/img/tv1.svg
RU KZ
РТС 1 099,76 Hang Seng 24 251,27
FTSE 100 5 704,45 KASE 2 214,78
DOW J 22 650,17 Мыс 4 973,65
Көлікті тіркеуге мәжбүрлеу одақ талабына қайшы ма?

Көлікті тіркеуге мәжбүрлеу одақ талабына қайшы ма?

Армения мен Қырғызстаннан көлік алғандар ЕАЭО-дан шығуды талап етті. 

03 Ақпан 2020 10:55 7649

Көлікті тіркеуге мәжбүрлеу одақ талабына қайшы ма?

Автор:

Жанат Ардақ

Демалыс күндері екеніне қарамастан, еліміздің мамандандырылған ХҚКО-ларында жұмыс еуразиялық одақ мемлекеттерінде сатып алынған көліктерді уақытша тіркеу және сары түсті 18 нөмірін беру басталды. Бірақ қарбалас пен дүрбелең байқалмайды.

Осының алдында бастамашыл топ билік бұл ниетінен қайтпаса, кең ауқымды наразылық акцияларына көшетінін жариялап, тиісті бейнеүндеуді әлеуметтік желілер арқылы таратқан болатын. Онда олар Еуразиялық экономикалық одақ құрылғанда, біріншіден, тауарлар мен капитал еш шектеусіз еркін қозғалатыны, екіншіден, мемлекеттер арасындағы кедендер жойылатыны мәлімделгенін еске салды. Ал енді олардың байламынша, алыс шетелден емес, ЕАЭО өз мүшесінен әкелінген көлікті Қазақстан кедендік рәсімдеуге мәжбүрлеуде.

Азаматтардың тағы бір тобы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа хат жазған. Олар тіркеуді талап еткен «ҚР жол жүрісі туралы» заңы ЕАЭО кеден кодексіне сәйкеспейтінін алға тартып, оны жоюды сұрайды.

«Ата заң бойынша халықаралық келісімдер ұлттық заңнан жоғары тұрады. Сондықтан Армения, Қырғызстан, Беларусь және Ресейден автокөлік сатып алған азаматтар заңды сайланған Мемлекет басшысы, ұлт ұстыны, Конституция кепілі және соңғы үміт ретінде Тоқаевқа шағыммен жүгініп отырмыз. Егер ол осы шараны тоқтатса, қайшылықты жойса, онда Қазақстандағы 200 мыңдай отбасы өміріне тыныштық орнар еді. Әйтпесе, Еуразиялық одақ елдерінен тасылған автомобильдерімізді пайдалануға тыйым салып тастағалы жатыр», – деп ашынады хат авторларының бірі Вероника Балғазина.

Президентке хаттың көшірмесі ұлттық экономика министрі Руслан Дәленовтың қолына түсті.

«Бірден айталық, жол қозғалысы туралы заңнамамыз Еуразиялық одақтың кеден кодексінің нормаларына қайшы келмейді. Өйткені ол кодекс тек одақтың кедендік аумағына көлік құралдарын енгізуге байланысты құқықтық қарым-қатынастарды ғана реттейді. Ал Қазақстанның «Жол жүрісі туралы» заңы Қазақстан аумағы аясындағы құқықтық қатынастарды реттейді. Мысалы, автокөліктерді мемлекетімізде тіркеу есебіне қою мәселелерін егжей-тегжейлі пысықтайды. ЕАЭО заңнамасында ол жоқ», – деді Руслан Дәленов.

Министр Армения мен Қырғыз республикасынан тасылатын машиналар мәртебесі ЕАЭО кеден кодексінде нақты көрсетілгеніне назар аудартты.

«Оның 126-бабы 6-тармағына сәйкес, әкелу баж салығының төмен ставкалары қолданылған тауарлар «шетелдік тауар» мәртебесін алады және олар одақ тауары мәртебесін иеленгенге дейін кедендік бақылауда ұсталады. Бұл талаптың автокөліктерге де тарайтыны Армения мен Қырғызстанның ЕАЭО туралы шартқа қосылуы туралы келісімге қосымшада нақты айтылды. Тиісінше, олар ұйымға кіргенімен, осы екі елдегі биылға дейін болған төмен кедендік баж салығымен енгізілген көліктердің барлығы – одақ үшін бәрібір шетелдік тауар. Олар одақтың ішкі тұтынысына арналған тауарға айналуы үшін баж алымдары мен салықтары төленуге тиіс», – деді Руслан Дәленов.

Армян және қырғыз автокөлік сатушылары қазақстандық клиенттеріне ол көліктердің «шетелдік тауар» мәртебесіне ие екенін және «ЕАЭО ішкі тұтыныс үшін шығарудың кедендік рәсіміне орналастырылғанын» түсіндіруі керек еді. Бірақ не олар мұндай ақпаратты жасырып қалған, не айтқанның өзінде қазақстандықтар су-тегін арзандығына қызығып, басқасына қол сілтеген.

Министрдің айтуынша, Армения басшылығының табандауымен армян азаматтары баж салығы сомасы арасындағы айырманы төлеуден босатылған. Бірақ олар «көлігін одақтың өзге елдеріне сатпауы, пайдалануға және басқаруға бермеуі» керек. Сатса не берсе, сол елде кедендік декларациялаудан өткізілуге шарт. Армян алаяқтарына алданған қазақстандықтар қазір осы рәсімді бастан өткергелі жатыр.

Министр әлгі келісімнің барлығын Қазақстан ратификациялағанын, тиісінше одақ алдында декларациялау және кедендік баж салығын төлеттіру бойынша міндеттемесі барын ескертті.

Айтқандай, кедендік баж салығы ЕАЭО ортақ қазынасына түседі де, кейін әр ел арасында қайта бөлінеді. Ресей барлық түсімнің 85,06%-ын, Қазақстан небәрі 6,95%-ын, Беларусь – 4,86%-ын, Қырғызстан – 1,9%-ын, Армения – 1,22%-ын алады.

Бас экономист қазақстандықтарға Армения мен Қырғызстаннан шетелдік жаңа көліктерді сатып алуға кеңес берді.

«Көлікті бастапқы мемлекеттік тіркеу кезінде алым төлеу қажет. Бұл ретте Салық кодексі бойынша дифференциялы шкала бекітілген, яғни машина неғұрлым жаңа болса, алым соғұрлым аз. Мысалы, зауыттан шыққанына 2 жыл толмаса, ол автомобиль үшін 0,25 АЕК немесе 663 теңге ғана төлейсіз», – деді Руслан Дәленов. 

Бұған қоса, техпаспорт алу үшін 3 314 теңге, мемлекеттік нөмір алу үшін 7 423 теңге төлеу қажет.

Ал егер көлік одан ескі болса, алым-салық ауқымы күрт артады. Наразылық танытып жүргендердің көбі – көнерген көлік әкелгендер. Бастапқы тіркеу алымы 2017–2018 жылы өндірілген, яғни 2-ден 3 жыл өткен көліктер үшін – 50 АЕК-ті (132 мың 550 теңге), 2016 жыл және одан ескі машиналарға – 500 АЕК-ті (1 млн 325 мың 500 теңге) құрайды.

Мұның сыртында шетелдік нөмірлі көлік иелері 2021 жылғы 1 наурызға дейін «Оператор РОП» ЖШС сайтында утилизациялық алым төлеуге міндетті. Бұл сома да авто қозғалтқышының көлеміне байланысты:

Қозғалтқышы 1 мың текше сантиметрге дейінгі автомобильдер үшін 50 АЕК (132 мың 550 теңге) сомасы 3 коэффициентіне көбейтіледі, сонда барлығы 397 мың 650 теңге төлеуі қажет.
2 000 см3 дейінгілер үшін 50 АЕК х 7 = 927 мың 850 теңге.
3 000 см3 дейінгілер үшін 50 АЕК х 10 = 1 млн 325 мың 500 теңге.
3 001 см3 және одан жоғарылар үшін 50 АЕК х 23 = 3 млн 48 мың 650 теңге.

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Бензиннің толайым бағасы түсті

«Біздегі баға Ресейге қарап бой түзейді».  

18 Наурыз 2020 19:19 3703

Бензиннің толайым бағасы түсті

Толайым саудадағы бензин бағасының түсуі автокөлік иелерін әлі қуанта қойған жоқ. Энергетика министрлігі мұның себебін Ресей нарығындағы құбылмалы жағдаймен байланыстырып отыр. Вице-министр Әсет Мағауовтың айтуынша, өткен аптадан бері мұнай өңдеуші компаниялар жанармай стансаларына бензиннің әр тоннасын бұрынғыдан 6 мың теңге арзанға сатып бастаған. Бұл жағдайдың көлік тізгіндеген көпшіліктің қалтасына қалай әсер ететінін болжау әзірге қиын көрінеді. Өйткені, біздегі баға Ресейге қарап бой түзеуге мәжбүр. Еуразиялық экономикалық одақ аясындағы келісім сондай.

«Еуразиялық экономикалық одақта, бір нарықта болғандықтан, бізде мұнай өнімдерін өзара сату бойынша Ресеймен келісім бар екенін айтқым келеді.  Индикативті жоспарға біз жыл сайын 300 мың тонна авиакеросин, 500 мың тоннаға дейін дизельді отын жеткіземіз деп енгізген болатынбыз. Осыған сәйкес, Ресей нарығындағы бағаның құбылуы Қазақстан нарығындағы баға саясатын бірден теңестірді. Біздің компаниялар Ресейде баға өзгерсе, соған қарай икемделіп, бой түзейді. Кеше Премьер-министрдің басшылығымен мәжіліс өтті. Энергетика министрлігі ауылшауарашылық тауар өндірушілер үшін дизельдік жанармай бағасын түсіретін болды. Ақпан-наурыз айларында мұнай-газ компаниялары дизельдің тоннасы 194 мың теңгеден жеткізген болса, кеше 184 мың теңгеге дейін түсірілді. Бағаның дәл осылай түсуі бензиннің толайым саудасында да байқалуда. Авиакеросин бойынша да солай. Коронавирус салдарынан ұшақ сапарларының қысқарғанын ескерсек, ұсыныс-сұраныс тұрғысынан бағаны нарық өзі реттеуде. Авиакеросин бойынша баға тоннасына 45 мың теңгеге түсті», – деген Әсет Мағауов мұнай өңдеуші компаниялар өткен аптадан бері жанармай стансаларына бензинді бұрынғыдан 6 теңге арзанға сата бастағанын еске салды

«Бұған дейін айтқанымдай, өткен аптада 1 тонна бензиннің толайым бағасы 6000 теңгеге түсті. Ал жекелей бағаға келсек, қаңтардағы қыбаттау акциздік салықтың өсуімен көбірек байланысты болған. Бір тоннаға салынатын акциздік салық 11 мың теңгеден 24 мың теңгеге өскенін білесіздер. Ал қазіргі толайым бағаның түсуі жекелей сауда бағасына қашан жететіні жаңа партияның жанармай стансаларына қашан келіп түскеніне байланысты. Әзірге толайым бағаның ғана өзгергенін көріп отырмыз», – деді ол.

Есімжан Нақтыбайұлы

Еуразиялық экономикалық одақтан шығудың шығыны қанша?

Қазақстан одақ бюджетіне 5 жылда 14 млрд теңге жұмсаған. 

18 Желтоқсан 2019 11:28 3415

Еуразиялық экономикалық одақтан шығудың шығыны қанша?

Құрлықтағы әлемнің 14%-ын, жершары халқының 2,4%-ын алып жатқан Еуразиялық экономикалық одақ әлемге мұнайдың 14,5%-ын, газдың 20,2%-ын, минералды тыңайтқыштардың 26,3%-ын береді. Сөйте тұрып жаһандағы жалпы ішкі өнімнің 3,2%-ын ғана өндіреді. Әлемде жасалатын экспорттың 2,2%-ы одақтың үлесіне тиесілі.

Еуразиялық одақ, о баста, «төрт еркіндік» қағидатына, яғни тауар қозғалысының еркіндігі, қызмет көрсету еркіндігі, капитал айналымының еркіндігі, жұмыс күшінің қозғалыс еркіндігіне сүйеніп жұмыс істеуі керек болған.

Импортқа илігіп, экспортта есе жібердік

Еуразиялық экономикалық комиссияның 2019 жылдың 9 айына жасаған талдауы одақ аясында қалыптасқан қазіргі ахуал бәрінен де Ресей мен Беларусь экономикасына майдай жағатынын көрсетті. 9 айда Қазақстан ЕАЭО-дан тыс елдерге 38,3 млрд доллардың  өнімін сатып, 17,3 млрд доллардың өнімін алған. Яғни, одақтан тыс әлеммен сауда айналымында оң көрсеткіш бар. Экспорт импорттан 2,2 есе көп. Ал ЕАЭО-ға мүше елдерге 4,4 млрд доллардың өнімін сатып, 10,3 млрд доллардың өнімін импорттаған. Яғни импорт экспорттан 2,3 есе көп. Одақ ішіндегі импорт пен экспорттың балансы бойынша Қазақстан тек Қырғызстанның алдында тұр. Бұл елде импорт экспорттан 3,7 есе көп. Ал Ресейдің 4 елге жасаған экспорты импорттан 1,8 есе артық. 28 млрд доллардың өнімін сатып, 14,9 млрд доллардың өнімін тұтынған. Беларусь 10,6 млрд доллардың өнімін экспорттап, 16,3 млрд доллардың өнімін импорттады.

1-кесте. 2019 жылдың 9 айында  ЕАЭО аумағында жасалған импорт пен экспорт көлемі.

 *Мәлімет Еуразиялық экономикалық комияссының ресми сайтынан алынды

Арадағы теңсіздік одақтас елдердің жалпы ішкі өнімін тауар айналымына шаққанда тіптен айқын көрінеді. Бұл қазақстандық өнімдерді одақ ішінде сату тиімсіз немесе кедергі көп деген сөз. Осы жалпы ішкі өнімнің үлесі бойынша одақтың бюджеті жасақталып отыр. 2020 жылғы бюджеттің 7,055 %-ын Қазақстан, 4,56 %-ын Беларусь, 85,26 %-ын Ресей беруге тиіс.

2-кесте

Қазақстан одақ елдеріне ұсынып отырған 10 үздік тауардың алтауы Ресей ұсынатын 10 үздік тауардың тізімінде тұр. Экономикасы бір типтес, табыстың негізін қазба байлық пен шикізат сатудан алатын екі елдің бір одақта болуы, әрине, тегеуріні мықты, ықпалы басым көршінің пайдасына жұмыс істемек.

3-кесте. 2018 жылдың 9 айында Қазақстан экспорттап, импорттаған10 негізгі тауардың тізімі (млн доллар).

*Мәлімет Еуразиялық экономикалық комиссияның ресми сайтынан алынды

4-кесте. 2018 жылдың 9 айында Ресей экспорттап, импорттаған10 негізгі тауардың тізімі (млн доллар).

*Мәлімет Еуразиялық экономикалық комиссияның ресми сайтынан алынды

5-кесте. 2018 жылдың 9 айында Беларусь экспорттап, импорттаған10 негізгі тауардың тізімі (млн доллар).

*Мәлімет Еуразиялық экономикалық комиссияның ресми сайтынан алынды

Аталмыш кестеден экономикалық одаққа кіру Қазақстан экономикасын әртараптындыра алмағанын көруге болады. Шағын және орта бизнестің экспорт пен өндірістегі үлесі әлі де мардымсыз. Керісінше, алып сатумен айналысатындардың саны артқан.

6-кесте. Қазақстандық компаниялардың жұмысшы санына қарай экспорт пен импорттағы үлесі

*Мәлімет Еуразиялық экономикалық комиссияның ресми сайтынан алынды

Одақтағы ең жоғары айлық та Ресей мен Беларусь еліне тиесілі.

7-кесте. 2019 жылдың қаңтар-қыркүйек айларындағы орташа еңбекақы

*Мәлімет Еуразиялық экономикалық комиссияның ресми сайтынан алынды

Ал сыртқы қарыздың көлемі бойынша Қазақстан Ресейден кейін екінші орында тұр. Бұл қарызды елдің жалпы ішкі өніміне шаққанда Қырғызстан мен Қазақстанның жағдайы алаңдарлық екенін көруге болады.

8-кесте. 2019 жылдың 1 шілдесіндегі сыртқы қарыз құрамы (млрд доллар)

*Мәлімет Еуразиялық экономикалық комиссияның ресми сайтынан алынды

9-кесте. Жұмыспен қамту қызметіне тіркелген жұмыссыздардың 2019 жылдың қыркүйегіндегі саны

*Мәлімет Еуразиялық экономикалық комиссияның ресми сайтынан алынды

Жасырын нұсқау мен «арнаулы импорттаушылар»

Биыл Еуразия экономикалық одағының проблемалары Қазақстан тарапынан бірнеше рет мәселе етіп көтерілді. Әуелі Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Ереванда өткен жиында «жариясыз нұсқаулар» мен ЕАЭО сотының пәрменсіздігін сынға алды. Кейін Үкімет басшысы Асқар Мамин дәрі-дәрмек, алкоголь нарығындағы теңсіздіктерді жою туралы нақты талап қойды. Сауда және интеграция министрлігінің мамандары Президент сыны мен  Үкімет талабының мәнін бізге былайша түсіндірді.

ЕАЭО-ның заңнамасы бойынша дәрілік препараттар ЕАЭО-ның бір елінде тіркелгеннен кейін әрбір мүше мемлекетте тіркеуін қайта  растатуы керек. Яғни бизнес өзге 4 мемлекеттің нарығына кіру үшін 4 рет алым төлейді. Осының салдарынан дәрінің бағасы аспандап отыр.

«Біз тараптарға қосымша рәсімдер өткізбей өзара мойындалуы мүмкін препараттардың нақты тізбесін анықтауды ұсындық. Ол ұсынысымыз Еуразиялық экономикалық комиссия алаңында пысықталуда», – делінген министрліктің баспасөз қызметі жіберген жауапта.

Қазақстанда соңғы екі жылда алкоголь өндірісі 17%-ға қысқарған. Есесіне импорт 2 есе өскен. Бұл мәселе Беларусь жағының өз нарығын қорғау үшін «арнаулы импорттаушылар» институтын құрғаннан кейін туындаған.

«Келісім жобасында Беларусьқа «арнаулы импорттаушылар» институтын жойып, алкоголь нарығын реттеуде ашықтықты қамтамасыз ету ұсынылған. Бизнес Ресейдің сауда желілеріне қазақстандық өнімдерді шектеуге жасырын нұсқаулар берілгенін айтуда. Министрлік Еуразиялық экономикалық комиссия мен Ресей Федерациясына мәселені түсіндіруді сұрап өтініш жолдады. Ресей тарапы бұл деректі жоққа шығарды», – делінген министрліктің мәліметінде.

«Шыққың келсе, шығыныңды өтеп кет»

Сөз жүзінде Еуразиялық экономикалық одақтан бес елдің кез келгені қалаған уақытында шыға алады. Ресми хабар түскеннен кейін 12 ай ішінде бұл процесс толық аяқталуға тиіс. Ол туралы ЕАЭО туралы шартта айқын жазылған. Ал іс жүзінде бұл қадамның Қазақстан үшін ауыртпалықтары көп болатын сияқты.

ЕАЭО туралы шарттың 118-бабында ЕАЭО-дан шыққысы келген мемлекет «осы одақ аясында аталмыш елдің қатысуымен туындаған қаржылық міндеттемелерді реттеуге міндетті» екені жазылған.

Financial Freedom қоғамдық қорының директоры Расул Рысмамбетов одақтан шығудың бұдан өзге де қысымдары болатынын айтады.

«Қазіргі ахуал өзгермесе де ЕАЭО-дан шыға алмаймыз. Өйткені Ресей билігі Еуропамен сауданың жолын жауып тастайды. Ал оған біздің қарсы қояр жауабымыз жоқ. Сондықтан ЕАЭО-ға белшемізден кірдік деуге болады. Одақтан ың-шыңсыз шығу қиын. Техникалық тұрғыда бұл мүмкін дүние негізі.  Кавказ бен Қара Теңіз арқылы Еуропаға шығуға болады. Дұрыстап ойластырса, бұл қадам экономикалық жағынан тиімдірек болуы да мүмкін», – дейді ол.

Қаржы кеңесшісінің ойынша, одақтағы олақтығымыздың бәрін Ресейден көруге болмайды. Негізгі проблема Үкіметтің жылдар бойы экономиканы әртараптандырмауында.

«Экономикалық одақтан шыққан күннің өзінде өнеркәсіпті аяқтан тұрғызу үшін уақыт керек болады. Ал одақтан шықпасақ, Ресей мен Беларусь өндірушілерін асырап отыра береміз. Жалғыз жол – олардың тауарына да қарымта кедергі қойып, отандық өнімдердің сапасын көтеру. Қытай мен Таяу Шығыстың, нарығын пайдаланып, Орталық Азияда өңірлік экономиканы жолға қою да артық болмас еді», – дейді Расул Рысмамбетов.

Отандық өндірушілердің экономикалық одақ ішіндегі бәсекеге төтеп беруіне мемлекет тарапынан жеткілікті мөлшерде қолдау көрсетілмей отыр деп санайтындар да бар. Стратегиялық бастамалар орталығының аға серіктектесі Олжас Құдайбергеновтің айтуынша, басқа елдерде экспорттаушыларды қолдауға жұмсалатын қаржы көлемі ЖІӨ-нің 1-5%ын құраса, Қазақстан үшін бұл көрсеткіш 0,3-0,35% ғана. Яғни ең төменгі қажеттіліктен үш есе аз. Субсидия көлемі дүниежүзілік сауда ұйымы орнатқан шектеуден екі-үш есе төмен.  Ал ішкі нарықты қорғау үшін техникалық реттеу іс-шаралары тіптен қолданылмайды.

«Мемлекеттің кәсіпкерлерді қолдаудағы тиімсіздігінің негізгі екі себебі бар. Біріншіден, бақылау прессингінде жүрген шенеуніктер кәсіпкерлерге жеңілдіктер берген жағдайда парақор атанудан қорқып, сондай шешімдерді қабылдаудан қашқалақтайды. Екіншіден, мемлекеттік басқару жүйесінің жиі өзгеріске ұшырауы, мемлекеттік органдардың жиі құрылымдалып, басшылардың ауысуы ішінде кәсіпкерлерді қорғауға да кері әсерін тигізеді», – дейді сарапшы.

Жемқорлардың жемсауы

Стратегиялық бастамалар орталығының тағы бір сарапшысы Азамат Есдәулетов одақтағы Ресейдің саяси амбициясына алаңдау керек деген пікірде.

«Ортақ парламент, ортақ валюта енгізу сияқты бастамалары және бәсекеге қабілеті төмен елдерді де одаққа қосуға тырысуы Ресейдің одақта экономикалық емес, саяси мүддесі басым екенін көрсетеді. Сондықтан Қазақстан одақтан шығуға ниет білдірген жағдайда Ресей Орталық Азияда ықпалының азайып жатқандығы деп біліп, арамыздағы қарым-қатынастың күрт нашарлауы ықтимал. Тіпті Қазақстан тарапына өз үстемдігін байқату үшін түрлі жолдармен қысым көрсетуге тырысуы ғажап емес. Оның бір жолы ретінде елімізде кеңінен таралған бұқаралық ақпарат құралдары арқылы одақтан шығуға ниет білдірген билік өкілдеріне ақпараттық шабуыл жасалуы мүмкін. Осындай тәуекелдерді ескерсек, жақын арада Қазақстанның интеграциялық бағыттан түбегейлі бас тартуы қиын», – дейді экономист.

Қазақстанның дамуындағы олқылықтарды мұхитқа қол соза алмай, құрлықтың қақ ортасында атқанымыздан көретіндер Ресей мен Қытай нарығын «балама мұхитқа» жиі теңейді. Бірақ ол «мұхиттардың» түбіндегі маржанына жету үшін әуелі бетіндегі дауылына төтеп беру қажет.

Азамат Есдәулетов ЕАЭО арқылы жүретін сауда транзиті жемқорлыққа белшеден батқанын айтып, қызықты кесте ұсынды. «Одақтың құрылу кезеңінде ресми тұлғалар Қазақстан үшін негізгі екі артықшылықты алға тартатын. Біріншісі – 160 млн халқы бар нарыққа жолдың ашылуы, екіншісі – Қытай тауарларын Батысқа еркін тасымалдау арқылы еліміздің транзит әлеуетін дамыту. Алайда одақ ішіндегі тауар айналымы бойынша жылына 6-7 млрд доллар көлемінде дефицитке ұшырап отырмыз. 2013-2018 жылдар аралығында транзит тасымалдарының көлемі 14% ғана өскен», – дейді ол.

10-кесте.

Мәлімет Статистика комитетінің деректері негізінде жасалған.

Азамат Есдеулетовтің сөзіне қарағанда, қазір одақ аумағына Қытай тауарларының басым бөлігі Қырғыз шекарасы арқылы өтіп, басқа мүше мемлекеттерге еркін реэкспортталады. Оның бір дәлелі – 2016 жылы Қырғызстан одаққа кіргеннен кейін, Қытайдан Қырғызстанға бағытталған жүк тасымалының көлемі бір жылдың ішінде 52 есе өскен. Дүниежүзілік банктің дерегі бойынша, 2017 жылы Қытайдан Қырғызстанға экспортталған тоқыма тауары мен киім айналымын адам басына шаққанда 532 долларды құраған. Бұл Ресейдің көрсеткішінен 13 есе көп. Сарапшы мұның басты себебі Қырғызстанда сыбайлас жемқорлықтың кең өріс алып, тауарлардың баж салығынсыз, контрабандалық жолмен еніп жатуында деп санайды.

«ЕАЭО аясында пайданың астында қалып отырғандың ішінде заңсыз тауар импорттайтын кәсіпкерлер мен пара алатын кеден қызметкерлері бар. Қытайдан Қазақстанға экспортталған тоқыма мен кимнің айналымын жан басына шақсақ, Ресейдің көрсеткішінен 3,5 есе артық. Оның үстіне «Қорғас» халықаралық орталығында жемқорлыққа байланысты жиі қылмыстық істердің қозғалуы, (Василий Нидің бір миллион доллар парамен ұсталуы) Қазақстанда да Қырғыз еліндегідей жағдай қалыптасқанын көрсетеді», – дейді Азамат Есдәулетов.

11-кесте.

Мәлімет Дүниежүзілік банк деректерінің негізінде жасалды.

Одақтан шыққысы келсе, Қазақстанның өзіне қатысты қаржылық міндеттемелерін орындап кететінін айттық. Алайда ол міндеттеменің мөлшері ашық дереккөздердің ешбірінде жоқ.

Стратегиялық бастамалар орталығының сарапшысы Азамат Есдәулетовтің айтуынша, 2015 жылдан бері Қазақстан ЕАЭО-ның бюджетін қалыптастыруға 14 млрд теңгеге жуық көлемінде жарна төлеген.

«2019 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Қазақстанның ЕАЭО алдындағы қаржылық міндеттемесі туралы нақты ақпарат ашық дереккөздерде жоқ. Алайда ЕАЭО бюджеті туралы ережеде жарна ай сайын бір тоқсаннан кешіктірілмей төленуі керектігі айтылған. Сондықтан міндеттеме болған жағдайда, 1 қазаннан бері жиналған берешек көлемі 600 млн теңгеден аспауға тиіс. «Еуразиялық экономикалық одақтың 2020 жылғы бюджеті туралы» шешім қабылданғанымен, ол құжат та жария етілмеді. ЕАЭО бюджетінің жылдық өсу қарқыны мен ондағы үлесімізді ескерсек, 2020 жылы Қазақстан үшін  жарна көлемі 4 млрд теңгеге жуық болуы тиіс», – дейді маман.

Есімжан Нақтыбайұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: