер, бізде тұрмыстық қалдықты сұрыптап, жіктеп, бір-біріне қоспай жинау және төгу мәдениеті қалыптаспаған. Соның салдарынан қоқыс өңдеу зауыттарының жұмысы тұралап тұр. Сәйкесінше қатты тұрмыстық қалдықтарды өңдеу көрсеткіші де көңіл көншітпейді. Олқылықтың орны уақыт өте келе толады, азаматтардың бойында қоршаған ортаға жанашырлықпен қарау дағдысы пайда болады деп үміттенеміз. Қатты тұрмыстық қалдық тиісінше сұрыпталса және өңделсе қоқыс полигондарының жұмыс жүктемесі жеңілдейді, қоршаған ортаның ластануы азаяды», – деді бас директор.

Айта кетейік, Clean City NC ЖШС Астана қаласындағы қатты тұрмыстық қалдықтарды шығарумен айналысатын мамандандырылған компания. Ол тұрғын үй алаптары мен жеке ұйымдар аймағындағы қалдықтарды жинау және тасымалдау қызметін ұсынады. Күн сайын компанияның 66 қоқыс таситын және басқа да 25 бірлік техникасы екі ауысымда Астана қаласын тазалайды.

Қанат Махамбет

Өскеменде экологиялық дүңгіршектер орын таппай жүр

​Жыл басында Өскемен қаласының тұрғындары тұрмыстық қалдықты сұрыптап тастай бастаған еді. Алайда бұл жоба қазір әрі-сәрі күй кешуде.

21 Тамыз 2018 13:26 2350

Өскеменде экологиялық дүңгіршектер орын таппай жүр

Қоқыс алаңдарындағы дүңгіршіктер бүгінде еріккеннің ермегіне айналған. Көлік қаңтаратын жер таппаған жүргізуші де, қоқыс ақтарған қаңғыбас та  орнынан жылжытып, төңкеріп кете береді. Жобаның иесі – «ЭкоВосток Лидер» ЖШС. Алғашында серіктестік иесі бұл жағымсыз құбылысты уақытша  деп ойлаған екен. Елдің көзі үйренген соң тыйылар деп үміттеніпті. Бірақ ол үмітінің ақталар түрі жоқ. Күн өткен сайын дүңгіршекке өшігушілер көбейген.

Тұрмыстық қалдық бізге қажетсіз қоқыс көрінгенімен, оны өңдеушілер үшін кәдімгідей шикізат саналады. Дүңгіршек төңірегіндегі даудың ар жағында сол «шикізатқа» деген талас тұрған сыңайлы. Оны «ЭкоВостокЛидер» ЖШС-нің директоры Динара Әкімжанова да растап отыр. Былтыр бар-жоғы 26 дүңгіршек орнатса, биыл сегіз айда 400 ыдыс қойыпты. Оның 300-і пластик тастауға арналса, қалған 100 дүңгіршектің сыртында «Қағаз қалдықтар үшін» деген жазу бар. Шыны қалдықтарға дүңгіршек онатуға серіктестіктің қаржылық жағдайы келмейді екен.

Қолданыстағы 400 дүңгіршектің көбі мектеп пен аурухананың, мемлекеттік мекеме ғимараттарының қоқыс алаңына қойылыпты. Ал тұрғын үй аулаларындағы қоқыс алаңдарына Динара Әкімжанованың дүңгіршектері жол таба алмай жүр. Амалын тауып орнатқандары жиі төңкеріліп қалады. Тіпті кейде қоқысты алп кетуге барған жұмысшылар дүңгіршектің орнын сипап қалатын болған.

«Қаңғыбастар біздің бас ауруымызға айналды. Темір тордан жасалған дүңгіршектерде қайбір қауқар болсын, құлыбын бұзады да қоқысын шашып кетеді. Оны қайтадан сұрыптау қажет. Ал кейде дүңгіршектерді мүлде басқа жерден тауып аламыз» - дейді кәсіпкер.

Қала көшелеріндегі қоқыс алаңдарына қызмет ететін «Спецкоммунтарнс» атты мемкеме бар. Шойын дүңгіршектердің барлығы соларға тиесілі. Динара Әкімжанованың айтуынша, аталмыш мекеме сұрыптағыш дүңгіршектерді өздеріне тиесілі алаңдарға орнатуға қарсылық білдіріп отыр екен.

Аталмыш кәсіпорын  қоқыс сұрыптайтын өндірістік желі орнатуды жоспарлап отыр. Сол үшін екі ай бұрын қала әкімдігі арнайы жер телімін де берген болатын. Ал «ЭкоВостокЛидер» ЖШС сол өндіріске қажет шикізатты Алматы мен Шымкентке өткізіп, табыс тауып отыр.

Ымырасыз бәсекеден қорқып, бастаған істі тастағалы отырған Динара Әкімжанова жоқ. Болашақта тамақ қалдықтарын бөлек жинау жобасын да қолға алмақшы.

«Ең бастысы мектеп оқушылары қоқысты сұрыптап төгуге жақсы дағдыланып алды. Ертең олар үлкен өмірге аяқ басқанда мектепте көргендерін істейді. Жаңа мәдениетті өз үйіне сіңдіреді. Соны ойласам, бастаған жобамыздың болашағы жоқ деуге аузым бармайды», – дейді Динара Әкімжанова.

Жылдар бойы қажетсіз дүние ретінде қоқыс полигондарына төгіліп келген тұрмыстық қалдыққа неліктен аяқасты талас туды деуіңіз мүмкін. Биылдан бастап күлтөбелерге қатты қалдықтың 12 түрін көмуге тыйым салынған болатын. Ал 2019 жылы олардың саны 17-ге жетуі мүмкін. Көмуге тыйым салынған қалдықтардың ішінде картон қораптар, пластик пен пластмассадан жасалған бұйымдар, шыны ыдыстар бар.

Заңдағы өзгерістің пәрменін Елбасының биылғы Жолдауы да арттыра түсті. «Өңірлердің әкімдері шағын және орта бизнес субъектілерін кеңінен тартып, тұрмыстық қатты қалдықтарды заман талабына сай утилизациялау және қайта өңдеу үшін шаралар қабылдау керек. Осы және басқа да шаралар заңнамаға, соның ішінде Экологиялық кодекске өзгеріс енгізуді талап етеді», – делінген Жолдауда.

Бұл орайда қаланың тазалығына жауапты органдар негізгі міндетті кәсіпкерлерге артып отыр. Міндет артылғанымен соған сәйкес қолдау болмай тұрған сыңайлы. Қалдық өңдеуді кәсіп еткен санаулы мекеменің бірі жазда ғана жұмыс істесе, біз айтқан «ЭкоВостокЛидер» ЖШС түрменің ғимаратына кіріптар болып тұр.

«Өскеменде пластик және платмасса қалдықтарын жинаумен айналысатын үш мекеме бар. Олар заңға өзгеріс енгелі бері қағаз бен картон да қабылдай бастады. Пластмасса қалдықтарын қайта өңдеп, құрылыс бұйымдарын шығаратын цех бар. Қыс келгенде құрылыспен бірге олар да тоқтайды. Ал Семей мен Аягөзде, Глубокое ауданында қағаз өңдейтін зауыттар жұмыс істеп тұр. Шығаратын өнімдері – дәретхана қағазы. Қалдықты сұрыптап жинаудың жолға қойылмауы мұндай мекемелер үшін кедергі болып тұр, - дейді «Экологиялық қауіпсіздік орталығы» ЖШС директоры Геннадий Корешков.

«Күнде жиналатын қалдық мөлшері толыққанды өңдеумен айналысуға келмейді. Сондықтан, біз жинаған қалдықты Омбы, Алматы, Шымкент қалаларына жөнелтіп отырамыз. Содан түскен ақшадан жұмысшыларға айлық төлеп, артылғанын дүңгіршек жасауға бөліп келеміз. Биыл қала мектептері өзі бюджетіне екі дүңгіршектің құнын кіргізді. Енді олардың аулаларынан күн сайын өзімізге қажет қалдықтарды әкетіп отырамыз» – дейді Динара Әкімжанова.

Бұл бейберекет төгілген қоқысты сұрыптағаннан әлдеқайда жеңіл. Оның үстіне қалдық тастау мәдениетін мектеп қабырғасында көріп өскен балалар ертең оны қоғамда қалыптастырады. Әлеуметтік нысандар мен әкімшілік ғимараттардың жанына осындай дүңгіршектер қойылмақ. Халықтың көзі үйренгенше басқа да қоқыс алаңдарына экодүңгіршектің түр-түрі орнатылып болады. Қала билігінің көздеп отырғаны осы.

Теория бойынша кез келген тұрмыстық қалдықтың 80 пайызын қайта өңдеуге болады екен. Басында күніне 20 тонна ғана қалдық жинайтын бұл ұжым қазір тәулік сайын 100 тонна қалдықты сығымдайтындай деңгейге жетіпті. Меншіктерінде жалғыз «Газель» көлігі бар. Ал Омбы, Алматы, Шымкент қалаларына «Furo» көліктерін жалдауға тура келеді.

Облыс орталығында биылдың өзінде 500 алаңға 1500 экологиялық дүңгіршек орнатылуға тиіс. Оның 500-і қағаз қалдықтарын, 500-і пластик қалдықтарын, тағы 500-і шыны қалдықтарын төгуге арналады. Инертті қалдықтар үшін қосымша 50 дүңгіршек және бөлінуі мүмкін.

Есімжан Нақтыбайұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу:

Ұқсас материалдар