/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 27 966,50 Hang Seng 26 910,80
РТС 1 480,28 FTSE 100 7 178,56
KASE 2 337,44 Алтын 1 650,80
Мәскеу мен Минск арасы ажырай бастады

Мәскеу мен Минск арасы ажырай бастады

Ресейге қосылудан бас тартқан Беларусь мұнайды Скандинавиядан импорттай бастады.

25 Қаңтар 2020 22:00 1890

Мәскеу мен Минск арасы ажырай бастады

Автор:

Арыс Әділбекұлы

Беларусь Республикасы сейсенбіде Норвегиядан мұнай импорттай бастады. Ал, осы айдың басында Ресей оған энергетикалық шикізат экспорттауды тоқтатқан еді. Көптеген бақылаушылардың пікірінше, екіжақты қатынастардың салқындауына Мәскеу мен Минск арасындағы экономикалық байланыстарды нығайту жөніндегі келіссөздердің тығырыққа тірелуі себепші.

Беларусьтің мемлекеттік мұнай компаниясы – «Белнефтехимия» 21қаңтарда өзінің еншілес кәсіпорнының Норвегиядан 80 000 тонна көмірсутегін сатып алғанын хабарлады. Ол шикізат Беларусьтің мұнай өңдеу зауыттарына алдағы бірнеше күнде темір жолмен жеткізілмек.  

Ресей посткеңестік көршісіне мұнай жеткізуді 31желтоқсаннан кейін доғарды. Оның алдында екі мемлекет экономикалық интеграцияны тереңдету туралы келіссөздер барысында шикізаттың биылғы бағасына келісе алмаған.

Ресейден мұнай импорты 40 пайызға дейін қысқаруы керек

Ресейлік экспорттың доғарылуы Еуропаға мұнай мен табиғи газ транзитіне кері әсер етпесе де, Беларуське зиянын тигізіп отыр. Өйткені, бұл ел өзінің энергетикалық мұқтаждықтарының 80 %-дан астамын Ресей шикізатымен өтеп отыр.

Қаңтардың 4-інде Ресей Беларуське шектеулі мөлшерде болса да мұнай жібере бастады. Соған қарамастан, президент Александр Лукашенко мұнай импортының альтернативтік жолын іздеуге сөз берді.

Сейсенбіде Лукашенко «Ресейдің мұнайына альтернатива жоқ екенін» мойындай отырып, Беларуське әртараптандыру керектігін және ол өзіне қажетті мұнайдың 40 %-дан аспайтын көлемін ғана Ресейден алуы қажеттігін ескертті.

«Өзге 30 %-ды біз Балтық елдерінен, тағы 30 %-ды Украина арқылы импорттауға тиіспіз», - дейді Лукашенко үкіметте өткен кездесу барысында.

Лукашенко губернатор болуға әзір емес

Жақында Кремль мұнай бағасын көтеріп, субсидияларды кесіп, Беларуське қарсы қысымды күшейтті. Мәскеудің ойынша, Минск энергетикалық ресурстарды Ресейдің ішкі нарығындағыдай бағамен алғысы келсе, кеңірек интеграцияны қабылдауы қажет.

Президент Владимир Путин беларусьтік әріптесімен желтоқсан айында екі рет кездесіп, екіжақты тығыз байланыс және арзан мұнай мен газ туралы келісімдерге қол жеткізе алмады.

Путиннің сөзінше, Ресей Беларусьпен экономикалық интеграциясыз энергетикалық отын құнын «субсидиялай алмайды». Ал, Лукашенко мұнай-газ мәселесі шешілмесе, интеграция жайлы ешқандай келісімге қол қоймайтынын ашық аңғартып отыр.

Өткен айдағы келіссөздер Кремль Беларусьті Ресейге қосып, 2024 жылы президенттік мерзімі аяқталатын Путинді сол одақтың басшылығына отырғысы келеді деген үрей туындатты. Лукашенко болса, бұл идеядан бас тартып, өз елінің Ресейдің бір бөлігіне ешқашан айналмайтынын мәлімдеді.

«Мұнайды Ресейден импорттау әлдеқайда арзан, ал балама жолмен тасымалдау едәуір қымбат. Бірақ Лукашенко Норвегияның шикізатын сатып алып, Мәскеуге анық белгі берді. Ол белді бекем бууға дайын болса да, Ресейдің бір губернаторына айналуға әзір емес», - дейді Минскте орналасқан «Стратегия» зерттеу орталығының саяси сарапшысы Валерий Карбалевич «Ассоушиэйтид пресс» агенттігіне берген сұхбатында.

Қазақ мұнайына жол жабық

Ресей 2018 жылы Беларуське «Дружба» құбыры арқылы 18 млн тонна мұнай экспорттаған. Бұл көрсеткіш былтыр 17,6 млн-ға дейін төмендеді. «Новая газетаның» дерегінше, Беларусь Норвегия мұнайының бір тоннасын шамамен 520 долларға сатып алса керек. Ал, Ресей былтыр бұл шикізатты көршісіне 364 долларға, «одақтас емес елдерге» 485 долларға экспорттаған. Айта кетсек, Беларусьтің ішкі нарығындағы мұнайға сұраныстың көлемі – 4-6 млн тонна ғана.

Өткен аптада еліміздің энергетика министрі Нұрлан Ноғаев Қазақстан мен Беларусь мұнай сату мәселесін талқылауы мүмкін екенін мәлімдеген еді. Минск Қазақстанға ғана емес, Украинаға, Польшаға, Әзербайжанға, Балтық республикаларына да көмірсутегін сатып алу туралы ұсыныс жіберген.

Алайда Лукашенко айтқандай, Ресей Қазақстан мұнайын өз аумағы арқылы Беларуське транзиттауға жол бермей отыр. Ал, Украинаның Одесса порты Беларуське мұнай тасымалдау жөнінде келіссөздер жүргізіліп жатқанын айтса да, әлі ешқандай келісім жасалмағанын мәлімдеді.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Иран мен АҚШ арасындағы шиеленіс жаһандық экономикаға қалай әсер етеді?

Сарапшылар  қақтығыстың соңы келіссөздермен аяқталады деп болжауда.

09 Қаңтар 2020 16:25 2918

Иран мен АҚШ арасындағы шиеленіс жаһандық экономикаға қалай әсер етеді?

Иран генералы Сүлейманидің қазасынан кейін АҚШ-тың Ирактағы әскери базасына шабуыл жасалды. Нәтижесінде мұнайдың Brent маркасы қымбаттап, мамыр айынан бері алғаш рет барреліне 70 доллардан асты.

Жалпы Иран аумағында әлемдік қара алтын қорының 9%-ы бар. Сонымен қатар аталған елге әлемдік мұнай өндірісінің 5%-ы тиесілі. Бұдан бұлек соңғы екі күнде доллардың теңгеге шаққандағы бағамы төмендеп, ұлттық валюта нығая түсті. Оған Парсы шығанағындағы жағдай әсер етті ме? Мұнай қымбаттай ма? Жалпы бұл қақтығыс жаһандық экономикаға қалай әсер етеді? Осы сауалдарға байланысты сарапшылар пікірін білдік. 

Халықаралық Tickmill брокерлік қор сарапшысы Арман Бейсембаев Таяу Шығыстағы жағдай мұнай бағасына айтарлықтай әсер ете қойматынын айтады. Сарапшының пікірінше, тіпті шикізат бағасы төмендеп кетуі де мүмкін.

«Иран генералының қазасынан кейін мұнай бағасы барелліне 71,60-ға жетті. Кейін қайта түсті. Америка базасына шабуыл жасалған соң баға қайта 71,68-ға көтерілді. Бүгінде аталған шикізат барелліне 65,9 долларға бағалануда. Яғни, қайта төмендеді. Парсы шығанағындағы жағдайға байланысты үлкен өзгерістер болған жоқ. Демек бұл қақтығыс жаһандық нарыққа әсер етпейді»,– деді Арман Бейсембаев.

Сонымен қатар ол белді сарапшылар АҚШ пен Иран арасында соғыс басталуы мүмкін дегенге сенбейтінін айтты. Арман Бейсембаевтың пікірінше бұл бар болғаны мүдделер шиеленісі, жергілікті мәселе.

«Иран АҚШ-тың әскери базасына шабуыл жасады. Алайда бірде бір америкалықтың қайтыс болмауы күмән тудырады. Бұл ескертпе немесе алдын ала келісілген жағдайға ұқсайды. Егер қандай да бір әскери қақтығыс болса, кімнің жеңетіні белгілі. Бұл жерде Иран мықты екенін көрсеткенімен күштер тең емес. Сондықтан Иран мен АҚШ қақтығысы ұзаққа созылатын мәселе деуге болады. Ол әлем экономикасына айтарлықтай әсер ете қоймайды. Себебі АҚШ-тың қатысы болғанына қарамастан бұл жергілікті қақтығыс. Таяу Шығыста мұндай шиеленістер әрдайым болған. Сирия, Ливия, Ирактағы жағдай осының дәлелі. Оны дүниежүзілік соғысқа теңей алмаймыз. Сондықтан бұл оқиға бейбіт келісімге келумен аяқталады деп есептеймін»,– деді Арман Бейсембаев.

Ал Damu Capital Management директоры Мұрат Қастаевтің пікірінше, Иранның Ирактағы базаларға жасаған шабуылы тек Америкаға жауап берудің амалы. Сондықтан сарапшы мәселе ары қарай ушықпайды деп есептейді.

«Бұл жағдайдың соңы әскери қақтығыстармен аяқталады деп ойламаймын. Өйткені ирандықтар АҚШ базалары мен әскери нысандары қай жерде орналасқанын жақсы біледі. Егер олар соғыс ашуды немесе Америка базаларына соққы жасауды қаласа, олар бұдан да үлкен дәрежеде шабуыл жасар еді. Қазір аталған жағдай ішкі мақсаттағы әрекетке көбірек ұқсайды. Яғни, жергілікті халыққа Иранның Құрама Штаттарға жауап қайтара алатынын көрсету үшін ғана жасалған әрекет іспетті. Тіпті Иранның СІМ бірден бұл қорғаныс әрекеті және аталған ел соғыс болғанын қаламайтынын бірден мәлімдеді»,– дейді Мұрат Қастаев.

Сонымен қатар сарапшы мұнай бағасының қымбаттауын жоққа шығарған жоқ. Оның сөзінше, қара алтынның баррелі 90 долларға да жетуі мүмкін.

«Қос ел арасындағы жанжал ушыға түскелі мұнай бағасы аздап көтерілді. Тіпті шикізат құны барреліне 90 долларға жетуі мүмкін. Бұл әлем экономикасының  дамуына қатер төндіреді. Сонымен қатар баға дүниежүзілік мұнайдың 1/4 , 1/3-і  тасымалданатын Ормуз шығанағындағы жағдайға байланысты. Егер Иран бұл тұста шектеу қойса нарықтағы жағдай өзгеріп кетуі ықтимал», – дейді сарапшы.  

Мұрат Қастаевтың сөзінше, Қазақстан экономикасы қара алтын бағасына тәуелді. Сондықтан ол шикізат құнының қымбаттауы доллар бағамына бірден әсер ететінін айтты.

«Қазақстан экономикасы мұнай бағасына тәуелді. Шикізаттың қымбаттауы теңгенің нығаюына мүмкіндік береді. Мәселен, мұнай баррелі 80 доллар тұрса – ұлттық валюта долларға шаққанда 370 теңгеге, ал 90 долларда – 360 теңгеге дейін нығаюы ықтымал»,– деді сарапшы.  

Ал бүгін Лондон биржасында Brent маркалы мұнайдың баррелі 65,9 долларға тұрақтады. Бұл алдыңғы сессиядан 0,46 долларға жоғары. Нью-йорк сауда биржасында WTI фьючерстері де 0,51 долларға қымбаттап, барреліне 60,12 долларды құрады.

Доллар бағамына келер болса Қазақстан қор биржасындағы (KASE) 11:00-дегі саудада доллардың орташа бағамы 376,30 теңгеге тұрақтады. 8 қаңтардағы қорытындымен салыстырғанда ұлттық валюта 2,07 теңгеге нығайды.

Құралай Құдайберген

Биыл мың құбылған мұнай бағасы қалай өзгереді?

Қымбаттай ма, әлде арзандай ма? Шетелдік, отандық сарапшылар пікірі.    

02 Қаңтар 2020 12:16 1702

Биыл мың құбылған мұнай бағасы қалай өзгереді?

2019 жыл мұнай бағасының өсуімен басталды. Сәуір айының соңында Brent маркалы «қара алтынның» баррелі 53,5 доллардан 75 долларға көтерілді. Кейін көрсеткіштер кері кетіп, 70 доллардан да төмендеді. Қазіргі кезде  оның бағасы барреліне 63 долларға тұрақтап тұр. 

Мұнай өндіруші елдерді, оның ішінде Сауд Арабиясын бұл қанағаттандырып отырған жоқ. Себебі бағаның төмендеуі бюджет тапшылығына алып келеді. Сондықтан ОПЕК+ келісіміне мүше елдер мұнай өндіруді шектеу туралы келіссөздер жүргізуде. 

ОПЕК+ елдері қандай келісімге келді?

ОПЕК елдері және Ресей бастаған бірнеше мемлекет желтоқсан айының ортасында бір күндік мұнай өндіру көлемін 2,1 млн баррельге қысқартуға уағдаласты. Бұған дейін ол бұл квота күніне 1,2 млн баррель болатын. Ал Сауд Арабиясы өндіріс көлемін тағы 400 мың баррельге қысқартатынын мәлімдеді. Себебі сарапшылардың пікірінше келесі жылы аталған ел бюджетінің тапшылығы 7%-ға жетуі мүмкін. Жағдайды қалыпқа келтіру үшін Brent маркалы мұнай барреліне 77–78 долларға тұрақтауы тиіс.

Әлем сарапшыларының пікірі

АҚШ-тың энергетикалық ақпараттар басқармасы (EIA) 2020 жылы Brent бағасы барреліне 61 долларды құрайды деген болжам жасады. Салыстырмалы түрде алсақ 2019 жылы орташа баға 64 доллар болатын.

«2020 жылы мұнай бағасы орта есеппен 2019 жылмен салыстырғанда төмен болады деп болжаймыз. Оған себеп әлемдік мұнай қоры көлемі артады деп күтілуде. Әсіресе жылдың бірінші жартысында», – деп хабарлады АҚШ-тың энергетикалық ақпараттар басқармасы.

Ал жапон банкі Mitsubishi UFJ сарапшылары 2020 жылы мұнай нарығында ұсыныстар 0,3 млн баррельге артатынын айтады. Күн шығыс елінің банкі келесі жылы Brent бағасы барреліне 59 доллар, WTI 55 доллардан саудаланады деп болжайды.

Ал Bank of America мен JP Morgan банкінің мамандары керісінше келесі жылы «қара алтын» бағасы 2019 жылғы көрсеткіштен жоғары болады деген пікірде.  

Bank of America 2020 жылы Brent барреліне 70 доллар көрсеткішіне тұрақтайды деп болжаса, JP Morgan 59-64 доллар көрсеткіштерімен шектелді. Алайда қос қаржы ұйымы 2021 жылы баға қайта төмендеуі мүмкін, деп хабарлады.

Қазақстандық сарапшылар болжамы

Техника ғылымдарының докторы, профессор Тоқтамыс Меңдібаевтың пікірінше мұнай бағасы тікелей АҚШ пен Қытай арасындағы сауда соғысына байланысты құбылады. Тәуелсіз сарапшы қос держава арасындағы түсініспеушілік дүниежүзі экономикасының өсу үрдісін тежеп отырғанын айтады.

«Экономиканың дамуы тежелген соң мұнайға деген сұраныс азаяды. Ондай жағдайда баға төмендейді. Сондықтан мен қара алдытынның құны жоғарылайды деп ойламаймын. 50-60 доллардың арасында болады. Оның тағы бір себебі қуаттың жаңа түрлері пайда болып жатыр. Осы фактор да мұнайға деген сұраныстың төмендеуіне әсер етеді», – дейді  Тоқтамыс Меңдібаев.

Ал «DAMU Capital Management» ЖШС бас директоры Мұрат Қастаев 2020 жылы өткен жылға қарағанда баға жоғарылайтынын айтуда. Оның пікірінше қара алтын бағасы барреліне 60-75 долларға тұрақтайды.

«Биыл АҚШ пен ҚХР келісімге келсе, баға жоғарылайды. Әрине, ОПЕК+ елдері өндіріс көлемін қысқарту туралы келіссөздерді жалғастырады. Ал мұнай бағасының қымбаттауы әлемдегі ең қымбат компания Saudi Aramco орналасқан Сауд Арабиясы үшін өте маңызды. Сонымен қатар инвесторлар АҚШ Федералды қор жүйесі ұсынатын саясатты бақылайтын болады. Себебі оның базалық мөлшерлемені төмендетуі шикізаттық өнімдердің құнының жоғарылап, доллардың нығаюына әсер етеді. Жалпы 2020 жыл шикізаттық тауарлар бағасы  тұрақты болады», – дейді сарапшы.

Бұдан бөлек Мұрат Қастаев сөзінше күзде әлем сарапшыларының талқысына түскен рецессиялық қатер 2021 жылы болуы мүмкін.

«2020 жылы әлемдік экономика державалардың келіссөздері мен АҚШ-тағы президент сайлауына байланысты тұрақты күйде болады. Ал кейін экономиканың даму қарқыны тежеліп, өзгерістер болады. Бірақ оның барлығын тек 2021 жылы көреміз», – дейді ол.

Экономист Арман Байғанов та келер жылы мұнай бағасы жоғарылап, бареліне 65-75 долларға жететінін айтады. Сарапшының пікірінше, оған АҚШ-та мұнай өндіру көлемінің төмендеуі әсер етеді.

«Қазіргі кезде ОПЕК+ келісіміне мүше елдер әлемдік нарықта мұнай өндіруді төмендетуге күш салуда. Сонымен қатар Иран мен Венесуелла елдеріне қатысты мұнай өндірісін төмендетуге бағытталған санкциялар қолданылады. Бұл шикізат бағасының өсуінің тағы бір факторы – АҚШ-та өтетін президент сайлауы. Дональд Трамп кез келген жолмен қайта сайлануға тырысады. Соған сәйкес ол АҚШ Федералды қор жүйесі басшылығына ықпал етуге барын салады. Бұл мұнай бағасының жоғарылауына, тәуекелдік активтерге де әсер етеді. Ал тәуекелдік активтерге мұнай, алюминий мен мыс жатады», – дейді экономист.

Құралай ҚҰДАЙБЕРГЕН

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: