/img/tv1.svg
RU KZ
Сауда соғысында кімдер ұтты?

Сауда соғысында кімдер ұтты?

АҚШ пен Қытай экономикалық майданда бейбітшілікке бір қадам жасады. 

10:12 17 Қаңтар 2020 3365

Сауда соғысында кімдер ұтты?

Автор:

Арыс Әділбекұлы

Сәрсенбі күн Америка Құрама Штаттары мен Қытай бастапқы сауда келісімін жасасты. Соның нәтижесінде тарифтер доғарылып, Бейжің Американың тауарлары мен қызмет түрлерін сатып алады. Осылайша, әлемнің екі алып экономикалық державасы арасында 18 айға созылған жанжал жеңілдеп отыр.

«Фаза-1» деген құжатқа президент Дональд Трамп пен Қытай вице-президенті Лю Хи Ақ үйде қол қойды. Оған сәйкес, азиялық ел АҚШ-тан 200 млрд доллардың ауыл шаруашылығы өнімдерін сатып алуы керек. Ал Вашингтон Қытайдың құны 160 млрд доллардан астам тауарларына жарияланған импорттық тарифті алып тастауы керек.

Тараптарды сауда соғысында бейбітшілікке бір табан жақындатқан пәтуаның негізгі элементтері төмендегідей:

АҚШ экспорты: Қытай  биыл және келесі жылы АҚШ-тың қызметтерін, фабрикалық тауарлары мен энергетикалық және ауылшаруашылығы өнімдерін 200 миллиард долларға сатып алуға келісті. Осы жерде айта кететін бір жайт – Бейжің Құрама Штаттардан жылына 40 млрд доллардың агроөнімдерін импорттайын деп отыр. Бұл – амбициялық мақсат. Бұрын Қытай Америкадан жылына тек 26 млрд долларға ауыл өнімдерін сатып алушы еді.

Тарифтер: Осы уағдаластыққа сәйкес, АҚШ Қытайдың құны 160 млрд долларлық импортына жарияланған тарифті доғарады. Сонымен қатар, президент Дональд Трамп әкімшілігі Қытайдан келетін 110 млрд доллардың тауарларына тарифті жартылай төмендетіп, 7,5 пайызға дейін түсірді. Дегенмен, Америка Қытайдан әкелінетін 360 млрд доллардың немесе барлық импорттың үштен екі бөлігіне енгізілген кедендік баж салығын көтерілген күйінде сақтап отыр. Бұндай цифрлар мен Қытайға, саудаға деген осынша агрессивтік тәсілді Трамп билікке келгенге дейін көзге елестету мүмкін емес еді.  Ал, Бейжің АҚШ-қа жариялаған тарифтерін не істеуі мүмкін? Бұл сауалға әзірге анық жауап жоқ.

Технология талап  етілмейді: Жаңа келісімге сәйкес, Қытай Американың және өзге мемлекеттердің компанияларынан өз нарығына кіргені үшін технология талап етуді тоқтатуға уәде берді. Кез келген технология бизнес үшін беріліп, ол шетелдіктерден мәжбүрлеу тәсілімен алынбауы керек.

Интеллектуалдық мүлік: Екіжақты пәтуа Қытайда сауда құпияларын ұрлады деп айыпталғандарға қарсы қылмыстық іс қозғау тетіктерін жеңілдетеді. Сол тетіктердің біріне сай, Қытай үкіметі шенеуніктерінің әкімшілік және реттеу процедураларын қолданып, шетелдік компаниялардың коммерциялық құпияларын әшкерелеуге және сол жасырын ақпаратты қытайлық бәсекелестерге табыстауына тыйым салынады.

Сонымен қатар, бұл келісім Қытайдан пираттық тауарларды сатумен айналысатын веб-сайттарды жоюға мүмкіндік беретін әдістер жасақтауды талап етіп отыр.

Ұтқандар: ТРАМП пен СИ

Кейбір сарапшылардың пікірінше, бұл келісімнен пайда сондай үлкен емес, бірақ Трамп осының өзін алға тартып, 2020 жылы өтетін сайлау қарсаңында оны үлкен жетістік ретінде көрсетіп, ұпай жинауға тырысуы мүмкін.

Соңғы сауалнама қорытындыларына қарағанда, америкалықтардың көбі Ақ үй басшысының «Қытай саудасы әділетсіз» деген уәжімен келісіп отыр. Дегенмен, жалпы алғанда, олар еркін сауданы да жақтап, тарифке қарсылық білдіріп келеді.

Президент Си Цзиньпин болса, Американың талабына бас имедім деп мақтана алады. Алайда Қытай жеңісті мерекелеуі керек деген сөз емес. АҚШ-тың Федералдық резерв жүйесінің есебінше, Қытай экономикасы сауда соғысынан 0,25 %-ға зардап шеккен, себебі оның АҚШ-қа жіберетін тауарлары өз көлемінің төрттен үш бөлігін жоғалтты.

Ұтылғандар: америкалық компаниялар, тұтынушылар, фермерлер, зауыт-фабрикалар

Қытайдың 360 млрд долларлық, ал АҚШ-тың 100 млрд долларлық тауарларына тариф сақталып қалды. Бұдан америкалық компаниялар мен тұтынушылар 40 млрд долларға шығындалған.  

Конгресстің Бюджеттік басқармасының дерегінше, тарифтермен байланысты белгісіздіктер мен шығындардан АҚШ-тың экономикалық өсімі 0,3 %-ға қысқарса, үй шаруашылықтарының кірісі 2018 жылдан бері орта есеппен 580 долларға кеміген.

Америкалық фермерлерге келсек, Қытайға өнім өткізе алмағандықтан, олардың арасында банкротқа ұшырағандары көбейіп отыр. Сондықтан бұл саланы құтқаруға федералдық үкімет 28 млрд доллар көмек бөлді.

Зауыт-фабрикалар болса, Қытайдың кек қайтару әрекеттерінен және импорттық тарифтердің өсуінен, талай жұмыс орнын жоғалтқан. Болжамдарға қарағанда, америкалық фирмалар жоғары кедендік салықтан қауіптеніп, Қытайдан құрал-жабдық алуды доғаруы мүмкін. Алайда оларды өзге елдерден тасымалдау тым қымбатқа түсуі мүмкін.

Ұтқандар: Тайван, Вьетнам, Мексика

Экономистердің есебінше, АҚШ-Қытай сауда соғысы ғалам экономикасының өсімін 0,5 %-ға төмендетті. Бірақ бұл тайталастан ұтқан мемлекеттер де бар. Nomura агенттігінің дерегінше, солардың бірі – Вьетнам. Ал, Біріккен Ұлттар Ұйымының зерттеуі анықтап бергендей, Вьетнаммен бірге Мексика мен Тайвань тауарларына да Америкадан тапсырыс ұлғайған.

АҚШ Орталық банкінің мәлімдеуінше, Құрама Штаттардан сұраныс артқандықтан, Мексиканың экономикалық өсімі 0,2 %-ға көтерілді.

Арыс Әділбекұлы

Ресей АҚШ-тағы тәртіпсіздіктерге қатысы жоқ екенін ескертті

Ақ үйдің қазіргі және бұрынғы қауіпсіздік кеңесшілері Америкадағы шерулерден Ресейдің ізін іздеп жатыр.   

04 Маусым 2020 21:57 4849

Ресей Америка Құрама Штаттарын дүр сілкіндірген көтерілістерде өзінің қандайда бір рөл ойнағанын жоққа шығарып отыр. Айта кетсек, АҚШ-тың талай штатын жайлап, тәртіпсіздіктерге ұласқан наразылық акциялары мамырдың 25-де ақ нәсілді полицейдің қарусыз афроамерикалық Джордж Флойды мойнынан тізесімен басып, тұншықтырып өлтіруі себепші.

Бірақ, сенбі күні Ақ үйдің ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі Роберт О’Брайан ABC News телекомпаниясына берген сұқбатында Ресей АҚШ-тағы дүрбелеңді әлеуметтік желіде науқандар жүргізіп өз мүддесіне пайдаланғысы келеді деп ескертті. Ал, елдің бұрынғы ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі Сюзан Райс CNN эфирінде жасаған мәлімдемесінде өзге елдердегі бейбіт шерулер барысында зорлық-зомбылықты қоздырғысы келетін ойындардың бірі «тура орыстың пьесасынан» екенін атап өтті.

Дегенмен, Мәскеудің Вашингтондағы елшісі Анатолий Антонов сәрсенбі күні «Россия-1» арнасына берген комментарийінде айтқандай, Вашингтондағы шенеуніктер АҚШ-тың басым бөлігін қамтыған наразылық акциялары мен демонстрациялардан Ресейдің ізін іздеп әлек.

«Тіпті бұл ел салмақты проблемаға душар болып отырғанның өзінде, кейбіреулер сол көтерілістерге Ресейдің қатысын іздеп, Ресейді Құрама Штаттардың ішкі істеріне араласты деп айыптағысы келеді. Олардың ойынша, мұнда болып жатқан оқиғаларға адамдарды біз итермелеп отыр екенбіз», - дейді Антонов.

«Өте жаман жағдай. Құрама Штаттарда болып жатқан жағдайлар – АҚШ үкіметі жүргізіп жатқан этносаралық және нәсілдер саясатының нәтижесі. Бұл – ұзақ уақыттан бері қызып кеткен қарама-қайшылықтардың жарылуы », - дейді ресейлік дипломат тағы бір сөзінде.

Сонымен қатар, Антоновтың айтуынша, АҚШ-та болып жатқан жағдайға «ешкім қуанып отырған жоқ». «Адамдар өмірімен қош айтысып жатыр. Және де біз мародерлер мен арандатушылардың бейбіт шерулердің шырқын бұзып, шабуыл жасап жатқанын көріп отырмыз», - дейді ол.

Оның айтуынша, АҚШ-тың этносаралық шиеленіс проблемалары мен полиция дөрекілігінің кең етек алуы – «адам құқықтарының бұзылуы мен қос стандарттардың» айқын дәлелі. Өзге бір мәлімдемесінде Антонов өзінің және әріптестерінің өздерін қабылдаған елдегі жағдайға қатты алаңдап отырғанын жеткізді.

«Біз жағдайдың жақсарғанын қалаймыз. Тәртіп пен адамдардың конституциялық құқықтарының тезірек қалпына келуіне де тілектеспіз. Бұның бәрі тұрақты ынтымақтастыққа мүмкіндік береді», - дейді Антонов.

Бұл мәлімдеме Оңтүстік Каролинадан сайланған сенатор Линдси Грэм «Дауылдар тоғысқанда» ісін, яғни, Федералдық тергеу бюросының Ресейдің АҚШ-тағы сайлауларға араласуын және Трамптың науқанына көмектесуін қалай тергегенін зерттеп жатқанда жасалып отыр. Дегенмен, Трамп та, Путин де 2016 жылғы сайлау қарсаңында бірлесіп жұмыс істегендерін жоққа шығарып отыр.

Кремль бұл мәселені АҚШ-тың ішкі ісі деп мәлімдеді. Алайда, РФ Сыртқы істер министрлігі Флойдтың өліміне қатысты түсініктеме бере отырып, «Құрама Штаттарда қалыптасқан төтенше ахуалды назардан тыс қалдыра алмағанын» жеткізді.

«Құрама Штаттарда, сөз жоқ, адам құқығына қатысты жүйелі проблемалар қордаланып қалған: нәсілшілдік,  этникалық және діни дискриминация, полицияның қатыгездігі, сот әділдігіне немқұрайды қарау, түрмелерде адамдардың тым көп жиналып қалуы, кейбір жекелеген тұлғалардың отты қаруды бақылаусыз қолдануы және тағы басқалар. Бұл жағдайларды түзеу үшін тиімді шаралар қолданылуы керек», - дейді Ресей сыртқы істер министрлігі.

Айта кету керек, АҚШ Ресейді адам құқықтарын бұзды деп ұдайы айыптайды. Мемлекеттік департамент адам құқықтары жөнінде наурызда жариялаған соңғы баяндамасында Ресейді рұқсат етілмеген шерулер кезінде азаматтарға зорлық-зомбылық көрсетіп, демонстранттарды жөн-жосықсыз тұтқындайды деп кінәлады.

Трампқа оралсақ, ол дүйсенбі күні 1807 жылы қабылданған «Көтерілістер туралы заңды» қолданып, Құрама Штаттардың кейбір қалаларына әскер кіргізетінін ескертті. Айта кетсек, бірқатар штаттарда нәсілшілдікке қарсы шерулер тонаушылыққа, өртеуге, мүлікті жоюға ұласты. Кейбір мәліметтерге қарағанда, соңғы күндері АҚШ-та манифестациялар мен тәртіпсіздіктер кезінде 11 адам қаза тапқан. Трампқа сенсек, бұл оқиғаларға  «Антифа» солшыл қозғалысымен байланыстағы «ішкі террористер» де кінәлі.

Дегенмен, сәрсенбі күні елдің қорғаныс министрі Марк Эспер мәлімдегендей, ол бүгінгі жағдайда «Көтерілістер туралы заңды» қолдануа қарсы екенін мәлімдеп, президенттің позициясын құптамайтынын аңғартты.

Арыс Әділбекұлы

Ойынға оралу: SpaceX кемесі орбитаға 2 астронавт әкетті

Америка коммерциялық компанияның күшімен соңғы 9 жылда өз жерінен алғаш рет ғарышқа адам ұшырып, Ресей мен Байқоңырға тәуелдіктен құтылуға тарихи қадам жасады.   

31 Мамыр 2020 10:54 4187

Миллиардер, өнертапқыш Илон Масктің SpaceX компаниясы жасаған ғарыш кемесі екі америкалықты Жерден комосқа сенбі күні әкетті. Осылайша, орбитаға коммерциялық сапардың жаңа дәуірі басталып, АҚШ 10 жылға жуық уақытта алғаш рет өз жерінен астронавт аттандыру ісіне қайта оралды.

НАСА мамандары Дуглас Херли мен Роберт Бенкен мінген оқ пішіндес Dragon капсуласы  Falcon 9  ракетасының басына орнатылды. Олар осыдан жарты ғасыр бұрын Apollo экипажын Айға ұшырған старттық алаңнан көкке самғады. Арада бірнеше минут өткенде капсула орбитаға жетті. Ал, «Фалконның» бірінші сатысы SpaceX-тің Атлант мұхитында орналасқан арнайы платформасына қайтып қонды.

Екі астронавт Жерден 450 шақырым биіктікте орналасқан Халықаралық ғарыш станциясына 19  сағатта жетіп (Лондон уақытымен сағат 14:29-да), онда 4 айдай қалып, содан соң 1970 жылдардағыдай теңізге қонады деген болжам бар.

Харли мен Бенкенді орбиталық станцияда америкалық астронавт Крис Кассиди, ресейлік космонавттар – Анатолий Иванишин мен Иван Вагнер қарсы алуы керек.

Бұл миссия Құрама Штаттарда коронавирус эпидемиясы өршіп, бүкіл елде нәсілшілдікке қарсы көтеріліс басталғанда жүзеге асып отыр. Айта  кетсек, бірер күн бұрын Америкада қара нәсілді Джордж Флойд кісенделіп, Миннеаполис полициясының қолынан қаза тапқаннан кейін сан мың адам шеруге шығып, наразылық акцияларының соңы үлкен тәртіпсіздіктерге ұласып кетті.

НАСА-ның мәлімдеуінше, Флорида штатының Кеннеди орталығынан екі адамның жекеменшік зымыранымен ғарышқа ұшуы америкалықтардың рухын көтеріп, әлемге Құрама Штаттардың қолынан не келетінін тағы да паш етеді.

«Біз ойынға қайта оралдық. Өте ризамыз. АҚШ! АҚШ!», – дейді Құрама Штаттардың ұлттық ғарыш  агенттігінің өкілі Дуглас Маршберн. 

Тарихи стартты тамашалау үшін Флоридаға президент Дональд Трамп барып, Американың Марсқа бірінші болып адам қондыратынына және елінің космоста үстем күшке айналатынына сенім білдірді.

Айта кету керек, SpaceX – орбитаға адам ұшырған бірінші жекеменшік компания. Осыған дейін ғарышқа АҚШ, Ресей, Қытай үкіметтері ғана экипаж аттандырып келгені белгілі.

Бұл сапар НАСА-ның тоғыз жылға созылған өзгеге тәуелділігіне нүкте қойды деуге болады. 2011 жылы «шаттлдар» істен шығарылғаннан кейін Құрама Штаттар өз астронавтарын Ресей кемелерімен Байқоңырдан Халықаралық станцияға ұшырып келді. Сол сапарлардың бағасын «Роскосмос» кейде күрт көтеріп отырған. Вашингтонға сенсек, орбиталық бекетке америкалық экипажды бір мәрте апарып қайту үшін Мәскеу 21 миллион доллар алған. Жақында Ресей сол бағаны 90 миллион долларға қымбаттып жіберді.

Соңғы жылдары НАСА ғарыш кемелерінің жаңа үлгісін жасау үшін SpaceX және Boeing компанияларына 7 миллиард долларға тапсырыс берді. Дегенмен, соңғысының Starliner капсуласы 2021 жылдың басына дейін орбитаға адам апаруы екіталай.

НАСА осы коммерциялық серіктестерінің көмегімен алдағы бірнеше жылда адамды Айға, ал 2030 жылдары Марсқа жөнелтуден үмітті.

53 жастағы Харлей – АҚШ теңіз күштерінің бұрынғы жауынгері, ал 49 жастағы Бенкен әскери авиацияда полковник болып қызмет еткен. Олар бір кездері «шаттлдармен» ұшты.

Астронавттар орбитаға сәрсенбі күні аттануға тиіс еді. Алайда, стартқа 17 минут қалғанда ракетаның жұмысын доғаруға тура келді. Өйткені, ауа-райы бұзылып, аспанда найзағай жарқылдай бастаған. 

Сенбіде қос ғарышкерді Халықаралық станцияға шығарып салу үшін Кеннеди орталығына бірнеше мың адам ғана жиналды. Себебі, коронавирус қаупі сейілмей тұр. Бірақ, НАСА-ның есебінше, тарихи стартты онлайн режимінде 3 миллионнан астам адам тамашалаған.

Тағы бір айта кететін жайт, Харли мен Бенкен ұшуға дейін екі ай бойы карантинде болды. Және де оларға скафандра киюге көмектескен техникалық мамандар маска тағып, арнайы қолғаппен қызмет көрсетті.

SpaceX компаниясы ғарыш станциясына жүк кемелерін 2012 жылдан бері ұшырып келеді. НАСА осындай коммерциялық компаниялардың зымырандарымен болашақта комсомқа үкіметтік емес ұйымдардың зерттеушілерін, әртістерді, туристерді де аттандырудан үмітті.  Сондай сапарға әйгілі актер Том Круз қызығушылық танытып үлгерген.

Техникалық тұрғыдан сенбі күнгі старт – тесттік ұшу болды. SpaceX ғарыш станциясына тамыздың соңында төрт адамдық толық экипаж жіберуді жоспарлап отыр: үш  америкалық пен бір жапондықты.

SpaceX ғарышқа адам апаратын кемесін 2015 жылы сынақтан өткізбек болып, бюрократиялық және техникалық кедергілерге тап болды. Ал, өткен жылы оның бір капсуласы тест кезінде жарылып кеткен. Сонымен қатар, Boeing компаниясының да әуелгі Starliner капсуласы былтыр желтоқсанда орбитаға дұрыс енбей, сынақ кезінде жойылып кете жаздады.

Ғарыш кемесі ақыры станцияға бет алғанда, Маск бір күрсініп, астронавттар мен олардың отбасыларының амандығы үшін жауапты екенін, ұшудан Жерге оралудың белгілі бір дәрежеде әлдеқайда қауіпті екенін айтып, «жеңісті тойлауға әлі ерте» екенін де ескертті.

Арыс Әділбекұлы