/img/tv1.svg
RU KZ
KASE 2 381,23 Hang Seng 27 610,72
DOW J 29 062,62 РТС 1 535,81
FTSE 100 7 436,64 Бидай 561,20
Путиннің қантөгіссіз жүргізген революциясы

Путиннің қантөгіссіз жүргізген революциясы

Дмитрий Медведев отставкаға кетіп, ол қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары қызметін атқаратын болды.

16 Қаңтар 2020 16:19 3426

Путиннің қантөгіссіз жүргізген революциясы

Автор:

Табиғат Нұрболат

15 қаңтарда Ресей президенті Владимир Путин соңғы 20 жылда болмаған кадрлық өзгеріс енгізіп, конституциялық реформа жүргізілетінін мәлім етті. Федералдық жиын алдындағы халыққа жолдауында Путин елдегі ең негізгі заңның өзгеретінін, парламент рөлінің күшейетінін жариялап, премьер-министр Дмитрий Медведевтің отставкасын қабылдады. Медведев қызметінен ерікті түрде кетіп отыр. Бірақ президент оған қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары қызметін ұсынды. Сондай-ақ жаңа премьердің кім болатыны да белгілі болды. Ресей элитасы күтпеген мәлімдеме жасады бұл жолы Путин. Ол бұл қызметке салықтық қызметтің басшысы Михаил Мишустинді ұсынды. 

Қандай өзгерістер? 

Көрші елдің басшысы Конституцияға мынадай өзгеріс енгізуді ұсынды: бір адам екі мерзім қатарынан мемлекет басшысы болғаннан кейін әрі қарай сайлауға түсе алмайды. Сондай-ақ президенттіктен үміткерге қойылатын талаптар да өзгеруі мүмкін: енді сайлауға түсу үшін үміткер қазіргі заңда жазылғандай елде 10 жыл емес, кемінде 25 жыл тұруы тиіс. Оның үстіне шетелдік азаматтығы не өзге елде тұруға құқығы барлар,  тіпті бұрында шет елде тұруға құқығы болғандары да саяси додаға, яғни президенттік сайлауға жіберілмеуі мүмкін. 
Путин мәлім еткен ұсыныстардың ең ауқымдысы: министрлер кабинетін тағайындау рәсімін өзгерту. Қазіргі заң бойынша, премьерді президент тағайындайды, содан кейін Мемлекеттік дума оның кандидатурасына қатысты дауыс беру процесін жүргізеді. Ал министрлер мен вице-премьерді үкімет басшысының өзі тағайындап, ең соңында президент оларды тағайындау туралы жарлыққа қол қойып келді.

Енді премьер мен министрлер кабинетінің басқа да мүшелерін парламент мақұлдайтын болады. Сарапшылардың айтуынша, бұл шара Дума мен Федерация Кеңесінің өкілеттігін біраз нығайтпақ. 

Шетелдік БАҚ не дейді?

The Associated Press: «Бақылаушылардың айтуынша, Путин 2024 жылдан кейін де билікте қалуы мүмкін. Яғни ол премьер-министр қызметіне ауысқаннан кейін, парламент пен министрлер кабинетінің өкілеттігін нығайтып, президенттің өкілеттігін қысқартпақ».

The Guardian: «Владимир Путин Конституцияға кейінгі президенттің билігін шектейтін өзгертулер енгізуді ұсынды.Егер ол 2024 жылы президенттік сайлауға түспесе, премьер-министр не басқа бір министрлік қызметке келуі ықтимал».

Bloomberg: «Путин алдағы жоспарлары туралы ашып айтпады, ол айтқан ұсыныстарда өзіне арналған жаңа қызметті құру туралы да ешнәрсе болмады. Бірақ ол мәлім еткен өзгеріс келесі президенттің ықпалын азайтып, Мемлекеттік кеңес пен парламенттің билігін күшейтпек».

Табиғат Нұрболат

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

2024-те Путин премьер?

Ресей президенті конституцияға өзгеріс енгізіп, үкімет басшысының билігін күшейтуді ұсынды.

16 Қаңтар 2020 10:24 2131

2024-те Путин премьер?

Президент Владимир Путин сәрсенбі күні премьер-министрдің отставкасын қабылдады. Мұның алдында ол конституцияға өзгеріс енгізуді ұсынды. Кейбір бақылаушылардың ойынша, осылайша Кремль басшысы президенттік мерзімі аяқталғаннан кейін Ресейдің саяси сахнасынан кетпейтінін аңғартып отыр.

РФ премьер-министрі Дмитрий Медведев 2008-2012 жылдары президенттік орынды сақтаушы ретінде де қызмет етті. Содан кейін Путин билікке қайта оралды. Медведев телеарналарға берген комментарийінде өз басшысы үкіметке өзгеріс ұсынып отырғанда, отставкаға кетуді жөн деп тапқанын атап өтті.

Путин болса, оған жұмысы үшін алғыс білдіріп, президенттің қауіпсіздік кеңесі басшысының орынбасары етіп тағайындады.

Халыққа үндеуінде Путин конституцияға өзгеріс енгізіп, депутаттарға премьер-министр мен  үкімет мүшелерін таңдауға рұқсат беруді ұсынды. Қазір Ресейде министрлер кабинеті мен оның жетекшісін тағайындау құзыретіне президент қана ие.  

«Бұның нәтижесінде парламент пен парламенттік партиялардың рөлі және премьер-министр мен кабинет мүшелерінің дербестігі мен билігі артады», – дейді үкімет мүшелері мен депутаттар алдында сөйлеген сөзінде.

Дейтұрғанмен, Путин Ресейдің парламенттік басқару жүйесі аясында тұрақты мемлекет бола алмайтынын да ескертіп өтті. Тағы бір сөзінде ол президент премьер-министр мен министрлік басшыларын орнынан босату, қорғаныс және қауіпсіздік органдарының жоғары лауазымды қызметкерлерін тағайындау, Ресей армиясы  мен құқық қорғау органдарының қызметтеріне жауап беру құқықтарын сақтап қалуы тиіс деп мәлімдеді.  

Сонымен қатар, РФ лидері конституциялық өзгерістер жалпыхалықтық дауысқа салынуы қажет деп санайды.

Оның қазіргі өкілеттігі 2024 жылы аяқталады. Сондықтан, кейінгі кездері Ресейдің саяси элитасы арасында Путиннің болашақ жоспарларына қатысты гу-гу әңгіме көбейген.  

67 жастағы Путин 20 жылдан бері билік етіп келеді – Сталиннен кейін Кеңес одағында немесе Ресейде бірде-бір лидер одан ұзақ басшылық еткен жоқ. Қатарынан екі рет қана президент болуға рұқсат беретін бүгінгі заңға сәйкес, Путин осы мерзімі аяқталғаннан кейін орнынан кетуі керек.

«...бір ғана мақсаты – билікте өмір бойы қалып...»

Саяси сарапшы Кирилл Роговтың айтуынша, Путиннің жаңа ұсынысы оның тағы да билікте қалып, үкіметтегі посттарды қайта бөлу ниетін көрсетіп берді.

«Мұндай модель Қытайды еске салады. Ол Путинге басшылық тізгінін тағы ұзақ ұстауға және бір жағынан өзінің потенциалдық ізбасарлары арасында бәсекелестікті қолпаштауға мүмкіндік береді», – дейді Рогов Facebook парақшасындағы жазбасында.

Ресейдің ең әйгілі оппозиция лидері Алексей Навальный «Твиттерде» жазғандай, Путин осы сөзі арқылы президенттік мерзімі аяқталғаннан кейін де «атуды жалғастыратынын» аңғартып отыр.

«Путин мен оның режимінің бір ғана мақсаты – өмір бойы билікте қалып, бүкіл елді өзінің жеке активі ретінде ұстап, мемлекет байлығын өзі мен достары үшін иемдену», - дейді Навальный.

 Путин 2000-2008 жылдары екі мерзім президент болды. Содан кейін ол төрт жыл үкімет басқарды. Медведев оның президенттік орнын суытпай, бір ғана мерзім басшылық етіп, кейін премьер-министрлік постқа тағайындалды. Айта кетсек, Кремльдің төрінде отырғаннан кейін, Медведев президенттік мерзімді төрт жылдан алты жылға дейін ұзартқаны мәлім.

Путин Медведевтің президенттігіне әрдайым разы болған жоқ. Ол Медведевті Батыс елдерінің 2011 жылы Ливияда әуе компаниясын жүргізуіне және олардың диктатор Муаммар Каддафиді биліктен құлатып, өлтіруіне жол ашқаны үшін қатаң сынады.

Медведевтің бір мерзімнен кейін орнынан түсіп, Путиннің президенттікке қайта оралуына мүмкіндік беруі 2011-2012 жылдары Мәскеуде ауқымды шерулерге себеп болып, Кремльге қауіп төндірді.

Не премьерлік, не кеңес басшысы

Бірқатар бақылаушылардың ойынша, 2024 жылы биліктен кеткеннен кейін Путин премьер-министр лауазымын иеленіп, парламент пен үкіметтің пәрменін арттырып, президенттік билікті шектеуді көздеп отыр.

Саяси сарапшы Дмитрий Орешкин Путиннің сәрсенбідегі мәлімдемесі оның премьерлікке ұмтылысын сөзсіз айқындап берді деген пікірде.

«Путин өз билігін біршама күштірек әрі ықпалды премьер-министр лауазымы арқылы сақтап, президенттік постты декоративті етуге ниетті», – дейді Орешкин «Ассоушиэйтид пресс» агенттігіне берген сұқбатында.

Өзге бір пікірлерге жүгінсек, Путин Беларусьті Ресейге қосып, 2024 жылдан кейін одақ басқаруды жоспарлап отыр. Алайда президент Александр Лукашенко мұндай перспективадан бас тартқаны белгілі.

Және де осы жолдауында, Путин құрамына аймақтық губернаторлар мен федералдық ірі шенеуніктер кіретін Мемлекеттік кеңестің өкілеттігі де конституцияда көрсетілуге тиіс деп атап өтті. 

Осыған қарап, кейбір сарапшылар Путин төрт жылдан кейін осы кеңесті басқарып, жұмысын жалғастыруы мүмкін деген теорияны алға тартып отыр.

Халықаралық заңдардан үстемдік, демография, қорғаныс

Путиннің сөзінше, конституцияға өзгеріс енгізу елге халықаралық заңдар алдыңда артықшылық береді.

 “Халықаралық заңдар мен келісімдердің талаптары және халықаралық органдардың шешімдері Ресей территориясында адам құқықтары мен бостандықтарын шектемегенде, конституцияға қайшы келмегенде ғана жарамды санала алады», – дейді Путин.

Бұған қоса, ол конституцияға үкіметтің жоғары лауазымды шенеуніктерінің шетел азаматтығын алуына немесе олардың өзге мемлекетте тұруына рұқсат бермеу туралы өзгеріс енгізілуге тиіс деді.

Осы жолғы үндеуінде Путин балалы отбасыларға қосымша субсидия ұсына отырып, халық санын өсіру қажеттігіне де тоқталды.

Ресей лидерінің мәлімдеуінше, РФ өзінің потенциалдық қауіпке төтеп беретін қуатты қорғаныс мүмкіндіктерін сақтай отырып, әлемнің барлық елдерімен ынтымақтастық орнатуға әрдайым әзір. Оның ескертуінше, жаңа қару жүйесі Ресей қауіпсіздігін «алдағы ондаған жылдар бойы» қорғауға қауқарлы екен.

«Тарихта алғаш рет, біз біреуді қуып жетуге тырысып жатқан жоқпыз. Керісінше, өзге жетекші державалар біз жасап қойған қаруды әлі жетілдіре алмай отыр», – дейді Ресей президенті.

Арыс Әділбекұлы

Путин одақ басқарғысы келе ме

Сочи кездесуінде Кремль басшысы  Беларусьті Ресеймен интеграцияны тереңдетуге шақырды.    

09 Желтоқсан 2019 17:21 5088

Путин одақ басқарғысы келе ме

Ресей мен Беларусь лидерлері одақтық қатынастарды тереңдету туралы бес сағаттан астам уақыт бойы келіссөз жүргізді. Бірақ бұл кездесу Беларусь жұртының бәріне ұнап отырған жоқ. Мәскеудің ниетінен күдіктенген жүздеген адам Минск көшесіне шығып, қарсылық акциясын ұйымдастырды.

Қара теңіз жағалауындағы Сочиде өткен келіссөздер соңында Кремль басшысы Владимир Путин мен Беларусь президенті Александр Лукашенко қандайда бір келісім жасағандарын жарияланған жоқ. Алайда ресейлік жоғары лауазымды шенеуніктердің бірі мәлімдегендей, тараптар бір пәтуаға жақындаған.

Минскте өткен демонстрацияға оралсақ, оған 1000-нан астам адам қатысып, Ресеймен интеграцияға наразылық білдірді. Шерушілердің ойынша, Мәскеумен жақын байланыстың нәтижесінде 10 млн тұрғыны бар Беларусь тәуелсіздігінен айрылып қалуы мүмкін. Басты ұрандары: «Интеграцияға жол жоқ!», «Беларусь, Еуропаға бағыт ал!»

Республиканы ширек ғасырдан артық басқарған Лукашенко болса, елдің кеңестік үлгідегі экономикасын құлдыраудан қорғау үшін Ресейдің арзан газы мен несиесіне жүгініп келеді.

Ресей мен Беларусь одақ туралы келісімге 1997 жылы қол қойды. Сондағы мақсаттары – өзара саяси, экономикалық, әскери қатынастарды нығайту еді. Дегенмен екі жақ ортақ мемлекет құру жолында тоқтап қалды.

Кремль бүгінде Беларуське қарсы қысымды жеделдетіп отыр. Энергетикалық отын бағасын көтерді, субсияларды тоқтатты. Мәскеудің ескертуінше, Минск арзан отынды қажет етсе, Ресеймен экономикалық интеграцияны қабылдауы керек.

Сочи келіссөздері басталғанда, Лукашенко Путинге энергетикалық отынды Беларуське өз нарығындағыдай бағамен жөнелтуге шақырды.

«Біз екі жаққа тиімді шарттарды ғана қалаймыз»,– деді Лукашенко Путинмен бір үстелдің басында бетпе-бет отырып.

Путиннің оған берген жауабы: «Біз болашақ жайында сөйлесуге тиіспіз. Бұл – айтулы кездесу. Халықтарымыздың, мемлекеттеріміздің ынтымағын тіпті тереңдеп, ең алдымен, экономикалық және әлеуметтік салаларда байланысты күшейтіп, интеграциядан пайда көруге үміттенемін».

2024 жылға жоспар?

Ресей Экономика министрі Максим Орешкиннің мәлімдеуінше, Мәскеу мен Минск мұнай, газ және өзге даулы мәселелер бойынша позицияларын жақындатып, лидерлер екіжақты қатынастардағы шешімін таппаған проблемаларды реттеуді шенеуніктерге тапсырған. Путин мен Лукашенко желтоқсанның 20-сында Санкт-Петербургте қайта жүздеседі.

Беларусьтың кейбір өкілдері жаңа келісімдер екі мемлекеттің толық қосылуына жол ашуы мүмкін деп қауіптенеді. Мұндай алаңдаушылық Ресейдің 2014 жылы Қырымды аннексиялауына байланысты туындап отыр.

Сонымен қатар, билікте 20 жылдай отырған Путин бұл қосылуды келешекте Ресей мен Беларусь одағын бірге басқару үшін ойластырып жатыр деген қауесет бар. Айта кетер болсақ, Путиннің президенттік өкілеттігі 2024 жылы аяқталады.

«Кремль риторика үшін енді ұзақ уақыт бойы төлегісі келмейді. Ол 2024 жылға дейін Минсктен саяси шегініс жасауды талап етуге кірісті. Сондағы көздегені – жаңа мемлекет құрып, Путинге жаңа жұмыс тауып беру», – дейді Минскте тұратын тәуелсіз саяси сарапшы Валерий Карбалевич «Ассоушиэйтид пресс» агенттігіне берген сұхбатында.

Алайда, Путин мұндай жоспарды жариялаған емес.

«Бір провинция губернаторы...»

Жақында Лукашенко Ресейдің қысымына ашуланып, кейбір ресейлік лауазымдыларды Беларусь Республикасының тәуелсіздігін әлсіреткісі келеді деп айыптады және ол ел егемендігін өзгеге ешқашан бермеуге уәде беріп отыр. Оппозиция болса, елең-алаң.

«Саясаткерлер Беларусь егемендігімен карта ойнағандай ойнайды. Осындай қауіп төніп тұрғанда, біз қарсылықты тоқтатпаймыз», – дейді сенбі күнгі шеруді ұйымдастырған Павел Северинец.

Беларусь үкіметі бұл маршқа рұқсат бермеген. Дегенмен жергілікті полиция манифестанттарға Минск орталығымен жүріп етуге рұқсат етіпті.

«Олар көршілерінің есебінен ес жиғысы келетін шіріген империяға қайта оралғысы келеді», –дейді шеруге қатысқан студенттердің бірі Михаил Ольшанский.

Диссиденттерді қудалап, «Еуропаның соңғы диктаторы» атанған Лукашенко Ресейден қысым күшейген шақта Батысқа бетбұрыс жасап отыр. Ол кейінгі жылдары саяси тұтқындарды түрмеден босатып, АҚШ пен Еуропаның санкцияларынан арылғаны белгілі.

Карбалевичтің ойынша, Минск қарапайым ойынға көшті. Ол советтік үлгідегі экономиканы қорғау үшін Ресеймен одақтасудан бас тартып, Батыспен ынтымақтастықты күшейтемін деп жиі ескерту жасайтын болды. Өйткені Лукашенко бір күні Ресейдің бір провинциясының губернаторы болып оянғысы келмейді.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу:

Ұқсас материалдар