/img/tv1.svg
RU KZ
Тәрбиешілердің төзімі түгесілді

Тәрбиешілердің төзімі түгесілді

Жаңақорған тәрбиешілері 4 айдан бері жалақысын ала алмай отыр.

09:12 18 Қазан 2020 584

Тәрбиешілердің төзімі түгесілді

Автор:

Нұрбек Дәуренбеков

Жаңақорғандық жекеменшік балабақша қызметкерлері жалақыларын сұрап, әкімдік табалдырығын тоздырып жүр. Үш айдан бері мәселені шеше алмай жүрген әкімдіктен қайыр болмаған соң, олар ақпарат құралдарынан көмек сұрайды. Өйткені олар енді кімге барып шағынарын да білмейді.

Қауіпті індет белең алған пандемия уақытында балабақша тәрбиешілері карантин талабына орай кезекпенен жұмысқа шығып тұрған. Десе де, талапқа сай еңбекақыларын толық көлемде алулары тиіс еді. Балабақша басшыларының берген уәдесі де сол болатын. Алайда төрт ай өтсе де, тәрбиешілер «көк тиында» көрмеген. Білім бөліміндегілер болса, «Мемлекеттік қолдау қаржысының кешіккенін» айтыпты.

«Аудан әкімі бір аптаға создырмай шешіп беремін деп еді. Бірақ мәселе шешілмеді. Біз айлығымызды ғана сұрап отырмыз. Жаңақорған ауданында 80-ге тарта балабақша болса оның басым көпшілігі жалақыларын уақытылы алып отыр. Еңбекақыларын тек 22 балабақшаның қызметкерлері ала алмай, дау туындап отыр», – дейді Сунақата ауылының «Әлинұр-С» балабақшасының меңгерушісі Гүлдариға Бейсенбаева.

«Күн суытты. Ауылдық жерде тұрғасын көмір керек. Оны алар қаржы жоқ. Одан бөлек бала-шағаны асырау, бастағы кредит те қабаттасып жатыр», – дейді Аққорған ауылдық «Асылназ» бөбекжай балабақшасының тәрбиешісі Гүлжан Мақтанқұлова.

Осы іспен айналысып жатқан заңгер Қарасай Әшірбеков «Министірліктің шыққан арнаулы хатында жеке балабақшаларға толық мемлекеттік тапсырыспен қаржылары төленсін» дейді.

«Ауданның 22 балабақшасына айлықтары төленбей отыр. Кемсітушілік бар. Неге барлығына бірдей төленбейді. Тәрбиешілердің мұңына әкімдіктегілер бас ауыртпайтын секілді. Өйткені 4 айдан бері шешілуге тиіс еді ғой», – деді заңгер.

Бұл мәселеге орай сауалымызға аудан әкімінің орынбасары Дархан Тұрсынбаев ауылдық округ әкімдерін сынға алғандай болды.

«Ауылдық округ әкімдері – әкімшілік бағдарламашылар. Яғни олар балабақшаға тапсырыс береді, төлемдерің де солар төлейді. Карантин кезіндегі міндетті төлемді БҒМ және Қаржы министрлігінің бірлескен бұйрығы бар», – деді әкім орынбасары.

Жалақының мәселесін шеше алмаған әкімдіктегілерден қайран болмаған соң, тәрбиешілер прокуратураға да жүгінген. Прокурорлар кәсіпкерлердің құқықтары бұзылғандығын растап отыр. Айыптыларды тәртіптік жауапқа тарту керек деп әкімдікке ұсыныс беріпті.

«Құқықтарын қалпына келтіру мақсатында аудан әкіміне ұсыныс бердік. Ең бірінші бюджеттен төленуге тиіс қаржыны есептеп, балабақшаларға төлеу қажет. Сосын сол қаржының дер кезінде төленбей, кедергі болған не болмаса ықпал ете алмаған лауазым иелерінің тәртіптік жауапкершілігін қарау керек. Кәсіпкерлік туралы заңға сәйкес біз олардың құқығын шектемеуіміз керек, – деді аудан прокуроры Дарын Әбіш.

Жекеменшік балабақшаларға мемлекеттің тиісті қолдауы болмаса, бұл бөбекжайлар жабылып қалуы ықтимал. Осыны аудан әкімдігі басты назарда ұстап, шұғыл шешім шығаруы тиіс. Төзімі түгесілген тәрбиешілер мәселе шешілмесе жоғарыға арызданатындарын айтады.

Нұрбек Дәуренбеков

Балабақшаларға қатысты ауқымды реформа басталды

30 Мамыр 2020 19:26 9369

Салада педагогтердің тек 29,9% ғана жоғары білімді.  

Президент Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің үшінші отырысын алғаш рет Фейсбукте білім саласына арнап өткізгенде, шынайы уақыт режимінде пікір жазған қазақстандықтардың көбі екі ірі проблемаға шағымданды. Біріншіден, жиынының негізінен орыс тілінде өткені, сөз алған Ұлттық кеңес мүшелерінің тегіс дерлік мемлекеттік тілге мұрын шүйіре қарағаны қатты қынжылыс пен көңілтолмастық тудырды. Екінші түйкіл – кеңес мүшелерінің білім мен тәрбиенің бастауы саналатын балабақша мәселелеріне мүлдем көңіл бөлмеуі еді. Әрине, Ұлттық кеңес мән бермегенімен, бұл мектепке дейінгі білім беру (МДБ) саласында проблема жоқ дегенді білдірмейді.

Білім министрлігі балабақшалар мен мини-орталықтарда «балаларға сапалы тәрбие беріп, оқытуға жағдай жасалмаған» дейді. Бұған МДБ ашу үшін рұқсат алу жүйесінің жойылуы себеп көрінеді. Осы бизнес нысандары жергілікті білім басқармасын құлағдар етіп ашыла береді. 

БҒМ кезінде мұның қажеттілігі болғанын айтып ақталды. Ел басшылығы «Балапан» бағдарламасын бекітіп, бүлдіршіндерді 100 пайыз қамту міндетін қойды, оны Үкімет тез арада орындауға мәжбүр болды. 

Балаларды қамту үлесін арттыру және балабақшаларда орын тапшылығын қысқарту мақсатында мемлекет салаға инвестиция құйған бизнеске қуатты қолдау көрсетті. Олардың сұрауымен жаңа Санитарлық ережелерде балаларға күтім жасау талаптары жұмсартылды.

Сондай-ақ мектепке дейінгі білімді лицензиялау жойылды. Нәтижесінде, қалаларда балабақшалар қаптап ашылды. Олардың ақысы ата-аналар үшін барынша қолжетімді бола түсті. Салалық меморган енді жағдайды өзгертетін кез жетті деген байламға келді.

«Жекеменшік МДБ ұйымдарының саны 2012 жылғы 807-ден бүгінде 5,3 есеге – 4 мың 299-ға дейін өсті. Демек, сандық көрсеткіштерге қол жеткізілді, енді бар назарды сапаны арттыруға шоғырландыру қажет. ЭЫДҰ ұйымы Early Childhood Education and Care Policy Review in Kazakhstan баяндамасында Қазақстанда мектепке дейінгі білім жүйесіндегі сапаны күшейтуге кеңес берді. Жеке балабақшаларда тәрбие мен білім сапасы қамтамасыз етілмей отыр. Сондықтан балабақша ашылғанға дейін уақытылы және лайықты мемлекеттік бақылау қажет», – деп хабарлады министрлік.

Қарапайым сөзбен айтқанда, ведомство осы салада бұрынғы лицензиялауды қайтаруды ұсынып отыр.

Әйтпесе, саладағы Мемлекеттік жалпыға бірдей стандартқа сәйкес, балабақшалар министрлік бекіткен оқу жоспарлары мен бағдарламаларды іске асыруы, балдырғандарға татымды тамақ, таза ауыз су, олардың жасына сай ыңғайлы жиһаз ұсынуы, санитарлық және індетке қарсы талаптарды мүлтіксіз сақтауы тиіс.  

Алайда  лицензиялаудың жоқтығы бұл нормалардың сақталуын балабақша ашылмай тұрып тексеруге мүмкіндік бермейді екен. Құзырлы органдар тек ата-аналардан шағым түссе ғана тексеруге аттана алады.

БҒМ Білім және ғылым сапасын қамтамасыз ету комитетінің департаменттері еліміз бойынша 140 шағым ізімен індетіп, жоспардан тыс тексерістер жүргізіпті. Оның қорытындысында 96 әкімшілік іс қозғалды. Әрқайсысы бойынша 1125 АЕК (шамамен 3 млн теңге) көлемінде 60 айыппұл салынды. Кейінгі 3 жыл ішінде балабақшаларға қатысты 205 әкімшілік іс қозғалды. 113-і айыппұлмен жазаланды.

Балабақшалардағы педагогтердің балаларға дөрекі қол жұмсауының 7 фактісі анықталды. Педагог кесірінен жазатайым екі оқиға болған. 6 балабақшада балалар тамақтан уланған. Жоғарыда аталған мемстандартты бұзудың 20 дерегі әшкереленді.

«Көптеген МДБ ұйымында мектепке дейінгі тәрбие және білім беру бағдарламасы бойынша оқытатын педагог жоқ. Көбісі мамандығы басқа адамдарды педагог ретінде жұмысқа алады. Ұлттық білім беру деректер базасының мәліметі бойынша 2019 жылғы қарашада МДБ ұйымдарында 97 мың 209 тәрбиеші жұмыс істеген. Оның 64,6% (62 802) ғана жоғары білімді. Соның ішінде тек 29 мың 707 адам немесе 29,9% ғана мектепке дейінгі тәрбие және білім беру мамандығы бойынша жоғары білімге ие», – деді Білім және ғылым министрлігі.

Қалғаны, 31 мың 952-і (32,8%) кәсіби техникалық мамандық иесі болып шыққан. Тәрбиешілердің 2 мың 455 (2,5%) орта мектеп қана бітірген.

3 мегаполиске қарағанда облыстарда жағдай нашар. Мысалы, Алматы облысында балабақшалардағы педагогтер арасында жоғары және 1-ші санаттағы ұстаздар үлесі небары 17,8%. Түркістан облысында – бар-жоғы 11,5%. Яғни, біраз балабақшада ондай маман жоқ деген сөз.

Лицензиялау енгізілген жағдайда жас ұрпақтың тәрбиесіне жауапты осы мамандар үшін біліктілік талаптары бекітіледі. Сондай-ақ жоғары және І-ші санаттағы педагогтер үлесінің ең төменгі үлесі белгіленеді.

Сарапшыларды балабақша топтарында балалардың көптігі алаңдатады. Мысалы, Қазақстанда әрбір тәрбиешіге орта есеппен 15 баладан келеді. Әсіресе, мемлекеттік балабақшаларда 25-30 бала бар топтар жетерлік. Дамыған елдер кіретін ЭЫДҰ ұйымында бұл көрсеткіш 1:14-тен аспайды.

Кейбір балабақшаның тіпті төл ойын алаңы жоқ. Олар тұрғын үйде ашылған, сол үйдің тұрғындарына арналған ортақ ауланы пайдаланады. Ұлттық білім беру деректер базасының дерегінше, елдегі мектепке дейінгі білім беру ұйымдарының 90,9%-ында ғана ойын алаңы жабдықталған. Атырау, БҚО, ШҚО және Қостанай облыстарында бұл көрсеткіш 85%-ға да жетпейді. Бұл ретте балабақшалардың 25,5%-ында ғана спорт жабдықтары бар.

Мемлекет басшысы Қ.Тоқаев барлық МДБ ұйымын бейнебақылау жүйесімен қамтуды жүктеді. Күні кеше Ұлттық кенесте мұны қайталап айтты. Алайда 3063 балабақшада (29%) сол бойы бейнекамера орнатылмаған. Қалғанының көбісі камераларды балалар ойнайтын және ұйықтайтын бөлмелерге, тіпті кейбірі аулада орнатумен шектелген. Тек 5812-сі немесе 55% ішкі және сыртқы бейнебақылауды жүзеге асырады.

Бүгінде ауыл-қалада балабақшалар қайта ашылуда. Әйткенмен, алда олар жаппай жабыла бастауы ықтимал. Себебі, біразында медициналық қызметкер жоқ. Салада бұл мамандардың саны 6 315 адам және 61,2%-ын қамтиды. Ендеше балаларды медициналық бақылауға, санитарлық-індетке қарсы шараларды жүргізуге кім жауап беретіні беймәлім.

Егер Парламент қолдаса, лицензиялау 2022 жылғы 1 қаңтардан бастап енгізіле бастауы мүмкін.

«Қазақстанда балабақшалармен қамту көрсеткіші 98%-ға жетті. Ең бастысы, мазмұн мәселесін ескеруге көшудеміз. Сондықтан ендігі кезекте оқу стандарттарын өзгерту, тәрбиешілердің біліктілігін арттыру, балалардың жас меритизациясын (жасына қарай топтауды) өзгерту және әдістемелерді жаңарту мәселелерін шешу жолдарын қарастырып жатырмыз», – дейді білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов.

Бұл реформа жүзеге асып, игілік әкелгенше тұтас ұрпақ балабақшалардан түлеп ұшып үлгеретін түрі бар.

Жанат Ардақ

Балабақша иелері Қасым-Жомарт Тоқаевқа хат жазбақшы

18 Ақпан 2020 15:25 2044

Жекеменшік  балабақшаларға тәрбиеші  тоқтамай жатыр. 

Жекеменшік балабақшаларда жұмыс істейтін тәрбиешілер «Педагог мәртебесі туралы» заңның игіліктерінен құр қалып отыр. Елордадағыжекеменшік балабақшалардың иелері осындай мәселе көтеріп, Нұр-Сұлтан қаласының кәсіпкерлер палатасына жүгініпті. Кәсіпкерлердің құқығын қорғау және жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі кеңестің кезекті отырысында осы проблема талқыланды.

Елордадағы жекеменшік тәрбие ошақтарын ұстап отырған кәсіпкерлер кеңестің алдына арқаны аяздай қарып жүрген мәселелерін кезек-кезек шығып айтты. Наразылыққа толы мәліметтерден ұққанымыз, кейінгі екі жылдың ішінде мемлекеттік балабақша тәрбиешілерінің еңбекақысы екі рет 25%-дан көтерілген. Ал өз күнін өздері көріп отырған жекеменшік тәрбие нысандары айлық көтере алмаған. Осының салдарынан білікті деген маманның бәрі мемлекеттік балабақшаға ауысып жатқан көрінеді. Қазақстанның үздіксіз білім беру қауымдастығының төрайымы Лейла Күленова бұл мәселе «Педагог мәртебесі туралы» заңды дайындау кезінде жіберілген шалағайлықтан болды деп отыр.

«Педагог мәртебесі туралы заң 2020 жылдан бастап күшіне енгенін білесіздер. Осы заңмен бірге мектепке дейінгі білім ошақтарын бала басына сәйкес қаржыландыру әдістемесі дайындалуы керек болған.  Жекеменшік балабақшаларға мемлекет қаржысы осы әдістеме бойынша бөлінеді.  Білім және ғылым министрлігінің жанынан құрылған қаржыландыру орталығы жаңа заң шыққанша6 осы әдсітемеге өзгерістер енгізуге тиіс болған. «Педагог мәртебесі туралы» заң бойынша педагог бірнеше жеңілдік пен басымдық  алуы тиіс. 56 күндік еңбек демалысы, екі айлық еңбекақы мөлшеріндегі санаторлық төлем сияқты әлеуметтік пакеттер бар. Ең бастысы, педагогтардың айлығы өсті. Заң шыққаннан кейін, балабақша иелері оның талабын орындауға міндетті. Мемлекеттік балабақшадағы тәрбиешілердің айлығы қосымша бюджет шығындары арқылы көтерілді. Ал жекеменшік балабақшалардың айлық өсіруге қаражаты жоқ», – дейді кәсіпкер.

Оның айтуынша, 2020 жылдың басынан бері Нұр-Сұлтан қаласындағы жекеменшік тәрбие ошақтарынан ондаған педагог мемлекеттік балабақшаға ауысып кеткен. Бұлай жалғаса берсе,жекеменшік  балабақшаларда білікті мамандар мүлде қалмауы мүмкін-мыс.

Қолданыстағы әдістеме бойынша бір баланың мектепке дейінгі тәрбиесіне бюджеттен 27-28 мың теңге бөлінетін көрінеді. Бұл – жекеменшік және мемлекеттік балабақшаларға ортақ қолдау.  Бірақ көптеген өңірлерде әкімдіктер осы ақшаның өзін толық бөлмей, ырың-жырың қылып жібергенге ұқсайды.

«Кейбір өңірлер норматив бойынша бөлінуге тиіс 28 мың теңгенің тең жартысын ғана бөліп отыр.  Соның кесірінен Қазақстанның 5-6 өңірінде әр балаға 20 мың теңге ғана бөлінеді.  Айтатын жалғыз уәждері – «ақша жоқ».  Тіпті қаржыландырудың жаңа тәсілі іске қосылғанның өзінде оны жергілікті әкімдіктер ескермей қояды-ау деген күдігіміз бар», – дейді Лейла Күленова.

Жиын барысында қазіргі қаржыландыру әдістемесі өңірлерде өмір сапасы мен бағаның әртүрлі екені ескерілмей жасалған деген сын айтылды. Ал Білім және ғылым министрлігінің жанынан құрылған «Қаржылық орталық» АҚ менеджері Мадина Алпысбаева педагогтерге арналған заңның жаңа талаптарына сәйкес келетін әдістеменің жобасын енгізу жұмыстары басталып кетті деген мәлімет айтып, кәсіпкерлердің көңілін орнықтыруға тырысты.

«Біз бұл істе жаңа әдістемені енгізіп жатырмыз. Ол бойынша бала басына 35-36 мың болады. Яғни, бала басына бюджеттен бөлінетін қаржы 30%-ға көбейтіледі. Құжат түрлі сүзгіден өткенше, біршама уақыт кетуі мүмкін. Бала басына 28 мың теңге тағайындағанда өңірдегі бағалардың бәрін ескерген болатынбыз. Бұл ақшаны қалай бағыттайтынын әр балабақша өзі шешу тиіс. Ал ол жетпейтін болса, жергілікті әкімдік қаржы бөле алады. Оған тыйым жоқ. Тек қосымша қаражат керек екені құжат жүзінде дәлелденуі керек. Ал нормативтен төмендетуге болмайды. Дегенмен, ол талап көбінесе орындалмайды. Қаңтар айында біз талдау жасадық. Сол кезде кейбір өңірлердің нормативке жеткізбейтінін байқадық. Бұл – өте өзекті мәселе. Тек Нұр-Сұлтан мен Алматыда ғана норматив орындалатын шығар. Қалған өңірлерде сақталмайды. Тіпті  бала басына 20 мың теңгеден аз бөлетін өңірлер бар. Сондықтан жергілікті әкімдіктерден талап ету қажет шығар», – деді орталық менеджері.

Бұл сөзді құптаған министрліктің өзге де өкілдері астанадан жеткен бұйрықтар мен нұсқауларға жергілікті әкімдер пысқырып та қарамай, «өзім білем» деген прициппен шешім қабылдауға құштар екенін айтып, мұң шақты.

Кеңес мүшелері 30%-дық үстеме енгізу жобасы мақұлданған күннің өзінде қандай қаржы көзінен алынады деген сауал қойған болатын. Жиынға келгендер арасынан оған мардымды жауап бере алған ешкім болмады. Нұр-Сұлтан, Алматы, Атырау сияқты өз-өзін қамтып отырған өңірлерден басқа аймақтарға республикалық трансферттен 63 млрд теңге бөлінеді деген ақпарат айтылғанымен, оның өзін шикі мәлімет екені айтылып жатты.

Кәсіпкерлердің айтуынша, елордадағы 369 балабақшаның 214-і жекеменшіктің иелігінде екен. Бұл 30%-дық қосымша қаржыландыруға кемінде 3,5 млрд теңге керек деген сөз. Кеңес мүшелері мұндай қаражаттың елорда қоржынында жоқ екенін айтып, астананы да республикалық трансферт аушылар қатарына қосу керек деген уәж айтты.

Министрлік пен елорда әкімдігінің өкілдері әңгіменің ауанын қосымша 30%-дық қаржыны қайдан табамыз деген сұраққа аударуға тырысса, кәсіпкерлер мұның өзі мәселені толықтай шешпейтінін айтып қасарысты.

«Біз әлі жаңа әдістеменің жобасымен танысқан жоқпыз. Өз есебіміз бойынша мемлекет әр баланың тәрбиесіне кемінде 40 мың теңге бөлуі керек. Одан кем болса,жекеменшік ошақтарда айлық көтерілмейді, 56 күндік еңбек демалысы мен санаторлық өтемақы төленбей қалады. Салдарынан кадрлар тұрақтамай, тәрбие сапасы түседі. Онсыз да мемлекеттік балабақша мен жекеменшік тәрбие нысандарының арасындағы айырмашылық ұлғайып барады. Мемлекет бұл тұрғыда баланы мемлекеттік балабақшанікі немесе жекеменшіктікі деп бөлмейтіндерін айтады. Бірақ министрлік мемлекеттік балабақшалардың ғимараты тегін екенін ескермей отыр. Жеке балабашалардың 80%-дан астамы ғимарат жалдап отыр. Оған бүкіл қаражаттың 50%-ы жұмсалады. Егер балабақша 100 балаға мемлекеттен 2,8 млн теңге алған болса, соның 1 млн теңгесі ғимарат жалдауға кетеді деген сөз.  Ал мемлекеттік балабақша 1 млн теңгені дамуға салады», – дейді Лейла Күленова.

Кәсіпкердің сөзіне сенсек, Қазақстан көлемінде қазір жекеменшік балбақшаларда 329 мың бала тәрбиеленіп жатыр. Осынша баланы мемлекеттік тәрбиемен қамту үшін 240 орындық 1370 балабақша салу керек екен.

«Мұндай бір нысан салу үшін 1 млрд теңге кетеді дегеннің өзінде қаншама қаражат кетер еді!  Жекеменшік балабақшалар арқылы осынша қаржы үнемдеп отырып, мемлекеттің бизнеске қолдау білдірмей отырғаны бізге түсініксіз. Әр балабақшаның иесі бала басына сай қаржы алу үшін әкімдікпен келісімшартқа отырады. Ол келісім бойынша әкімдіктің ата-ана төлемінің мөлшерін бекіткен қаулысын орындауға міндеттеледі. Оның шекті мөлшері әр қалада әртүрлі. Шынтуайтында, ол шекті мөлшерді сақтап отырғандар аз. Нұр-Сұлтан қаласында оның мөлшері 20 800 теңге. 28 мың теңге мен бұл соманы қосып елордада балабақша ісін жүргізу мүмкін емес. Сонда мемлекет ата-аналарды алдап отыр деген сөз. Олар тұрғындарға балабақша ақысының ең жоғарғы шегі 28 мың теңге деп айтады. Осыдан кейін ата-аналар бізге наразылықтарын білдіріп жатады. Оның үстіне, прокуратура өкілдері қазір ата-аналарға хабарласып, айына балабақша үшін қанша төлейтіндерін сұрап жатыр екен. Ертең осы бойынша бізде заңмен қиындықтар туындауы мүмкін», – дейді қауымдастық жетекшісі.

Кеңестің төрағасы Ирак Елекеев аталған мәселенің бәрі құжатқа қатталып, Білім және ғылым министрлігіне, Нұр-Сұлтан қаласының әкімдігі мен қалалық мәслихатқа жолданатынын айтты. Мәселе онымен шешілмесе,жекеменшік балабақша иелері бірігіп, Президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа хат жазбақшы.

Есжан Ботақара