/img/tv1.svg
RU KZ
Зейнетақы жинағын алу бастамасы популизм емес – Олжас Құдайбергенов

Зейнетақы жинағын алу бастамасы популизм емес – Олжас Құдайбергенов

Мүмкіндік орта тап өкілдеріне беріліп отыр.  

11:02 27 Қыркүйек 2020 2102

Зейнетақы жинағын алу бастамасы популизм емес – Олжас Құдайбергенов

Автор:

Абылай Бейбарыс

«Қазақстан Халық банкі» АҚ басқарма төрағасы Үміт Шаяхметованың пікірінше, салымшылар Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы жинақтың бір бөлігін мерзімінен бұрын алатын болса, инфляция шарықтап, алыпсатарлық асқынады.

«Бұл бір реттік шара. Ол салымшылардың 6% ғана қамтиды. Зейнетақы қорындағы жинағын алу мүмкіндігі берілетін адамдар дәл осы қаржыға мұқтаж емес. Ал тұрмысы төмен отбасылар қордағы жинаққа қол жеткізе  алмайды. Бұл бастама инфляцияның қысымын күшейтеді, алыпсатарлыққа жағдай жасайды. Зейнетақы қорынан алынатын жинаққа салық салуға келетін болсақ, бұл әділ шешім. Себебі оған қатысты нақты ереже бар. Жалпы, зейнетақы қорындағы жинақтың бір бөлігін мерзімінен бұрын алу – популистік шара. Зейнетақы жинақталуға тиіс. Жинақ үй алуға емес, аннуитетке бағытталуы керек, – деді ол.

Оның ойынша, идея авторлары халықтың шынайы жағдайын ескермеген.

«Бұл бастама мемлекет үшін тиімсіз және экономиканың дамуына кері әсер етеді», – деді басқарма төрағасы.

Экономист Олжас Құдайбергенов Үміт Шаяхметованың пікірімен келіспейді.

Маманның мәлімдеуінше, бензинді арзандату, қызмет көрсету түрлерін тегін қылу, кредитті кешіру сияқты бастамалар шын мәнісінде популизм. Себебі ұсынысты жүзеге асырудың нақты механизмі жоқ. Ал Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы жинақтың бір бөлігін мерзімінен бұрын алудың жөні бөлек.

«Зейнетақы жинағын алу бастамасы популизм емес. Себебі бұл жерде тегін ешнәрсе жоқ. Керісінше азаматтарға дамыған елдердегі секілді зейнетақы қорындағы жинағын үй алуға немесе емделуге беру ұсынылып отыр. Әлемде азаматтардың зейнетақы қорындағы ақшаны қажеттілігіне қарай пайдалану қалыпты жағдай ретінде қабылданады. Мұны жоққа шығару дұрыс емес. Ерекше атап көрсетерлгі, зейнетақы жинағын пайдалану мүмкіндігі тұрмысы төмен азаматтарға емес, орта тап өкілдеріне беріліп отыр. Бұған дейін үнемі әлеуметтік жағынан аз қамтылған отбасыларға ғана жағдай жасалып келді. Ал жұмыс істеп, салық төлеп отырған орта тап өкілдері назардан тыс қала берді», – деді Олжас Құдайбергенов.

Оның айтуынша, елімізде орта тап өкілдері аз.

«Ресми мәлімет бойынша, салымшылардың 7% ғана зейнетақы жинағының бір бөлігін ала алатыны белгілі болып отыр. Менің есебімше, мұндай мүмкіндік салымшылардың 7% емес, 6% ғана бар. Халықтың 93% зейнетақы қорындағы жинағы «жеткілікті шек» мөлшеріне жетпейді. Бұл еліміздегі Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры жүйесіндегі кемшіліктің көрінісі.

Алайда мұны мамандар мойындап отырған жоқ», – деді экономист.

Олжас Құдайбергеннің айтуынша, Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы жинақтың бір бөлігін мерзімінен бұрын алу алыпсатарлық пен инфляцияға негіз болмайды.

«Қордан алынған ақшаның шамамен 60-70% несие өтеуге жұмсалады. Бұл шара алыпсатарлық пен инфляция туғызуы мүмкін емес. Несиенің басым бөлігі мемлекеттік бағдарламалар арқылы үлестірілген. Яғни қарыз кері қайтады. Ақшаның қалған 30-40% тұрғын үй сатып алуға жұмсалуы мүмкін. Бұл шамамен 420-680 млрд теңге. Дәл осы қаражат тұрғын үйге деген сұраныстың қайта артуына ықпал етеді», – деді Олжас Құдайбергенов.

Абылай Бейбарыс

«Отбасы банкі» көрсеткен қызметі үшін комиссия алуы мүмкін

16 Қазан 2020 10:50 502

Салымшылар алаяқтардың арбауына түсіп қалмауы керек. 

Қалың көпшілік келесі жылы Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы (БЖЗҚ) қорындағы жинақтың «жеткілікті шегінен» асқан ақшаға 10% салық салына ма жоқ па деген сұраққа жауап таппай жүргенде, сенаторлар «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» негізінде құрылатын оператор – «Отбасы банкі» жобаны жүзеге асыру барысында көрсететін қызметі үшін азаматтардан ақы ала ма, алмай ма деген мәселені талқы таразысына салды.

Бұдан бұрын салымшыларға «жеткілікті шектен» асқан зейнетақы жинағының бір бөлігі қолма-қол берілмейтіні, тек үй, жер алу, ипотекалық несиені жабу, емделу немесе активтерін жекеменшік компаниялардың басқаруына сеніп тапсыру кезінде үкімет бекіткен оператор арқылы үшінші тұлғаның есепшотына аударылатыны айтылған. Ендігі мәселе оператордың атқарған қызметі үшін алатын комиссиясына қатысты болып отыр. Бірден айтайық, бұған қатысты нақты шешім шыққан жоқ. Әзірше мәселе талқылау, талдау, ұсыныс жасау деңгейінде ғана қарастырылып жатыр.

Белгілі болғандай, салымшының өтініші бойынша оператор БЖЗҚ-дан алуға болатын қаражатты қарайды. Ақша «жеткілікті шектен» төмен болса, оператор салымшыдан құжат қабылдаудан бас тартады.

Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің хабарлауынша, зейнетақы жинағының бір бөлігі арқылы тұрғын үй жағдайын жақсартуға, ипотекалық қарыздың алғашқы жарнасын төлеуге, ипотекалық несиені жабуға, жер сатып алуға қатысты операциялардың барлығын «Отбасы банкі» жүзеге асырады. Ипотека басқа банк арқылы рәсімделген жағдайда да салымшылар «Отбасы банкіне» жүгінеді.

Сенатор Ольга Перепечинаның сөзінше, БЖЗҚ-ғы жинақтың «жеткілікті шегінен» асқан ақшаны мақсатты пайдалануға беру – өте орынды бастама. Оның ойынша, зейнетақымен қамтамасыз ету жөніндегі кепілдіктер сақталуға тиіс. Ал зейнетақы жүйесі цифрландыруға басымдық беруін жалғастыруы керек.

Сенатор Нұрлан Қылышбаев зейнетақы жинағын жеке қаржы компанияларының басқаруына беру тетігінің кейбір шарттары мен талаптарын пысықтау қажет деп санайды.

«Менің ойымша, зейнетақы жинағының бір бөлігін пайдалану мәселесінде азаматтардың сауатын арттыру маңызды. Олар алаяқтардың арбауына түсіп қалмауы үшін зейнетақы активтерін сенімгерлікпен басқаруға берудің талаптарына ерекше назар аудару қажет. Бұл мәселе мұқият пысықталуы тиіс. Ел азаматтары жинақтарын кімнің басқаруына беретінін және оның тәуекелі қандай болатынын түсінуі керек», – деді депутат.

Естеріңізге салайық, Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына жолдаған биылғы жолдауында үкіметке Ұлттық банкпен бірлесіп, жыл соңына дейін салымшылардың зейнетақы жинағының бір бөлігін пайдалануына қатысты барлық қажетті нормативтік-құқықтық актілерді қабылдауды және дайындық жұмыстарын жүргізуді тапсырды.

Бұл міндет 2021 жылғы 1 қаңтардан бастап салымшыларға зейнетақы жинағының жеткілікті мөлшерден асқан бөлігін бастапқы немесе қайталама нарықтан үй сатып алуына, ипотекалық қарызын жабуына, емделуіне және зейнетақы жинағын жекеменшік компанияларға беруіне жағдай жасау үшін жүктелді.

Абылай Бейбарыс


Atameken Business Telegram каналына жазылып, маңызды ақпараттардан бірінші болып құлағдар болыңыз !

6 миллионға жуық салымшының жинағы 500 мың теңгеге де жетпейді

30 Қыркүйек 2020 18:00 6526

Салымшылардың басым бөлігі зейнетақы жинағын ала алмайды. 

Қазір үш адамның екеуі Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы (БЖЗҚ) жинақ жайлы әңгімелеседі. Себебі әркім жинағының бір бөлігін алып, кәдесіне жаратқысы келеді. Алайда салымшылардың барлығының мүмкіндігі бірдей емес.

Бұған дейін Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2021 жылғы 1 қаңтардан бастап салымшылар зейнетақы жинағының жеткілікті мөлшерден асқан бөлігін бастапқы немесе қайталама нарықтан үй сатып алуға, ипотекалық қарызын жабуға, жер телімін сатып алуға, емделуге, білім алуға және зейнетақы активтерін инвестициялау үшін жекеменшік компаниялардың басқаруына беруге пайдалана алатынын мәлімдеді. Сол кезде 721 мың салымшының қордан шамамен 1,4 трлн теңге ала алатыны айтылды. Бүгін біз 721 мың салымшының қатарына қосылған азааттарды қоя тұрып, зейнетақы жинағын жеткілікті шекке жеткізе алмаған, тіпті қорда қалуға тиіс жинаққа салым сомасын маңайлата алмаған азаматтар жайлы сөз қозғағалы отырмыз.

1 қыркүйектегі жағдай бойынша, БЖЗҚ-да 10 млн 800 мыңнан астам салымшының зейнетақы жинағы бар. Салымшылардың 5 млн 600 мыңнан астамы - ер, 5 млн 200 мыңнан астамы - әйел адам. 5 906 632 салымшының шотында – 500 мың теңгеге дейін; 1 590 837 салымшының шотында - 501 мың теңгеден 1 млн теңгеге дейін; 2 348 114 салымшының шотында – 1-3 млн теңгеге дейін; 634 188 салымшының шотында – 3-5 млн теңгеге дейін; 238 931 салымшының шотында – 5-8 млн теңгеге дейін; 151 908 салымшының шотында - 8 млн теңгеден астам қаржы бар.

Салымы 500 мың теңгеге де жетпеген салымшылар келесі жылы жүзеге асырылатын жобадан әлдеқашан күдер үзген. Бұл олардың осы күнге дейінгі жалақысы мардымсыз болғанының және айлығын шайлығына әрең жеткізіп келгенінің көрсеткіші. Зейнетақы қорына 1 млн теңгеге дейін қаржы жинаған салымшылардың да жағдайы мәз емес. Жинағы 1 млн мен 3 млн теңге аралығындағы азаматтар да алысқа бара алмайтындарын біліп отыр. Қазір жинағы 3-5 млн теңгені құрайтын және 8 млн-нан астам қор қалыптастырған салымшылардың ғана жағасы жайлауда

Біле жүріңіз, БЖЗҚ-дағы зейнетақы жинағы 12,2 трлн теңгеден немесе 28,6 млрд доллардан асты. Жыл басынан бері салымшыларға 2 млрд доллардан астам таза инвестициялық табыс аударылды. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 443,1 млрд теңгеге артық.

«Зейнетақы жинағы жыл басынан бері 1,4 трлн теңгеге немесе 13%-ға ұлғайды. Зейнетақы жинағының 97,6% міндетті зейнетақы жарнасы есебінен қалыптасып, 11,9 трлн теңгені немесе 27,8 млрд долларды құрады.

Міндетті кәсіптік зейнетақы жарнасы 294 млрд теңгеге немесе 689 млн долларға жетті. Ерікті зейнетақы жарнасы 2 млрд теңгеден немесе 4,6 млн  доллардан асты», – деп хабарлады қордың баспасөз қызметі.

Жария етілгендей, салымшылардың шоттарына жыл басынан бері 685,6 млрд теңге көлемінде зейнетақы жарнасы түскен. Ал жыл басынан бергі төлемдер 117,5 млрд теңгені немесе 275 млн долларды құраған.

«Салымшылардың жасына байланысты төлемдерге - 39,5 млрд, ел аумағынан тыс жерлерге тұрақты тұруға көшу төлемдеріне - 23,3 млрд, сақтандыру ұйымдары аударымдарына - 31,5 млрд, мұрагерлік төлемге - 19,8 млрд, жерлеу рәсіміне - 2,4 млрд теңге берілді», – деп хабарлады БЖЗҚ.

Абылай Бейбарыс