Бақыт Сұлтанов экономикалық тиімділігі төмен жоба ұсынып отыр

Бақыт Сұлтанов экономикалық тиімділігі төмен жоба ұсынып отыр

Көтерме-тарату орталықтарына құйылған қаржы 25 жылдан соң ғана қайтады.  

10 Мамыр 2020 15:43 1109

Бақыт Сұлтанов экономикалық тиімділігі төмен жоба ұсынып отыр

Автор:

Абылай Бейбарыс

Алдағы 3 жылда ел аумағында бой көтеретін 24 көтерме-тарату орталығының құрылысына 237,5 млрд теңге жұмсалады. Қыруар қаржы 25 жылдан соң ғана қайтады. Экономикалық тиімділігі төмен жобадан бас тартудың орнына,  сауда және интеграция министрі Бақыт Сұлтанов уақыт оздырмай, құрылысты бастау керек деп отыр.

Министрдің мәлімдеуінше, мемлекет көтерме-тарату орталығы жобасын жүзеге асыру барысында тауар өткізу жүйесін қалыптастырады.

«Біз тиімді логистикалық жүйе құрамыз. Жобаға жеке бизнесті тартамыз. Мәселе жобаның құны мен инвестицияның қайтарымында, яғни өзін-өзі қашан ақтайтынында болып тұр. Көтерме-тарату орталықтарына құйылған қаражаттың қайтарымы 25 жылға созылуы мүмкін. Ең бастысы жеке инвестициялар соңғы өнімге жұмсалады. Мемлекет шығындарды

субсидиялайды. Жеке орталық құрып, мемлекеттік органдар арқылы бақылап отыруға және мемлекеттік дотация беруге болатын еді. Алайда бұл өте ұзақ жол», – деді Бақыт Сұлтанов.

Оның сөзінше, қолданыстағы көтерме-тарату орталықтары да жаңа жүйеге кірігеді. Сөйтіп сауда саласына заманауи стандарт енгізеді.

«Қарағандылық «Альфарух Logistic» көлік-логистикалық орталығы компаниясының өкілі Наиль Мұнасипов жүйе құрау және жекеменшік көтерме-тарату орталықтарына жеңілдік жасау мәселесін көтерді. Бұған қатысы оң шешім қабылдануға тиіс», – деді сауда және интеграция министрі.

Естеріңізге салайық, биыл Алматы, Павлодар және Түркістан облыстарында ауыл шаруашылығы тауарларын сақтауға арналған 5 көтерме-тарату орталығы салынады. Құрылысқа отандық жобалау және құрылыс компаниялары тартылады. 2022 жылға қарай жылына 4,8 млн тонна өнім сақтай алатын көтерме-тарату орталығы қолданысқа беріледі. Жобаны жүзеге асыруға 10 500 маман жұмылдырылады. Құрылыс кезінде 4 200 адам жұмыс істейді. Құрылыс аяқталған соң 6 300 адам тұрақты жұмыспен қамтылады.

Көтерме-тарату орталықтарының құрылысына ауыл шаруашылығы мамандары мен депутаттар қарсы. Олар өзін-өзі ақтауы ширек ғасырға созылатын жоба қажет емес деп санайды.

«Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы» коммерциялық емес акционерлік қоғамының басқарма төрағасы Төлеутай Рахымбеков отандық өндірушілер көтерме-тарату орталықтарын азық-түлікпен толық қамтамасыз ете алмайтынын, бос орынды әдеттегідей импорт жаулап алатынын айтады. Ал мәжілістің аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі Мұрат Теміржанов

көтерме-тарату орталықтары қазына қаржысына салмақ салады деп санайды.

Абылай Бейбарыс
 

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

«Банк ЦентрКредит» әкімге көмек сұрап жүгінді

Банкирлер аграршыға егін салып, астығын өздеріне беруді ұсынады.  

10 Мамыр 2020 15:14 1915

 «Банк ЦентрКредит» әкімге көмек сұрап жүгінді

Нұр-Сұлтанның азық-түлік белдеуі ретінде белгіленген елордалық облыс – Ақмола өңірінде ауыл шаруашылығы саласының мақтаныштары көп болатын. Қазіргі кезде олардың біразы дәрменсіз жағдайда, жайрап жатыр. Мысалы, Зеренді ауданындағы «ГринАзия» ЖШС да өңірдің беткеұстары саналатын. Екі жыл бұрын, 2017 жылғы мамырда оның алқаптарына баспасөз туры ұйымдастырылып, журналистік десант түсірілді. 7,5 мың гектарда әртүрлі дақыл – күнбағыс, зығыр, рапс, бидай, жасымық және басқасы егіліп жатқаны паш етілді. 2012 жылы тақырдан бастаған кәсіпорын табысқа жетіп, импорттық дән себу кешендерінен, комбайндардан құралған төл техника паркін жабдықтап алғаны, егіс алқабының аумағын кеңейтуді жоспарлап отырғаны жария етілді. Ізінше жағдай өзгеше бетбұрыс жасады.

Енді міне, оның кредиторының бірі – Банк ЦентрКредит (БЦК) Ақмола облысының әкімі Ермек Маржықпаевқа жәрдем сұрап жүгінуде. Өйткені ауыл-аймақта жерді пайдалану және қорғау мәселелеріне жергілікті әкімдік жауапты. Хатта комбанк «ГринАзия» өз қарызын қайтармағасын, осының алдында сотқа шағыммен жүгінгенін жеткізді. Зеренді аудандық соты аграрлық кәсіпорынның өз міндеттемелерін орындаудан жалтарғанын анықтап, БЦК пайдасына 202,8 миллион теңге берешекті мәжбүрлеп өндіру туралы үкім шығарыпты. Бұдан бөлек, «ГринАзия» банктің 430 мың теңге сот шығынын, 6 млн 134 мың теңге мемлекеттік баж алымын өтеуі тиіс көрінеді.

Сот кәсіпорынның жылжымайтын және жылжитын дүние-мүлкін қарыздың өтемі ретінде банкке берді. Банкке мысалы, ауданы 2 мың 828,5 гектар және 4 мың 731,90 гектар болатын екі жер көшуі тиіс. Олар Зеренді ауданында орналасқан.

«Алайда «ГринАзия» ЖШС күшіне енген сот шешімін орындамады. Азаматтық кодекстің 309-бабына сәйкес, кепiл ұстаушының кепiлзатқа деген құқығы сол кепiлге қойылған мүлiктi пайдалану нәтижесiнде алынған жемiстерге және кірістерге де қолданылады. Келісімшартқа сәйкес, «ГринАзия» кепіл ұстаушының, яғни Банк ЦентрКредиттің жазбаша келісімінсіз кепілзатты үшінші тұлғаларға арендаға немесе субарендаға беруге құқығы жоқ. Дегенмен, БЦК егер «ГринАзия» инвестор тапса, оның көктемгі егіс жұмыстарын және күзгі егін ору науқанын өткізу ұсынысын қарастыруға дайын», – дейді банк өкілі А.Ізбасарова.

Мұндай жағдайда агрокәсіпорынның және оның инвесторының жиған өнімі банктің берешегін өтеуге бағытталмақ. БЦК өз қарауына өтетін жерлердің бүтіндігін және мақсатына пайдаланылуын, онда егін салудан түсетін табыс банк қарызын жабуға жұмсалуын талап етті.

«Егер кепілдегі жерлер банк келісімінсіз үшінші тұлғаларға жалға берілсе, БЦК өзінің заңды мүдделерін қорғау үшін күзет қоятын болады», – деп ескертті қаржылық институт.

Айта кету керек, өткен жылы ГринАзия құрдымға құлаудан құтылу үшін сауықтыру рәсімін қолдануға мүмкіндік беруді сұрап, сотқа жүгінді. Сонда одан қаржы талап етуді кредиторлар қатарында Зеренді ауданының мемкірістер басқармасы, «ҚазАгро» холдингінің еншілес кәсіпорны «ҚазАгроҚаржы», сондай-ақ БЦК, «АзияАгрохим», «АбиЖер», «LandMaster», «Еврогербициды», «Trustchem chemical», «Алимхан Агро» компаниялары және «Дельта СК» авиакомпаниясы аталды. Сот шешімін сараптасақ, мемкірістер басқармасы мен әуе компаниясы сауықтыруға қарсы болмапты. «Еврогербициды» алдындағы берешек те толық көлемде жабылыпты, яғни ол кредиторлар қатарына шықты.

Алайда барлық тарап дәйектемелерін тыңдай келе, Ақмола облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты агрокешенге сауықтыру рәсімін қолданудан бас тартты.

Сот ГринАзияның кредиторлар алдындағы жалпы қарызы өткен жылы 502,9 млн теңгені құрағанын анықтады. Бұдан бөлек, кредиторлар 934,8 миллион теңге талап етіпті. Бірақ оған агрокәсіпорын келіспей, басқа сот өндірісі бойынша дауласып жатыр.

Жалпы, «ГринАзия» ЖШС меншігінде Ақмола облысының Зеренді ауданында және СҚО-ның Тайынша ауданында жерлері, үлкен жеке үйі, әкімшілік-тұрмыстық ғимараты, қоймалары, темір жол тұйығы, 20 шақты әртүрлі көлігі және басқа да мүлкі барлығы белгілі болды. 

Берешекті өтеуге көмектесетін дүние-мүлкі болса, сот неге сауықтыру рәсімінен бас тартты? Төрағалық етуді судья Н.Нұралиевтің мәліметінше, 2019 жылғы 18 қаңтарда «ГринАзия» «Егін и К» компаниясымен келісім бекітіпті: «Егін и К» ЖШС оның 1 мың тонна арпасын әр тоннасын 57 мың теңгеден сатып беруге міндеттеме алады.

21 қаңтарда агрокәсіпорын «АгроПак» ЖШС-мен 100 миллион теңге пайызсыз заем беру туралы келісімге отырады. «ГринАзия» оны 2021 жылғы 21 қаңтарға дейін қайтаруы тиіс.

Ертесіне, яғни 2019 жылғы 22 қаңтарда ол «Жүзбай и К» ЖШС-мен келісім жасасқан, ол бойынша «Жүзбай и К» 250 тонна зығыр тұқымын 110 мың теңге бағамен сатып беруге уәде етеді.

«Талап арыз беруші тарап аталған келісімдердің орындалуына қатысты дәйектемелерді сотқа ұсынбады» деген негізбен сот сауықтыру рәсімін қолданбауға ұйғарды. Соттың шешімінде айтылғандай, 1 мың тонна арпаның «Егін и К»-ға, ал 250 тонна зығырдың – «Жүзбай и К» компаниясына сатуға тапсырылғанын растайтын құжаттар болмай шыққан. «АгроПактен» де 100 млн теңге қарыз түспеген екен.

Айтпақшы, БЦК Ақмола облысындағы тағы бір проблемалы агрохолдингке қатысты өңір әкімімен хат алмасты. Дәл мереке қарсаңында, биылғы 6 мамырда қайырған жауабында Ақмола облысының әкімі Ермек Маржықпаев Экономиканы жаңғырту мәселелері жөніндегі мемкомиссия шешімімен былтыр «Әліби» компаниялар тобының шаруашылығын сауықтыру мақсатында оның кепілдегі жылжымайтын және жылжитын бүкіл мүлкін «Проблемалы кредиттер қорына» тапсыру шаралары басталғанын хабарлады.

«Көктемгі егіс және күзгі егін ору жұмыстарына зардап келтірмеу үшін Ақмола әкімдігі әлеуетті инвесторларды анықтады. Олармен бірлескен шаруашылық қызмет туралы келісім бекітілді. Мысалы, «Шортанбай 2019» ЖШС «Сочинское» ЖШС-сының инвесторы болуға келісті: ол борышкер, инвестор және қор арасындағы 2020 жылғы 2 сәуірде бекітілген келісімнің орындалуына жауапты болады. Алайда бүгінде инвестордың жұмысына заем туралы келісім қиындық келтіріп отыр. Міндеттемелерді орындау үшін қарыз алушы өз мүлкін, сондай-ақ тиісінше 44 мың 272 гектар және 2 мың 471 гектар жер телімдерін кепілге қойды. Бұл кепіл инвесторға сол жерлерді пайдалануына мүмкіндік бермейді. Салдарынан, ұсынылған қарызды кезең-кезеңмен өтеу де күрделенді», – делінген әкімнің жауап хатында.

Осыған орай Ақмола облысының әкімдігі «Банк ЦентрКредиттен» «Сочинское» кәсіпорны үшін берешекті төлеудің жеңілдікті кезеңін ұсынуды және оған жерді пайдалану құқығын беруді сұрады. Сонда ғана инвестор несиені ғана емес, сонымен қатар салықты, жалақыны, пай-үлес ақысын төлеуге кірісе алмақ.

Жанат Ардақ

Қазақстанға жаңа аграрлық саясат қажет – Атамұрат Шәменов

Ауыл шаруашылығы саласы ұлттық экономиканың қозғаушы күшіне айнала алмады.  

10 Мамыр 2020 11:23 905

Қазақстанға жаңа аграрлық саясат қажет – Атамұрат Шәменов

Әлемдік мұнай бағасының түсуі мен теңгенің құнсыздануы және коронавирус індетінің салдары азық-түлік дағдарысын туғызбауы үшін Қазақстанға жаңа аграрлық саясат қажет. Бұл туралы ауыл шаруашылығы маманы, экономист Атамұрат Шәменов Президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа жолдаған ашық хатында жазды.

Спикердің сөзінше, ауыл шаруашылығы күні бүгінге дейін ұлттық экономиканың қозғаушы күшіне айнала алмады. Осыған дейінгі бағдарламалар нақты нәтиже берген жоқ.

«Аграрлық сала 1990 жылы жалпы ішкі өнімнің 34 % құрағанын ескерсек, агроэкономиканың мүмкіндігі мол екенін түсіну қиын емес. Қазақстанда 7 млн 738 мың 400 адам ауылдық жерде тұрады. Олардың әлеуетін пайдалану керек. Бұл үшін Қазақстанға жаңа аграрлық саясат қажет. Ол

бүкілхалықтық саясат ретінде қабылдануға тиіс», – деді Атамұрат Шәменов.

Оның айтуынша, шикізатқа тәуелді экономика ешбір елді ұшпаққа шығармайды.

«Жаңа аграрлық саясат жариялап, ауыл экономикасын дамытуды шындап қолға алуды ұсынамын. Жаңа аграрлық саясат қосымша қаражат талап етпеуімен, бөлінген ресурстарды тиімді пайдаланумен ерекшеленуге тиіс.

Бұл саясат ауыл шаруашылығы өнімдерін пайдалануды ішкі нарыққа бағыттайды.  Басты міндет – әрбір тұрғынды жылына орта есеппен алғанда тағамның 10 түрінен  физиологиялық нормаға сәйкес қамтамасыз ету, яғни нақты өлшеммен жұмыс істеу. Екіншіден, мемлекеттің экономиканы реттеу функциясын тиімді пайдалану, жергілікті жердегі атқарушы органдардың әкімшілік ресурсын іске қосу, талапты басқаша қою. Үшіншіден, аграрлық саланы реформалау жұмысына ауыл шаруашылығы министрлігімен бірге басқа да министрліктер мен ведомстволарды қатыстыру керек», – деді экономист.

Атамұрат Шәменов таяуда үкімет деңгейінде талқыланған Түркістан облысындағы қырыққабат мәселесіне назар аударды.

«Физиологиялық норма бойынша әр адам жылына орта есеппен 24 келі қырыққабат пайдалануға тиіс. Мұны еліміздің 18 млн 632 169 тұрғынына көбейтсек, 447 мың 172 тонна шығады. Қырыққабат егілген 11 756 гектар жердің әр гектарынан 30 тоннадан өнім алынды деп есептесек, 352 мың 680 тонна өнім өндіріледі. Бұл өзімізге әлі 94,5 мың тонна қырыққабат жетпейді деген сөз. Осындай жағдайда ауыл шаруашылығы министрлігінің Ресейге сату үшін 50 мың тоннаға квота беруі түсініксіз. Яғни тапшылық қолдан жасалып отыр. Осының салдарынан былтыр қырыққабат Қарағанды облысында 70,7%, ел аумағында 34% қымбаттады. Шетелге өнім сатып, қалталарын толтыруды ойлағандардың өзімізді азық-түлікпен толық қамтамасыз етіп отырмыз деуі – өтірік. Ауыл шаруашылығы министрлігінің әлеуметтік желіні шулатқандардың жетегінде кете беруіне болмайды», – деді ол.

Экономистің пікірінше, жаңа аграрлық саясат ауыл шаруашылығы саласын дамытудың «бархат революциясы» болады. Өйткені аграрлық салада қазір  атқарылып жатқан жұмыстарды бұзбай, бағытын ғана өзгертеді.

«Бірінші кезекте азық-түлікпен ішкі сұраныс қамтамасыз етіледі. Бұл әлемдік дағдарыс кезінде ел экономикасын тығырықтан шығарудың тура жолы болады», – деді Атамұрат Шәменов.

Оның ойынша, барлық аудандар мен облыстарда ауыл шаруашылығы өнімдерінің өндірісі мен тұтыну балансын жасауды шұғыл қолға алу қажет. Баланс ұлттық экономика министрінің денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігімен келісілген 2016 жылғы 9 желтоқсандағы №503 «Ғылыми негізде жасалған тағам өнімдерін пайдаланудың физиологиялық нормалары туралы»  бұйрығына  сәйкес 64 тағамның 10 топтамасы бойынша жергілікті жерде өндірілетін және экспортталатын азық-түліктің көлемі негізінде анықталуға тиіс.

«Мемлекеттік субсидия беруге жаңа көзқарас керек. Бұл ретте дәнді дақылдарды қаржыландыруды азайтқан жөн. Есесіне негізі шаруа қожалықтарының тауарларын дүкен сөрелеріне жеткізушілерге

қаржы бөлуді қарастырған жөн. Сонда делдалдар мен алыпсатарлардың жолын кесуге мүмкіндік туады», – деді маман.

Атамұрат Шәменовтің мәлімдеуінше, нарық жағдайында сатылатын азық-түлік тауарының бағасын әкімшілік жолмен реттеу оң нәтиже бермейді. 

«Азық-түлікті тұрақтандыру қорын жасап, баға интервенциясын қалыптастыру бюджетке ауыр тиеді. Сондықтан бұл жұмысты бәсекелес ортаға беру қажет.

Экономист «ҚазАгро» ұлттық басқару холдингі мен оның еншілес ұйымдары

мемлекет қаржысын тиімсіз үлестіріп жатыр деп санайды. 

«Делдал құрылымның басты жұмысы қаражатты игеру. Ол халық тұтынатын тауар өндірушілерді қолдауға емес, бюджет ақшасын жұмсауға басымдық береді. Агрохолдингтің қызметін реформалау туралы бұрынғы айтылған тапсырмалар  орындалмады. Сондықтан тым орталықтандырылған аграрлық реттеу жұмыстарын жергілікті атқарушы органдарға беру фермерлерге тиімді болмақ. Мұның екі жолы бар, бірі барлық аудандарда «ҚазАгро» филиалдарының болуы, екіншісі әр ауданда шаруашылық негіздегі коммуналдық мекеме құру», – деді Атамұрат Шәменов.

Оның ойынша, мал шаруашылығын дамытуда алыс елдерден өте қымбатқа түсетін тірі мал сатып әкелудің орнына асыл тұқымды мал өсіруді қолға алып, тауарлы фермадағы мал басын қолмен ұрықтандыру арқылы көбейту қажет.

«Ауыл жастарын мал шаруашылығына тарту қиындап кетті. Сондықтан жайлымдық мал шаруашылығы мен мал бордақылау кешендеріне жастарды жұмылдыру үшін бригадалық формалар мен вахталық қызмет түрлерін енгізген дұрыс», – деді экономист.

Атамұрат Шәменовтің айтуынша, бос жатқан жерлерді айналымға енгізіп,

ауыл шаруашылығы кооперациясын құруға ерекше назар аудару қажет.

 

«Үкіметке ауыл шаруашылығы министрлігін ауыл шаруашылығы және тағам  министрлігі етіп қайта құру керек. Ауыл шаруашылығының көрсеткіштері статистикалық мәліметтердегі жалған деректерден арылуға тиіс. Саланы цифрландыруға ерекше назар аудару қажет. Сонымен қатар қала ішіндегі жолдарды жөндеудің жартысына мораторий жариялап, алыс аудандардың жолдарын жөндеу керек», – деді ол.

Ауыл шаруашылығы маманының айтуынша, сырттан келетін тағамның сапасы төмен, сондықтан олар арзан.

«Денсаулық сақтау министрлігі сырттан келген тауарларды тексеруден өткізіп, зиянды қоспасы бар азық-түліктің тұтынушыға жолдануына тыйым салуы керек», – деді Атамұрат Шәменов.

Абылай Бейбарыс

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: