/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 448,70 Brent 36,55
Құрылыс компаниялары ауладағы тұрақтарға шүйлігіп отыр

Құрылыс компаниялары ауладағы тұрақтарға шүйлігіп отыр

Әкімдік  берген кепілдіктің құны көк тиын.  

20:05 16 Маусым 2020 2558

Құрылыс компаниялары ауладағы тұрақтарға шүйлігіп отыр

Автор:

Есжан Ботақара

Қазақстан құрылысшылар одағының мұрындық болуымен өткен онлайн мәжілісте тұрғын үй құрылысына қатысты өзекті мәселелер талқыланды. Бейнеконференция қалыбында өткен жиында Құрылыс комитеті және тұрғын үй шаруашылығы жөніндегі комитет пен Нұр-Сұлтан қаласының сәулет, қала құрылысы және жер қатынастары басқармасының көптің сұрағына жауап берді.

Тұрғын үй салуға маманданған компания өкілдері қала аумағындағы бос жер телімдері туралы ақпараттың әлі күнге дейін қолжетімсіз екенін алға тартты. Осы қажеттілікті өтеу үшін құрылған Жылжымайтын мүлік регистрі де, Мемлекеттік жер кадастрының автоматтандырылған ақпараттық жүйесі де өз міндеттерін мүлтіксіз орындай алмай отыр. Кәсіпкерлер бүкіл халыққа емін-еркін ұсынылуы тиіс ақпараттың тасада жатуы салада жемқорлық тәуекелдерін өршітіп отыр деген уәж айтты.

«Кез келген интернет қолданушыға ыңғайлы, түсінікті геопорталдың болмауы жемқорлық тәуекелдерін күшейтеді. Қандай жердің бос тұрғанын немесе кімнің иелігінде екенін білу үшін көп жүгіру керек. Мемлекеттік органдарға жүгінсеңіз, құзыреттері шектеулі екенін айтып, бір-біріне сілтейді. Біздің Алматыда да картогарфиялық жобаны таныстырған. Бірақ картаның қарапайым адамға түсініксіздігі, онда толық ақпараттың болмауы көп кедергі келтіреді. Порталдағы кейбір телім туралы ақпараттар ескірген болып шығады. Ұдайы жаңалап отыру  жайлы айтудың өзі артық.  Сондықтан жерді заң жүзінде рәсімдеп әуре болғанша, біреуден сатып ала салған оңайырақ. Осылайша жемқорлық тәуекеліне жол ашып отырмыз», – дейді Алматы облысы кәсіпкерлер палатасының өңірлік кеңес мүшесі Баниямин Файзуллин.

Нұр-Сұлтан қаласы сәулет, қала құрылысы және жер қатынастары басқармасының басшысы Нұрлан Уранхаевтың айтуынша, бұл мәселе алдағы 2-3 айдың ішінде шешілетін түрі бар. Жылжымайтын мүлік регистрі мен  Мемлекеттік жер кадастрының автоматтандырылған ақпараттық жүйесіндегі дерек қорын біріктіріп, бірыңғай портау құру жоспарланып отырған көрінеді.

«Осы бірыңғай портал іске қосылса, көптеген ақпарат елге қолжетімді болмақ. Оған мемлекетік құпияға жататын ақпараттан басқа нысанның бәрі енеді. Электрондық үкімет ресурсы арқылы да жер телімі туралы ақпарат алу мүмкіндігі пайда болады», – деді басқарма басшысы.

Құрылыс менеджерлері коронавирус талайдың жоспарына өзгеріс енгізгенін айтады. Айнымалы кезеңде жер телімін пайдалану мақсатын өзгерту бойынша қиындықтар туындай бастаған. Ал заң бойынша жерді пайдалану мақсатын жылына екі-ақ рет өзгертуге болады. Мемлекеттік орган өкілдерінің жауабынан ұққанымыз, телімді пайдалану мақсатын бір жылда екі-ақ рет өзгерту нормасын кезінде құрылыс компанияларының өздері қолдап дауыс берген екен. Сондықтан, кеше ғана өзгерген норманы қайта жою үшін тағы да жан-жақты зерделеу қажет.

Технология дамып, мемлекеттік қызметтің басым бөлігін электронды түрде алып жатқан кезеңде жер комиссиялары не үшін қажет? Баниямин Файзуллин ортаға осындай сауал тастады.

«Түсінеміз, аукциондар мен конкурстар өткізу үшін жер комиссиясы қажет шығар. Ал телімді пайдалану мақсатын өзгерту үшін комиссия ұстау ескірген тәсіл деп айтар едім. Оның міндетін электронды құралдар мүлтіксіз орындап тұр. Бұл комиссия да жемқорлық тәуекелін арттырады», – деді ол.

Қызды-қыздымен құрылыс компаниялары тұрғын үй ауласынан орын тебуге тиіс көлік тұрақтарының санын қысқарту керек деген ұсыныс айтты. Олардың қисынына салсақ, ауладан көлік қаңтару үшін бөлінген орынның көбі текке тұр. Орнына басқа нысан салу әлдеқайда тиімді-мыс.

«Үй түсетін жер телімін сатып алған кезде шығынның бір бөлігі осы аула тұрақтарына кетеді. Бос қалатын тұрақтардың кесірінен пәтер бағасы қымбаттайды. Онымен бітсе бір сәрі, кейін көлік тұрағына салық төлеп, күзету қажет болады. Оның бәрі шығын. Сондықтан тұрғын үй ауласындағы тұрақтар санына қатысты талапты қайта қарап, санын қысқарту керек», – дейді «Orda Invest» корпорациясының басқарма төрағасы Шалқарбек Талипов.

Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитеті төрағасының орынбасары Алмаз Ыдырысов бұл мәселенің екінші жағына назар аударуды ұсынды.

«Тұрақтар мәселесі «Атамекен» ҰКП алаңында да қаралған болатын. Төменгі класты баспаналарға қойылатын талапты жеңілдетіп, тұрақтан санын азайту керек деген ой жиі айтылып жүр. Бірақ мемлекет бұл істе тек құрылысшылардың айтқанын тыңдамай, қоғамның пікіріне де құлақ асуы керек. Аулада тұрақ аз болса, жол шетіндегі көліктер кептелісті көбейтеді. Ауласы тар үйлерге өрт сөндіру, жедел жәрдем қызметінің көліктері кіре алмай жатады. Осының бәрін көріп отырған халық тұрақ санын қысқартуға қалай қарайды? Осы сауалға нақты жауап алмай нақты шешім шығару қиын. Сондықтан бұл мәселені 2-3 ай бойы зерделеп барып, жауап айтамыз», – деді Алмаз Ыдырысов.

Шара барысында Нұр-Сұлтан қаласының әкімдігіне көп сын айтылды. Шенеуніктер уәдесінде тұрмайтын болып алды дейді құрылыс менеджерлері. Мысалы, елорданың Сығанақ көшесінен бой көтерген үш бірдей тұрғын үй су мен жарыққа қосыла алмай отыр. Кезінде уәдені үйіп-төккен әкімдік жеме-жемге келгенде инфрақұрылым тартуға қаржы бөлінбегенін айтып, ауыздарын құр шөппен сүртіп отырған көрінеді.

Маңғыстаулық Айдар Исмагулов пен оралдық Самат Өрмағамбетов  мұндай бассыздық бүкіл Қазақстанға тән екенін айтады.

«Нұрлы жер» бағдарламасы  бойынша  салынған үйлердің кейбірінде де осындай проблема бар. Әкімдіктер кепілдік беріп алады да, кейін орындамайды. Біз Оралда үй салған кезде елдің тағатын тауыспайықшы деп инженерлік желіні өз қаржымызға тартып бердік. Әкімдік бюджетке енгізіп, өтеп беретін болған. Бірақ сөздерінде тұрмады. Енді ақша жоқ дегенді алға тартып отыр», – дейді кәсіпкер.

Есжан Ботақара

«Қолжетімді баспана» ипотекасына зейнетақы жинағынан 2 млн теңге беру ұсынылды

Коммерциялық баспана салушылар субсидия сұрап отыр.

03 Наурыз 2020 17:41 5827

«Қолжетімді баспана» ипотекасына  зейнетақы жинағынан 2 млн теңге беру ұсынылды

Коммерциялық баспананың бағасы арзандасын десе, мемлекет компанияларға субсидия төлеуі керек. Құрылысшылар одағы осындай талап қойып отыр. Егіншілер жерге сепкен тыңайтқыш  шығынының бір бөлігіне субсидия алғаны сияқты, құрылысшылар да материалға жұмсаған шығынның 20%-ын мемлекеттен қайтарып алғысы келеді. Олардың айтуынша, мұндай қадам коммерциялық баспананың бағасын 20-25% арзандатпақ. «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасының елордалық филиалында өткен дөңгелек үстелде осындай мәселе қаралды. 

Қазақстан құрылысшылар одағының сарапшылық бөлім басшысы Әсем Нүкенова осы және өзге де ұсыныстарды жинақтап билікке бірнеше хат жолдағандарын айтады. 

«Нұрлы жер», «7-20-25», «Бақытты отбасы» сияқты мемлекеттік бағдарламалар  әлеуметтің әлсіз топтарын қамтамасыз етуге арналған. Ал бұл санатқа енбейтін қарапайым азаматтар да баспана тапшылығына тап келіп жатыр. Біз бұл тапшылықты жою үшін құрылысшылар мен мемлекет екіжақты серіктестік аясында жұмыс істеуі керек деп есептейміз. Коммерциялық үйдің қымбаттауына бірнеше себеп бар. Құрылыс түсетін жер телімін екі қайтара сатып алу мәселесі бар. Бірінші жер иесінен сатып алса, екінші жолы мемлекетке пайдалану мақсатын өзгерткені үшін тағы ақша төлейді. Үйге тартылатын инфрақұрылым шығыны да компанияның мойнына жүктелетіндіктен, үй бағасы тағы қымбаттайды. Паркинг шығыны да құрылысты қымбаттатады. Оған қоса мемлекет құрылыс материалын отандық өндірушілерден сатып алуды міндетті етпекші. Ал импорттық материалдар одан әлдеқайда арзан және сапалы. Бұл талапты шынымен міндеттесе, қымбатшылықтың келесі толқыны болады», – дейді сарапшы.

Қалалық әкімдік пен «Атамекен» палатасының өкілдері отырғанын пайдаланып, құрылыс компаниясының басшылары да көкейде жүрген күпті сұрақтарын қойды, ұтымды деген ұсыныстарын айтты.

«СтройДизайн Астана» ЖШС  директоры Сергей Столяров коммерциялық баспананың инженерлік желісін коммуналдық қызмет көрсетуші ұйымдар салуы керек деген пікір білдірді. 

«Қазір коммерциялық баспана іс жүзінде қолжетімсіз болып отыр. Біз оны қолжетімді етудің бірнеше тәсілін ұсынбақпыз. Ең жауыр болған мәселенің бірі – жылу, электр, су-кәріз жүйесі сияқты  сыртқы коммуникация инфрақұрылымын күтіп ұстауға жауапты ұйымдарға беру проблемасы. Ол үшін, әрине, бюджеттен қаражат керек. Бірақ соның есебінен коммерциялық баспана құны 25-30% арзандайды. «Теплотранзит», «Астана су арнасы», «РЭК» сияқты күтіп ұстаушы ұйымдар инфрақұрылым шығынын коммуналдық төлем есебінен 3-3,5 жылдың ішінде ақтап алар еді.  Ол үшін коммуналдық тарифті көтерудің қажеті жоқ. Біз бұл тұрғыда есеп жасап көрдік. Онсыз да коммуналдық төлем есебінен біз салып берген желіні пайдалану арқылы аталған ұйымдар пайда тауып отыр», – деген кәсіпкер тұрғын үй салынатын жер телімі тегін берілсе деген тілегін де айтты.

Құрылыс компаниялары жер сатып алуға кеткен шығынды баспана бағасына қосып отыр. Үйдің қымбаттауына бұл да әсер ететін көрінеді.

«Қазақстан жерге кенде емес қой. Осынша ұланғайыр жерден құрылысқа неге тегін телімдер бермеске? Есесіне біз баспана бағасын арзандатар едік», – дейді ол.

Ал «Орда Инвест» компаниясының басқарма төрағасы Шалқар Тәліпов салық саясатындағы асыра сілтеу де коммерциялық баспананың бағасына кері әсерт етіп отырғанын айтады. 

«Біз жылу трассасы мен қосалқы стансаларды салуға, кәріз жүйесін тартуға ақша жұмсаймыз. Осы желіні мемлекеттік органдарға өткізгенде проблема басталады. Біз оны ақысыз өткізіп, үстіне салық төлеуіміз керек екен. Мемлекет меншігіне берілген инфрақұрылымның құнын тәуелсіз бағалаушылар белгілейді. Сол баға бойынша қосымша құн салығын төлеуіміз керек. Бұл аз ақша емес. Әжептәуір сома шығады. Қандай заңды негізге алып осындай салық салып отырғанын ешкім түсіндіре алмай қойды. Одақ атынан осы мәселені көтеріп хат жазсақ деген ұсынысым бар», – дейді кәсіпкер.

Оның айтуынша, Нұр-Сұлтан қаласында салынатын баспананың кез келген түрі паркингпен қамтылуы керек. Бұл талап қазір коммерциялық үйдің бағасына тікелей әсер ете бастаған.

«Егер қарапайым халыққа қолжетімді баспана салғымыз келсе, бұлай болмауы керек. Сатып алу мүмкіндігі шектеулі тұрғынға көлік қаңтару бірінші кезектегі мәселе емес. Эконом-кластағы әлеуметтік баспанаға осы талап қойылмаса екен. Осындай өзгеріс енгізе аламыз ба? Бұл үй бағасын әлдеқайда арзандатар еді», – деді  Шалқар Тәліпов.

Арендадағы жерге коммерциялық баспана салып, оны сатып алушыға басыбүтін рәсімдеп бере алмай жүрген компаниялар да бар екен. «Қолжетімді баспана» АҚ-ның Нұр-Сұлтан қалалық филиалының директоры Олег Ким осындай проблема көтерді.

«Біздің компания котедж қалашықтарын салумен айналысады. Әр шаршы метрі 200-220 мың теңге болатын 300-ден астам үй тұрғыздық. Былтыр шілдеден бері жер мәселесіне тап болдық. Үй тұрған жер арендада болғандықтан, сатып алушылар оны өз меншігіне рәсімдей алмайтын болып шықты. Заң бойынша әр азамат 0,1 гектар жерді тегін алуға құқылы. Бұған дейін отандастарымыз бұл құқығын емін-еркін пайдаланып келген болатын. Былтырдан бері бұл ереже өзгерді. Шенеуніктер әр азаматқа тегін тиесілі телімнің есебінен бюджеттің бүйірін толтырғысы келген болуы керек. Баспанаға зар болып жүрген халыққа қосымша кіріс көзі ретінде қарау мемлекетке сын», – дейді ол.

Кезек-кезек сөз алған құрылыс компаниясының өкілдері коммерциялық баспана нарығында ауыр ахуал туындады дегенді қайталай берді. Осылай кете берсек, көбіміз банкротқа ұшыраймыз деп отыр. Қазақстан құрылысшылар одағы төрағасының бірінші орынбасары Аяжан Өтеуова осындай көңіл күйдегі шағымдар өңірлерден де түсіп жатқанын айтады.

Коммерциялық баспана нарығына зейнетақы реформасы тың серпін береді деп күткендер көп болыпты. Алайда Еңбек және халықты әлеуметтік министрлігінің соңғы шешімі ол үмітті де өшірген.

Одақтың Қарағанды облыстық филиалының директоры Төлеген Әшімов Үкімет сол шешімді қайта қарау керек деген ой айтты.

«Зейнетақы жинағын ипотеканың алғашқы жарнасына беру туралы Президент нұсқау берді. Бірақ оның орындалуы сәтсіз болып шықты. Өйткені, шектік мөлшері тым жоғары. Біз осы шекті 3 млн теңгеге дейін түсіруді ұсынамыз. 40 жастағы жұмысшының шотында 3 млн теңгесі болса, баспана алуға жұмсай алады деп есептейміз. Қалған 20 жылда кәрілікке қажетті ақшаны жинап үлгереді екен. Бұл тұрғын үй құрылысына серпін берер еді», – деген маман иесіз инженерлік желілердің мәселесін де қозғады.

«Біз инфрақұрылым нысанын өткізгеніміз үшін салық төлесек, оны күтіп ұстаушы тегін қабылдап алғаны үшін тағы салық төлейді. Салықтың бұл түрі желі мемлекет меншігіне берілген кезде салынбау керек деп ойлаймын. Иесіз инфрақұрылым нысандары осындай бассыздықтан пайда болып жатыр. Мысалы, Қарағандыда 30-40% желі иесіз тұр. Басы артық салық  төлегенше иесіз тұрғаны бәріне тиімді. Осыдан барып инженерлік желі қараусыз қалады. Ал күтімсіз қалған желі көп өтпей тозады. Салық кодексінде осы мәселеге өзгеріс енгізілуі керек», – дейді Төлеген Әшімов

Оның зейнетақы реформасына қатысты ұсынысын әріптесі Әсем Нүкенова толықтыра түсті.

«Егер алатын үй «Қолжетімді баспана» санатына жататын болса, зейнетақы жинағынан 1-2 млн теңгеге дейін алғашқы жарнаға алуға рұқсат етілуі керек. Үй қымбаттаған сайын оның мөлшері де көбейе береді. Бірақ бұл жинақтағы ақшаның 50%-ынан аспауы керек», – деді сарапшы.

Жиында айтылған ұсыныстардың барлығы инақталып мемлекет басшыларына нақты ұсыныс ретінде жолданатын болды.

«Президент  әкімшілігі мен Премьер-Министрге, «Атамекен» палатасына, министрлікктерге жолдаған хаттарда осы және өзге де нақты ұсыныстар көрініс тапқан. Бұл мәселелерді Үкімет деңгейінде көтереміз. Жаздан бері өңірлерді араладық. Бәрінің айтатыны, коммерциялық баспана салу тиімсіз болып барады», – дейді одақ өкілі.

Есжан Ботақара

Үй құрылысына ешкім инвестиция салғысы келмейді

Құрылыс компаниялары тұрғын үй құрылысына инвестиция тартудың баламалы көздерінің тапшылығын сезініп отыр. 

19 Қыркүйек 2018 09:56 9368

Үй құрылысына ешкім инвестиция салғысы келмейді

Ресми мәліметтерге сүйенсек, 2018 жылдың қаңтар-шілде аралығында үй құрылысындағы жалпы инвестиция көлемінің 82%-ы құрылыс компанияларының өз қаражаттары болған. Бұл соңғы 10 жылдағы ең жоғарғы көрсеткіш. Демек биыл салынып жатқан үйлер негізінен құрылыс компанияларының өз ақшасы есебінен салынуда. Құрылысқа ешкімнің ақша салғысы жоқ. Банктердің де.

Айта кетейік, былтыр қаңтар-шілде аралығында құрылыс компанияларының үй құрылысындағы өзіндік қаражаты 69% болса, алдыңғы жылғы жартыжылдықта 74%-ды құраған. 

Үй құрылысының негізгі инвесторы болуға тиіс банктер де құрылысқа ақша құюға құлықсыз. Биылғы алғашқы жеті айда екінші деңгейілі банктердің баспана салуға берген несиесі 14 млрд теңге болды. Бұл жалпы үй құрылысына салынған инвестицияның бар болғаны 2,4%-ы ғана.

Банктердің қарыз беруді тоқтатуы баспана құрылысындағы қаражатты азайтып жіберді. Бір жыл ішінде салалық портфельдің көлемі 184,7 млрд теңгеге, яғни 19%-ға күрт төмендеп кеткен. Ал банктердің салған қаражаты жалпы портфельдің 6%-ын ғана құрайды. Салыстыру үшін айта кетейік, 2009 жылы баспана салуға пайдаланылған қаражаттың 20%-ы банктердің берген несиесі болатын.

Банктерден қайыр болмағанын көрген құрылыс компаниялары енді әлеуетті тұтынушылар, яғни халықтың қаржыландыруына үміт артады. Ол үшін құрылыс компаниялары салынып жатқан пәтерлерді алдын ала сата бастамақ. Үй құрылысын кепілдендіру қорының мәліметінше, коммерциялық баспананың 60%-ы үлескерлік құрылыс екен. Мамандардың айтуынша, бұл үрдіс 2020 жылға дейін сақталмақ.

Жоғарыдағы мәліметке сенсек, былтыр жер үйлерді санамағанда жаңадан 72,9 мың пәтер салынса, соның 43,7 мыңы үлескерлік қаржыландырумен бой көтерген. Ал 2018 жылдың қаңтар-шілде аралығында 34 мың пәтер салынған болса, оның 20,5 мыңдайы үлескерлерден қаржылай қолдау көрген.

Бауыржан Мұқан