DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 304,04 Brent 36,55
Мемлекет жеке меншік әріптестеріне 1,5 трлн теңге қарыз

Мемлекет жеке меншік әріптестеріне 1,5 трлн теңге қарыз

Ұлттық экономика министрлігі жеке меншікпен әріптестік аясында іске асқан жобалардың шығынын өтеуден бас тартпақшы.  

25 Қазан 2019 19:41 1199

Мемлекет жеке меншік әріптестеріне 1,5 трлн теңге қарыз

Автор:

Есімжан Нақтыбайұлы

Мемлекет жеке меншік әріптестігін мониторингілеу кеңесінің мүшелері салалық заңнамаға өзгертулер мен түзетулер енгізу  жобасын талқылады.

Екіжақты әріптестік аясында іске асқан жобалардың шығынын мемлекет өтейтін болса, оның мемлекеттік тапсырыстан қай жері артық? Осы сұрақ Ұлттық экономика министрлігін де толғандыра бастаған сыңайлы. Вице-министр Жаслан Мәдиев заң жобасы күшіне енсе, мемлекет тек инфрақұрылым тартуға кеткен қаржыны өтейтінін айтады. Жаңа құжатта әріптестік мерзімін 10 жыл етіп қысқарту да көзделген. Сондай-ақ барлық жобаға көрсетілетін консалтингтік қызметтер мемлекет-жеке меншік әріптестік орталығының монополиясына өтпек. Егер жоба құны 20 млн АЕК-тен асса, инвестор арнайы аукцион арқылы таңдалады. Жеке меншік тарап бастаған жобасын орта жолда тастайтын болса, айыппұл төлету көзделген құжатта.  

Жеке меншік  секторының өкілдері заң жобасының кейбір тұстарына келіспей отыр. «Астана-Инвест» қалалық инвестиция орталығының басқарма төрағасының орынбасары Жанар  Мұсатаева кеңес мүшелерінің алдында мұны ашып айтты.

«Заң жобасының аясында  инвестициялық және операциялық шығындарды өтеу, басқару жұмыстары үшін сыйақы төлеу шараларын алып тастамақшы.  Оның орнына тариф пен мемлекеттік тапсырыс ұсынып отыр. Мысалы инвестор балабақша салды дейік. Егер шығынын бюджет өтемесе, тарифті көтереді. Бұл әуелі ата-ананың қалтасын қағады. Бір бала үшін балабақша ақысы айына 80 мыңнан 180 мың теңгеге артады.  Егер бұлай болса, әлеуметтік жобалар инвесторсыз қалады», – дейді Жанар Мұсатаева.

Бұл бағстама шыққанан бері елімізде жалпы құны 1,6 трлн теңге болатын 615 келісімшарт жасалған екен. Оған қоса 1,9 трлн теңге болатын 638 жоба дайындалуда. Өңірлер арасында Шығыс Қазақстан бірінші орынға шықса, Батыс Қазақстан облысы соңғы орында қалған. Мәжіліс депутаты Аманжан Жамалов жобаның саны көңіл қуантқанымен, оның шығынын өтеу бюджетке салмақ болатынын айтты.

«Мемлекеттік жеке меншік әріптестері алдындағы қарызы 1,5 трлн теңгеге жақындап қалды. Сыртқы қарызымыз аздай, енді ішкі қарыз да өсіп жатыр. Сондықтан екіжақты әріптестіктің дәл бүгінгі моделін тоқтату керек. Инвестор әлеуметтік нысан арқылы елге қызмет көрсетіп, пайда табады. Ал барлық шығынды мемлекет төлейтін болса, инвестордың қажеті қанша? Сондықтан шығынды өтеу тетіктерін әлі де пысықтау қажет», – деді депутат.

Есімжан Нақтыбайұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Балабақша иелері Қасым-Жомарт Тоқаевқа хат жазбақшы

Жекеменшік  балабақшаларға тәрбиеші  тоқтамай жатыр. 

18 Ақпан 2020 15:25 1767

Балабақша иелері Қасым-Жомарт Тоқаевқа хат жазбақшы

Жекеменшік балабақшаларда жұмыс істейтін тәрбиешілер «Педагог мәртебесі туралы» заңның игіліктерінен құр қалып отыр. Елордадағыжекеменшік балабақшалардың иелері осындай мәселе көтеріп, Нұр-Сұлтан қаласының кәсіпкерлер палатасына жүгініпті. Кәсіпкерлердің құқығын қорғау және жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі кеңестің кезекті отырысында осы проблема талқыланды.

Елордадағы жекеменшік тәрбие ошақтарын ұстап отырған кәсіпкерлер кеңестің алдына арқаны аяздай қарып жүрген мәселелерін кезек-кезек шығып айтты. Наразылыққа толы мәліметтерден ұққанымыз, кейінгі екі жылдың ішінде мемлекеттік балабақша тәрбиешілерінің еңбекақысы екі рет 25%-дан көтерілген. Ал өз күнін өздері көріп отырған жекеменшік тәрбие нысандары айлық көтере алмаған. Осының салдарынан білікті деген маманның бәрі мемлекеттік балабақшаға ауысып жатқан көрінеді. Қазақстанның үздіксіз білім беру қауымдастығының төрайымы Лейла Күленова бұл мәселе «Педагог мәртебесі туралы» заңды дайындау кезінде жіберілген шалағайлықтан болды деп отыр.

«Педагог мәртебесі туралы заң 2020 жылдан бастап күшіне енгенін білесіздер. Осы заңмен бірге мектепке дейінгі білім ошақтарын бала басына сәйкес қаржыландыру әдістемесі дайындалуы керек болған.  Жекеменшік балабақшаларға мемлекет қаржысы осы әдістеме бойынша бөлінеді.  Білім және ғылым министрлігінің жанынан құрылған қаржыландыру орталығы жаңа заң шыққанша6 осы әдсітемеге өзгерістер енгізуге тиіс болған. «Педагог мәртебесі туралы» заң бойынша педагог бірнеше жеңілдік пен басымдық  алуы тиіс. 56 күндік еңбек демалысы, екі айлық еңбекақы мөлшеріндегі санаторлық төлем сияқты әлеуметтік пакеттер бар. Ең бастысы, педагогтардың айлығы өсті. Заң шыққаннан кейін, балабақша иелері оның талабын орындауға міндетті. Мемлекеттік балабақшадағы тәрбиешілердің айлығы қосымша бюджет шығындары арқылы көтерілді. Ал жекеменшік балабақшалардың айлық өсіруге қаражаты жоқ», – дейді кәсіпкер.

Оның айтуынша, 2020 жылдың басынан бері Нұр-Сұлтан қаласындағы жекеменшік тәрбие ошақтарынан ондаған педагог мемлекеттік балабақшаға ауысып кеткен. Бұлай жалғаса берсе,жекеменшік  балабақшаларда білікті мамандар мүлде қалмауы мүмкін-мыс.

Қолданыстағы әдістеме бойынша бір баланың мектепке дейінгі тәрбиесіне бюджеттен 27-28 мың теңге бөлінетін көрінеді. Бұл – жекеменшік және мемлекеттік балабақшаларға ортақ қолдау.  Бірақ көптеген өңірлерде әкімдіктер осы ақшаның өзін толық бөлмей, ырың-жырың қылып жібергенге ұқсайды.

«Кейбір өңірлер норматив бойынша бөлінуге тиіс 28 мың теңгенің тең жартысын ғана бөліп отыр.  Соның кесірінен Қазақстанның 5-6 өңірінде әр балаға 20 мың теңге ғана бөлінеді.  Айтатын жалғыз уәждері – «ақша жоқ».  Тіпті қаржыландырудың жаңа тәсілі іске қосылғанның өзінде оны жергілікті әкімдіктер ескермей қояды-ау деген күдігіміз бар», – дейді Лейла Күленова.

Жиын барысында қазіргі қаржыландыру әдістемесі өңірлерде өмір сапасы мен бағаның әртүрлі екені ескерілмей жасалған деген сын айтылды. Ал Білім және ғылым министрлігінің жанынан құрылған «Қаржылық орталық» АҚ менеджері Мадина Алпысбаева педагогтерге арналған заңның жаңа талаптарына сәйкес келетін әдістеменің жобасын енгізу жұмыстары басталып кетті деген мәлімет айтып, кәсіпкерлердің көңілін орнықтыруға тырысты.

«Біз бұл істе жаңа әдістемені енгізіп жатырмыз. Ол бойынша бала басына 35-36 мың болады. Яғни, бала басына бюджеттен бөлінетін қаржы 30%-ға көбейтіледі. Құжат түрлі сүзгіден өткенше, біршама уақыт кетуі мүмкін. Бала басына 28 мың теңге тағайындағанда өңірдегі бағалардың бәрін ескерген болатынбыз. Бұл ақшаны қалай бағыттайтынын әр балабақша өзі шешу тиіс. Ал ол жетпейтін болса, жергілікті әкімдік қаржы бөле алады. Оған тыйым жоқ. Тек қосымша қаражат керек екені құжат жүзінде дәлелденуі керек. Ал нормативтен төмендетуге болмайды. Дегенмен, ол талап көбінесе орындалмайды. Қаңтар айында біз талдау жасадық. Сол кезде кейбір өңірлердің нормативке жеткізбейтінін байқадық. Бұл – өте өзекті мәселе. Тек Нұр-Сұлтан мен Алматыда ғана норматив орындалатын шығар. Қалған өңірлерде сақталмайды. Тіпті  бала басына 20 мың теңгеден аз бөлетін өңірлер бар. Сондықтан жергілікті әкімдіктерден талап ету қажет шығар», – деді орталық менеджері.

Бұл сөзді құптаған министрліктің өзге де өкілдері астанадан жеткен бұйрықтар мен нұсқауларға жергілікті әкімдер пысқырып та қарамай, «өзім білем» деген прициппен шешім қабылдауға құштар екенін айтып, мұң шақты.

Кеңес мүшелері 30%-дық үстеме енгізу жобасы мақұлданған күннің өзінде қандай қаржы көзінен алынады деген сауал қойған болатын. Жиынға келгендер арасынан оған мардымды жауап бере алған ешкім болмады. Нұр-Сұлтан, Алматы, Атырау сияқты өз-өзін қамтып отырған өңірлерден басқа аймақтарға республикалық трансферттен 63 млрд теңге бөлінеді деген ақпарат айтылғанымен, оның өзін шикі мәлімет екені айтылып жатты.

Кәсіпкерлердің айтуынша, елордадағы 369 балабақшаның 214-і жекеменшіктің иелігінде екен. Бұл 30%-дық қосымша қаржыландыруға кемінде 3,5 млрд теңге керек деген сөз. Кеңес мүшелері мұндай қаражаттың елорда қоржынында жоқ екенін айтып, астананы да республикалық трансферт аушылар қатарына қосу керек деген уәж айтты.

Министрлік пен елорда әкімдігінің өкілдері әңгіменің ауанын қосымша 30%-дық қаржыны қайдан табамыз деген сұраққа аударуға тырысса, кәсіпкерлер мұның өзі мәселені толықтай шешпейтінін айтып қасарысты.

«Біз әлі жаңа әдістеменің жобасымен танысқан жоқпыз. Өз есебіміз бойынша мемлекет әр баланың тәрбиесіне кемінде 40 мың теңге бөлуі керек. Одан кем болса,жекеменшік ошақтарда айлық көтерілмейді, 56 күндік еңбек демалысы мен санаторлық өтемақы төленбей қалады. Салдарынан кадрлар тұрақтамай, тәрбие сапасы түседі. Онсыз да мемлекеттік балабақша мен жекеменшік тәрбие нысандарының арасындағы айырмашылық ұлғайып барады. Мемлекет бұл тұрғыда баланы мемлекеттік балабақшанікі немесе жекеменшіктікі деп бөлмейтіндерін айтады. Бірақ министрлік мемлекеттік балабақшалардың ғимараты тегін екенін ескермей отыр. Жеке балабашалардың 80%-дан астамы ғимарат жалдап отыр. Оған бүкіл қаражаттың 50%-ы жұмсалады. Егер балабақша 100 балаға мемлекеттен 2,8 млн теңге алған болса, соның 1 млн теңгесі ғимарат жалдауға кетеді деген сөз.  Ал мемлекеттік балабақша 1 млн теңгені дамуға салады», – дейді Лейла Күленова.

Кәсіпкердің сөзіне сенсек, Қазақстан көлемінде қазір жекеменшік балбақшаларда 329 мың бала тәрбиеленіп жатыр. Осынша баланы мемлекеттік тәрбиемен қамту үшін 240 орындық 1370 балабақша салу керек екен.

«Мұндай бір нысан салу үшін 1 млрд теңге кетеді дегеннің өзінде қаншама қаражат кетер еді!  Жекеменшік балабақшалар арқылы осынша қаржы үнемдеп отырып, мемлекеттің бизнеске қолдау білдірмей отырғаны бізге түсініксіз. Әр балабақшаның иесі бала басына сай қаржы алу үшін әкімдікпен келісімшартқа отырады. Ол келісім бойынша әкімдіктің ата-ана төлемінің мөлшерін бекіткен қаулысын орындауға міндеттеледі. Оның шекті мөлшері әр қалада әртүрлі. Шынтуайтында, ол шекті мөлшерді сақтап отырғандар аз. Нұр-Сұлтан қаласында оның мөлшері 20 800 теңге. 28 мың теңге мен бұл соманы қосып елордада балабақша ісін жүргізу мүмкін емес. Сонда мемлекет ата-аналарды алдап отыр деген сөз. Олар тұрғындарға балабақша ақысының ең жоғарғы шегі 28 мың теңге деп айтады. Осыдан кейін ата-аналар бізге наразылықтарын білдіріп жатады. Оның үстіне, прокуратура өкілдері қазір ата-аналарға хабарласып, айына балабақша үшін қанша төлейтіндерін сұрап жатыр екен. Ертең осы бойынша бізде заңмен қиындықтар туындауы мүмкін», – дейді қауымдастық жетекшісі.

Кеңестің төрағасы Ирак Елекеев аталған мәселенің бәрі құжатқа қатталып, Білім және ғылым министрлігіне, Нұр-Сұлтан қаласының әкімдігі мен қалалық мәслихатқа жолданатынын айтты. Мәселе онымен шешілмесе,жекеменшік балабақша иелері бірігіп, Президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа хат жазбақшы.

Есжан Ботақара

Балабақшаны қалай таңдау керек?

Елімізде соңғы уақытта тәрбиешілердің балаларға қатыгездік таныту жайттары жиілеп кетті.

22 Тамыз 2019 15:19 3546

Балабақшаны қалай таңдау керек?

Мамыр айында желіні екі жасар баланы ұрып-соғып, жазалап жатқан тәрбиешіге қатысты бейне жазба шулатқан болатын. Бұл оқиға Алматының №37 балабақшасында тіркелген. Кейін аталмыш мекемені құқық қорғау органдары тексеріп, басшысын қызметінен босатқан болатын. Ал бөбектерге қол көтерген тәрбиеші жапа шеккен тарапқа 100 мың теңге көлемінде моральдық өтемақы төлеуге міндеттелді.

Жуырда БАҚ беттерінде 5 жасар баланы өзінің тәрбиешісі балабақшадан ұрлап кетпек болғаны туралы ақпарат тарады. Бұл жайт мектепке дейінгі даярлық орталығының камераларына түсіп қалған. Көп ұзамай күдікті ұсталған. Тәрбиеші  тергеу кезінде баланы ата-анасынан ақша бопсалағысы келгенін айтқан.

Аталған фактілер мектепке дейінгі білім беру мекемелерінің қабырғасында орын алғандардың тек санаулысы ғана. Мұндай жағдайдың алдын алу үшін не істеу керек? Қауіпсіз әрі жайлы бөбекжайды қалай табуға болады? Inbusiness.kz тілшісі  бала қауіпсіздігі жөніндегі орталық директоры Зарина Жұмағұловадан осы сауалдарға жауап алды.

«Балабақша таңдағанда қауіпсіздік ережелерінің сақталуына мән берген абзал. Ол терезедегі темір торлар, эвакуация жоспары, дабыл тетігінің болуы. Егер мекеме басшылығы осы сияқты қарапайым қажеттіліктерге мән бермесе, тәрбиешілер құрамын таңдау туралы сөз қозғаудың қажеті шамалы»,– дейді Зарина Жұмағұлова.

Сондай-ақ, балабақшада баланы ата-анасының қолына тапсыру қағидалары қатаң сақталғаны дұрыс.

«Тіпті кішігірім сынақ жасап көруге болады. Танысыңызға баланы бақшадан алып кетуді өтініңіз. Сол сәтте тәрбиешілердің әрекеттерін бақылаңыз. Олар сізге қоңырау шалып, барлығын нақтылай ма? Соған мән беріңіз», – дейді сарапшы.

Маманның пікірінше, барлық мектепалды даярлық орталықтары бейне камералармен жасақталуы тиіс. Егер мекеме әкімшілігі камералар жұмыс істемей тұр деп сылтауратса, бұл да күдік тудыруы тиіс.

Тағы бір мән беретін жайт - баланың көңіл-күйі. Егер бөбегіңіз күн сайын бақшаға барудан бас тартып жыласа, оның айтпақ ойын түсінуге тырысу керек.

Мүмкін ұл немесе қызыңыз айналасында болып жатқан жайттар туралы айта алмай жүрген болар. Сондықтан, психолог көмегіне немесе балаңыз толық ашылып, сырын айта алатын тұлға көмегіне жүгініңіз.

Тіпті болмашы жарақатқа мән беру керек. Тәрбиешісінен қалай жарақаттанғаны туралы біліп, сол сәттегі бейне жазбаны сұрасаңыз болады.

«Барлық факторларға мән беріңіз. Егер баланың көңіл күйі нашар болып, денесінен жарақат ізін байқасаңыз, ал, балабақша әкімшілігі бейне жазбаны көрсетуден бас  тартса, алаңдау туғызуы керек», – дейді орталық  директоры.

Сондай-ақ, Зарина Жұмағұлова тәрбиешілердің «қара тізімін» жасауды ұсынып отыр.

«Бір мекемеде өзін жаман қырынан көрсеткен ұстаз, келесі балабақшаға жұмысқа орналаса алмайды. Бұл келеңсіз жайттардың алдын алады»,– дейді бала қауіпсіздік жөніндегі маман. 

Мамандар тәрбиешінің балаға қатыгездік танытуының психологиялық түсіндірмесі бар дейді.

«Мұндай жұмысқа психопатикалық ауытқушылығы бар тұлғалар орналасуы мүмкін. Ондай адамдарға біреуге билік жүргізу маңызды. Ал ең жеңілі, әрине, балаларды басыну. Сондықтан, ата-аналардың жіті қадағалауы мен балабақша әкімшілігінің қатал талаптары ғана  бөбектер қауіпсіздігінің кепілі бола алады».

Айта кетейік, қазіргі кезде Алматы қаласында 874 мектепке дейінгі дайындық мекемесі бар. Оның 80%-ы, яғни, 700-ден астамы жекеменшік балабақша. Бұған дейін қалалық білім басқармасының басшысы Гүлнар Қожабергенова аталмыш балабақшаларда көптеген олқылықтардың анықталғандығы туралы айтып, мониторингтік топ жасақтау туралы ұсыныс жасаған болатын.

«Жекеменшік балабақшалардың сапасын анықтайтын мониторингтік топқа үкіметтік емес ұйым өкілдері,  қоғам қайраткерлері кіреді»,– деген еді басқарма басшысы.

Құралай Құдайберген  

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: