/img/1920х100.png
/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 414,67 Brent 36,55
Мәскеу мен Минск арасы ажырай бастады

Мәскеу мен Минск арасы ажырай бастады

Ресейге қосылудан бас тартқан Беларусь мұнайды Скандинавиядан импорттай бастады.

22:00 25 Қаңтар 2020 3518

Мәскеу мен Минск арасы ажырай бастады

Автор:

Арыс Әділбекұлы

Беларусь Республикасы сейсенбіде Норвегиядан мұнай импорттай бастады. Ал, осы айдың басында Ресей оған энергетикалық шикізат экспорттауды тоқтатқан еді. Көптеген бақылаушылардың пікірінше, екіжақты қатынастардың салқындауына Мәскеу мен Минск арасындағы экономикалық байланыстарды нығайту жөніндегі келіссөздердің тығырыққа тірелуі себепші.

Беларусьтің мемлекеттік мұнай компаниясы – «Белнефтехимия» 21қаңтарда өзінің еншілес кәсіпорнының Норвегиядан 80 000 тонна көмірсутегін сатып алғанын хабарлады. Ол шикізат Беларусьтің мұнай өңдеу зауыттарына алдағы бірнеше күнде темір жолмен жеткізілмек.  

Ресей посткеңестік көршісіне мұнай жеткізуді 31желтоқсаннан кейін доғарды. Оның алдында екі мемлекет экономикалық интеграцияны тереңдету туралы келіссөздер барысында шикізаттың биылғы бағасына келісе алмаған.

Ресейден мұнай импорты 40 пайызға дейін қысқаруы керек

Ресейлік экспорттың доғарылуы Еуропаға мұнай мен табиғи газ транзитіне кері әсер етпесе де, Беларуське зиянын тигізіп отыр. Өйткені, бұл ел өзінің энергетикалық мұқтаждықтарының 80 %-дан астамын Ресей шикізатымен өтеп отыр.

Қаңтардың 4-інде Ресей Беларуське шектеулі мөлшерде болса да мұнай жібере бастады. Соған қарамастан, президент Александр Лукашенко мұнай импортының альтернативтік жолын іздеуге сөз берді.

Сейсенбіде Лукашенко «Ресейдің мұнайына альтернатива жоқ екенін» мойындай отырып, Беларуське әртараптандыру керектігін және ол өзіне қажетті мұнайдың 40 %-дан аспайтын көлемін ғана Ресейден алуы қажеттігін ескертті.

«Өзге 30 %-ды біз Балтық елдерінен, тағы 30 %-ды Украина арқылы импорттауға тиіспіз», - дейді Лукашенко үкіметте өткен кездесу барысында.

Лукашенко губернатор болуға әзір емес

Жақында Кремль мұнай бағасын көтеріп, субсидияларды кесіп, Беларуське қарсы қысымды күшейтті. Мәскеудің ойынша, Минск энергетикалық ресурстарды Ресейдің ішкі нарығындағыдай бағамен алғысы келсе, кеңірек интеграцияны қабылдауы қажет.

Президент Владимир Путин беларусьтік әріптесімен желтоқсан айында екі рет кездесіп, екіжақты тығыз байланыс және арзан мұнай мен газ туралы келісімдерге қол жеткізе алмады.

Путиннің сөзінше, Ресей Беларусьпен экономикалық интеграциясыз энергетикалық отын құнын «субсидиялай алмайды». Ал, Лукашенко мұнай-газ мәселесі шешілмесе, интеграция жайлы ешқандай келісімге қол қоймайтынын ашық аңғартып отыр.

Өткен айдағы келіссөздер Кремль Беларусьті Ресейге қосып, 2024 жылы президенттік мерзімі аяқталатын Путинді сол одақтың басшылығына отырғысы келеді деген үрей туындатты. Лукашенко болса, бұл идеядан бас тартып, өз елінің Ресейдің бір бөлігіне ешқашан айналмайтынын мәлімдеді.

«Мұнайды Ресейден импорттау әлдеқайда арзан, ал балама жолмен тасымалдау едәуір қымбат. Бірақ Лукашенко Норвегияның шикізатын сатып алып, Мәскеуге анық белгі берді. Ол белді бекем бууға дайын болса да, Ресейдің бір губернаторына айналуға әзір емес», - дейді Минскте орналасқан «Стратегия» зерттеу орталығының саяси сарапшысы Валерий Карбалевич «Ассоушиэйтид пресс» агенттігіне берген сұхбатында.

Қазақ мұнайына жол жабық

Ресей 2018 жылы Беларуське «Дружба» құбыры арқылы 18 млн тонна мұнай экспорттаған. Бұл көрсеткіш былтыр 17,6 млн-ға дейін төмендеді. «Новая газетаның» дерегінше, Беларусь Норвегия мұнайының бір тоннасын шамамен 520 долларға сатып алса керек. Ал, Ресей былтыр бұл шикізатты көршісіне 364 долларға, «одақтас емес елдерге» 485 долларға экспорттаған. Айта кетсек, Беларусьтің ішкі нарығындағы мұнайға сұраныстың көлемі – 4-6 млн тонна ғана.

Өткен аптада еліміздің энергетика министрі Нұрлан Ноғаев Қазақстан мен Беларусь мұнай сату мәселесін талқылауы мүмкін екенін мәлімдеген еді. Минск Қазақстанға ғана емес, Украинаға, Польшаға, Әзербайжанға, Балтық республикаларына да көмірсутегін сатып алу туралы ұсыныс жіберген.

Алайда Лукашенко айтқандай, Ресей Қазақстан мұнайын өз аумағы арқылы Беларуське транзиттауға жол бермей отыр. Ал, Украинаның Одесса порты Беларуське мұнай тасымалдау жөнінде келіссөздер жүргізіліп жатқанын айтса да, әлі ешқандай келісім жасалмағанын мәлімдеді.

Арыс Әділбекұлы

JPMorgan: Мұнай 190 долларға дейін қымбаттауы мүмкін

Осы онжылдықтың ортасына дейін энергетика индустриясына инвестиция азайып, өндіріс қысқарып, көмірсутегінің құны қайта шарықтамақ.  

19 Маусым 2020 18:39 1984

JPMorgan: Мұнай 190 долларға дейін қымбаттауы мүмкін

JPMorgan Chase банкі наурыздың басында жариялаған бір баяндамасында мұнай нарығы «суперциклге» аяқ басып, 2025 жылы энергетикалық шикізаттың бір баррелінің құны 190 долларға дейін өсетінін болжаған еді.

Арада бірнеше апта өткенде коронавирус пандемиясынан әлемде сұраныс құлдырап,  көмірсутегінің бағасы алапат күйреуге ұшырады. Сәуірде Brent баррелі 15.98 долларға дейін немесе соңғы 20 жылдағы ең төменгі көрсеткішке дейін құнсызданса, америкалық WTI тарихта алғаш рет нөл доллардан да түсті.

АҚШ, Ресей, Сауд Арабиясы – ең ірі үш өндіруші – бұған жауап ретінде мұнай шығаруды мейлінше қысқартты. Сондықтан, нарықта шикізат біршама азайып, оның бағасына қайта дем берілді.

Қазірдің өзінде сұраныс бұрынғыдай емес – төмен. Осыған қарамастан, JPMorgan мұнайдың «суперциклға» қайта оралатын күні сонша алыс емес деп есептейді. Өйткені, нарыққа мол көлемде отын жетпегендіктен, бұл сала болашақта өзіне капитал тартуда үлкен проблемаға душар болайын деп отыр.

«Өмір шындығы сол – мұнай бағасының 100 долларға жету мүмкіндігі үш ай бұрынғымен салыстырғанда әлдеқайда жоғары», – дейді JPMorgan  банкінің Еуропа, Таяу Шығыс және Африканың мұнайы мен газын зерттеу бөлімінің жетекшісі Кристиан Малек CNN Business бағдарламасына берген сұқбатында.  

Тапшылық бағаны өсіреді

Жылдар бойы әлемде өндірілген мұнай көлемі қажеттіліктен жоғары болды. Осыншама артық шикізатты тіпті сақтайтын орын табылмай, сәуірде көмірсутегінің нарқы нөлден де төмендеп кеткені белгілі.

JPMorgan маусымның 12-де жариялаған есепке жүгінсек, нарықтағы артық мұнай күндердің-күнінде «тапшы мұнайға» айналуы мүмкін. Сол тапшылықты жою үшін Brent-тің бағасын 60 долларға дейін өсіріп, өндірісті ынталандыруға тура келуі ғажап емес.

Баға 190 долларға дейін не себепті көтерілуі ықтимал? Малектің сөзінше, мұнай дефициті 2022 жылы пайда болып, егер ОПЕК пен өзге мемлекеттер көмірсутегі өндірісін арттырмайтын болса, 2025 жылы шикізат тапшылығы тәулігіне 6,8 миллион баррелге жетуі мүмкін.

«Тапшылықтың аты тапшылық. Бұл жағдай бағаның көтерілетінін меңзейді», –  дейді Малек.

BP алаңдап отыр

British Petroleum (BP) компаниясы осы аптада ескерткендей, денсаулық сақтау саласындағы дағдарыс «әлем экономикасына әсер етіп» энергетикалық ресурстарға сұранысты «ұзақ уақыт» бойы азайтуы мүмкін. Британдық алпауыт өзінің мұнай бағасына қатысты болжамын 27 пайызға төмендетіп, Brent маркалы шикізаттың құны алдағы отыз жылда 55 долларды төңіректейтінін алға тартып отыр.  Сонымен қатар, трансұлттық корпорация өз активтерінің қысқаратынын да мәлімдеді.

Дегенмен, Малектің ойынша, BP-дің сүреңсіз болжамы баға үшін «оптимистік оқиғаға» айналуы мүмкін. Өйткені, мұнай компаниялары тіпті өндірісті арттыру былай тұрсын, оны қолдау үшін де мол қаражат шығындамайтын болса, келешекте өндіріс көлемі сөзсіз төмендейді. Ал, мұның нәтижесінде ұсыныс кеміп, мұнай құнының шарықтауына жол ашылуы мүмкін. «Бұндай жағдай біздің бағаға деген көрқарасымызды растай алады», - дейді Малек.

Мұнайға шығын 15-жылдағы минимумға дейін түсуі мүмкін

JPMorgan дерегінше, 2015-2020 жылдар аралығында әлемде 50-ден аса жаңа мұнай жобасын жүзеге асыруға рұқсат берілген. Бірақ, банктің өзге бір есебінше, алдағы бес жылда небары бес жоба іске қосылайын деп отыр.

Ал, BP, Shell, Total және ConocoPhillips тәрізді кейбір мұнай компаниялары маңызды деген инвестициялық шешімдерді қабылдауды кейінге қалдырып жатыр.

Rystad Energy компаниясы жақында жариялаған баяндамаға жүгінсек, 2020 жылы мұнай өндірісіне салынатын ғаламдық инвестиция көлемі 383 миллиард долларға азайып, соңғы 15 жылдағы минимумға дейін төмендемек.

«Ристардтың» пікірінше, шығындардың мұнша азаюы «қазіргі өндірісті сақтауды едәуір қиындатып»,  нарыққа мұнай жеткізу «тұрақтылығына» ұзақ мерзімдік перспективада әсер етпей қоймайды.

Әрине, Сауд Арабиясы мен Ресейде нарықтағы мұнай тапшылығын жоятын қару әрдайым бар. Бірақ, қазір олар да ОПЕК-тің өзге елдері тәрізді нарықтағы артық шикізаттан арылу үшін өндірісті әдейі тежеп отыр. Себебі, бұл мемлекеттердің орасан бюджеттеріндегі тепе-теңдікті сақтау үшін мұнайдың қымбаттағаны керек.

«Сондықтан, олар нарықты мұнайға толтыруды көздеп отырған жоқ», - дейді Малек.

Baker Hughes компаниясының мәліметінше, Құрама Штаттарда да өндіріс күрт төмендеп, белсенді жұмыс істеген бұрғылау ұңғымаларының саны рекордтық деңгейге дейін азайып кеткен.

Климаттық өзгеріс факторы

Климаттың өзгеруіне байланысты алаңдаушылық күшейіп, инвестициялаудың әлеуметтік жауапкершілігі артқандықтан, энергетикалық салаға да капитал тарту көбірек тежеліп отыр. Осыған байланысты, бүгінде мұнай акцияларына жолағысы келмейтін инвесторлар көбейген.

Бірқатар сарапшылардың ойынша, бағаның құлауы, капиталдың қашуы, климаттың өзгеруі бірігіп, мұнай индустриясының өте қажет кезде қаржы тарту мүмкіндіктерін келешекте тіпті шектеуі мүмкін. 

Арыс Әділбекұлы

Мұнайдың арзандауы әлеуметтік міндеттемелерден бас тартуға сылтау бола алмайды – Арыстанбеков

Экономикалық саясат институтының директоры, экономика ғылымдарының докторы Қайырбек Арыстанбеков доллардың қымбаттап, мұнайдың арзандауы әлеуметтік міндеттемелерден бас тартуға сылтау бола алмайтынын айтады.   

09 Наурыз 2020 23:23 3466

Мұнайдың арзандауы әлеуметтік міндеттемелерден бас тартуға сылтау бола алмайды – Арыстанбеков

Мұнай бағасының теңге бағамын шайқалтып кетуі әдеттегідей елдің көңілін күпті қылып, ертеңіміз не болады деген сауалдың қара бұлтын қоюлатып жіберді. Inbusiness.kz  жұрт ішінде ең көп тараған 7 сауалды іріктеп,  сарапшыларға қойып көрді. 

1. Мұнайдың бір баррелі  20 долларға дейін түседі деп жатыр. Мұндай жағдайда доллардың біздің валютаға шаққандағы реалды бағамы  900 теңгеден асады деген болжамдар айтыла бастады. Біздің мемлекет, соның ішінде Үкімет пен Ұлттық банк мұндай сценариге қаншалықты дайын деп ойлайсыз?

2. Бұл жолы теңге бағамын мемлекеттік тетіктермен реттеу әрекеттері қолға алына ма? Валюта бағамы алдағы 3 айда қандай дәлізде болады деп ойлайсыз? Осы мерзімде теңге бағамын реттеу мемлекет қазынасы үшін қаншаға түседі?

3. 2020 жыл – көптеген мемлекеттік бағдарламаларды түйіндейтін жыл. Индустриялы-инновациялық дамудың жаңа бесжылдығына өтер тұста мұнай бағасының құбылуы Қазақстанның экономикалық даму жоспарын қанша уақытқа тежейді немесе артқа лақтырып тастайды?

4. Атаулы әлеуметтік көмек, педагогтердің айлығын көтеру, 2022 жылға қарай дәрігерлердің орташа еңбекақысын 500 мың теңгеге жеткізу, зейнетақы реформасы, шағын және микробизнесті салықтан босату, МӘМС бойынша қабылданған жоспарлар не болады?

5. Осы аталған әлеуметтік міндеттемелер мен уәделерді орындау үшін қосымша қаржы қажет болса, қай көздерден алынуы мүмкін?  Неден үнемдеу тиімді? Қай жобалар мен бағдарламаларды шегере тұруға болады деп ойлайсыз? LRT  сияқты жобаларды кері қайырып қою орынды емес пе?

6. Бұл жолғы мұнай бағасының құлдырауын немен түсіндіруге болады? Сіздіңше қанша уақытқа созылуы мүмкін?

7. Бұл дағдарыс мұнайға тәуелді емес секторларға мемлекеттік қолдауды күшейтіп, ұлттық холдинг,  компанияларды жекешелендіруді жылдамдатуы мүмкін бе?

  Қайырбек Арыстанбеков мұнай бағасының төмендегенін қарапайым халық қуана қабылдауы керек деп есептейді. Бұл ойының бірнеше себебі бар көрінеді.

1. «Мұнайдың бір бөшкесі 20 долларға төмендейді, ұлттық валютаның бағамы 900 теңгеге дейін түседі деген болжамдар негізсіз. Менің ойымша, мұнай бағасы қысқа мерзімге ғана 20 долларға түсуі ықтимал. Ал орта мерзімде ондай болмайды деп есептейміз.  Ал Үкімет пен Ұлттық банк ықтималды түрде осындай сценарий болса, оған дайын емес деп ойлаймын. Өйткені мемлекеттің бюджеттік саясаты, мемлекеттің валюталық саясаты, ақша-несие саясаты, барлығы басқа сценариге бағытталған.

2. «Біз мынаны ашық айтып алуымыз керек. Ұлттық банк, яғни, регулятор осыған дейін «Еркін айырбас бағам саясаты жүргізіліп отыр» деп мәлімдеп келді. Шын мәніне келсек, статистика көрсеткендей, регулятор қиын ауытқу болған кезде валюталық интервенция жасағаны байқалып тұр. Өткендегі бір деректер бойынша 85 млн АҚШ доллары интервенцияға жұмсалған. Сондықтан, бізде еркін айырбас саясаты жоқ деуге болады.  Ал жалпы дәліз 380-410 теңгенің ортасында сақталады деп ойлаймын. Таяудағы 3 айда валюта бағамын ұстап тұру үшін мемлекет қазынасынан қанша ақша жұмсалады дегенде біз мынаны түсінуіміз керек. Ұлттық банкте қандай активтер бар? Бірінші, әрине мемлекеттік алтын валюта резеві. Екінші, Ұлттық қордан тиісті валюта активтерін пайдалану көзделген. Яғни, валюта бағамын реттеуге көмектесетін қазынаның екі қайнар көзі бар. Соны пайдалануы мүмкін. Ал тікелей реттеуге келетін болсақ, бұл интервенцияға байланысты. Мысалы 1 доллар 400-420 теңге болып,  күрт төмендеп кетсе, Ұлттық банк жағдайды реттеу үшін валюталық интервенция жасауы ықтимал. Яғни, валюталарды нарыққа сата бастайды. Бұл жерде, әрине қазынаға жүк түседі. Екіншіден, бұл жүк алтын валюта резервіне түседі. Үшіншіден, бұл мұнайдан түсіп жатқан Ұлттық қорға қол салуы өте ықтимал».

3. «Әрине мұнай бағасының бұл жолғы құбылуы осы жоспарларға ықпал етеді. Әлемде индустриялы-инновациялық даму стратегиясы ұлттық валюта бағамына сәйкестендіріледі екен. Өкінішке қарай, бізде ондай сәйкестендіру жоқ. Халықаралық тәжірибеде индустриялы-инновациялық бағдарламаның басты-басты 4 сатысы болады. Бірінші сатысы импортты алмастыруға, екіншісі экспортқа бағытталған.  Дүниежүзінде бағдарламаның бірінші сатысында валюта бағамы өте төмен есеппен алынған. Мысалы, бір доллар 380 теңге емес, 300 доллар болуы керек екен. Мемлекет 1-2 жыл шетелден технологияны алып, ішкі нарықты дамытқасын, экспортқа дайындалады. Осы кезде валюта бағамына өзгеріс енгізілуі керек екен. Яғни, 1 доллар 300 теңге емес, 400 теңге болуға тиіс. Осылайша валюталық бағам саясаты экспортты ынталандыруға бағытталуы керек. Өкінішке қарай, тәуелсіздік жылдары Ұлттық банктің валюта бағамы саясаты мен мемлекеттің индустриялы-иннвалциялық даму стратегиясы арасында осындай сәйкестілік, орындылық, тепе-теңдік сақталмады, еш уақытта болмады. Бұрын болмаған сәйкестік  мынандай жағдайда тіптен болмайды деп ойлаймын».

4. «Бізде бюджеттік шығындар тұрғысынан мемлекеттің 3 функциясы бар. Дәстүрлі функцияға қорғаныс, мемлекеттік аппарат, сот, құқық қорғау органдарына жұмсалатын қаражат көздері жатады. Екінші, әлеуметтік функцияға денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қолдаулар кіреді. Үшінші, заманауи функцияға индустриялы-инновациялық бағдарламаны қаржыландыру, сыртқы қарыздарды өтеу сияқты шығындар кіреді».

5. «Менің ойымша, әлеуметтік шығындарға бұл жолғы мұнай бағасының құлдырауы түбегейлі әрі дереу ықпал ете қоймайды. Өйткені жаңағы 3 функцияны салыстырсақ, бізде дәстрүлі функция бойынша қыруар қаражат көзделген. Ең алдымен соларды қысқарту керек. Бұл – мемлекеттік аппарат, бұл – құқық қорғау органдары, бұл – қорғаныс саласы. Бұдан басқа да қаражат көп жұмсалып жатқан баптар бар. Соларды қысқарту қажет. Екіншіден, мемлекеттің көлемін қысқарту керек. Мемлекеттің көлемі деген, макроэкономикалық тұрғыдан, елдің аумағы немесе халқының саны емес.  Бұл – Ұлттық банк, Үкімет және жергілікті бюджеттердің барлық шығындарының жиынтығы. Соны қысқарту керек.  Егер осындай жауапты бюджеттік саясат жүргізілсе, манағы айтылған әлеуметтік міндеттер, әлеуметтік нысандарды қаржыландыру мәселесі болмайды».

6. «Мұнай бағасының төмендеуі ең алдымен геосаяси факторлармен түсіндіріледі. Екіншіден, мұнай және мұнайға ұқсас тақтатас сияқты өнімдердің нарыққа көп шығарылуына байланысты. Үшінші себебі – энергияның балама көздерінің үлесі артып отыр. Тағы бір қосымша себеп ретінде ОПЕК пен ірі өндірушілер арасындағы түсініспеушілікті де     айтуға болады. Дегенмен, ОПЕК-тің әлемдік мұнай нарығындағы үлес салмағы біздің есептеуіміз бойынша 36-37 пайыз ғана екен. Қалғаны оған мүше емес елдердің үлесіне тиесілі.

Мұнай бағасының түсуі бізге қалай әсер етеді? Жақсы ма, жаман ба дегенге келетін болсақ, мен айтар едім, бұл бізге жақсы. Мұнай бағасының  түскені бізге өте пайдалы. Егер мұнай бағасы түссе, халық Үкіметке, биліктегі басшыларға экономикалық саясаттың сапасына қатысты талап қоя бастайды. Біздің есептеуіміз бойынша, мұнай бағасы 20 доллар болғанда да  жақсы дамыған мемлекеттер бар. Ондай 2000 жылдардың басында бізде де болған. Мұнай бағасы 20 доллар болғанда біз жақсы дамыдық. Бұл жерде мұнай бағасының төмен болуы Үкіметке қатаң шарттар қояды. Яғни экономикалық саясаттың сапасын арттыруға итермелейді. Сондықтан мұнай бағасының төмендегенін қуанып, қуанышпен қарсы алу керек.

7. «Ұлттық холдингтерді, квазимемлекеттік секторды, меніңше, қазір жекешелендіру онша қолайлы емес. Оларды жекешелендіру үшін нарықта еркін ақша айналымы болуы керек. Жеке секторда ақша өте көп емес. Жекешелендірудің басты – мақсаты мемлекеттік секторды азайту ғана емес, сонымен қатар, бюджетке кірістер енгізуі керек.  Ал біздің кәсіпорындарды сатып алатын нақты жеке сектордың ірі  ойыншылары жоқ. Әйтпесе, шетелден тарту керек. Ал  шетелден көп тартсаңыз, бұл экономикалық қауіпсіздікке тәуекелдер туындатады.  Жалпы жекешелендіру керек. Бірақ қазір оның уақыты емес сияқты.

Дайындаған –Есімжан Нақтыбайұлы