/img/tv1.svg
RU KZ
Hang Seng 23 182,08 KASE 2 209,51
FTSE 100 5 415,50 РТС 1 049,88
DOW J 21 056,82 Бидай 551,40
Ұлттық банк офшорлар «қара тізімін» күрт ұлғайтты

Ұлттық банк офшорлар «қара тізімін» күрт ұлғайтты

Ерболат Досаевтың ұжымы офшорлық аймақтардың жаңа тізбесін ұсынды. 

25 Қараша 2019 11:31 6447

Ұлттық банк офшорлар «қара тізімін» күрт ұлғайтты

Автор:

Жанат Ардақ

Фото: Серікжан Қобыланбаев

ҰБ басқармасының тиісті қаулысының жобасы кезінде өзіне бәсекелес болған Қаржылық реттеу агенттігінің басшысы Елена Бахмутова қабылдап кеткен офшорлар тізіміне қатысты қаулының күшін жоймақ.

«Бұл қаулы банктік және сақтандыру қызметінің, бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушылары қызметінің және бағалы қағаздар нарығында лицензияланатын басқа да қызмет түрлерінің, акционерлік инвестициялық қорлар және микроқаржылық қызметті жүзеге асыратын ұйымдар қызметін нормативтік, құқықтық реттеуді жетілдіру мақсатында әзірленіп отыр», – деп түсіндіреді ведомство.

Аты айтып тұрғандай, құжат осы барлық бизнес түрлері пайдаланатын шетелдік офшорлар тізімін жаңартады.

Бұл не үшін керек?

Қаржыгер Ільяс Арсенов бұл тізім қаржы ұйымдарын, бірінші кезекте, банктердің қызметін реттеу мақсатында қолданылатынын білдірді.

«Мысалы, енді осы офшорлық аймақтарда тіркелген заңды тұлғалар, компаниялар қазақстандық банктердің бақылаушы, дауыс беретiн акцияларын тiкелей немесе жанама түрде сатып ала алмайды және әр жолмен оларға билiк ете алмай қалады. Биліктің бұларға «өшігуінің» себебі, бұл офшорлық аймақтар жеңілдікті салық режимін ұсынып, отандық бизнесті өзіне тартып алады. Оның үстіне Ұлттық банкке және Қазақстан Үкіметіне әлгі қаржылық ұйымдар жүргізген қаржылық операциялар туралы ақпаратты ашпайды, сұрауына жауап бермейді», – дейді сарапшы.

Маманның түсіндіруінше, офшорлардың үш түрі бар және олар парасаттылық-респектабелділік бойынша бір-бірінен қатты ерекшеленеді. Алғашқысы санаттағысы – парасатты, ал соңғысы – адал емес, қарау ниеттілерге де құшағы ашық деген сияқты.

Бірінші санатқа Норман аралдары, Мэн аралы, Ирландия, Мальта, Гонконг, Швейцария, Сингапур, Черногория сияқтылары жатады.

Екінші санатқа «классикалық офшорлардың» көбі кіреді. Ол Белиз, британдық Виргин аралдарын, БАӘ, Сейшел, Сент-Винсент, АҚШ-тың Делавер және Вайоминг штаттарын және басқаларын қамтиды.

Үшінші санатқа ең ұнамсыз, өзге мемлекеттердің орталық банктерінің теріс көзқарасына ие офшорлар енген, бұлар Андорра, Анжуан, Аруба, Вануату, Либерия, Лихтенштейн, Маршал аралдары, Науру.

Сарапшылар Ұлттық банк тізімінде салықтан жалтарған қазақстандық дәулеттілер, шенеуніктер және бизнес арасында аса танымал Кипр, Люксембург, Индонезия, Маврикий және Монако кірмей қалғанына назар аудартады. Бұлардың көбі Бахмутованың бұрынғы ескі тізімінде болған.

Дегенмен, 2003 және кейінгі 2008 жылғы тізімдерге қарағанда, назарға ұсынылған жаңа тізбе әлдеқайда кең. Мәселен, бүгінде Швейцарияның тұрғыны, ал 1999 жылдың қазаны мен 2004 жылдың қаңтары аралығында Қазақстанның Ұлттық банкі тізгінін алғаш ұстаған Григорий Марченко бұл тізімді тым шектеген-тін.

Атап айтқанда, оның 2003 жылғы офшорлық тізімінде бар-жоғы 17 мемлекет: Андорра, Лихтенштейн, Либерия, Монако, Маршалл, Науру, Вануату, Кук, Мысыр, Гренада, Гватемала, Индонезия, Бирма, Нигерия, Филиппины, Сент-Винсент пен Гренадины және Украина болды.

2008 жылы Қаржы нарығын және қаржылық ұйымдарды реттеу және қадағалау жөніндегі агенттіктің төрайымы Елена Бахмутова бұл тізімдегі елдер санын 43-ке дейін арттырды. Бірақ ТМД елдерінің қысымымен салық заңнамасын қатайтқандықтан, Украинаны офшорлар қатарынан алып тастады. Ерболат Досаевтың да тізімінде Украина жоқ.

Қазақстандық банктер, сақтандыру ұйымдары, бағалы қағаздар нарығының ойыншылары, инвестициялық қорлар, микроқаржылық ұйымдар пайдаланатын офшорлық аймақтардың тізбесі

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Ұлттық банкке монетарлық саясатты қайта қарау қажет

Әлем елдері базалық мөлшерлемені азайтып жатыр. 

22 Наурыз 2020 14:17 811

Ұлттық банкке монетарлық саясатты қайта қарау қажет

Фото: Серікжан Қобыланбаев

Әлемдік мұнай бағасының күрт төмендеуі мен коронавирус пандемиясы және теңгенің құнсыздануы қазақстандықтарға экономикалық дағдарыстың салқынын сездірді. Президенттің пәрменімен дағдарысқа қарсы жоспар әзірлеу үшін жедел штаб құрылып, үкімет нақты әрекетке көшсе де, көпшіліктің көкейінен жағдай қалай болар екен деген сұрақ кетпей қойды.

Қазір ел экономикасына инфляция деңгейінің ары қарай өсуі, бизнес-сектордың зардап шегуі, бюджетке түсетін салықтық азаюы, халықтың міндетті төлем жасау және несие өтеу қабілетін жоғалтуы сынды қауіп төніп тұр. Осының алдын алу үшін үкімет «Қарапайым заттар экономикасы»,  «Бизнестің жол картасы - 2025» бағдарламалары бойынша бизнес субъектілеріне 1 трлн теңге несие беретін болды. Ірі сауда орталықтары,  кинотеатрлар мен театрлар, көрмелер мен спорт нысандары бір жыл мүлік салығынан босатылды. Заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлерге бір тоқсан өсім салынбайтын болды және 3-тоқсанда салық төлеу уақыты ұзартылды. Бұған қоса үкімет «Жұмыспен қамтудың жол картасы» бағдарламасы аясында құны 300 млрд долларды құрайтын жобаға ел азаматтарын тарту сонымен қатар екінші деңгейлі банктерге төтенше жағдай кезінде және одан кейін несие бойынша төлеу мерзімі 90 күннен асқан борышкерлерге айыппұл мен өсімпұл есептеуге тыйым салды.

Ұлттық банк 10 наурызда ақша құнын басқару механизміне өзгеріс енгізіп, базалық мөлшерлемені 9,25%-дан 12%-ға көтерді. Сәйкесінше екінші деңгейлі банктер несиенің пайызын ұлғайтты. Бұл несиеге қолжетімділікті қысқартты. Болашақта қолданыстағы ақша массасы азаяды. Ұлттық банк дәл осы шешім дұрыс деп санайды. Ал экономист Қасымхан Қаппаров қаржы реттеушісі бұл қадамға амалсыздан барды деп отыр.

«Бүгінге дейін қате жүргізілген монетарлық саясаттың салдарынан Ұлттық банк базалық мөлшерлемені төмендете алмады. Әлем елдері базалық мөлшерлемені азайтып, іскерлік белсенділікті арттыру үшін жанталасып жатқанда, Қазақстанның қаржы реттеушісі инфляция деңгейін ұстап тұру үшін базалық мөлшерлемені төмендетуге мәжбүр болды. Тұтыну себетінде импорттың үлесі басым екенін ескерсек, базалық мөлшерлемені төмендету арқылы инфляция деңгейін тежеу мүмкін емес», – деді ол.

Сарапшының сөзінше, инфляциялық таргет ақша массасын азайтады. Салдарынан ақша қымбаттап, экономикаға қысым жасалады. Ұлттық банк базалық мөлшерлемені көтеру арқылы ақша массасын басқарғысы келеді. Несиенің пайызы көп болғандықтан, оған сұраныс азаяды деп үміттенеді. Бұл ретте олар шағын және орта бизнес өкілдері қымбат пайызбен алған несиенің үстеме ақысын тауар құнына қосып, қарапайым халықтан өндіріп алуға тырысатынын ескермейді.

«Ұлттық банктің базалық мөлшерлемені көтеруіне экономикамыздың шикізатқа тәуелділігі себеп болды. Қазіргі жағдай монетарлық саясатты түбегейлі қайта қарауды талап етеді. Шикізатқа тәуелділіктен құтылмасақ, кез келген экономикалық ауытқушылықты ауыр қабылдайтын және оны қиын өткеретін боламыз», – деді Қасымхан Қаппаров.

Экономистің айтуынша, үкіметтің бағаны бақылауда ұстауы тиімді тәсіл емес.

«Әлеуметтік маңызы бар заттар мен тауарлардың бағасын әкімшілік шаралар арқылы күштеп ұстап тұру сатушыларды тығырыққа тірейді. Себебі олар тауарды өзіндік құнынан төмен бағаға сата алмайды», – деді Қасымхан Қаппаров.

Абылай Бейбарыс

Банктерді бағалау бизнес пен халыққа сор болуы мүмкін

Банктер бизнесмендерді әңгімеге шақырып, несие желілерін жабуда.  

02 Қаңтар 2020 17:28 3795

Банктерді бағалау бизнес пен халыққа сор болуы мүмкін

Ұлттық банк отандық банк саласында жүргізген кең ауқымды диагностикасының бірқатар сырын жария етті.

Ерболат Досаевтың командасы 2019 жылғы 8 ай бойы елдегі ірі банктер «активтерінің сапасын бағалауды» (халықаралық ұғымда AQR, қазақша АСБ) ұйымдастырғаны мәлім. Бұл Қазақстан тарихында ауқымы жөнінен бұрын-соңды болмаған бағдарлама. Ол мемлекетке бүкіл қаржы индустриясының жай-күйі туралы жаңа ақпарат берді.

Енді осы бағдарлама негізінде 2020 жылы осы секторда кең ауқымды өзгерістер басталмақ. 

Бағалаумен банк активтерінің жалпы көлемінің 87%-ын және несие портфелінің 90%-ын иеленген ірі 14 банк қамтылды. Қазір белгілі болғанындай, ол тізімге Қазақстан Халық банкі, Kaspi Bank, Forte Bank, ЦентрКредит банк, АТФ банкі, Еуразиялық банк, Jýsan Bank, Bank RBK, Altyn Bank, Сбербанк, Альфа банк, Нұрбанк, Банк Хоум Кредит, ВТБ банкі болыпты. Яғни, тексерістен тек осылар өткен. Өзгелерінің жағдайы секторға әсер етпейді деп танылып, билік оларды бағалауға күш жұмсауды артық көріпті.

Нәтижесінде, 14 банкте 8,5 миллионнан астам заемшының несиесі тексерілген, олардың провизияларын қайта есептеу жүргізілген. 

Ұлттық банк АСБ шараларына үлкен ауқымда командалар тартылғанын хабарлады. Тарата айтсақ, 7 шетелдік аудиторлық және кеңес-консалтингтік компания және 500 маман жалданған.

Қаржылық реттеуші командалар «үш қорғау желісін» құрғанын мәлімдеді.

Бірінші қорғау желісі (первая линия защиты) әдіснамаға сәйкес АСБ жүргізуді және оны үйлестіруді қамтамасыз еткен 2 топтан тұрды. Алғашқысына тәуелсіз халықаралық аудиторлық компаниялардың 500-ден астам қызметкері кірді және олар банктер ұсынған деректерді егжей-тегжейлі талдауға жауап берді.

Бұдан бөлек, бірден 80-ге жуық бағалаушы компания банктердің кепілзаттарын және балансындағы активтерінің құнын қайта бағалаумен айналысыпты.

Екінші қорғау желісіне Ұлттық банктің 35-тен астам инспекторы енді. Олардың басшылығымен тексерілетін банктер санына қарай 14 команда құрылды. Дәл осы инспекторларға банктер өз бас кеңселерінен жеке бөлме бөлген. Сонда отырып, олар тексеру жүргізуге басшылық жасады, қорғаудың бірінші желісінен түсіп жатқан нәтижелер сапасына тәуелсіз бақылау жүргізді.

Қорғаудың үшінші желісіне АСБ бағдарламасын басқарудың орталық офисі кірді.

Ұлттық банк нақты қандай тұлғалардың осы тарихи істің басы-қасында жүргенін айтпайды, тек Ерболат Досаев сыртында, «еліміздің жоғарғы басшылығының 7 өкілі» болғанын жеткізді. Тексерілетін банктер тізімін де солар бекіткен екен.

Ақыр соңында 750 мыңнан астам тексеру жүзеге асырылды. Комбанктердегі кредиттер бойынша 1,9 миллиард мәлімет жиналған. Ол несиелер бойынша халық пен бизнес ұсынған, жалпы құны 2 триллион теңгеден астам 7 мыңдай кепілзат, 877 жылжымайтын мүлік нысаны қайта бағаланды. 

159 мыңнан аса заемшының кредиттік досьесі қосымша тексерілген.

AQR жүргізу кезінде біраз банк ревизорлар сенімсіздік танытқан ірі бизнесмендерге бұрыннан беріп келген несие желілерін жауып тастапты. Кейбір бизнесмендерді банкирлер жеке шақырып алып, «ультиматум» қойған: не қосымша ірі кепілзат ұсынуды, не несиені мерзімінен бұрын қайтаруды талап еткен.

«Бұл ретте көптеген банктер АСБ процесінің өзінде-ақ анықталған нәтижелерді ескеріп, төл портфельдерінің сапасын жақсарту бойынша шаралар қабылдады. Мысалы, бірқатар банк лимиттерді қысқартты. Проблемалық қарыз алушыларға қолданыстағы кредит желілері бойынша ары қарай транш бермеу туралы ресми шешімдер бекітті. Басқа банктер проблемалық қарыз алушыларды шақырып, олармен жұмыс жүргізді, олардан берешектерін өтеуді немесе қосымша кепілдікпен қамтамасыз етуді талап етті. Көптеген банктер АСБ аясында әшкереленген сәйкессіздіктерді жою үшін өз саясаттары мен процестерін, деректері мен жүйелерін жетілдіру жұмыстарын бастады», – делінген активтер сапасын бағалау туралы есепте.

Бұл тұтынушылар мен кәсіпкерлерге төнген құқайдың басы ғана болса керек. Ұлттық банк АСБ қорытындылары бойынша кепілзаттар мен жылжымайтын мүлікті бағалауға «анағұрлым қатаң талаптар орнатылатынын» жария етті. Мәселен, олардың құнын бағалауға тәуелсіз бағалаушы компанияны тарту талабы енгізілгелі тұр. Қарыз алған қазақстандықтар біледі: банк кепілге қойылатын баспанаға бағалау жүргізу үшін өзі сенетін компаниялардың тізімін ұсынады. Клиент соларға жүгінуі шарт. Енді олар сыртында қаржылық реттеуші қосымша тәуелсіз бағалауды талап етуі мүмкін. Бұл әрине, кредит құнын қымбаттатпақ. Себебі, кез келген тәуекел мен қосымша шығыстарды банктер несие құрамына қосатыны белгілі.  

АСБ қорытындысы бойынша биыл банктің әрқайсысы әртүрлі стресстік жағдайлардан өтудің бірнеше нұсқасын түзуі, тәуекелдерді азайту бойынша стратегияларының дұрыстығын қаржылық реттеуші алдында дәлелдеп шығуы тиіс болады.

Сондай-ақ бұдан былай банктер қаржылық сауықтыру жоспарын үнемі жаңартып отыруға және ұдайы тестілеуден өтуге міндеттеледі.

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: