DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 324,92 Brent 36,55
Микроқаржы ұйымдары мен ломбардтар монополистер қолына көшпек

Микроқаржы ұйымдары мен ломбардтар монополистер қолына көшпек

Қазақстанда микроқаржы ұйымдары, кредиттік серіктестіктер мен ломбардтар монополиялануы, ал олардың несиесі күрт қымбаттауы мүмкін. 

08 Қыркүйек 2019 12:35 6387

Микроқаржы ұйымдары мен ломбардтар монополистер қолына көшпек

Автор:

Бақыт Көмекбайұлы

Ұлттық банк бұл ұйымдардың жарғылық капиталының да, сондай-ақ төл капиталының да талап етілетін сомасын алдағы жылдан бастап, күрт арттыратынын жариялады.

Сарапшылардың айтуынша, салдарынан еліміздегі, әсіресе, ауыл-аймақтағы қарыз беруші құрылымдар, ломбардтар жаппай жабылып, олардың орнында тек ірілері ғана қалмақ. Ал нарықта ойыншылардың еселеп азаюы және бәсекелестіктің кемуі көрсетілетін қызмет құнының, яғни шағын несие құнының көтерілуіне соқтыратыны мәлім.

Бұл табысы төмен бұқара халықты күнделікті күнкөріс үшін «жалақыға дейін» несие алудан тыймасы анық. Тек кейін қарызын қайтара алмай, борыш батпағына батқандар санын арттыруы ықтимал.  

«Пруденциялық нормативтердi және микроқаржылық қызметті жүзеге асыратын ұйымның сақтауы мiндеттi өзге де нормалар мен лимиттердi, оларды есептеу әдістемесін бекіту туралы» деп аталатын Ұлттық банк басқармасы қаулысының жобасына сәйкес, Ерболат Досаевтың командасы Данияр Ақышев тұсында қабылданған шешімдердің күшін жойғалы тұр. Олардың арасында қаржылық реттеушінің 2017 жылғы 31 шілдедегі №148 қаулысы және Қазақстанның қаржы нарығын реттеу мәселелері бойынша өзгерістер енгізілетін нормативтік құқықтық актілері тізбесінің 13-тармағы күшінен айырылмақ.

Жаңа құжат бойынша микроқаржылық қызметті жүзеге асыратын барлық бизнесмендер өз ұйымдарының жарғылық капиталын 2020 жылғы 1 қаңтардан бастап, 30 млн теңгеге дейін жеткізуге тиіс. Жеткізбегендері жаппай жабылады.

Бірақ жеткізгендерінің де ұзақ жұмыс жасайтынына ешкім кепілдік бермейді. Себебі келесі жылдың 1 шілдесінен бастап бұл сома 50 млн теңгеге дейін тағы күрт арттыру жоспарлануда.

Одан аман қалған ұйымдарға келесі «толқындар» соққы жасап, жермен-жексен етуі ғажап емес. 2021 жылғы 1 шілдеден бастап ең төменгі жарғылық капитал сомасы – 75 млн теңгеге, ал 2022 жылғы 1 шілдеден бастап – 100 млн теңгеге дейін ұлғайтылмақ.

Бұдан бөлек, кредиттік серіктестіктер мен ломбардтардың да дағдарыс тұсында жайқалған бақшасын Досаев ұжымының суық шешімінің ызғары соғып өтеді.

Өйткені олардан ең төменгі жарғылық капиталының көлемін 2020 жылғы 1 қаңтардан бастап – 10 млн теңгеге, 2020 жылғы 1 шілдеден бастап – 20 млн теңгеге, 2021 жылғы 1 шілдеден бастап – 30 млн теңгеге, ал 2022 жылғы 1 шілдеден – 50 млн теңгеге дейін арттыру талап етілгелі отыр.

«Салыстыру үшін айтсақ, бұған дейін ломбард ашу үшін 100 айлық есептік көрсеткіш немесе екі жүз мың теңгедей жарғылық капиталының болуы да жеткілікті саналатын. Ломбард орта кәсіпкерлік нысаны есебінде тіркелуге тиіс. Нәтижесінде, олар ірі қалаларда жаңбырдан кейінгі саңырауқұлақтардай қаптап шыға келді. Енді мына өзгерістер күшіне енсе, ломбардтар сапынан сау-тамтық қалмайтын түрі бар. Кредиттік серіктестіктерге келсек, олар тек міндетті салымы бар өз серіктестігіне қатысушыларға ғана кредит бере алады. Бұған дейін бұлардың жарғылық капиталының ең төменгі мөлшері бекітілмеген. Дегенмен «Жеке кәсіпкерлік туралы» заңына сәйкес, олар орта немесе ірі кәсіпкерлік нысанына жатқызыла алады. Тиісінше, жарғылық капиталы 100 АЕК-ке тең болуы керек», – дейді экономист Игорь Добровольский.

Ол осы өзгерістер банктердің несиеге тарататын «ұзын қаржысы» көлемін арттыруға бағытталуы мүмкіндігін жоққа шығармайды.

Ұлттық банктің салаға «шабуылы» жарғылық капиталды арттырумен шектелмейді. Қаулы жобасында меншікті капиталдың да ең төменгі мөлшері микроқаржы ұйымдары үшін 2020 жылғы 1 қаңтардан бастап – 30 млн теңгеге, 2020 жылғы 1 шілдеден бастап – 50 млн теңгеге, 2021 жылғы 1 шілдеден бастап – 75 млн теңгеге, ал 2022 жылғы 1 шілдеден бастап – 100 млн теңгеге жеткізіледі деп тұспалдануда.

Басқаша айтқанда, МҚҰ ашу үшін бизнесмен кем дегенде 200 млн теңге тауып, оны банктерде ұстауы қажет.

Бұған қоса, кредиттік серіктестіктер мен ломбардтар да 2020 жылғы 1 қаңтардан бастап – 10 млн теңге, 2020 жылғы 1 шілдеден бастап – 20 млн теңге, 2021 жылғы 1 шілдеден бастап – 30 миллион теңге, 2022 жылғы 1 шілдеден – 50 млн теңге меншікті капиталға ие болулары тиіс деп жобалануда.

«Бұл нарықты жайпап өтері сөзсіз. Біздің табатын табысты банктердің табысымен салыстыруға болмайды. Мәселен, осыдан бес жылдай бұрын ломбард ашып, жұрттың дүние-мүлкін, зергерлік бұйымдарын қабылдап, орнына қарыз беруге кірісу үшін ЖШС құра салу да жеткілікті болатын. Себебі ломбардтарды коммерциялық ұйымның қандай да бір ұйымдастырушылық-құқықтық нысанында тіркеу заңнамамен белгіленбеді. Сондықтан 2 АЕК тіркеу алымын төлей салып, бір-екі қызметкері бар шағын кәсіпкерлік нысанын аша салған ломбардтар көбейді. Өткен жылдан бері талап қатайтылуда», – дейді осы салада тәжірибесі бар бизнесмен Салық Майтүнов.

Айта кету керек, жаңадан ашылатын банктер үшін жарғылық және меншікті капиталдарының ең төменгі мөлшері бұрынғы 5 миллиардтан  10 млрд теңгеге дейін көтерілген көрінеді.

Өз кезегінде, Бас прокуратура ломбардтардың ұрланған заттарды сатып алатын заңдастырылған құрылымға айналып кеткеніне алаңдаушылық білдірген болатын. Қазіргі кезде осы бағытта да күрес жұмыстары күшейтілуде.

Бақыт Көмекбайұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Онлайн-кредиторлар қарыз қақпанына тез түсіреді

Несиенің жылдық сыйақы мөлшерлемесін 56%-дан 30%-ға азайтуға болады.  

25 Мамыр 2020 19:28 578

Онлайн-кредиторлар қарыз қақпанына тез түсіреді

Жыл басында қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі мик­роқаржы ұйымдары мен ломбардтарға сонымен қатар онлайн-кредиторларға несиенің жылдық сыйақы мөлшерлемесін екінші деңгейлі банктердің мөлшерлемесімен теңестіру туралы талап қойды. Осылайша халыққа үстемеақымен қарыз берушілер несиенің жылдық сыйақы мөлшерлемесін 56%-дан асырмауға міндеттелді.

Бұған дейін жоғарыдағы қаржы ұйымдарының жылдық сыйақы мөлшерлемесі 100%-дан басталып, 700%-ға жетіп жүрді. Бір сөзбен айтқанда, қарыз берушілер қарапайым халықты сүлікше сорып отырды.  

Ұлттық банктің дерегінше, өткен жылдың басында 318 мың адам несиені онлайн-кредиторлар арқылы рәсімдеген. Яғни несие тарихын тексертпей, табыс тауып отырғанын дәлелдемей қарыз алған. Осындай «жеңілдік жасау» арқылы мик­роқаржы ұйымдары мен ломбардтар және онлайн-кредиторлар халықты қарыз қақпанына түсірген.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің жоғарыдағы шешімін микроқаржы ұйымдары мен ломбардтар және онлайн-кредиторлар құптамайды. Мұндағылар екін­ші деңгейлі банктер қол­дана­тын есептеу тәсілі

шағын қар­жы ұйымдарына арналма­ған, сондықтан несиенің жылдық сыйақы мөлшерлемесін коммерциялық банктермен теңестіру қате деген пікірді алға тартады. Ал GSB UIB бизнесті талдау орталығы директорының орынбасары, экономист Мақсат Халық микроқаржы ұйымдары мен ломбардтар және онлайн-кредиторлар өз мүдделерін қорғап отыр, шын мәнісінде қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі дұрыс шешім қабылдады деп санайды.

Экономистің пікірінше, несиенің жылдық сыйақы мөлшерлемесін 56%-дан 30%-ға азайтуға болады.

Қазір еліміздің негізгі қалаларында 247 микроқаржы ұйымы, 169 ломбард, 9 несие серіктесі жұмыс істеп тұр.

Мақсат Халықтың мәлімдеуінше, қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі мик­роқаржы ұйымдары мен ломбардтардың және онлайн-кредиторлардың қызметін бақылау арқылы несиенің жоғары пайызбен берілуінің алдын алады.

Ұмытпасаңыздар, өткен айда мәжіліс депутаты Аманжан Жамалов онлайн-несие беретін команиялардың жұмысын тексеру қажеттігін айтып, үкімет басшысына сауал жолдады. Ол карантин кезінде микроқаржы ұйымдары мен ломбардтар және онлайн-кредиторлар несиенің жылдық сыйақы мөлшерлемесін 56%-дан асырмау туралы міндеттемесін ұмытып, 100%-дан астам сыйақы мөлшерлемесімен қарыз беріп жатқанын мәлімдеді.

«Ақырында жылдық тиімді ставка 600-700%-ға дейін кетіп жатыр. Сөзім дәйекті болуы үшін нақты мысал келтірейін. «Кредит 24» компаниясы өз сөзімен келтіргенде: «қарыз алушы туралы мәліметті тексеруде үшінші тұлғаның пайдасы үшін төлем» енгізіп, оның мөлшерін қарыздың 56%-на  теңестірген. Бұл «жылдам табыс табу» қызметі 27 150 теңгені құрайды. 100 мың теңге қарыз алған адамнан «жылдам төлем» қосымша қызметі үшін 27 150 теңге алынған нақты мысалдар бар. Бұдан бөлек келісімде әр мерзімнің өтіп кеткені үшін 3 мың теңгелік бір реттік комиссия, ал мерзім шартын бұзғаны үшін дер кезінде төленбеген төлемнің 1 пайыздық мөлшерін төлеу шарты енгізілген», – деді Аманжан Жамалов.

Халық қалаулысының сөзінше, қарыз алған адам ең әуелі қарыз берушінің шығынын, сыйақыны, содан кейін ғана негізгі қарызды төлеуге міндеттеледі.

«Дәл осындай жағдайда қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің қайда қарап отырғаны түсініксіз», – деді депутат.

Айта кетейік, таяуда қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі микроқаржы ұйымдарының капиталдарына талаптарды ұлғайту бойынша мерзімді 6 айға, яғни 2020 жылғы 1 шілдеден 2021 жылғы 1 қаңтарға дейін шегеру туралы шешім қабылдады.

Бұл туралы агенттіктің ресми ресурсында: «Қазіргі уақытта микроқаржылық қызметті жүзеге асыратын және төтенше жағдайды енгізу нәтижесінде зардап шеккен қарыз алушыларға төлемдер мерзімін кейінге шегеруді ұсынатын ұйымдар операциялардың жүргізілуін тоқтата тұрды және олардың жарғылық капиталды уақтылы толықтыруға мүмкіндігі жоқ. Осыған байланысты, жоғарыда көрсетілген ұйымдардың жарғылық және меншікті капиталдарына қойылатын жоғары талаптарды белгілеу келесі жылдың басына ауыстырылды»,– деп жазылды.

Осыған сәйкес, заңды тұлға ретінде 2020 жылғы 1 қаңтарға дейін тіркелген, Нұр-Сұлтан, Алматы, Шымкент қалаларында немесе облыс орталықтарында өз қызметін жүзеге асыратын микроқаржы ұйымдары үшін  жарғылық және меншікті капиталдың ең төменгі мөлшері – 30 млн (отыз миллион), өзге өңірлерде – 10 млн (он миллион) теңге болып бекітілді.

Заңды тұлға ретінде 2020 жылғы 1 қаңтардан кейін тіркелген, Нұр-Сұлтан, Алматы, Шымкент қалаларында немесе облыс орталықтарында өз қызметін жүзеге асыратын микроқаржы ұйымдары үшін, жарғылық және меншікті капиталдың ең төменгі мөлшері 100 млн (жүз миллион), өзге өңірлерде 50 млн (елу миллион) теңгені құрайды.

Заңды тұлға ретінде 2020 жылғы 1 қаңтарға дейін тіркелген, Нұр-Сұлтан, Алматы, Шымкент қалаларында немесе облыс орталықтарында өз қызметін жүзеге асыратын кредиттік серіктестіктер үшін жарғылық және меншікті капиталдың ең төменгі мөлшері 10 млн (он миллион), өзге өңірлерде 5 млн (бес миллион) теңгені құрайды.

Заңды тұлға ретінде 2020 жылғы 1 қаңтардан кейін тіркелген (қызметін жүзеге асыру орнына қарамастан) кредиттік серіктестіктер үшін, жарғылық және меншікті капиталдың ең төменгі мөлшері 50 млн (елу миллион) теңгені құрайды.

Агенттік бұл қадамға кім көрінгенді қарыз берумен айналыстырмау үшін барды. Мұның нақты нәтижесі қандай болатынын уақыт көрсетеді.

Абылай Бейбарыс

Ломбардтар халықты қан қақсатып отыр

Алданған адамдар әділет іздеп жүр.  

17 Мамыр 2020 19:16 2271

Ломбардтар халықты қан қақсатып отыр

Кепілге қойылған зат үшін шағын несие беретін ұйымдардың алдында төтенше жағдай аяқтала салысымен қарақұрым кезек пайда болды. Қазақстанда пандемиямен күрес аясында кәсіпорындар қызметіне және адамдардың қозғалысына қатаң шектеу қойылуы кесірінен табысынан айырылып, тұрмысы төмендеген жұртшылықтың бір бөлігі ломбардтардан несие рәсімдеуге шұбырды. Ал тағы бір бөлігі керісінше, олармен дауласу үшін «жорыққа» аттанды.  

Қала тұрғындары Ләззат Серікқызы мен Аягөз Сүлейменқызы алданып, борышқа батқандарына қамығады.

«Не істерімізді білмейміз. Біз барлық алтынымызды «Алтын Кредит Сервис» ломбардына кепілге қойып, несие алғанбыз. Алайда ТЖ-ға байланысты ломбард 1 сәуірден 5 мамырға дейін жабық тұрды. Осы аралықта біз оның өкіліне бірнеше рет хабарласып, алтынның бір бөлігін кері сатып алуды және қалғаны үшін несие мерзімін ұзартып беруді ұсындық. Алайда карантинді бұзбау үшін ломбард есігін ашпай қойды. Салдарынан белгіленген уақыт ішінде алтынымызды кері сатып ала алмадық. Оның бағалаушы-сарапшысы Қарлығаш телефонмен сөйлескенде алаңдамауға шақырды, өйткені несие «қатырылып», пайыздық үстеме есептелмейді деді. Айдың ортасына қарай ашылғанда келу керектігін хабарлады. Келсек, ТЖ енгізілген 35 күннің барлығына 0,2% сыйақы есептеп қойыпты. Бағалаушы-сарапшысы өз директоры Фариданы шақырды, ол қаржылық реттеу агенттігі төрағасының ТЖ кезеңінде сыйақы есептеуді тоқтата тұру туралы №167 бұйрығы өзіне жүрмейтінін, құжатты біздің дұрыс түсінбегенімізді айтып, бізді кінәлады», – дейді ломбард клиенті.

Руслан есімді зардап шегуші де ломбардқа алданғанын айтты. 

«Әйелім екеуіміз 2,8 млн теңгеге Мустафинов дегеннен қолхат бойынша автокөлік сатып алған болатынбыз. Бірақ оның тек сақтандыру құжаттарын ғана рәсімдеп үлгердік. ТЖ енгізілгенге дейін машинаны өз атыма қайта рәсімдей алмай қалдым. Артынан полицейлер келіп, көлікті тәркіледі. Тергеушінің түсіндіруінше, оның бірінші қожайыны Ибраев көлікті «Ломбард 24» ЖШС-ға сатып, оның бөліп төленетін төлемінің алғашқы жарнасын – 520 мыңын алыпты. Ары қарай ломбард адамдарды алдаған: Мустафинов оның қызметкері болып шықты. Енді Ибраев полицияға жүгініп, ломбард үстінен шағым түсірген. Ал мен Мустафинов үстінен алаяқтығы үшін шағым жаздым», – дейді Руслан.
Қаржы ұйымының қызметкеріне іздеу жарияланыпты. Автокөлік бірінші қожайынына қайтарылды. Ол өз кезегінде көлікті Мелисова деген әйел адамға сатып жатыр деген ақпарат бар. 

Қазақстан ломбардтары ұлттық лигасының басшысы Роберт Абзалилов сала қиын кезеңді бастан кешіп жатқанын жасырмады.
«Ломбардтардың карантиннен кейін ашылуына билік рұқсат еткенімен олардың жұмысына көп кедергі келтіріп отыр. Мәселен, Ұлттық банк бекітіп кеткен жаңа қағидаға сәйкес, тек бір клиенттің несиесін рәсімдеуге ғана 30-дан 45 минутқа дейін уақыт кетеді. Содан олардың алдында ұзынсонар кезек қалыптаспай қайтеді. Бұрын оған 5-10 минут жететін. Бүгінде ломбард пен клиент арасында келісімнің жаңа түрі – кепіл билеті рәсімделуі тиіс. Салдарынан, көптеген адам ұзақ күткісі келмей, микроқаржы ұйымдарына кетеді. Ломбардтар клиенттерінен айрылуда. Осы бағытта бізге көп шағым түсуде. Карантиннен кейін көптеген проблема ашылып отыр», – дейді Роберт Абзалилов.

Оның мойындауынша, «Гарант 24», «Estate Ломбард» айналасындағы алапат дау-жанжалдан кейін сала дағдарып тұр. Тіпті заң аясында жұмыс істейтін ломбардтар да қиындыққа кезігуде. 

Сәуір айында 60 ұйымның басшысы қол қойған ломбардшылардың бастамашыл тобы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа үндеу жолдауға мәжбүр болды. Олар үкіметтің осы ұйымдарды жаңа қағида арқылы күйретіп жатқанын айтып, жанайқайын жеткізді. Өйткені жаңа талаптарға сай құжаттар топтамасын жинауға аз уақыт белгіленді. Оның үстіне қызметкерлерді қайта оқыту қажет етіледі. Талапқа сәйкес жұмысын қайта құра алмағандары жаппай жабылады, мыңдаған адам кәсіптен айрылып, далада қалады дейді хат иелері.  

«Бұл үндеуде ломбардтардың микроқаржы ұйымы (МҚҰ) ретінде есептік тіркелуін реттейтін қаулының енгізілуін тоқтата тұру сұралады. Себебі елде ТЖ-дан кейін күрделі экономикалық ахуал қалыптасып отыр. Қайтадан есептік тіркелуден өту үшін жарғылық және төл капиталын өсіру керек, ғимараттар техникалық тұрғыдан күшейтілуі тиіс. Содан кейін ақпарат пен заемшылар туралы мәліметтерді мемлекеттік кредиттік бюроға және ІІМ-ге ұдайы тапсыру талап етіледі. Мұның бәрі едәуір шығынға соқтырады», – дейді бастамашыл топ заңгері Нұргүл Төкенова. 

Ломбардтардың өз болашағына деген сенімі де жоқ көрінеді. 

«Биылғы наурызда халықты алдаған «Гарант 24 ломбард» және басқа да қаржылық пирамидалар айналасында туындаған жанжалдар біздің беделімізге дақ түсірді», – дейді Нұргүл Төкенова.

Ломбардтардың бүкіл елді дүрліктерген, барлық өңірді қамтыған ірі алаяқтыққа баруы Мәдина Әбілқасымова басқаратын қаржылық реттеу агенттігін шұғыл шаралар қабылдауға итермеледі. Мысалы, ломбардтардан жарғылық және төл капиталы көлемін екі есе арттыру талап етілді. Ал есептік тіркеуден өтудің бұрын белгіленген мерзімі екі айға қысқартылды. Бұрын шілде айына дейін рұқсат етіліп еді. Бұған қоса, агенттік микроқаржы және коллекторлық қызметті реттеу заңнамасына түзету енгізетін жаңа заң жобасын әзірледі. Ол ломбардтарды лицензиялау рәсімінен өтуге мәжбүр етпек. 

Бастамашыл топ мұндай талаптарды ломбардтардың басым көпшілігі орындай алмайтынын мәлім етті. Бұған пандемиямен күрес, төтенше жағдай және шектеу шаралары кесірінен ломбардтардың жұмыс жасай алмауы, табыстан айырылуы да ықпал етпек. Сондықтан олар Қасым-Жомарт Тоқаевтан есептік тіркеуден өту мерзімін 2020 жыл соңына дейін ұзартуды сұрайды.  
Ломбардшылардың дерегінше, 2019 жылдың қарашасында жарғылық капиталды 50 млн теңгеге дейін ұлғайтқан заң қабылданыпты. Алайда төрт айдан кейін агенттік жаңа акт қабылдап, бұл талапты 100 млн теңгеге дейін көтерді. 

Қалай болғанда да, бұл сала безгек ұстағандай қалтыраған күйде. Сектордың сырқаттан жазылары, әлде «өліп қалары» әзірге белгісіз. Оның шипасы үкіметтің қолында. Бірақ ломбардтардан халыққа келген зиянның ауырлығын бағамдап, билік оны емдемеу туралы шешім қабылдауы да ықтимал.

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: