DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 304,04 Brent 36,55
Жасанды интеллект өміріңіздің ұзақтығын болжай алады

Жасанды интеллект өміріңіздің ұзақтығын болжай алады

Жасанды жады медицинада кеңінен қолданыла бастайды.  

26 Қазан 2019 16:57 3221

Жасанды интеллект өміріңіздің ұзақтығын болжай алады

Автор:

Нұржан Көшкін

Digital Health Astana халықаралық көрмесі алаңында БҰҰ экономикалық және әлеуметтік мәселелері жөніндегі департаментінің аймақаралық кеңесшісі Ричард Керби «Денсаулық сақтауды цифрландырудың шексіз мүмкіндіктері» тақырыбындағы баяндама жасады. Кеңесшінің пікірінше, жасанды интеллектің (ЖИ) денсаулық сақтау саласында маңызы өте зор болғанымен, дәрігерді алмастыра алмайды.

«Жасанды жадының денсаулық сақтау саласына дендеп енуінен, дәрігерлер жұмыссыз қалмайды. Жасанды интеллект тек көмекші құрал ретінде қызмет етеді. Жасанды интеллекке мен төрт қырынан қараймын. Біріншіден, ЖИ – денсаулық сақтау саласының трансформациясы кезінде емделушілерге, дәрігерлерге және ауруханаларға қатысты мәліметтер жинап, сақтауға жәрдемдесетін жүйе. Жүйені пайдалана бастағаннан кейін уақыт өте келе, емханаңыздың жақсы дами бастағанын байқайсыз. Ал кереғар пікір тудыратын мәселе – жасанды интеллектің диогностика жасаудағы атқаратын рөлі. Әсіресе, науқас адамды емдеуде ЖИ қандай шешім қабылдайды? Көптеген дәрігерлерді осы сұрақ мазалауда. Мысалы, тәжірибесі аз жас дәрігер ЖИ шешіміне көбірек сүйенуі мүмкін. Ал егер науқас қоңырау шалса не істейді? Өзі шешім қабылдай ма, әлде роботтан ақыл сұрай ма? Міне бұл нағыз – сын сағаты. Бір дәрігер «қара жәшіктің» деректерін дұрыс санаса, енді бірі сенімсіздікпен қарайды», – дейді Ричард Керби.

«Келесі мәселе – логистика. Мысалы, азаматтар кейде қай ауруханаға барарын білмей жатады. Дәрігерлердің жеке дағдысы жайлы да ақпар алғысы келеді. Ондай ақпаратпен халықты хабардар етіп отыру қажет. Жасанды интеллект көмегімен жиналған мыңдаған ақпаратты терең зерттеуге мүмкіндік бар. Мысалы, тәжірибесі жоқ жас маман алдымен виртуалды шынайылықта ота жасап үйрене алады. Бұдан бөлек, ЖИ арқылы денсаулық сақтау саласында қандай өзгерістер болып жатқандығын және келешекте болатын үрдістердің бағыт-бағдарын біліп отыру да маңызды. Қазір күнделікті өмірімізде барлығымыз смартфон пайдаланамыз. Селфи жасау көпшіліктің әдетіне айналған. Смартфон бүгінгі күні диогоностика жасау құралына айналғанын білетін боларсыз. Фотосурет арқылы адам өзінің денсаулығына диогностика жасай алады. Дәрігерде сіздің соңғы алты айға, бір жылға немесе бірнеше жылға жасалған электронды медициналық картаңыз болады. Қандай жағдайда сырқаттандыңыз, қалай емделдіңіз барлығы жазылып, деректер жиналып отырады. Электронды сырқатнаманың болашағы өте зор», – деді еліміздегі электронды үкіметтің дамуына өз үлесін қосқан тәжірибелі кеңесші.

БҰҰ кеңесшісі баяндамасында негізгі төрт дертке қатысты мәселе көтеріп, тасымалданатын электронды аксессуарлардың адам өміріндегі рөлін сөз етті.

«Жүрек, өкпе ауырулары, семіздік және диабет. Осы төрт ауыруды бақылауда ұстап, оларға әрдайым мониторинг жүргізіп отыру қажет. Әрине ауырмау үшін салауатты өмір салтын ұстанып, дұрыс тамақтанып, дене шынықтырумен айналысу қажет. Ал егер науқастанып қалсаңыз, қалыптасқан әдетіңізді өзгертуіңізге тура келеді. Осындай кезде тасымалданатын арнайы аксессуарлар сізге нұсқау беріп, жол көрсетіп отырады. Мысалы, айына 8 мың қадам жаяу жүруді мақсат тұтсаңыз, уақыты келгенде 12 мың қадам жасайтын боласыз. Яғни, күнделікті жасайтын жаттығуларыңызды, диетаңызды бір деректер базасына сақтап, жасанды интеллектің көмегімен қарап отыратын болсаңыз, ЖИ сізге дұрыс жоспар құруға көмектеседі. Тіптен, тасымалданатын электроника өміріңіздің ұзақтығын болжай алады. Егер күнде шылым шегіп, ішімдік ішіп, майлы тағам жесеңіз, ұзақ жас жасамауыңыз ықтимал. Алайда, физикалық жаттығулар жасап, өзіңізге күтіммен қарасаңыз, ағзаңыздағы күйзелісті азайтуыңызға болады. Осы ретте тасымалданатын электроника септігін тигізеді. Ойланып көріңізші, «қолыңызда ағзаңызды көрсететін панель» бар делік. Панель бетінен жүрегіңіздің қалай соғып тұрғанын, басқасын да көре аласыз. Сонымен қатар, ауруханаларда қанша науқас қайтыс болғанын, дәрігерлердің, мейірбикелердің біліктілігінің деңгейі қандай екенін білуге болады. Бұл ақпарат науқасқа емделу үшін аурухана таңдау кезінде қажет. Мысалы, мен адам өлімі көп аурухананы таңдамай, абырой-беделі жоғары жерге барар едім. Осындай панель әзірлеу үшін деректер жинау керек. Сол кезде болжам жасау жеңілдейді», – дейді Ричард Керби.

Ричард Керби жасанды интеллектің кемшін тұстары мен құқықтық негіздері жайлы да айтып өтті.

«Қазір байқасаңыздар, жастардың көпшілігі телефондарынан көздерін айырмайды. Телефонын алып алсаңыз да бір нүктеге қадалып жүреді. Ондай кісілер адамның көзіне қарамайды. Көзін көзбен түйістірмейді. Қоршаған ортасына, айналасына мән бермейтін адамдарға қалай сенуге болады? Жасанды интеллект те сондай. Ол тек деректерге қарайды. Алдына ауыр жағдайдағы бес жасар сәби мен жетпіс бес жасар қарт адам келіп тұрса, жасанды жадыға қайсысын емдесе де бәрібір. Ал дәрігер өзі шешім қабылдайды. Дәрігердің адамға түсіністікпен қарай алуы өте маңызды. Жасанды интеллект дәрігерлердің дұрыс шешім қабылдауына көмектесетін құрал, ол дәрігер үшін шешім қабылдай алмайды. Ал егер ЖИ мен дәрігер бір-бірімен келіспей қалса кімді тыңдаймыз? Жастар көбінесе ЖИ-ге сенеді. Мен сияқты қарт адамдар тәжірибелі дәрігерлерге сенеді. Ал ЖИ шешімі қате болып шықса, кімді кінәлайсыз? Жәшікті ме? Шешім қабылдау алгоритмін жасаған бағдарламашыны ма? Дәрігер мен мейірбикені ме? Бұл жерде үлкен құқықтық мәселе бар. Сонымен қатар ЖИ сіз туралы жеке мәліметтер жинайды, онымен бөліседі. Жеке деректер қалай қорғалады?», – деп толғанды БҰҰ экономикалық және әлеуметтік мәселелері жөніндегі департаментінің аймақаралық кеңесшісі.

Ричард Керби сөзін қорытындылай келе, денсаулық сақтау саласы мамандарына қаратып екі нәрсені баса айтты: «Бірінші – ЖИ жақын болашақта сіздерді алмастыра алмайды. Екінші – жасанды интеллектің заңдық аспектілерін ойлап табыңыздар. Өйткені жақында ЖИ-ке тәуелділік артқан кезде өте қажет болады. Жасанды интеллект стратегиясы бойынша үш нұсқамыз бар: бизнестегі тұрақты  инновация, 5G келуінің маңыздылығы және электронды ортадағы мәдениетінің қалыптасуы. Дәрігерлер ЖИ шешіміне толықтай сенім артпауы керек. Шешімді дәрігер қабылдасын! Мен жәшікке емес, дәрігерге сенемін!»

Нұржан Көшкін

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Кейбір қымбат медициналық қызметтер МӘМС арқылы тегін болмақ

36 млрд теңгеге 250 дана медициналық құрал-жабдық сатып алынды.  

14 Қаңтар 2020 23:02 2273

Кейбір қымбат медициналық қызметтер МӘМС арқылы тегін болмақ

Елімізде міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жүйесі іске қосылғаны белгілі. Бұдан былай медициналық қызмет МӘМС және кепілдендірілген тегін медициналық көмек көрсету аясында жүзеге асатын болады. Осы орайда Нұр-Сұлтан қаласы Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасының басшысы Сәуле Қисықова міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесіндегі жаңашылықтар жайлы айтып берді.

«2020 жылдан бастап медициналық көмек көрсетудің бірнеше деңгейден тұруын, жаңа моделдің басты ерекшелігі деп айтуға болады. Бірінші деңгей – кепілдендірілген тегін медициналық көмек. Екінші деңгейі – міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру. Бейінді мамандардың кеңесі, қымбат апаратурада зерттеу жасау, қымбат диагностикалар тәрізді медициналық қызметтерді алу бұдан былай міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру аясында жалпы халыққа қолжетімді бола түсті. Осы бағыттағы 5 млн қызметке 8 млрд теңге бөлінді», – деді Сәуле Қисықова.

Сонымен қатар, денсаулық сақтау саласының лауазымды қызметкері КТ мен МРТ арқылы диагноз қою көпшілік үшін қол жетімді болғанын алға тартты.

«Стоматологиялық көмек, медициналық-генетикалық зерттеулер өткізу де МӘМС арқылы қол жетімді. Қымбат тұратын компьютерлік тамограф (КТ) пен магнитті-резонансты томографияда (МРТ) диагноз жасау көпшілікті толғандырады. Елордада медициналық қызмет көрсетушілер тізіліміне кірген барлық мемлекеттік және жекеменшік медициналық ұйымдарда 17 компьютерлік тамограф аппараты мен 19 магнитті-резонансты томография құрылғысы бар. Өткен жылы 36 млрд теңгеге 250 данадай медициналық құрал-жабдық алдық. Медициналық қызметкерлерміз, алыс-жақын шетелдерге барып, кәсіби біліктілігін шыңдады», – деп атап өтті ол. 

Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасының басшысы стаматологиялық қызметті кімдердің тегін алуына мүмкіндігі бар екенін айтып өтті.

«Биыл МӘМС аясында медициналық қызмет көрсетудің жаңа блогы енгізілді. Ол тегін стаматологиялық емдеу. Он сегіз жасқа дейінгі балалар, зейнеткерлер, көп балалы аналар, мүгедектер және жүкті әйелдер қызметтің осы түрін тегін пайдалана алады. Алайда, айта кету керек, тісті протездеу бұл топтамаға кірмейді. Тегін емдеуге жедел көмек пен жоспарлы қарау жатады», – деп түсіндірді.

Сәуле Қисықова мектептер медициналық ұйымдарға бекітілетініне де тоқталып өтті.

«Айта кетерлігі, мектеп медицинасына бөлек тариф енгізілді. Қаладағы барлық мектептер орналасу аумағы бойынша 19 медициналық ұйымдарға бекітілді. Оларға алғашқы санитарлық көмек көрсетіп тұратын болады. Тариф – әр оқушы үшін 470 теңге. Сол себепті мектеп оқушыларының күтімін қарау үшін қаражат бөлінді», – деді ол.

Нұржан Көшкін

Төлемді кешіктірген жеке кәсіпкерден өсімпұл өндіріліп алынады

МӘМС жарналарын әр айдың 25-не дейін төлеу керек.  

13 Қаңтар 2020 21:33 2706

Төлемді кешіктірген жеке кәсіпкерден өсімпұл өндіріліп алынады

Биылғы жылдан бастап еліміздің азаматтары табыстарының бір бөлігін міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) қорына аударып отыруға міндеттелді. Кәсіпорындар мен мекемелерде төлемдер мен аударымдарды бухгалтерлер орындайтыны белгілі.

Ал штатында есепшісі жоқ жеке кәсіпкерлер мен шаруа қожалығының иелері және жеке тәжірибемен (жеке адвокаттар, сот орындаушылары, т.б.) айналысатын тұлғалар міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру қорына жарнасын ай сайын өзі төлеп отыруы қажет.

Биылдан бастап ай сайын ең төменгі жалақының 5% ставкасы бойынша 1,4  МӘМС жарналарын аудару талап етіледі. 2020 жылы ең төменгі айлық жалақы былтырғыдай 42500 теңге болып қалды. Яғни, жалақысы ең төмен жеке кәсіпкер төлейтін жарнаның көлемі 2975 теңге.

Мысалы, ең төменгі жалақы биыл 42500 теңге дедік. Яғни, 42500 теңге Х 1,4 = 59500 теңге. Ал 59500 теңгенің 5%-ы – 2975 теңге.

«Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры» коммерциялық емес акционерлік қоғамының 1406 колл орталығы операторының айтуынша, жеке кәсіпкер міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналарын табысының болуы, болмауына қарамай, ай сайын төлеуге міндетті.

«Бұл жерде тиянақталған мөлшерлеме бар. Жеке кәсіпкердің қызметі ресми түрде тоқатылмаған болса, сонымен қатар ай сайын табысы болмай, нөлдік салық есептемесін тапсырып отырса да, МӘМС жарналарын аудару заң бойынша міндеттелген. Егер жеке кәсіпкер МӘМС жарналарын төлегісі келмесе, кәсіпкерлік қызметін уақытша ресми түрде тоқтата тұруы керек. Бұндай жағдайда жеке тұлға кәсіпкер ретінде емес, дербес төлеуші санатында өзін-өзі сақтандыра алады», – деді МӘМС кеңесшісі.

Оның айтуынша, табысы жоқ азаматтарға МӘМС жарналарын төлеудің екі жолы бар.

«Алдымен жұмыспен қамту орталығына жұмыссыз ретінде тіркеуге тұру қажет. Жұмыссыз қалған азамат жұмыс тапқанша мемлекет тарапынан уақытша сақтандырылады. МӘМС салымдарын ол азамат үшін мемлекет аударады. Жұмыспен қамту орталығы жұмыс тауып бергеннен кейін, жұмысқа шықса, ары қарай жарнаны жұмыс орны төлейді. Сондай-ақ, жұмыспен қамту орталығында тіркеуге тұрғысы келмейтін немесе жұмысқа шығуға құлқы жоқ азаматтар өзі үшін дербес төлеуші ретінде ай сайын 2125 теңге жарна аударып тұрса да сақтандырылады. МӘМС жарналарын әр айдың 25-іне дейін төлеп отыру қажет. Біздің 1406 номеріне тәуіліктің кез келген уақытында қоңырау шалып, қажетті ақпарат алуға болады», – деді ол.

Айта кетейік, кез келген азамат дербес төлеуші ретінде медициналық сақтандыру үшін, ең төменгі жалақының 5%-ы мөлшерінде төлем жасай алады. Биылғы ең төменгі жалақының 5%-ы – 2125 теңге.

МӘМС жарналарын әр айдың 25-іне дейін аудармаған кәсіпкерлерден салық органдары өсімпұл өндіріп алатынын МӘМС кеңесшісі түсіндірді.

«Өсімпұлды заңды тұлғалар, жеке кәсіпкерлер төлейді. Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы заңда жарналар уақтылы аударылмаған жағдайда, мемлекеттік кіріс органдары тиісті соманы Ұлттық Банкі белгілеген қайта қаржыландырудың 1,25 еселенген ресми мөлшерлемесі көлемінде мерзімі өткен әрбір күн үшін өсімпұлмен қосып өндіріп алатыны жазылған. Айыппұлдар мен өсімпұлдарды мемлекеттік салық органдары есептейді», – деді ол.

МӘМС төлемдерін банктің немесе «Қазпошта» АҚ кез-келген бөлімшесі арқылы аударуға немесе аванс түрінде төлем хабарламасы, тапсырмасы арқылы жөнелтуге болатыны МӘМС ресми сайтында айтылған. 

Нұржан Көшкін

 

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: