/img/tv1.svg
RU KZ
KASE 2 381,23 Hang Seng 27 610,72
DOW J 29 062,62 РТС 1 535,81
FTSE 100 7 436,64 Бидай 561,20
Сауда соғысында кімдер ұтты?

Сауда соғысында кімдер ұтты?

АҚШ пен Қытай экономикалық майданда бейбітшілікке бір қадам жасады. 

17 Қаңтар 2020 10:12 1744

Сауда соғысында кімдер ұтты?

Автор:

Арыс Әділбекұлы

Сәрсенбі күн Америка Құрама Штаттары мен Қытай бастапқы сауда келісімін жасасты. Соның нәтижесінде тарифтер доғарылып, Бейжің Американың тауарлары мен қызмет түрлерін сатып алады. Осылайша, әлемнің екі алып экономикалық державасы арасында 18 айға созылған жанжал жеңілдеп отыр.

«Фаза-1» деген құжатқа президент Дональд Трамп пен Қытай вице-президенті Лю Хи Ақ үйде қол қойды. Оған сәйкес, азиялық ел АҚШ-тан 200 млрд доллардың ауыл шаруашылығы өнімдерін сатып алуы керек. Ал Вашингтон Қытайдың құны 160 млрд доллардан астам тауарларына жарияланған импорттық тарифті алып тастауы керек.

Тараптарды сауда соғысында бейбітшілікке бір табан жақындатқан пәтуаның негізгі элементтері төмендегідей:

АҚШ экспорты: Қытай  биыл және келесі жылы АҚШ-тың қызметтерін, фабрикалық тауарлары мен энергетикалық және ауылшаруашылығы өнімдерін 200 миллиард долларға сатып алуға келісті. Осы жерде айта кететін бір жайт – Бейжің Құрама Штаттардан жылына 40 млрд доллардың агроөнімдерін импорттайын деп отыр. Бұл – амбициялық мақсат. Бұрын Қытай Америкадан жылына тек 26 млрд долларға ауыл өнімдерін сатып алушы еді.

Тарифтер: Осы уағдаластыққа сәйкес, АҚШ Қытайдың құны 160 млрд долларлық импортына жарияланған тарифті доғарады. Сонымен қатар, президент Дональд Трамп әкімшілігі Қытайдан келетін 110 млрд доллардың тауарларына тарифті жартылай төмендетіп, 7,5 пайызға дейін түсірді. Дегенмен, Америка Қытайдан әкелінетін 360 млрд доллардың немесе барлық импорттың үштен екі бөлігіне енгізілген кедендік баж салығын көтерілген күйінде сақтап отыр. Бұндай цифрлар мен Қытайға, саудаға деген осынша агрессивтік тәсілді Трамп билікке келгенге дейін көзге елестету мүмкін емес еді.  Ал, Бейжің АҚШ-қа жариялаған тарифтерін не істеуі мүмкін? Бұл сауалға әзірге анық жауап жоқ.

Технология талап  етілмейді: Жаңа келісімге сәйкес, Қытай Американың және өзге мемлекеттердің компанияларынан өз нарығына кіргені үшін технология талап етуді тоқтатуға уәде берді. Кез келген технология бизнес үшін беріліп, ол шетелдіктерден мәжбүрлеу тәсілімен алынбауы керек.

Интеллектуалдық мүлік: Екіжақты пәтуа Қытайда сауда құпияларын ұрлады деп айыпталғандарға қарсы қылмыстық іс қозғау тетіктерін жеңілдетеді. Сол тетіктердің біріне сай, Қытай үкіметі шенеуніктерінің әкімшілік және реттеу процедураларын қолданып, шетелдік компаниялардың коммерциялық құпияларын әшкерелеуге және сол жасырын ақпаратты қытайлық бәсекелестерге табыстауына тыйым салынады.

Сонымен қатар, бұл келісім Қытайдан пираттық тауарларды сатумен айналысатын веб-сайттарды жоюға мүмкіндік беретін әдістер жасақтауды талап етіп отыр.

Ұтқандар: ТРАМП пен СИ

Кейбір сарапшылардың пікірінше, бұл келісімнен пайда сондай үлкен емес, бірақ Трамп осының өзін алға тартып, 2020 жылы өтетін сайлау қарсаңында оны үлкен жетістік ретінде көрсетіп, ұпай жинауға тырысуы мүмкін.

Соңғы сауалнама қорытындыларына қарағанда, америкалықтардың көбі Ақ үй басшысының «Қытай саудасы әділетсіз» деген уәжімен келісіп отыр. Дегенмен, жалпы алғанда, олар еркін сауданы да жақтап, тарифке қарсылық білдіріп келеді.

Президент Си Цзиньпин болса, Американың талабына бас имедім деп мақтана алады. Алайда Қытай жеңісті мерекелеуі керек деген сөз емес. АҚШ-тың Федералдық резерв жүйесінің есебінше, Қытай экономикасы сауда соғысынан 0,25 %-ға зардап шеккен, себебі оның АҚШ-қа жіберетін тауарлары өз көлемінің төрттен үш бөлігін жоғалтты.

Ұтылғандар: америкалық компаниялар, тұтынушылар, фермерлер, зауыт-фабрикалар

Қытайдың 360 млрд долларлық, ал АҚШ-тың 100 млрд долларлық тауарларына тариф сақталып қалды. Бұдан америкалық компаниялар мен тұтынушылар 40 млрд долларға шығындалған.  

Конгресстің Бюджеттік басқармасының дерегінше, тарифтермен байланысты белгісіздіктер мен шығындардан АҚШ-тың экономикалық өсімі 0,3 %-ға қысқарса, үй шаруашылықтарының кірісі 2018 жылдан бері орта есеппен 580 долларға кеміген.

Америкалық фермерлерге келсек, Қытайға өнім өткізе алмағандықтан, олардың арасында банкротқа ұшырағандары көбейіп отыр. Сондықтан бұл саланы құтқаруға федералдық үкімет 28 млрд доллар көмек бөлді.

Зауыт-фабрикалар болса, Қытайдың кек қайтару әрекеттерінен және импорттық тарифтердің өсуінен, талай жұмыс орнын жоғалтқан. Болжамдарға қарағанда, америкалық фирмалар жоғары кедендік салықтан қауіптеніп, Қытайдан құрал-жабдық алуды доғаруы мүмкін. Алайда оларды өзге елдерден тасымалдау тым қымбатқа түсуі мүмкін.

Ұтқандар: Тайван, Вьетнам, Мексика

Экономистердің есебінше, АҚШ-Қытай сауда соғысы ғалам экономикасының өсімін 0,5 %-ға төмендетті. Бірақ бұл тайталастан ұтқан мемлекеттер де бар. Nomura агенттігінің дерегінше, солардың бірі – Вьетнам. Ал, Біріккен Ұлттар Ұйымының зерттеуі анықтап бергендей, Вьетнаммен бірге Мексика мен Тайвань тауарларына да Америкадан тапсырыс ұлғайған.

АҚШ Орталық банкінің мәлімдеуінше, Құрама Штаттардан сұраныс артқандықтан, Мексиканың экономикалық өсімі 0,2 %-ға көтерілді.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Трамп ұсынған «ғасыр келісімі» іске аспайтын сыңайлы

Палестина билігі мен Ресейдің Сыртқы істер министрінің мәлімдемесінен кейін осындай қорытынды жасауға болады.  

17 Ақпан 2020 15:37 387

Трамп ұсынған «ғасыр келісімі» іске аспайтын сыңайлы

Палестина Құрама Штаттардың саясатына мойынсұнбайды

Бұл тарап АҚШ-тың израильдік-палестиналық шиеленісті тоқтату бойынша жасаған ұсынысынан түбегейлі бас тартты. Елдің премьер-министрі Мұхаммед Штайе Трамптың бейбітшілік орнату туралы жоспары «жерге көмілетінін» жеткізіп, «ғасыр келісімі» деп аталып кеткен бұл құжатты тек Трамп пен Израиль премьері арасындағы өзара меморандумға теңеді. 

Штайе ел болашағына алаңдаулы. Ол халықаралық геосаясатта зор ықпалға ие АҚШ ұсынысының кесірінен Палестина мемлекеті бытырап, кейін тіпті егемендігінен айырылатынын басып айтты. Яғни Вашингтонның қолдауына ие Израильдің келешекте елдің біраз бөлігін өзіне күшпен қосып алу қаупі бар екенін де тілге тиек етіп, өзге елдерді Трамптың жоспарын қолдамауға шақырды. Өз кезегінде Палестина қазір осы мәселе бойынша ашық келіссөздер жүргізуге дайын екенін білдіріп отыр. 

Осы турасында Ресей не ойлайды?

Мәскеу Израиль мен Палестина арасындағы шиеленісті реттеуге көмек беруге дайын. Бірақ халықаралық делдалдардың төрттігі аясында. Нақтырақ айтқанда, РФ, АҚШ, БҰҰ және ЕО болып бірігіп ондаған жылға созылған түрлі түйткілдердің шешімін табуға атсалыса алады. Ресейдің Сыртқы істер министрі Сергей Лавров осылай дейді. Тәжірибелі дипломат Ақ үй басшысы ұсынған «ғасыр келісіміне» өзінің бағасын берді. Айтуынша, бұл құжат біржақты, яғни Вашингтон Палестина мүддесін толыққанды ойламай жариялаған. Оның үстіне халықаралық-құқықтық негізге қайшы келіп отыр деген пікір білдірді. 

Израиль АҚШ-тың айтқанымен жүре ме?

Израиль Трамп ұсынған «ғасыр келісімі» аясында шекараны белгілеумен айналысатын арнайы топ құрып, тиісті жұмыстарды бастап кеткен. Ел премьері Нетаньяхудың сөзінше, бұл топ америкалықтармен бірлесе шекараны белгілей бермек.

Естеріңізге сала кетейік, 28 қаңтарда Вашингтон қаласында АҚШ президенті Дональд Трамп Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяхумен бірге «ғасыр келісімінің» негізгі ережелерін жариялаған болатын. Құжатта палестиналық-израильдік дағдарысты бейбіт жолмен шешу жоспары, екі мемлекетті де мойындау қарастырылған. Ақ үй басшысы жариялаған карта бойынша, Палестинаны Иорданияға шекара арқылы өтетін қос магистральмен қосу көзделіп отыр. Палестинаның батыс жағалауы Иорданиядан Израиль территориясының белдеуімен бөлінетін болды. Сонымен қатар палестиналық Газа секторы айтарлықтай кеңейіп, оған екі ірі аудан қосылады. Трамп таныстырған карта бойынша, сириялық Голан территориясы Израильдікі болып есептеледі, ал Шығыс Иерусалимнің тек бір бөлігі ғана араб мемлекетенің астанасы ретінде саналмақ.  

Табиғат Нұрболат

Трамп, Путин, Си

Жаңа зерттеу Трамптың әлемдегі ең сенімсіз, ең қауіпті Президент екенін анықтап берді.

10 Қаңтар 2020 15:11 2028

Трамп, Путин, Си

Әлемде қай лидерге көбірек сенесіз? Бұл сауалға жауап бере келіп, планета тұрғындарының айтарлықтай бөлігі АҚШ президенті Дональд Трампқа иланбайтындарын айтқан. Оның рейтингі ресейлік және қытайлық әріптестері – Владимир Путин мен Си Цзиньпинмен салыстырғанда әлдеқайда төмен болып шықты.

Жаңа сауалнаманы Американың әйгілі Pew зерттеу орталығы сәрсенбі күні жариялады. Ол жоғарыдағы сұрақты жер шарының 33 мемлекетінде 37 мыңға жуық адамға қойған. Солардың 64 пайызы Трамптың «дұрыс шаруа атқарып жатқанына» күмәндатындарын жеткізді. Ал, Путинді респонденттердің 57 пайызы, Сиді 43 пайызы қолдамайтыны анықталып отыр.

Жер жүзі тұрғындарының 29 пайызы Трампқа, 33 пайызы Путинге, 46 пайызы Германия канцлері Ангела Меркельге, 41 пайызы Франция Президенті Эмманюэль Макронға сенеді.

Зерттеу былтыр мамыр- қазан айлары арасында жүргізілген. Яғни, Америка Президентіне қарсы импичмент процесі мен АҚШ -Иран шиеленісі респонденттердің жауабына әсер етуі мүмкін емес. Дегенмен, халықаралық қауымдастық Трампқа сенімсіздік білдіргенімен, оның елі – АҚШ-ты сауалнамаға қатысушылардың басым бөлігі - 54 пайызы жағымды, қолайлы ел деп атаған. Салыстырып көрсек, қазір әлемде Құрама Штаттарды ұнатпайтындар саны 38 пайызға жетер-жетпес.

Зерттеулерге қарағанда, Ақ үй басшысына деген сенім ол басшылыққа келісімен күрт төмендеді. Pew орталығы 2017 жылдың маусымында жариялаған сауалнама нәтижесіне жүгінсек, Барак Обама билігінің соңғы айларында Трампты дүниежүзі тұрғындарының 64 пайызы қолдаған екен. Алайда, президенттік өкілеттігі басталғаннан кейін Трамптың рейтингі 22 пайызға құлдырады. Сонымен қатар, оны беделі төмендегенде, әлемде Құрама Штаттарды жақтаушылар қатары 64 пайыздан 49 пайызға дейін азайған.

Еуропа Трампқа сенбейді

Трамптың беделі неліктен төмен деген сауалға келсек, оның бірқатар сыртқы саяси бастамалары халықаралық аренада қолдау таппады. Респонденттердің 50 пайыздан астамы Трамптың өз елін Иранмен арадағы ядролық келісімнен шығаруын және Америка қабылдайтын иммигранттар санын шектеуін құптамай отыр. Сонымен қатар, сауалнамаға қатысушылардың 60 пайызы Трамптың Париж климаттық келісімінен шығуын, Мексикамен арадағы шекараға қабырға тұрғызуын және импорттық тауарларға тарифті көтеруін мақұлдамай отыр.

АҚШ Президентін, әсіресе, Еуропа елдері қолдамайды. Керісінше, Израиль мен Филиппин аралдарының тұрғындары Трампқа көбірек сенетіндерін айтқан. Бұл екі мемлекетте респонденттердің 70 пайыздан астамы Трампқа үлкен сенім артып отыр. Ал, германиялықтардың 85 пайызы, швециялықтардың 81 пайызы, франциялықтардың 78 пайызы, британдықтардың 67 пайызы Құрама Штаттар лидеріне сенбейді.

Трамптың рейтингі, әсіресе, Мексикада төмен. Бұл мемлекет тұрғындарының 89 пайызы солтүстіктегі көршісінің басшысына мүлде сенбейді. Ал, Түркияда респонденттердің 84 пайызы Трампты қолдамаса, украиналықтардың 44 пайызы, ресейліктердің 20 пайызы ғана оған сенетінін айтқан.

Әлемге ең қауіпті Президент

Pew Research Center-дің зерттеу қорытындысы жақында Германияның DPA жаңалықтар агенттігі жүргізген сауалнама нәтижесімен сәйкес келіп отыр. Германиялық респонденттердің 41 пайызы Трампты «әлемдік бейбітшілікке төнген ең зор қауіп» деп атаған. Дүниежүзіне қатерлі лидерлер қатарында екінші орында Солтүстік Корея жетекшісі Ким Чен Ын 17 пайызбен Трамптан кейінгі екінші орында, ал үшінші сатыда 8 пайызбен Президент Путин мен Аятолла Әли Хаменей тұрса, Қытай басшысы Си «үлкен қауіп» ретінде 7 пайызбен төртінші орыннан көрінген.

Құрама Штаттардың өз ішінде де Трамптың рейтингі 50 пайыздан төмен болып тұр. Таяуда Real Clear Politics агенттігі ұлттық сауалнама жүргізіп, Президентті америкалықтардың 45,1 пайызы қолдайтынын, 52,6 пайызы оған қарсы екенін анықтап берді.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: