/img/1920х100.png
/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 384,89 Brent 36,55
Үй құрылысына ешкім инвестиция салғысы келмейді

Үй құрылысына ешкім инвестиция салғысы келмейді

Құрылыс компаниялары тұрғын үй құрылысына инвестиция тартудың баламалы көздерінің тапшылығын сезініп отыр. 

09:56 19 Қыркүйек 2018 8890

Үй құрылысына ешкім инвестиция салғысы келмейді

Автор:

Бауыржан Мұқан

Ресми мәліметтерге сүйенсек, 2018 жылдың қаңтар-шілде аралығында үй құрылысындағы жалпы инвестиция көлемінің 82%-ы құрылыс компанияларының өз қаражаттары болған. Бұл соңғы 10 жылдағы ең жоғарғы көрсеткіш. Демек биыл салынып жатқан үйлер негізінен құрылыс компанияларының өз ақшасы есебінен салынуда. Құрылысқа ешкімнің ақша салғысы жоқ. Банктердің де.

Айта кетейік, былтыр қаңтар-шілде аралығында құрылыс компанияларының үй құрылысындағы өзіндік қаражаты 69% болса, алдыңғы жылғы жартыжылдықта 74%-ды құраған. 

Үй құрылысының негізгі инвесторы болуға тиіс банктер де құрылысқа ақша құюға құлықсыз. Биылғы алғашқы жеті айда екінші деңгейілі банктердің баспана салуға берген несиесі 14 млрд теңге болды. Бұл жалпы үй құрылысына салынған инвестицияның бар болғаны 2,4%-ы ғана.

Банктердің қарыз беруді тоқтатуы баспана құрылысындағы қаражатты азайтып жіберді. Бір жыл ішінде салалық портфельдің көлемі 184,7 млрд теңгеге, яғни 19%-ға күрт төмендеп кеткен. Ал банктердің салған қаражаты жалпы портфельдің 6%-ын ғана құрайды. Салыстыру үшін айта кетейік, 2009 жылы баспана салуға пайдаланылған қаражаттың 20%-ы банктердің берген несиесі болатын.

Банктерден қайыр болмағанын көрген құрылыс компаниялары енді әлеуетті тұтынушылар, яғни халықтың қаржыландыруына үміт артады. Ол үшін құрылыс компаниялары салынып жатқан пәтерлерді алдын ала сата бастамақ. Үй құрылысын кепілдендіру қорының мәліметінше, коммерциялық баспананың 60%-ы үлескерлік құрылыс екен. Мамандардың айтуынша, бұл үрдіс 2020 жылға дейін сақталмақ.

Жоғарыдағы мәліметке сенсек, былтыр жер үйлерді санамағанда жаңадан 72,9 мың пәтер салынса, соның 43,7 мыңы үлескерлік қаржыландырумен бой көтерген. Ал 2018 жылдың қаңтар-шілде аралығында 34 мың пәтер салынған болса, оның 20,5 мыңдайы үлескерлерден қаржылай қолдау көрген.

Бауыржан Мұқан

Құрылыс компаниялары ауладағы тұрақтарға шүйлігіп отыр

Әкімдік  берген кепілдіктің құны көк тиын.  

16 Маусым 2020 20:05 1338

Құрылыс компаниялары ауладағы тұрақтарға шүйлігіп отыр

Қазақстан құрылысшылар одағының мұрындық болуымен өткен онлайн мәжілісте тұрғын үй құрылысына қатысты өзекті мәселелер талқыланды. Бейнеконференция қалыбында өткен жиында Құрылыс комитеті және тұрғын үй шаруашылығы жөніндегі комитет пен Нұр-Сұлтан қаласының сәулет, қала құрылысы және жер қатынастары басқармасының көптің сұрағына жауап берді.

Тұрғын үй салуға маманданған компания өкілдері қала аумағындағы бос жер телімдері туралы ақпараттың әлі күнге дейін қолжетімсіз екенін алға тартты. Осы қажеттілікті өтеу үшін құрылған Жылжымайтын мүлік регистрі де, Мемлекеттік жер кадастрының автоматтандырылған ақпараттық жүйесі де өз міндеттерін мүлтіксіз орындай алмай отыр. Кәсіпкерлер бүкіл халыққа емін-еркін ұсынылуы тиіс ақпараттың тасада жатуы салада жемқорлық тәуекелдерін өршітіп отыр деген уәж айтты.

«Кез келген интернет қолданушыға ыңғайлы, түсінікті геопорталдың болмауы жемқорлық тәуекелдерін күшейтеді. Қандай жердің бос тұрғанын немесе кімнің иелігінде екенін білу үшін көп жүгіру керек. Мемлекеттік органдарға жүгінсеңіз, құзыреттері шектеулі екенін айтып, бір-біріне сілтейді. Біздің Алматыда да картогарфиялық жобаны таныстырған. Бірақ картаның қарапайым адамға түсініксіздігі, онда толық ақпараттың болмауы көп кедергі келтіреді. Порталдағы кейбір телім туралы ақпараттар ескірген болып шығады. Ұдайы жаңалап отыру  жайлы айтудың өзі артық.  Сондықтан жерді заң жүзінде рәсімдеп әуре болғанша, біреуден сатып ала салған оңайырақ. Осылайша жемқорлық тәуекеліне жол ашып отырмыз», – дейді Алматы облысы кәсіпкерлер палатасының өңірлік кеңес мүшесі Баниямин Файзуллин.

Нұр-Сұлтан қаласы сәулет, қала құрылысы және жер қатынастары басқармасының басшысы Нұрлан Уранхаевтың айтуынша, бұл мәселе алдағы 2-3 айдың ішінде шешілетін түрі бар. Жылжымайтын мүлік регистрі мен  Мемлекеттік жер кадастрының автоматтандырылған ақпараттық жүйесіндегі дерек қорын біріктіріп, бірыңғай портау құру жоспарланып отырған көрінеді.

«Осы бірыңғай портал іске қосылса, көптеген ақпарат елге қолжетімді болмақ. Оған мемлекетік құпияға жататын ақпараттан басқа нысанның бәрі енеді. Электрондық үкімет ресурсы арқылы да жер телімі туралы ақпарат алу мүмкіндігі пайда болады», – деді басқарма басшысы.

Құрылыс менеджерлері коронавирус талайдың жоспарына өзгеріс енгізгенін айтады. Айнымалы кезеңде жер телімін пайдалану мақсатын өзгерту бойынша қиындықтар туындай бастаған. Ал заң бойынша жерді пайдалану мақсатын жылына екі-ақ рет өзгертуге болады. Мемлекеттік орган өкілдерінің жауабынан ұққанымыз, телімді пайдалану мақсатын бір жылда екі-ақ рет өзгерту нормасын кезінде құрылыс компанияларының өздері қолдап дауыс берген екен. Сондықтан, кеше ғана өзгерген норманы қайта жою үшін тағы да жан-жақты зерделеу қажет.

Технология дамып, мемлекеттік қызметтің басым бөлігін электронды түрде алып жатқан кезеңде жер комиссиялары не үшін қажет? Баниямин Файзуллин ортаға осындай сауал тастады.

«Түсінеміз, аукциондар мен конкурстар өткізу үшін жер комиссиясы қажет шығар. Ал телімді пайдалану мақсатын өзгерту үшін комиссия ұстау ескірген тәсіл деп айтар едім. Оның міндетін электронды құралдар мүлтіксіз орындап тұр. Бұл комиссия да жемқорлық тәуекелін арттырады», – деді ол.

Қызды-қыздымен құрылыс компаниялары тұрғын үй ауласынан орын тебуге тиіс көлік тұрақтарының санын қысқарту керек деген ұсыныс айтты. Олардың қисынына салсақ, ауладан көлік қаңтару үшін бөлінген орынның көбі текке тұр. Орнына басқа нысан салу әлдеқайда тиімді-мыс.

«Үй түсетін жер телімін сатып алған кезде шығынның бір бөлігі осы аула тұрақтарына кетеді. Бос қалатын тұрақтардың кесірінен пәтер бағасы қымбаттайды. Онымен бітсе бір сәрі, кейін көлік тұрағына салық төлеп, күзету қажет болады. Оның бәрі шығын. Сондықтан тұрғын үй ауласындағы тұрақтар санына қатысты талапты қайта қарап, санын қысқарту керек», – дейді «Orda Invest» корпорациясының басқарма төрағасы Шалқарбек Талипов.

Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитеті төрағасының орынбасары Алмаз Ыдырысов бұл мәселенің екінші жағына назар аударуды ұсынды.

«Тұрақтар мәселесі «Атамекен» ҰКП алаңында да қаралған болатын. Төменгі класты баспаналарға қойылатын талапты жеңілдетіп, тұрақтан санын азайту керек деген ой жиі айтылып жүр. Бірақ мемлекет бұл істе тек құрылысшылардың айтқанын тыңдамай, қоғамның пікіріне де құлақ асуы керек. Аулада тұрақ аз болса, жол шетіндегі көліктер кептелісті көбейтеді. Ауласы тар үйлерге өрт сөндіру, жедел жәрдем қызметінің көліктері кіре алмай жатады. Осының бәрін көріп отырған халық тұрақ санын қысқартуға қалай қарайды? Осы сауалға нақты жауап алмай нақты шешім шығару қиын. Сондықтан бұл мәселені 2-3 ай бойы зерделеп барып, жауап айтамыз», – деді Алмаз Ыдырысов.

Шара барысында Нұр-Сұлтан қаласының әкімдігіне көп сын айтылды. Шенеуніктер уәдесінде тұрмайтын болып алды дейді құрылыс менеджерлері. Мысалы, елорданың Сығанақ көшесінен бой көтерген үш бірдей тұрғын үй су мен жарыққа қосыла алмай отыр. Кезінде уәдені үйіп-төккен әкімдік жеме-жемге келгенде инфрақұрылым тартуға қаржы бөлінбегенін айтып, ауыздарын құр шөппен сүртіп отырған көрінеді.

Маңғыстаулық Айдар Исмагулов пен оралдық Самат Өрмағамбетов  мұндай бассыздық бүкіл Қазақстанға тән екенін айтады.

«Нұрлы жер» бағдарламасы  бойынша  салынған үйлердің кейбірінде де осындай проблема бар. Әкімдіктер кепілдік беріп алады да, кейін орындамайды. Біз Оралда үй салған кезде елдің тағатын тауыспайықшы деп инженерлік желіні өз қаржымызға тартып бердік. Әкімдік бюджетке енгізіп, өтеп беретін болған. Бірақ сөздерінде тұрмады. Енді ақша жоқ дегенді алға тартып отыр», – дейді кәсіпкер.

Есжан Ботақара

«S-класс» көлік мінбесе, елшінің ісі бітпей ме?

Дипломатиялық қызметтік көлік құны 8 млрд теңгеден асады. 

27 Қаңтар 2020 16:12 6958

«S-класс» көлік мінбесе, елшінің ісі бітпей ме?

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметтің кеңейтілген отырысында мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік сектордың бюджет есебінен қымбат көліктер мен жиһаз алуына, астатөк форумдар өткізуіне ұзақ мерзімді мораторий жарияланатынын айтты. Бұл жаңалықты қарапайым халықтың неліктен жылы қабылдағанын төмендегі сандармен түсіндіруге болады. Мемлекеттік органдар көлік сатып алуға ғана жыл сайын миллиардтап ақша жұмсайды. Мұны біз Қаржы министрлігінің дерегіне сүйеніп айтып отырмыз. Мысалы, 2018 жылы осы мақсатқа республикалық бюджеттен  99,5 млрд теңге шығындалған. Жергілікті әкімдіктер де бұл жағынан елордалық басшылардан қалысар емес. Өңірлік бюджеттерден көлік сатып алуға бір жылда 23,7 млрд теңге жұмсалған.

Көлікке көп шығындалатын органның бірі – Сыртқы істер министрлігі. Мемлекеттік реестр сайтындағы мәліметке сүйенсек,  Қазақстан елшіліктерінің иелігінде 2017 жылы 607 көлік болса, 2018 жылы олардың саны 510-ға азайған. Ресми деректерде СІМ-нің 62 елдегі өкілдіктерінің көліктері туралы мәлімет бар. Бір қызығы, АҚШ-тағы елшіліктің көліктері туралы ақпарат жоқ.

Көлікке ең бай қазақстандық дипломатиялық корпус – Ресейдегі елшілік. Ресми Мәскеудегі СІМ өкілдері 51 көлік тізгіндеп жүр. Сыртқы тауар айналымының бестен бір бөлігі осы Ресеймен жасалады. Екінші тұрған Қытайдағы елшілік қызметкерлері 34 автомобиль тізгіндеп жүр. Сыртқы сауда айналымының 14,8%-ы оңтүстіктегі көршімізге тиесілі.  Бюджет есебінен 21 көлік ұстап отырған Түркиядағы елшілігіміз үшінші орында тұр. Бұл елмен сауда айналымы жалпы үлестің 3,2%-ын алып отыр. 4-орынға 18 көлікпен  Франциядағы елшілік, бесінші орынға 16 көлігі бар Өзбекстандағы корпус жайғасқан. Беларусь елінде - 14, Қырғызстан  мен Біріккен Араб Әмірліктерінде 12 көлік тіркелген. Алғашқы ондықты 11 көлік иеленген Үндістан мен Литвадағы елшілік түйіндеп тұр. Әзербайжан, Италия, Украина, Чехия және Жапониядағы дипломатиялық қосында – 10 көліктен тіркелген. Египет, Израиль, Иран, Катар, Малайзия, Польша, Сауд Арабиясы, Тәжікстандағы елшіліктердің әрқайсында 9 көліктен бар. Аустрия, Германия, Кувейт қосындарында 3 көлік, Ливан, Молдова және Оңтүстік Корея корпусында 2 көлік, Канада, Сирия, Эстонияда 1 көлік тіркелген.

Көлік паркі ең қымбат елшілік те Ресейде. Мұндағы автомобильдер құны – 2 млн долларға жеткен. Қытайдағы елшілік – 1,2 млн доллардың, Түркиядағы елшілік 1,07 млн, Беларусь еліндегі корпус 723мың , Франциядағы қосын 660 мың, Өзбекстан дағы елшілік 655 мың, БАӘ қосыны 633 мың, Қырғызстандағы елшілік 582 мың, Жапония дағы корпус 509 мың доллардың көлігін сатып алған.

СІМ соңғы үлгіге әуес

СІМ-нің көлік сатып алу саясатына зер салған адам тек соңғы үлгідегі көліктер сатып алуға тырысатынын көреді. Тіркелген көліктердің  99%-ы шыққан жылы сатып алынған. Солардың ішінде ең қымбат темір тұлпарды Беларусьтегі елшілік өкілдері тізгіндеп жүр. 2012 жылы сатып алынған Lexus LX 570 көлігі 151 мың долларға түскен. Ал Оңтүстік Африкадағы елшілік 2014 жылы MERCEDES-BENZ S400 көлігін 148 мың долларға сатып алған. Үшінші  орында Түркіменстандағы елшіліктің 140 мың долларға сатып алған MERCEDES-BENZ  350 көлігі тұр.  БАӘ-дегі қосын 2013 сатып алған MERCEDES BENZ S400 L көлігі ел бюджетіне $139,7 мың доллар шығын келтірген. Ташкентте тіркелген тағы бір MERCEDES BENZ S400 көлігі 104 мың долларға шыққан.

Бұл мәліметтер ең қымбат көлікті ТМД елдеріндегі елшіліктер тізгіндеп жүргенін көрсетеді. ТМД-дағы қосындарда 13, Таяу Шығыстағы елшіліктерде 5, Азия мен Африкада 3, Еуропада 6 қымбат көлік тіркелген.

Сыртқы істер министрлігіне қарасты 510 автомобильдің  202-сі (40%) Toyota маркалы.  Сондай-ақ 102 Mercedes, 50 BMW, 38 Volskwagen, 12 Audi, 10 Kia, 10 Nissan, 7 Hyundai, 7 Lexus маркалы көлік бар. Қалған 72 автомобильдің маркасы әртүрлі.

Көлік құны тауар айналымынан қымбат

Кейбір елшіліктердің көлігінің бағасы арадағы тауар айналымының көлемімен қарайлас. Мысалы, Катар мен Қазақстан арасындағы тауар айналымы 2018 жылы 423 мың доллар болған. Ондағы елшілік қызметкерлерінің астындағы 9 көліктің ортақ бағасы 208 мың доллар. Ал Эфиопиядағы дипломаттарымыз көлік алуға кеткен шығынның өзін ақтамай отыр. СІМ балансындағы ең қымбат көліктің бірі осы елдегі елшілікке тиесілі. Меrcedes-Benz S400L AMG көлігі 2014 жылы 126,6 мың долларға сатып алынған екен. Бұл елмен арадағы тауар айналымы 82 мың доллар ғана. Жалпы аталмыш елшілік өкілдері жалпы құны 218 мың доллар болатын 5 көлік мініп жүр.

Қазына есебінен жайлы көлік тізгіндеп, жағасы жайлауда жүрген елшіліктер Индонезиядағы дипломатиялық корпустан үлгі алса, қанеки? Бұл елдегі СІМ өкілдері темір тұлпар орнына велосипед таңдапты. Олар әзірге халықтың салығынан түскен қазынаға үнеммен қарайтын жалғыз елшілік боп тұр.

Қымбат көлік қыруар инвестиция әкеле ме?

Елшілік өкілдерінің астындағы көлік пен тауар айналымының арасында қандай байланыс болуы мүмкін? Мысалы, 2018 жылы Франциямен арадағы тауар айналымы 3,9 млрд доллар болса, Оңтүстік Кореямен тауар айналымы 3,2 млрд доллар болған. Париждегі Қазақстан өкілдері 18 көлік тізгіндеп жүрсе, Корея Республикасындағы елшіліктің балансында 2 көлік қана бар. Швейцария (2,8 млрд доллар) мен Өзбекстандағы  (2,5 млрд доллар) елшіліктердің көрсеткіштері де осыған ұқсас. Дей тұрғанмен, ресми Ташкенттегі СІМ өкілдері 16 көлік ұстаса, Женевадағы дипломаттар 8 көлікті місе тұтып жүр.

Қарабайыр қисынға салсақ, қымбат көлік тізгіндеп жүрген елшілік өкілдері елге қыруар инвестиция тартуы керек емес пе? Бірақ дипломатия дейтін дүние ондай қағидаттарға бағынбайтын сыңайлы... СІМ балансындағы ең қымбат саналатын көліктердің бірі Израильдегі елшілік балансында тұр. Mercedes Benz S 450 көлігін елшілік 2018 жылы 101 мың долларға сатып алған. Ұлттық банк дерегіне сенсек, осы жылы Тель-Авив тарапы Қазақстан экономикасына 600 мың доллар салған.

Иорданиядағы елшіліктің баласында 2011 жылы 107 мың долларға сатып алынған Mercedes Benz S 350 маркалы көлік бар. Бұл елден экономикамызға 2018 жылы 300 мың доллар инвестиция тартылыпты.  Ал Сауд Арабиясындағы елшілік өкілдері 9 көлік тізгіндеп жүр. 2018 жылы бұл елден келетін инвестиця көлемі 2017 жылмен слаыстырғанда 2 млн долларға кеміген. Норвегиядағы елшілік 2013 жылы 11 мың долларға Mercedes Benz S 400 көлігін сатып алған. Сол жылы экономикамызға 19,2 млн доллар тартылса,  2014 жылы инвестиция көлемі $38,8 млн долларға артқан. 2018 жылы инвестиция көлемі 1,1 млн теңгеге жеткен. Елшілер мінген көлікті инвестиция көлемімен салыстырып қарайтын болсақ, автомобиль паркі қымбатқа түскен елдердің көбі экономикамызға мардымсыз қаржы құйғанын көруге болады. Ал Қазақстан үшін негізгі инвестиция донорлары – Ресей, Қытай, Нидерланд, АҚШ және Швейцария.

Елшілік қызметкерлерінің мінген көлігі ғана емес, баспанасы мен қамсыз өмірі де елдегі салық төлеушілердің мойнында екенін ұмытпаған жөн.

Майра Медеубаева

Аударған – Есімжан Нақтыбайұлы