/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 23 724,20 Hang Seng 24 275,22
FTSE 100 5 842,66 KASE 2 249,72
РТС 1 139,64 Өнеркәсібі 1 484,00
Путин 83 жасқа дейін билік етуі мүмкін

Путин 83 жасқа дейін билік етуі мүмкін

Дума да, Сенат та президентке 2036 жылға дейін билік етуге жол ашатын конституциялық өзгерісті мақұлдады. 

12 Наурыз 2020 13:51 1697

Путин 83 жасқа дейін билік етуі мүмкін

Автор:

Арыс Әділбекұлы

РФ парламентінің төменгі палатасы – Мемлекеттік дума мен Федерация кеңесі Владимир Путинге 2024 жылы өтетін сайлауға президенттікке кандидат ретінде қатысуға жол ашатын конституциялық өзгерісті қолдады. Егер төрт жылдан кейін жеңіске жететін болса, Кремльдің қазіргі басшысы Ресейді 2036 жылға дейін басқарады.

67 жастағы Путин соңғы жиырма жылда елінің саяси сахнасында президент қана емес, премьер-министр де болып үстемдік етті. Ал, сейсенбі күні ол Дума алдында сөз сөйлеп, мерзімді шектеудің дағдарыс кезінде маңызы шамалы екенін атап өтті.

ҰҚК-ның бұрынғы офицері Путин қазіргі конституция бойынша 2024 жылы төртінші президенттік өкілеттігі аяқталып, отставкаға кетуі керек. Негізгі заңға енгізілген өзгеріске сәйкес, мемлекет басқару мерзіміне қойылған шектеу жойылуы керек.

450 орындық Думадағы депутаттардың басым бөлігі – 383-і осы өзгеріспен бірге басқа да конституциялық реформаларды сәрсенбі күні үшінші, яғни, соңғы оқылымда мақұлдады. Бұл реформаға парламенттің бірде-бір мүшесі қарсылық білдірмеген, ал 43-і қалыс қалса, 24-і дауыс беру процедурасына қатысқан жоқ.

Путиннің қарсыластары айтқандай, конституциялық сот басты заңға өзгерісті құптайтын болса және де жаңа баптар 22 сәуірде өтетін жалпыхалықтық референдумда қолдау тауып жатса, Путинде 2024 жылғы сайлауда тағы бақ сынайтын мүмкіндік пайда болады.

Путин бұл таңдауды пайдаланса, денсаулығы сыр бермесе, сайлауда бағы жанса, 2036 жылға дейін алты-алты жылдан екі мәрте президенттік етіп, 83 жасқа дейін Ресейді 36 жыл  басқарған болып шығады.

Кремльдің сыншысы, оппозициялық саясаткер Алексей Навальный Путиннің өмір-бақи президент болу ниетіне шек келтірмей отыр. Путиннің өзі болса, 2024 жылдан кейінгі жоспарын әзірге жариялаған жоқ. Бірақ бір сөзінде ол кеңестік  дәуірдегідей демі таусылғанша билік етіп, қызмет басында өлуді қаламайтынын айтқан еді.

Коронавирус референдумға да қауіпті

Путин Ресейдің саяси жүйесі мен конституциясына өзгеріс енгізу ниетін биыл қаңтарда жария етті. Кремльге сенсек, бұл реформа билікті президенттен парламентке тапсыру үшін қажет.

Осынау уәжге иланбаған оппозиция болса, жұма күні Путинге қарсылық білдіріп көшеге шығатынын ескертті. Алайда бұл жоспар қиындыққа душар болып отыр. Айта кету керек, жақында Мәскеу үкіметі коронавирус қаупіне байланысты сәуірдің  10-на дейін бір жерде 5 мыңнан артық адамның жиналуына тыйым салды.

Дегенмен, «Азаматтық қоғам» қозғалысының жетекшісі Михаил Световтың ойынша, коронавирус соншалықты қауіпті болса, референдум да доғарылуы керек. Себебі бұл плебицит кезінде миллиондаған адам жұмбақ инфекцияны жұқтыруы мүмкін.

Сәрсенбі күні Мемлекеттік думаның жанында екі тұрғын ғана пикет өткізді. Солардың бірі – 31 жастағы Глеб Туманов өзін «Яблоко» партиясының мүшесімін деп таныстырып, Путинді «билікті меншіктеп алды» деп айыптады.

«Мен мұнда Путиннің бесінші, бәлки, алтыншы мерзімге қалу ниетіне наразылық білдіруге келдім. Қынжылтатын жайт. Өз басым өмірімнің көп бөлігін Кеңес одағында өткізген жоқпын және де ондай мемлекетте тұруды қаламаймын», – дейді Туманов «Рейтер» агенттігіне берген сұхбатында. 

Оппозиция белсенділері конституцияны элитаның мүддесіне сай қайта жазуға қарсы шеру ұйымдастыруды жоспарлап отыр. Осындай бір топ 21 наурызда демонстрация өткізге рұқсат сұрап, өтініш бергенін мәлімдеді.

Сталиннен ұзақ, ұлы Петрдан қысқа

Думадан сүрінбей өткен реформа жобасын Сенат сәрсенбінің кешінде қарастырды. Президенттік мерзім жайлы ұсыныстың мұнда да басымдықпен мақұлданатынына күмән болған жоқ. Өзгерісті Федерация кеңесіндегі 170 сенатордың 160-ы қолдаған.

Көптеген ресейліктер Путинге тұрақтылықтың кепілі ретінде жақтас. Дегенмен өзге біреулерге оның басшылықта ұзақ отырғаны ұнамайды.

Егер президенттің өкілеттік мерзімін шектеу туралы ұсыныс заңға айналып, Кремльге қайта оралатын болса, Путин Кеңес лидері Йосиф Сталиннен ұзақ, ал 43 жыл патшалық еткен Ұлы Петрден аз билік еткен жетекшіге айналады.  

Президенттік мерзімді шектеуді жою туралы ұсынысты парламентке сейсенбі күні тарихтағы бірінші әйел ғарышкер, «Единая Россия» партиясынан сайланған депутат Валентина Терешкова енгізді.

Оның сөзінше, жақында өткен бір кездесуде сайлаушылар депутаттарға конституция өзгерсе де, өзгермесе де, Путинді билікте қалдыру туралы өтініш айтқан.

«Аяқ астынан жағдай нашарлап кетсе не болады? Мұндай жағдайда Путин бізді қолдауға, жәрдемдесуге, бәрімізге сүйеу болуға қауқарлы», – дейді Терешкова.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Путиннің қантөгіссіз жүргізген революциясы

Дмитрий Медведев отставкаға кетіп, ол қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары қызметін атқаратын болды.

16 Қаңтар 2020 16:19 4775

Путиннің қантөгіссіз жүргізген революциясы

15 қаңтарда Ресей президенті Владимир Путин соңғы 20 жылда болмаған кадрлық өзгеріс енгізіп, конституциялық реформа жүргізілетінін мәлім етті. Федералдық жиын алдындағы халыққа жолдауында Путин елдегі ең негізгі заңның өзгеретінін, парламент рөлінің күшейетінін жариялап, премьер-министр Дмитрий Медведевтің отставкасын қабылдады. Медведев қызметінен ерікті түрде кетіп отыр. Бірақ президент оған қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары қызметін ұсынды. Сондай-ақ жаңа премьердің кім болатыны да белгілі болды. Ресей элитасы күтпеген мәлімдеме жасады бұл жолы Путин. Ол бұл қызметке салықтық қызметтің басшысы Михаил Мишустинді ұсынды. 

Қандай өзгерістер? 

Көрші елдің басшысы Конституцияға мынадай өзгеріс енгізуді ұсынды: бір адам екі мерзім қатарынан мемлекет басшысы болғаннан кейін әрі қарай сайлауға түсе алмайды. Сондай-ақ президенттіктен үміткерге қойылатын талаптар да өзгеруі мүмкін: енді сайлауға түсу үшін үміткер қазіргі заңда жазылғандай елде 10 жыл емес, кемінде 25 жыл тұруы тиіс. Оның үстіне шетелдік азаматтығы не өзге елде тұруға құқығы барлар,  тіпті бұрында шет елде тұруға құқығы болғандары да саяси додаға, яғни президенттік сайлауға жіберілмеуі мүмкін. 
Путин мәлім еткен ұсыныстардың ең ауқымдысы: министрлер кабинетін тағайындау рәсімін өзгерту. Қазіргі заң бойынша, премьерді президент тағайындайды, содан кейін Мемлекеттік дума оның кандидатурасына қатысты дауыс беру процесін жүргізеді. Ал министрлер мен вице-премьерді үкімет басшысының өзі тағайындап, ең соңында президент оларды тағайындау туралы жарлыққа қол қойып келді.

Енді премьер мен министрлер кабинетінің басқа да мүшелерін парламент мақұлдайтын болады. Сарапшылардың айтуынша, бұл шара Дума мен Федерация Кеңесінің өкілеттігін біраз нығайтпақ. 

Шетелдік БАҚ не дейді?

The Associated Press: «Бақылаушылардың айтуынша, Путин 2024 жылдан кейін де билікте қалуы мүмкін. Яғни ол премьер-министр қызметіне ауысқаннан кейін, парламент пен министрлер кабинетінің өкілеттігін нығайтып, президенттің өкілеттігін қысқартпақ».

The Guardian: «Владимир Путин Конституцияға кейінгі президенттің билігін шектейтін өзгертулер енгізуді ұсынды.Егер ол 2024 жылы президенттік сайлауға түспесе, премьер-министр не басқа бір министрлік қызметке келуі ықтимал».

Bloomberg: «Путин алдағы жоспарлары туралы ашып айтпады, ол айтқан ұсыныстарда өзіне арналған жаңа қызметті құру туралы да ешнәрсе болмады. Бірақ ол мәлім еткен өзгеріс келесі президенттің ықпалын азайтып, Мемлекеттік кеңес пен парламенттің билігін күшейтпек».

Табиғат Нұрболат

2024-те Путин премьер?

Ресей президенті конституцияға өзгеріс енгізіп, үкімет басшысының билігін күшейтуді ұсынды.

16 Қаңтар 2020 10:24 3339

2024-те Путин премьер?

Президент Владимир Путин сәрсенбі күні премьер-министрдің отставкасын қабылдады. Мұның алдында ол конституцияға өзгеріс енгізуді ұсынды. Кейбір бақылаушылардың ойынша, осылайша Кремль басшысы президенттік мерзімі аяқталғаннан кейін Ресейдің саяси сахнасынан кетпейтінін аңғартып отыр.

РФ премьер-министрі Дмитрий Медведев 2008-2012 жылдары президенттік орынды сақтаушы ретінде де қызмет етті. Содан кейін Путин билікке қайта оралды. Медведев телеарналарға берген комментарийінде өз басшысы үкіметке өзгеріс ұсынып отырғанда, отставкаға кетуді жөн деп тапқанын атап өтті.

Путин болса, оған жұмысы үшін алғыс білдіріп, президенттің қауіпсіздік кеңесі басшысының орынбасары етіп тағайындады.

Халыққа үндеуінде Путин конституцияға өзгеріс енгізіп, депутаттарға премьер-министр мен  үкімет мүшелерін таңдауға рұқсат беруді ұсынды. Қазір Ресейде министрлер кабинеті мен оның жетекшісін тағайындау құзыретіне президент қана ие.  

«Бұның нәтижесінде парламент пен парламенттік партиялардың рөлі және премьер-министр мен кабинет мүшелерінің дербестігі мен билігі артады», – дейді үкімет мүшелері мен депутаттар алдында сөйлеген сөзінде.

Дейтұрғанмен, Путин Ресейдің парламенттік басқару жүйесі аясында тұрақты мемлекет бола алмайтынын да ескертіп өтті. Тағы бір сөзінде ол президент премьер-министр мен министрлік басшыларын орнынан босату, қорғаныс және қауіпсіздік органдарының жоғары лауазымды қызметкерлерін тағайындау, Ресей армиясы  мен құқық қорғау органдарының қызметтеріне жауап беру құқықтарын сақтап қалуы тиіс деп мәлімдеді.  

Сонымен қатар, РФ лидері конституциялық өзгерістер жалпыхалықтық дауысқа салынуы қажет деп санайды.

Оның қазіргі өкілеттігі 2024 жылы аяқталады. Сондықтан, кейінгі кездері Ресейдің саяси элитасы арасында Путиннің болашақ жоспарларына қатысты гу-гу әңгіме көбейген.  

67 жастағы Путин 20 жылдан бері билік етіп келеді – Сталиннен кейін Кеңес одағында немесе Ресейде бірде-бір лидер одан ұзақ басшылық еткен жоқ. Қатарынан екі рет қана президент болуға рұқсат беретін бүгінгі заңға сәйкес, Путин осы мерзімі аяқталғаннан кейін орнынан кетуі керек.

«...бір ғана мақсаты – билікте өмір бойы қалып...»

Саяси сарапшы Кирилл Роговтың айтуынша, Путиннің жаңа ұсынысы оның тағы да билікте қалып, үкіметтегі посттарды қайта бөлу ниетін көрсетіп берді.

«Мұндай модель Қытайды еске салады. Ол Путинге басшылық тізгінін тағы ұзақ ұстауға және бір жағынан өзінің потенциалдық ізбасарлары арасында бәсекелестікті қолпаштауға мүмкіндік береді», – дейді Рогов Facebook парақшасындағы жазбасында.

Ресейдің ең әйгілі оппозиция лидері Алексей Навальный «Твиттерде» жазғандай, Путин осы сөзі арқылы президенттік мерзімі аяқталғаннан кейін де «атуды жалғастыратынын» аңғартып отыр.

«Путин мен оның режимінің бір ғана мақсаты – өмір бойы билікте қалып, бүкіл елді өзінің жеке активі ретінде ұстап, мемлекет байлығын өзі мен достары үшін иемдену», - дейді Навальный.

 Путин 2000-2008 жылдары екі мерзім президент болды. Содан кейін ол төрт жыл үкімет басқарды. Медведев оның президенттік орнын суытпай, бір ғана мерзім басшылық етіп, кейін премьер-министрлік постқа тағайындалды. Айта кетсек, Кремльдің төрінде отырғаннан кейін, Медведев президенттік мерзімді төрт жылдан алты жылға дейін ұзартқаны мәлім.

Путин Медведевтің президенттігіне әрдайым разы болған жоқ. Ол Медведевті Батыс елдерінің 2011 жылы Ливияда әуе компаниясын жүргізуіне және олардың диктатор Муаммар Каддафиді биліктен құлатып, өлтіруіне жол ашқаны үшін қатаң сынады.

Медведевтің бір мерзімнен кейін орнынан түсіп, Путиннің президенттікке қайта оралуына мүмкіндік беруі 2011-2012 жылдары Мәскеуде ауқымды шерулерге себеп болып, Кремльге қауіп төндірді.

Не премьерлік, не кеңес басшысы

Бірқатар бақылаушылардың ойынша, 2024 жылы биліктен кеткеннен кейін Путин премьер-министр лауазымын иеленіп, парламент пен үкіметтің пәрменін арттырып, президенттік билікті шектеуді көздеп отыр.

Саяси сарапшы Дмитрий Орешкин Путиннің сәрсенбідегі мәлімдемесі оның премьерлікке ұмтылысын сөзсіз айқындап берді деген пікірде.

«Путин өз билігін біршама күштірек әрі ықпалды премьер-министр лауазымы арқылы сақтап, президенттік постты декоративті етуге ниетті», – дейді Орешкин «Ассоушиэйтид пресс» агенттігіне берген сұқбатында.

Өзге бір пікірлерге жүгінсек, Путин Беларусьті Ресейге қосып, 2024 жылдан кейін одақ басқаруды жоспарлап отыр. Алайда президент Александр Лукашенко мұндай перспективадан бас тартқаны белгілі.

Және де осы жолдауында, Путин құрамына аймақтық губернаторлар мен федералдық ірі шенеуніктер кіретін Мемлекеттік кеңестің өкілеттігі де конституцияда көрсетілуге тиіс деп атап өтті. 

Осыған қарап, кейбір сарапшылар Путин төрт жылдан кейін осы кеңесті басқарып, жұмысын жалғастыруы мүмкін деген теорияны алға тартып отыр.

Халықаралық заңдардан үстемдік, демография, қорғаныс

Путиннің сөзінше, конституцияға өзгеріс енгізу елге халықаралық заңдар алдыңда артықшылық береді.

 “Халықаралық заңдар мен келісімдердің талаптары және халықаралық органдардың шешімдері Ресей территориясында адам құқықтары мен бостандықтарын шектемегенде, конституцияға қайшы келмегенде ғана жарамды санала алады», – дейді Путин.

Бұған қоса, ол конституцияға үкіметтің жоғары лауазымды шенеуніктерінің шетел азаматтығын алуына немесе олардың өзге мемлекетте тұруына рұқсат бермеу туралы өзгеріс енгізілуге тиіс деді.

Осы жолғы үндеуінде Путин балалы отбасыларға қосымша субсидия ұсына отырып, халық санын өсіру қажеттігіне де тоқталды.

Ресей лидерінің мәлімдеуінше, РФ өзінің потенциалдық қауіпке төтеп беретін қуатты қорғаныс мүмкіндіктерін сақтай отырып, әлемнің барлық елдерімен ынтымақтастық орнатуға әрдайым әзір. Оның ескертуінше, жаңа қару жүйесі Ресей қауіпсіздігін «алдағы ондаған жылдар бойы» қорғауға қауқарлы екен.

«Тарихта алғаш рет, біз біреуді қуып жетуге тырысып жатқан жоқпыз. Керісінше, өзге жетекші державалар біз жасап қойған қаруды әлі жетілдіре алмай отыр», – дейді Ресей президенті.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: