Келісімсіз «Брексит» қаупі

Келісімсіз «Брексит» қаупі

Ұлыбританияның Еуропа одағымен шартсыз ажырасу қаупі елден капиталды қашырып, тауар қоймаларының құнын өсіріп, әлемнің сегізінші экономикасына құлдырау қаупін төндіріп тұр.

17 Қаңтар 2019 09:35 4075

Келісімсіз «Брексит» қаупі

Автор:

Арыстан Рысбек

Британиядан триллион доллар қашты
«Брексит» британ бизнесіне үлкен өзгеріс әкелді.  Ernst & Young консалтингтік компаниясының дерегінше, әлемнің көптеген банктері мен қаржы институттары Біріккен Корольдіктен кемінде триллион доллардың активтерін Еуропа одағына көшіріп үлгерген. Және де осы фирманың өзге бір дерегінше, Британ қаржылық активтерінің ең аз дегенде оннан бір бөлігі Дублин, Люксембург, Франкфурт, Парижге ауысуы мүмкін. Ал, егер Ұлыбритания одақтан келісімсіз кететін болса, одан қашқан капиталдың көлемі тіпті артпақ. 

Супермаркеттер импортты күшейтпек
Сонымен қатар, «брекситтің» бұлыңғыр болашағы корольдікте  супермаркеттерді алдын ала қамдануға мәжбүрлеп отыр. Үлкен дүкендер қазір тауарларды көптеп алып, өздерінің қоймаларын кеңейтуге кірісті. Өйткені, Британия одақпен ешқандай шартсыз ажырасатын болса, ЕО мен Тұманды Альбион арасында сауда-саттық пен тауар тасымалы қиындауы ықтимал. Яғни, осыған дейін қалыптасқан шекарадан өнім өткізу ережелері өз күшін жойып, жаңа әрі күрделі шекаралық режим орнауы ғажап емес.

Marks & Spencer және Tesco супермаркеттері Еуропа одағынан тез бұзылмайтын өнімдерді бұрынғыдан молырақ импорттау туралы келіссөз жүргізгенін жариялады. Сонымен қатар, олар ұзақ сақтауға келмейтін көкөніс пен жеміс-жидекті баяғыдай көлемде сатып ала алмайтынын мәлімдеп отыр. Осыған байланысты Британияда ауылшаруашылығы өнімдері тапшылыққа айналады деген қауіп бар.

Ұлыбританияда «брексит» референдумы 2016 жылы маусымда өткені белгілі. Статистикаға жүгінсек, содан бері корольдікте  азық-түлік бағасы бес пайызға өскен.

«Бұл – нағыз берекесіздік. Білмеймін әрі қарай не боларын. «Брексит» келісімі нені білдіреді, ал сол келісім жасалмаса не болады? Адамдар осы сауалға жауап іздейді. Ертең таңертең тұрғанда, бұл даудың аяқталғанын естісем, қатты қуанар едім», – дейді Лондон тұрғыны Қытайдың ССТV телеарнасына берген сұқбатында.

 

Тереза Мэйдің үлкен жеңілісі
Айта кету керек, сейсенбі күні британ парламентінің қауымдар палатасы елді Еуропа одағынан шығару туралы келісім жобасына қарсы дауыс берді. Осылайша, премьер-министр Тереза Мэй үлкен жеңіліске ұшырап, корольдікте саяси дағдарыс тіпті тереңдеді. Мэй ұсынған жобаны депутаттардың 432-сі қолдаса, 202-сі құптамаған. Осы қорытындыдан кейін оппозиция лидері Джереми Корбин үкіметке сенімсіздік жариялау мәселесін көтерді.

Халық қалаулылары одақ құрамындағы Ирландия мен Ұлыбритания қарамағындағы Солтүстік Ирландия арасындағы шекара дауы шешілмегендіктен, «брексит» келісіміне қарсы дауыс беріп отыр.

Осы нәтижеден кейін сайлау қайта өтіп, «брексит» кейінге қалдырылып, тіпті ол туралы жаңа референдум өтуі мүмкін. Уақыт болса тым қысқа: Ұлыбритания Еуропа одағымен наурыздың 29-да ажырасуы керек

Экономикаға төнген қауіп
Егер ЕО мен Біріккен Корольдік болашақ қатынастары пәтуа жасамай ажырасатын болса, екі жақ бір-бірінің тауарларына тариф жариялап, шекарадан өткен заттарды тексеруден өткізетін болады. Демек, екі жақ арасында 40 жыл бойы қызмет еткен еркін сауда режимі жойылады. Мұның нәтижесінде британ экономикасы теңселуі мүмкін. Англия банкінің болжамына жүгінсек, шекараның тарифтік жүйе мен инспекцияға қайта көшуі Ұлыбританияны азық-түлік пен дәрі-дәрмек тапшылығына ұрындырып қана қоймай, елдің жалпы ішкі өнімін биылдың өзінде 8 пайызға қысқартпақ.

«Бизнес жаңа бағалар мен тарифтерге тап болады. Порттарымыздың қызметі тоқтап, тауар жеткізуші фирмалар мен тұтынушылар арасында бөгет тұрғызылады», - дейді 190 000 кәсіпорынның атынан өкілдік ететін Британия индустриялар конфедерациясының бас директоры Каролин Фэйрбан «Ассоушиэйтед пресс» агенттігіне берген сұқбатында.

Қоймалардың құны өсті
Ал, EEF компаниясы қараша айында 242 компания арасында жүргізген сауалнама қорытындысына қарағанда, Біріккен Корольдіктегі фирмалардың 60 пайызы тауарлар запасын жасауға әзірленіп жатса, 29 пайызы бұл іске «брексит» күн тәртібіне шыққанда-ақ кірісіп кеткен. Олардың кейбіреулері өнім сақтау үшін алып ғимараттар салып жатыр.  

«Олар қойма үшін жер іздеп жатыр. Олар қойма үшін жаңа кеңістік таңдап жатыр. Мұндай жағдай бұрын болмаған еді», - дейді EEF компаниясының экономисті Франческо Арканджели.

Ал, Stowga компаниясының басқарма төрағасы Чарли Пулдың айтуынша, қараша айында оның сайтынан 3 мың рет қойма ізделсе, желтоқсанда 10 мың мәрте ізделген. Кейбір фирмалар тауар сақтайтын орыннан айрылып қалмау үшін қойманың құнын алдын-ала төлеп қояды. Осының салдарынан Ұлыбританияда қомалардың бір апталық орташа бағасы қыркүйек айынан бері шамамен үш долларға өскен.

«Брекситтен»  Lovespace тәрізді кірісі мол компанияларға да қауіп төніп тұр. Жақында бұл кәсіпорынмен потенциалдық инвестор жұмыс істеуден бас тартқан. Өйткені, Ұлыбритания одақтан шартсыз кететін болса, оның қоймасына қойылатын тауар азайып, табыс төмендеуі мүмкін.

Арыстан Рысбек

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

BREXIT: Ажырасуға тағы үш ай қажет пе?

Ұлыбритания Еуропа одағынан қазанның 31-і күні шыға алмауы мүмкін.  

27 Қазан 2019 20:26 3582

BREXIT: Ажырасуға тағы үш ай қажет пе?

Біріккен Корольдік Еуропа одағынан қазанның 31-і күні Лондон уақытымен сағат 23:00-де шығуы керек. Бірақ, ажырасу туралы келісім дайын емес, сондықтан премьер-министр Борис Джонсон «брексит» мерзімін қаңтардың 31-не шегеруге өтініш жасады. Ал, жұма күні Брюссель бұған келісім берген.

«Брексит» салдарынан Ұлыбритания үлкен саяси дағдарысқа ұрынды. Бұл шым-шытырық проблеманың ең даулы тұстары төмендегідей:

«БРЕКСИТ»

Алдымен «брексит» түсінігі жайлы бірер сөз. Ол - «Британия» және «экзит» деген сөздердің қосындысынан пайда болған ұғым. Екінші сөз «шығу» дегенді білдіреді. Осы екі сөзді алғаш рет бұрынғы депутат Петер Уильдинг Біріккен Корольдік Еуропа одағынан шығуға дауыс берерден төрт жыл бұрын біріктіріп айтты.

Еуропа одағы Екінші дүниежүзілік соғыс шөгіндісінің үстінде дүниеге келді деуге болады. Аймақтық интеграциялық блокты құрудағы мақсат – экономикалық билікті бір ортаға тоғыстырып, «Қарт құрлықты» ғасырлар бойы қанға бөктірген өзара тайталас пен дұшпандыққа нүкте қою. Қазір одаққа 28 ел кіреді. Олардың азаматтары бір мемлекеттен екіншісіне еркін өтіп, өмір сүріп, жұмыс істей алады.

2016 жылы маусым айының 16 күні британдықтардың 52 пайызы ЕО-дан бөлінуге, 48 пайызы одақ құрамында қалуға дауыс берді. Осы нәтижеден кейін «брекситті» құп көрмеген премьер-министр Дэвид Кэмерон отставкаға кетуге мәжбүр болды.

«БРЕКСИТ» НЕГЕ СОЗЫЛЫП КЕТТІ?

Референдум «жоқ» немесе «ия» деп дауыс беру ғана болғанымен, нәтижесін жүзеге асыру оңай болмай шықты. Депутаттар бұл проблеманы шешуде баршаның көңілінен шығатын тетіктерді әлі тапқан жоқ. Бөліну, иммиграция, капитализм, заманауи британдықтар және толып жатқан өзге де мәселелер бойынша дауға ұрынған қоғамда бұл түйіткілді шешу кейде мүмкін еместей көрінеді.

Ажырасу үшін Ұлыбритания Еуропа одағымен арадағы келісімнің 50-ші бабына жүгінді. Ол заңда мүше-мемлекеттер үшін блоктан бөлінудің негізгі қадамдары көрсетілген.  Ал, Кэмеронның ізбасары Тереза Мэй бұл бапты 2017 жылы көктемде іске қосып, корольдікті 2019 жылы наурыздың 29 күні одақтан шығару туралы келіссөздерді бастауға жол ашқан еді.

Алайда, Британия ЕО-дан дәл сол күні шығып кете алмады. Депутаттар одақпен ажырасу жайлы пәтуаны үш мәрте мақұлдамай тастағандықтан, «брексит» мерзімін де үш рет созуға тура келді. Ал, Мэй ханымның отставкаға кетуден басқа амалы қалмады: ол лауазымымен биыл маусым айында қош айтысты.

ДЕПУТАТТАР НЕГЕ КЕЛІСЕ АЛМАЙ ЖАТЫР?

Парламент үкімет ұсынған келісімді ратификациялауға тиіс. Бірақ, кейбір депутаттар «қатты брекситке» жақтас. Өйткені, мұндай жолмен бөлінген жағдайда, Ұлыбритания Еуропа одағының кедендік кеңістігі мен ортақ нарығынан толық кетіп, басқа елдермен өз қалауы бойынша сауда келісімін жасай алады.

«Жұмсақ брекситті» қолдаушылар болса, одақпен арадағы бірқатар сауда байланыстарын бұзуға қарсы. Халық қалаулыларының бірі блок ішінде қалуды жөн көрсе, басқалары екінші референдум өткізу қажет деген пікірде.

ИРЛАНДИЯ ШЕКАРАСЫ

Паламентті дауластырып, келісімді мақұлдауға кедергі болып отырған ең үлкен мәселе  – Ұлыбритания құрамындағы Солтүстік Ирландия мен одаққа мүше Ирландия шекарасы.

1998 жылы ирланд юнионистері мен ұлтшылдары арасында отыз жылға созылған жанжалды тоқтатуға тиіс бейбіт келісімге қол қойылды. Осыған сәйкес, Еуропа одағы мен Ұлыбритания арасында виртуалды шекара жойылып, еркін сауда жүргізіліп, адамдар бір жақтан екінші жаққа кедергісіз қатынауы керек.

Дегенмен, қазір ұсынылып отырған келісім бойынша, Біріккен Корольдік одақтан ажырайтын болса, Солтүстік Ирландия Еуропа одағының кедендік кеңістігінде қалып қояды. Мұны қауымдар палатасындағы кейбір депутаттар территориядан айрылу деп қабылдады, әрі шекарада кедергілер пайда болады деп қауіптеніп отыр.

ҚАЗІР НЕ БОЛЫП ЖАТЫР?

Еуропа одағының елшілері Ұлыбританияның одақтан шығу мерзімін тағы кейінге қалдыру туралы келісімге қол жеткізді. Бірақ, оның қаншаға созылары әзірге белгісіз. Мұны жұма күні ЕО-ның бас келіссөз жүргізушісі Мишель Барньер мен Еуропа комиссиясының ресми өкілі Мина Андреева мәлімдеді.

Корольдік блоктан қазан айының 31-і күні шығуы керек. Бірақ, Лондон жақында ажырасатын күнді тағы үш айға шегеру туралы Брюссельге өтініш жасады. Соған қарағанда, брексит ай соңында жүзеге аспауы мүмкін. Еуропаның бір дипломатының айтуынша, «брексит» мерзімі мәселесі дүйсенбі күні талқыланып, қанша айға созылатыны белгілі болады.

Премьер-министр Борис Джонсон елді одақтан келісімсіз шығару жолдарын қарастырып жатыр. Дегенмен, бұл идеяның парламентте басым көпшіліктен қолдау табуы екіталай. Сондықтан, үкімет басшысы қауымдар палатасында жақтастары көбейеді деген үмітпен желтоқсанның 12-де мерзімінен бұрын парламенттік сайлау өткізуді ұсынып отыр. Алайда, елдің негізгі оппозициялық партиясы бұл бастамаға тосқауыл қоймақ.

«Үкімет Ұлыбританияны одақтан келісімсіз шығармауға кепілдік бермесе, біз жаңа сайлауды қолдамаймыз», - дейді Лейбористік партияның ішкі істер жөніндегі өкілі Диана Эббот «ВВС» телерадиокорпорациясына берген сұқбатында. 

Егер Ұлыбритания ажырасу туралы келісімісіз қалатын болса, онда корольдік пен ЕО арасындағы сауда-саттық шектеліп, екі жақтың экономикасы ауыр соққыға ұшырайды, әрі Британияда азық-түлік пен дәрі-дәрмек тапшы болады, тіпті ел экономикасы терең рецессияға батады деген қауіп те бар.

Арыс Әділбекұлы

Еуроодақ бұрынғы позициясын жоғалтуда

Соңғы уақытта Брекситті «оңшыл ұлтшылдық толқынының күшеюінің салдары» деп атайтындар көбейді. 

17 Қыркүйек 2019 17:53 3246

Еуроодақ бұрынғы позициясын жоғалтуда

Фото: sputniknews.kz

Бұл толқын, кей аналитиктердің пікірінше, Венгрия, Польша және Италиядағы ұлтшылдық және еуропалық құндылықтарға қарсы үкіметтерді шарпып, Франция, Ұлыбритания және Германияда оңшыл ксенофобиялық партиялардың танымалдылығы арта түскен. 

«Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Еуропа мәселесі осыншалықты маңызды болған емес. Ешқашан Еуропаға қазіргідей қауіп төнбеді. Брексит осының айғағы. Ұлтшылдықты таңдау еш нәтиже бермейді.Мұндай «қақпан» қазір бүкіл Еуропаға қауіп төндіріп отыр»,- дейді Франция президенті Эммануэль Макрон.

Брексит және одақтағы басқа да мәселелердің ушығуы Еуроодақ билігінің шамадан тыс күшеюінен туындап отыр. Әрине, көші-қон мен экономика – осы жағдайдың негізгі факторлары саналады, дегенмен бұлар да ЕО саясатының жемісі, дейді The National Interest басылымы. 
Бастапқыда ЕО алты ел мүше Еуропалық экономикалық қауымдастық ретінде құрылған болатын. 10 жыл өткеннен кейін одаққа жаңа мүшелер қосылып, оның ықпалы күшейе түсті. Басында Еуроодақ қабылдаған құжаттар елдер арасындағы сауда, туризмді дамытуға бағытталған еді. Бұл бастамалар азаматтардың ұлттық сәйкестігіне қауіп төндірмеген. Бірақ уақыт өте келе көп нәрсе өзгере бастады. 

1985 жылы бірнеше мемлекет Шенген келісіміне қол қойып, ЕО-ға мүше елдердің халқына одақ ішінде визасыз емін-еркін жүруге рұқсат берілді.  90-жылдары еуропалық экономикалық және валюталық одақ құрылып, жалпы еуропалық басқару кеңейе түсті:12 ел бірыңғай валютаны қолдана бастап, ортақ қаржы-несиелік саясатқа көшті. Бұл ретте Еуропалық орталық банкі құрылып, ұлттық бюджетке әсер ететін жаңа нормативті актілер пайда болды. 

2005 жылдан бастап ЕО кейбір мүше елдердің қарсылығына қарамастан, одақ құрамындағы барлық мемлекеттерден Еуропаға ағылған мигранттардың белгілі бір бөлігін қабылдауды талап етіп келеді. 

Одақ елдердің негізгі құндылықтарына, мәдени айырмашылықтары мен өзін-өзі басқару құқығына байланысты мәселелерге қатысты шешім қабылдай бастады. Бұның салдарынан кей елдер өзінің егемендігінен айырылуға шақ қалып отыр.

Мысалы, француздар елге ағылған поляктар санының шамадан көптігіне қарсылық білдірсе, ал ағылшындар Азия, Африка және Таяу Шығыстан келген еңбек мигранттарынің легін жақтырмайтынын көрсетті.

Осы сияқты өзгерістер Еуроодақтың саясатын қолдамайтындар қатарының өсуіне әкеліп соқты. 

Әлеуметтік, коммунитарлық негіздердің жоқтығына қарамастан, ЕО көшбасшылары одақты тек әкімшілік мемлекет ретінде кеңейтіп қана қоймай, сондай-ақ Брюссельдің өкілеттігін арттыруға барын салып жатыр. Эммануэль Макрон мен Ангела Меркель Еуроодақ Комиссиясының өкілеттігін әлі де кеңейтуге және жалпы еуропалық банктік одақ және орталықтандырылған бюджет құру арқылы интеграцияны арттыруға шақырды.

Брексит – ЕО-тың уақытынан бұрын қабылдаған қадамдарының нәтижесі, ұлтшылдық реакцияның бір көрінісі. Одаққа мүше бірқатар ел де ЕО жүргізіп жатқан саясатқа күмәнмен қарап отыр. Грекия, Италия, Франция және Португалия Еуроодақтың қаржы тапшылығын шектеуі және ЖІӨ мен борыштың ара салмағына қатысты қарсылықтарын білдірді. Чех Республикасы, Венгрия және Польша мемлекеттері болса, ЕО бекіткен мигранттардың белгілі бір бөлігін елге кіргізуден бас тартып отыр. 

Табиғат Нұрболат

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: