DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 314,56 Brent 36,55
Коронавирус ВИЧ тәрізді енді ешқайда кетпеуі мүмкін

Коронавирус ВИЧ тәрізді енді ешқайда кетпеуі мүмкін

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы әлемді COVID-19 инфекциясымен бірге өмір сүріп үйренуге үндеді. 

17 Мамыр 2020 18:33 1170

Коронавирус ВИЧ тәрізді енді ешқайда кетпеуі мүмкін

Автор:

Арыс Әділбекұлы

Бүгінде әлем тұрғындарын мазалаған өзекті мәселелердің бірі коронавирус қашан кетеді? Ол ешқашан кетпеуі де мүмкін. Сәрсенбі күні Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) Төтенше жағдайлар директоры Майк Райан ескерткендей, COVID-19 инфекциясын енді мүлде жою оңай болмайды.

АҚШ-тағы Джонс Хопкинс университетінің мәліметінше, жер шарында коронавирус жұқтырғандар 4,4 миллионнан асып, 300 мыңдайы қайтыс болды. Және де осынша адамның өмірін жалмаған вирустың соңы көрінбейді.

«Меніңше, мәселенің ашығын айтқан маңызды: бұл вирус та өзге вирустар тәрізді біздің қауымдастықтар арасында өмір-бақи тіршілік етіп, ешқайда кетпеуі мүмкін», - дейді Райан.

Сонымен қатар, Райан СПИД-ке себепші ВИЧ инфекциясын мысалға келтіріп, бұл кеселмен адамзаттың ондаған жылдар бойы бірге өмір сүруді үйренгенін атап өтті.

«ВИЧ ешқайда кеткен жоқ. Біз оның шарттарына бағындық, оған қарсы терапияны да, одан сақтанудың тәсілдерін де таптық. Ал, адамдар бұл вирустан бұрынғыдай қорықпайтын болды. ВИЧ-ке шалдыққандарға салауатты әрі ұзақ өмір сыйлайтын жағдайға жеттік. Әрине, мен екі инфекцияны салыстырып отырған жоқпын. Бірақ, реалист болғанымыз жөн. Меніңше, жаңа вирустың қашан жоғалатынын ешкім болжай алмайды», - дейді Райан.

Коронавиурсқа қарсы 100 вакцина

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының дерегінше, қазір әлемде коронавирусқа қарсы 100 шақты вакцина жасалып жатыр. Егер сол препараттардың біреуі жетілдіріліп, тиімділігін көрсетіп, әлемге тарайтын болса, «бұл вирустың тамырына балта шабуға» үміт бар.

Дегенмен, ДДСҰ мамандары ескерткендей, вакцина планетаны инфекциялардан сақтауға әрдайым кепілдік бере алмайды. Бұған мысал ретінде олар ондаған жылдар бұрын жасалған тиімді әрі қауіпсіз вакцина болып тұра, Самаода екпе салынбаған балалардың жаппай қызылшаға шалдыққанын келтірді.  

Калифорнияда орналасқан Gilead фармацевтикалық компаниясы Veklury деген антивирустық препаратты жасау үшін бірнеше компаниямен келісімге қол жеткізді. Осыған дейін  remdesivir сауда маркасымен танылған бұл дәрі әлемнің 127 елінде науқастарды коронавирустан емдеуге қолданылмақ.

Еуропада да COVID-19-ға қарсы вакцина сынақтан өтіп жатыр. ЕО Медицина агенттігі жұма күні мәлімдегендей, антивирустық дәрі «бір жылда» дайын болуы мүмкін.

«Егер бәрі жоспардағыдай жалғасатын болса, жаңа екпе алдағы жылы мақұлданып қалады», - дейді осы агенттіктің вакцина бөлімінің басшысы Марко Кавалери.

Британдық ғалымдар болса, COVID-19 вакцинасын алғаш рет адамдарға сынап көрді. Тәжірибе нәтижесі келесі айда белгілі болады. Мұны осыдан бірер күн бұрын Оксфорд университетінің медицина профессоры және үкіметтің коронавируспен күрес күштерінің мүшесі, сэр Джон Белл мәлімдеді.

Біріккен Корольдікте сынақ сәуірдің соңында басталып, жаңа препарат жүздеген адамға салынған. Жалпы алғанда, бұл тәжірибеге 1110 адам қатыспақ. Зерттеушілер тобы қыркүйекке дейін осы вакцинаның 1 миллиондай дозасын шығарудан үмітті. Дегенмен, Британ үкіметінің аға ғылыми кеңесшісі айтқандай, адамдарды таза ауа мен күннің шуағы да коронавирустан қорғай алады.

Жапония COVID-19-ға қарсы вакцинаны шілде айында клиникалық тексеруден өткізе бастайды. Мұны дүйсенбі күні премьер-министр Синдзо Абэ парламенттің бюджет комитеті алдында сөйлеген сөзінде хабарлады. Және де ол вакцина жасау жұмыстары Токио университетінде, Осака университетінде және Инфекциялық аурулар ұлттық институтында жүргізіліп жатқанын жариялады.

Тағы бір сөзінде жапон министрлер кабинетінің жетекшісі вакцина сынақтарының шетелдерде басталғанын атап өтіп, вакцинациялау бағдарламасының таяу арада басталатынына үміт білдірді.

Ассамблеяға үміт

Дүйсенбі-сейсенбі күндері ДДСҰ-ның Дүниежүзілік денсаулық сақтау ассамблеясы өткізеді. Виртуалдық жиын қарсаңында әлемнің әйгілі адамдары ірі державаларды коронавирусқа қарсы вакцина дайын болғанда, оны планетаның барлық тұрғындары үшін қолжетімді етуге шақырды.

Бұл туралы ашық хатқа әлемнің 140-тан астам лидері мен сарапшылары қол қойған. «Вакцина жетілдіріліп, кең көлемде өндіріліп, барлық елдердің тұрғындарына тегін таратылса екен. Адамзат бүгінде осал, соған қарамастан, ол COVID-19-ға қарсы тиімді әрі қауіпсіз дәрі іздеп жатыр. Бар үмітіміз – жанға батқан ғаламдық пандемияны тоқтату», - деп жазылған хатта.

Айта кетсек, коронавирус былтыр желтоқсанда Қытайда табылып, жер шарының 188 елі мен территориясына тарады. Одан ең көп зардап шеккен аймақтар – АҚШ пен Еуропа.

АҚШ демекші, оның президенті Дональд Трамп осы аптада Қытаймен байланысты үзетінін ескертті. Ақ үй басшысы Бейжіңді ешқандай нақты дәлел келтірместен, коронавирусты зертханадан таратты деп айыптап келеді. Коммунистік мемлекет болса, мұны мойындаған емес. Сонымен қатар, Трамп Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымын Қытайдың ығына жығылып, эпидемияның қауіптілігін әу-баста жасырды деп кінәлап, оны қаржыландыруды тоқтатқаны белгілі.

ДДСҰ басшысы Тедрос Адханом Гебрейесус мәлімдегендей, дүйсенбіде ашылатын ассамблея 1948 жылдан бергі ең маңызды жиын болайын деп тұр. Бейжің мен Вашингтон арасындағы тайталасқа қарамастан, дүние елдері онда пандемияға бірлесіп жауап беруге үндейтін резолюцияны консенсуспен қабылдаудан үмітті.  

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Қазақстанда COVID-19 вакцинасы зауытының құрылысы басталады

Оған Үкімет резервінен шұғыл түрде қаражат бөлінетін болды. 

26 Мамыр 2020 11:59 491

Қазақстанда COVID-19 вакцинасы зауытының құрылысы басталады

Қазіргі кезде еліміз COVID-19 пандемиясына қарсы төрт вакцина-кандидатты әзірлеп жатыр. Оның ішінен ең тиімдісі таңдап алынады.

БҒМ-ге қарасты Биологиялық қауіпсіздік проблемаларының ғылыми-зерттеу институты SARS-CoV-2 вирусының қазақстандықтар бойынан алынған жергілікті штаммымен биологиялық қауіпсіздіктің 3-ші деңгейіндегі лабораторияда жұмыс жүргізіп жатыр. Жақында олардың жетістіктерімен Президент Қасым-Жомарт Тоқаев танысты.

Институттың бас директоры Күнсұлу Закарьяның айтуынша, вакцина жасау жұмыстары тәулік бойғы режимде іске асырылуда. Бұл істе ҒЗИ ғалымдарына Ұлттық биотехнологиялар орталығы көмекке келіп, бірлесе әрекет етуде. Жалпы алғанда, төрт кандидаттық вакцина дайын болуы тиіс, оның екеуі бағдарлы-векторлы, тағы екеуі вирустың S-ақуызы фрагменттері негізіндегі субдербес  вакцина болмақ. «Клиникаға дейінгі» және «клиникадан кейінгі», яғни зертханалық жануарларға жасалатын сынақтан бастап, ерікті сырқаттарға сынақтардың бәрі аяқталғаннан кейін вакциналардың тек ең тиімдісі әрі қауіпсізі ғана өндіріске қойылуы тиіс.

Осы дәрі-дәрмекті өндіріске қоюға қажетті биофамацевтикалық зауыттың құрылысын Үкімет қазірден қолға алып отыр. Кәсіпорын Жамбыл облысының Қордай ауданында орналасқан Биологиялық қауіпсіздік проблемаларының ғылыми-зерттеу институты жанынан бой көтереді деп жоспарлануда. Жаңа зауыт халықаралық GMP стандарттарына сәйкес келетін вакцина шығару үшін керек. Сонда оның өнімін шет мемлекеттер де сатып ала алатын болады. Егер жоғары тиімділігі дәлелденсе, отандық COVID-19 вакцинасын Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы миллиондаған долларға сатып ала бастауы да ғажап емес.

Осы орайда Білім және ғылым министрлігі «Қазақстан Үкіметінің резервінен қаражат бөлу туралы» Үкімет қаулысының жобасын жариялады.

«Жамбыл облысының әкімдігіне жобалық құжаттаманы әзірлеу және БҒМ Ғылым комитетінің «Биологиялық қауіпсіздік проблемалары ғылыми-зерттеу институты» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорны аумағында «өндірістік практиканың талаптары мен стандарттарына» (GMP) сәйкес келетін, иммунобиологиялық препараттар шығаратын биофармацевтикалық зауыттың құрылысын бастау үшін Үкіметінің шұғыл шығындарға арналған резервінен қаражат бөлінсін», – делінген құжатта.

Зауыттың жобалық құжаттамасына және құрылысының бірінші кезеңіне Үкімет резервінен 685,8 миллион теңге бөлінгелі тұр.

Кәсіпорын құрылысының жедел әрі тоқтаусыз жүруін қадағалау Жамбыл облысының әкімі Бердібек Сапарбаевқа жүктелетін болды. Таяуда Бердібек Машбекұлы өз орынбасарын, Қордай ауданының әкімін, сонымен қатар облыстық, аудандық әкімдіктердің аппараттары мен жергілікті БАҚ өкілдерін ертіп, ол жаққа үлкен делегациямен барды, дайындықты тексеріп қайтты. Әкімқаралардың болашақ стратегиялық зауыт алаңына барыс-келісі енді тек жиілемек.

Ал жаңа қаржы министрі Ерұлан Жамаубаев бөлінген қаражатты әлдекімдер талан-таражға салмай, мақсатына пайдаланылуын қамтамасыз етуге жауапты болып белгіленді.

Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов шағын түсініктеме беріп, вакцина зауытының қажеттілігін сөз етті.

«Отандық иммунобиологиялық препараттарды жеткілікті мөлшерде шығару және осындай препараттардың шетелдік импортына тәуелділікті жою аса маңызды. Осы арқылы қауіпті биологиялық факторлардың ықпалынан халықтың қорғалуын қамтамасыз етеміз, соған жағдайлар жасалады. Еліміз пандемиялық вирустарға қарсы вакциналардың тұрақты стратегиялық қорына ие болады. Қазақстанның биологиялық қауіпсіздігі артады. 685 миллион 864 мың теңге біздің Биологиялық қауіпсіздік проблемаларының ғылыми-зерттеу институты территориясында иммунобиологиялық препараттар, соның ішінде COVID-19 коронавирустық инфекциясына қарсы вакцина жасайтын биофармацевтикалық зауыттың құрылысын бастау үшін бөлініп отыр», – деді ведомство басшысы.

Қазақстандық вакцина шетелдік баламаларынан арзан әрі тиімдірек болуы тиіс деген талап қойылған көрінеді.

Аталған институт ғалымдары жалғыз коронавирус қана емес, өзге де адам және мал індеттерімен күреске сүбелі үлес қосып келеді. Ол жыл сайын қауіпті және аса қауіпті инфекцияларға қарсы 27 миллион доза әртүрлі вакцина жеткізеді. Мысалы, ҒЗИ нодулярлық дерматитке қарсы шетелдік баламаларынан үш есе арзан вакцина жасап шыққан. Оны ендіру арқасында бюджет 2 миллиардтай теңге үнемдеген екен.

Отандық осы ғылыми мекеме елге бұдан да зор пайда әкелуге қауқарлы. Бірақ өз өнімдерін өнеркәсіптік ауқымда шығаруға мүмкіндік беретін зауыты жоқ. Сондықтан Үкімет отандық төл иммунобиологиялық препараттар өндіретін жеке биофамацевтикалық кәсіпорын салуға бел буды.

Жоба бойынша оның қуаты жылына әртүрлі вакцинаның 60 миллион дозасын өндіруге жетуі тиіс. Зауытты тұрғызып, жабдықтау 3,5 миллиард теңгені қажет етпек. Кәсіпорынды іске қосып, ісін жолға қою үшін барлығы бар көрінеді: жоғары білікті кадрлар даярланған, Қазақстан микроағзалардың бірегей жиынтығын жинап үлгерді, заңмен қорғалған зияткерлік меншік пен өнертабыстарға ие. Енді тек COVID-19 індетіне адамға қауіпсіз сипатта қарсы тұра алатын пәрменді, отандық вакцинаның таңдап алынуын күту қалады.

Жанат Ардақ

Конспирология: COVID үшін кім кінәлі?

Англия тұрғындарының айтарлықтай бөлігі коронавирусты мұсылмандар, еврейлер, қытайлар әдейі таратты деген қаскүнемдік теорияларына сенетін болып шықты. 

25 Мамыр 2020 15:16 481

Конспирология: COVID үшін кім кінәлі?

Қазір планета үлкен дағдарыстың бел ортасында. Денсаулық сақтау саласы да,  экономика да, психология да дағдарыста. Респираторлық ауруға шалдықтыратын коронавирус пандемиясын тоқтату жолындағы күрес жер шарында миллиондаған адамның өміріне төңкеріс әкелді. Оның салдары әркім үшін әртүрлі. Ал, бұның бәрінің нақты себебі не, ертеңіміз қалай болады? Осынау сауалдарға жауап іздеген адамдардың арасында түрі конспирологиялық теорияларға сенетіндер көбейіп келеді.  

Жақында Оксфорд университетінің психологтары Англияда ауқымды социологиялық зерттеу жүргізді. Оның нәтижесіне сүйенсек, мұндағы тұрғындардың жартысына жуығы COVID-19 жайындағы қаскүнемдік теорияларына сенетіндерін айтып, 20 пайызға таяуы қауіпті вирустың тарауына еврейлер мен мұсылмандар кінәлі деп жауап берген. 

Сауалнамаға 2500-ден астам адам қатысып, солардың 50 пайыздайы «коронавирус - Қытайдың Батысты жою үшін ойлап тапқан биологиялық қаруы» деген идеяны белгілі бір дәрежеде қолдайтындарын айтқан. Респонденттердің бестен бір бөлігі болса, COVID-19-ды еврейлер экономиканы күйретіп, қаржылық пайда көру үшін ойлап тапты деген пікірде.

Сауалнамаға тартылғандардың 20 пайыздайы «Мұсылмандар бұл вирусты Батыстың құндылықтарына шабуыл ретінде таратып отыр» деген оймен ішінара келісетін болып шықты.

Зерттеуде көрсетілген өзге бір дерекке қарағанда, Англияда ересек тұрғындардың шамамен 59 пайызы жергілікті үкімет вирус туралы халықты шатастыратын ақпарат таратты деп есептейді. Тағы 62 пайызы «ковидті» адамдар өз қолымен жасады дегенге сенеді екен.

Ғалымдардың айтуынша, COVID-19 туралы қаскүнемдік теориясына иланатындардың көпшілігі - карантин мен әлеуметтік алшақтық ежелерін сақтауға құлықсыз жандар және де олар осындай жауапсыздығымен «аурудың тарауына ықпал етіп» отыр.

«Қаскүнемдік теориясына илану сенімсіздіктің өзге формаларымен де байланысты. Бұндай ілімдерге әуестік карантин принциптерін орындауға құлықсыздықпен, келешекте диагностикалық тест пен вакцинациядан өтпеу ниетімен де астасып жатыр. Сонымен қатар, қаскүнемдік теориясы параноямен, вакцинацияны қастандық деп көрсететін жалпы сеніммен, климаттың өзгеруін де астыртын саясат деп қабылдайтын менталитетпен, мекемелер мен мамандықтарға сенбеумен де байланысты», - дейді британдық университет ғалымдары.

Сенгіш канадалықтар, Гейтс және «Совет азаматтары»

Мамырдың 5-8-і күндері Оттавадағы Карлтон журналистика мектебі де сауалнамаға 2 мыңдай адам тартып, жергілікті тұрғындардың коронавирусқа қатысты конспирологиялық теориялар туралы ойларын анықтауға тырысты. Сұрақ-жауапқа қатысқан канадалықтардың 50 пайызға жуығы мұндай теорияларға сенетіндерін айтқан. Және де олардың 26 пайызы COVID-19 инфекциясы қытайлық зертханада биологиялық қару ретінде жасалды десе, 11 пайызы жұмбақ ауруды сондай қауіпті емес деп атап, оның 5G желісінің денсаулыққа зиянын жасыру үшін таратылғанына күмән келтірмеген.

Yahoo News және YouGov  жүргізген зерттеу нәтижесіне жүгінсек, Құрама Штаттарда республикалық партия жақтастарының 40 пайызы Билл Гейтс COVID-19-ға қарсы вакцинаны болашақта жер шарында миллиардтаған адамға микрочип салып, олардың қозғалысын бақылау үшін қолданбақ деген пікірде.

Солтүстік Осетияда «Совет азаматтары» деген қозғалыс 1991 жылы Кеңес одағының халқы «СССР» мемлекетін сақтап қалуға дауыс берді және сол ел әлі бар деп есептейді. Және де бұл ұйым Ресей Федерациясын АҚШ-тың Делавар штатында тіркелген жекеменшік оффшорлық компания деп атап, оның КСРО территориясын басып алғанын алға тартып отыр.

«Совет азаматтарының» қаскүнемдік теориясына қарағанда, коронавирус – фейк, оны Билл Гейт, Джордж Сорос тәрізді алып тұлғалар әлемді бақылауға алу үшін АҚШ-тың биологиялық қаруы ретінде жасап, дүниеге таратып отыр.

Теориия қай уақытта қаскүнемдік теориясына айналады?

Шын мәнінде бұл сауалға жауап беру қиын. Өйткені, қаскүнемдік теориясына қатысты ғалымдар арасында консенсус жоқ. Бірақ, Германияның Йоханнес Гутенберг университетінің әлеуметтік және құқық психологы Роланд Имхофф үшін «қаскүнемдік теориясы – қоғамның есебінен пайдаға кенелгісі келетін бірнеше тұлғаның құпия жоспарымен байланысты оқиға туралы болжам».

Имхоффтың ойынша, кейде қаскүнемдік теориясын қандайда бір оқиғаны ақтап алу үшін қолданатындар бар. Мәселен, 20-ғасырдың басында Ресей патшалығының құпия қызметі еврейлердің әлемдік үстемдікке ұмтылысын баяндайтын «Сионист данышпандарының протоколы» деген мәтін жазса керек. Кейні бұл антисемиттік  құжатты Адольф Гитлер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Холокосты ақтап алу үшін пайдаланған.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: