DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 314,56 Brent 36,55
Қазақ тілін қалай дамытуға болады? Ұят емес. Неге балаларға жыныстық тәрбие жөнінде айту керек

Қазақ тілін қалай дамытуға болады? Ұят емес. Неге балаларға жыныстық тәрбие жөнінде айту керек

Орыс тілді басылым журналистері не туралы жазды. Inbusiness.kz –тің баспасөзге жасалған апталық шолуы. 

01 Қараша 2019 11:20 1510

Қазақ тілін қалай дамытуға болады? Ұят емес. Неге балаларға жыныстық тәрбие жөнінде айту керек

Автор:

Гүлмира Қамзиева

Сamonitor.kz : «Депутат-журналистер: қазақстандық парламентке не керегі бар?», – деген сауалды camonitor.kz басылымы көтеріп отыр. Бұл мақала авторы мандаты бар журналистердің пайдасы бар ма деген сұраққа жауап іздейді. Осы мақсатта арнайы сауалнама жүргізген, бірқатар журналист өз ойларын ортаға салып, пікірін білдірген.  

«Депутат-журналистер өз әріптестірінің құқығын қорғаумен шұғылданып, бұқаралық ақпарат құралдарына қатысты заңнамаға қандайда бір өзгеріс әкеледі дегенге күмәнданамын. Өйткені,ең алдымен, бұл журналистердің қай БАҚ-тан келгенін ескеру керек. Әрине, билікке жақын болған. Олар  шындықты айтып, қысым көремін бе әлде «паркеттік» сюжетті жасап, аман-есен жүремін бе деген таңдау жасады ма? «Қазақстан» телеарнасы да, «Айқын» газеті де өткір материал беріп, көзге түскен емес, түспейді де», - дейді «Әділ сөз» қорының жетекшісі Тамара Калеева

«Болашаққа сеніммен қарайтын адамдардың көңілін қалдыратын шығармын, бірақ еш нәрсе өзгермейді. Себебі біздің парламенттің екі палатасында да мамандығы бойынша мұғалім-депутаттар бар, соған қарамастан білім саласының жақсарып жатқанын көріп отырған жоқпын. Сонымен қатар депутаттар арасында дәрігерлер, ғалымдар мен спортшылар бар, олардың салаларында да оңтайлы өзгеріс болып жатқанын байқамадым»,–дейді журналист Мирас Нұрмуханбетов.

«Қазақстанда бұрындары да журналистерді депутат етіп сайлаған, бірақ олардың қандайда бір әсер еткені есімді жоқ. Тек Алтыншаш Жағанова есімде. Оның 12-13 шақырылымдағы Жоғарғы Кеңестің мінберінен жарқын сөйлеген сөздері естен кетпейді. Бүгінгі күні бірнеше журналист парламентте отыр, бірақ Платоновтың заң шығарушы ынтасын кім көріп естіді?»,– дейді Айгүл Омарова.

365info.kz: «Қазақ тілін қалай дамытуға болады?- сарапшылар пікірі» атты мақала 365info.kz сайтында жарық көрді. Кез келген тіл көркем әдебиет арқылы дамиды әрі жетіледі. Алайда әлем классикасы қазақ тіліне көптеп аударылып жатқан жоқ.  

Саясаттанушы Жұмабек Сарабековтың пікірінше, қазақ тілін дамытуы үшін  осы тілде жазатын авторлар санын көбейту керек.
«Себебі кез келген тіл әрдайым өзгеріп, дамып отыратын тірі организм сияқты. Бұл процеске, әрине, қазақ тілі де еніп отыр. Алайда оның дамуына сапалы контент керек. Бұл бағытта бізге түрлі әдеби бәйге тағайындау керек және зиялы қауымға мемлекеттік қолдау көрсету қажет. Себебі көп жағдайда жазушылардың өз шығармаларын басып шығаруға мүмкіндігі жоқ. Осы жағынан мемлекет оларға көмектесе алады»,– дейді ол.
«Бізде кәсіби аудармашылардың мектебі қалыптасуы керек. Сонымен қатар салалық  факультеттер саны көбейсе қажетті мамандар саны көбейеді деп айта алмаймын. Себебі бізде қазіргі кезде мамандар көп болғанымен, олардың барлығы білікті маман емес», – дейді баспагер Бақытжан Бухарбай.
Өз кезегінде пікірін ортаға салған саясаттанушы Әзімбай Ғали. Көркем әдебиетті Қытайдан келген оралмандар аударса болады дегенді айтады. Себебі олар қазақ тілін жақсы біледі, ағылшын тілінде менгерген.
Fergana.agency: «Қазақстандағы нағыз азаматтық қоғам неге негізделген» атты мақала Fergana.agency сайтында жарық көрді. Бұл мақалаға жүгінсек, британдық ғалымдар Қазақстандағы азаматтық қоғам қалай қалыптасқанын және не себептен батыс қорлары қазақтарға белсенділіктің үлгісін міндеттегісі келетінін анықтаған.
Қазақстандағы азаматтық қоғамның табиғатын зерттеу үшін британдық ғалымдар Түркістан облысына атанған. Сөйтіп 2015-2016  жылдар аралығында 300 үй шаруашылығын аралап, халықты әңгімеге тартқан. Әңгіме барысында олардың өмірі жайында, табиғат апатымен қалай күресетіні туралы сұрастырған. Зерттеу нәтижесінде шығарған бұл жұмыстарын олар ғылыми журналға жариялап үлгерген.
«Британдық ғалымдардың пікірінше қазақтарға міндеттеліп отырған азаматтық қоғамның шетелдік үлгісі (мемлекетке қарсы шығу, еркін нарық) қазақтарға келмейді, келгенімен ұзаққа бармайды. Сол себептен ғалымдар халықтың ауыл шаруашылықтағы ескіден келе жатқан (көшпенді, социалистік) тәжірибесі ескерілмесе қазақстандық қоғамдағы қазақ тілді ауыл мен орыс тілді қалалықтар арасындағы екіге жарылу процессін тереңдете түседі» деп жазады мақала авторы.  

Liter.kz: «Ұят емес. Неге балаларға жыныстық тәрбие жөнінде айту керек» атты мақаланы Liter.kz басылымынан оқуға болады.  Аталмыш материалда жыныстық және гендерлік білім керектігі айтылған. Сол себептен мұны мектеп бағдарламасына енгізу керек екенін айтады мақала авторы.  Мақалада келтірілген дерекке сүйенсек, Қазақстан бойынша жасөспірімдер арасында жүктілік көрсеткіші өте жоғары.

Арнайы жүргізілген зерттеу 15-19 жас аралығындағы 49 қыздың 16,7%-ы  бұған дейін жүкті болғанын көрсеткен. Оның басым көпшілігі 30-ы (62%) босанған, 11-і (22%) түсік жасаған, ал 8-і (16%) түсіріп алған.

«Қазақстандағы жастардың үштен бір бөлігі жыныстық қатысқа 14 жасынан бастап түседі. Сол себептен олармен жыныстық жетілу жайында айтқан жөн.Осы арқылы өмірде кездесетін көптеген мәселенін алдын алуға болады. Қазіргі кезде әрбір бесінше отбасы бедеулік мәселесін басынан кешіріп отыр. Бұл сан жыл өткен сайын өсіп келеді. Жыныстық, гендерлік білім беру мәселесін мектептен бастау керек»,– дейді Қоғамдық денсаулық сақтау ұлттық орталығының Қоғамдық денсаулықты нығайту орталығы басшысының орынбасары Камила Тұяқбаева.

Caravan.kz: «Қазақстан  түлектері неге шетелге білім алуға кетеді?» деген сұрақ төңірегіндегі мәселені Caravan.kz басылымы көтеріп отыр. Бұл мақалада қазақстандық оқушылардың не себептен жоғарғы оқу орнына түсу үшін қосымша орталықтарға барып, білімдерін тереңдетені айтылған. Арнайы орталық ашып, түлектермен жұмыс істейтін мамандардың айтуынша, қазақстадық түлектердің 70 мыңы шетелде білім алғанды қалайды.

«Отанымды сүйемін деп жар салуға болады. Алайда өз отаның саған жұмыс бермесе, біз ең ақылды азаматтарымыздан, адамдарымыздан айырылып жатырмыз. Біздің білім жүйеміз толыққанды емес. Егер адамдар шетелге кетіп, білім алып жатса, бұл жүйеде кемшілік бар деген сөз»,– дейді “Kazan education» орталығының жетекшісі Ринат Абдулхаликов.

Гүлмира Қамзиева

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Тілдерді дамыту бағдарламасы: бюджеттің миллиардтары қайда кетіп жатыр?

Орыс тілді басылым журналистері не туралы жазды. Inbusiness.kz-тің баспасөзге жасалған апталық шолуы. 

24 Қаңтар 2020 10:33 823

Тілдерді дамыту бағдарламасы: бюджеттің миллиардтары қайда кетіп жатыр?

fergana.ru: «Қазақстан жемқорлықты қабылдау индексінде 113 орынға ие болып, 2019 жылы 34 балл жинаған» деп хабарлайды басылым. Мемлекет мұндай жетістікке рейтинг құрылғалы бері алғаш рет қол жеткізіп отыр. Жемқорлыққа қарсы Transparency International атты қозғалыс жыл сайын әзірлейтін индекс қаңтардың 23 күні жарияланған болатын. Бұл құжатта 180 мемлекеттің рейтингі көрсетілген. Қазақстан 113-орынды Филиппин, Замбия, Непал, Сальвадор және Свазиленд мемлекеттерімен бөліскен.

«Бұл индекс бойынша мемлекет 28 балл жинап, 137- орынға ие болған Ресейден озып кетті. Сонымен қатар, Орта Азия елдері арасында Қазақстанның көрсеткіші жоғары болып тұр. Өзбекстан мен Тәжікстан 25 балл жинап, рейтингте 153- орынға ие болған. Түрікменстан 19 ұпай жинап, 165-орынды иемденген, ал Қырғызстан 126-орында (30 ,балл)»  деп жазады басылым.

camonitor.kz : Басылым «Тілдерді дамыту бағдарламасы: бюджеттің миллиардтары қайда кетіп жатыр?» деген тақырыпты қарастырады. Аты айтып тұрғандай, бұл мақалада қазақ тілі мәселесі көтерліп отыр. Өкімхат бойынша 2020 жылдың қаңтарынан бастап қазақстандықтардың 95 пайызы мемлекеттік тілді жетік меңгеруі керек еді. Алайда көптеген бюджет қаражаты жұмсалса да, мемлекет бұл мақсатқа қол жеткізе алмады.

Тілдерді дамытуға арналған он жылдық бағдарламалардың соңғысы Жаңа жылдың алдында аяқталды. Осы бағдарлама арқылы бұл құжатты әзірлеушілер мемлекеттік тіл өрісін кеңейтіп, әдістемені жетілдіруді көздеген болатын. Алайда «боранды күні берілген уәде тынық күні ұмытылады» дегеннің кері келіп тұр.

«Әрине, соңғы жылдары қазақ тілінің қолдану аясы кеңейді. Қазақ тілінде білім беретін мектеп, балабақша саны артып, іс-қағаздарды мемлекеттік тілде жүргізу процессі артты. Отандық телеарналар қазақ тілінде сөйлей бастады. Алайда осының барлығы мемлекеттік тіл бағдарламасы арқылы жүзеге асты деуге бола ма? Әрине, жоқ. Мәдениет министрлігінің бұл істерге қосқан үлесін Димаштың әлемдегі жетістігіне қосқан үлесімен теңестіруге болады. Ал министрлікте бұл жайында түрлі әңгіме айтып, неше түрлі ой білдіруі мүмкін, осы арқылы олар күлкіге айналуда» деп жазады мақала авторы.

Сонымен қатар мақала авторы соңғы 20 жылда мемлекеттік тілді дамытуға қанша қаражат жұмсалғанын көрсеткен. Басылым дерегі бойынша 2011-2019 жылдары аралығында үкімет 36 млрд теңгеден астам қаражат жұмсаған. Ал бұл бағдарламадан бұрын іске асқан 2001-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламаға 3 млрд теңгеден астам қаражат кеткен.

Liter.kz: «Куба азаматы өз махаббаты үшін Қазақстан азаматтығын алған» деп хабарлайды республикалық басылым. Қазіргі кезде ол Солтүстік Қазақстан облысындағы Мамлютка қаласында тұрады. Осы өңірде тұрып жатқанына 27 жыл болған.  

Бұрын Куба азаматы болған Луис Орландо Аренсибия болашақ жарымен 1981 жылы Алматыда оқып жүргенде танысқан. Халида Шагвалеева есемді ғашығын Луис оқу бітіріп, Кубаға кеткенде де ұмыта алмаған. Отбасылық жағдайға байланысты Гаванаға оралған жігіт, жоғарғы оқу орынын сол жақта жалғастырып аяқтайды. Кейін Мәскеуде аспирантураға түседі, сонда жүріп өз ғашығымен қайта табысады. Алғашында жас отбасы Кубада тұрған, алайда Халида еліне қайтқысы келіп, олар 1992 жылы Қазақстанға оралады. Сөйтіп Солтүстік Қазақстан облысына барады.

«Бәрінен де аяз бен қарға үйренуім қиын болды. Ылғи тоңып жүретінмін, мектепке ұстаз – дене шынықтыру пәні мұғалімі болып орналастым. Алайда айлықты уақытында төлемегендіктен, кәсіпкер болып алдым»,– дейді Луис.

Қазіргі кезде ол суыққа үйреніп алған, таңғы сағат 6-да ұйқыдан тұрып, қар тазалайды. Бір баласы бар. Болашақта немере тәрбиелесем деп армандайды. Оның сөзіне жүгінсек, жаңа елге ол тез сіңіп кеткен, себебі Қазақстан көпұлтты мемлекет болғандықтан аса қиналмаған. 

sputniknews.kz: Татарстан президенті Рустам Минниханов ұлы ақын Абай Құнанбайұлының 175 жылдығына арналған эстафетаға қатысты деп жазады басылым.

Президенті Рустам Минниханов ақынның «Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін» атты өлеңін оқып беріп, эстафетаны Қазақстандағы татар диаспорасына жолдады. 

«Қазақ халқының ұлы ұрпағы, ақын әрі ағартушысы Абай Құнанбаевтың 175 жылдық мерейтойына орай ақын өлеңдерінен үзінді оқу эстафетасын досым әрі Шығыс Қазақстан облысының әкімі Даниал Кенжетайұлы Ахметовтан қабылдап, оны туысқандарыма, Қазақстан Республикасында тұрып жатқан татар диаспорасына жолдаймын», – деген Татарстан президенті.

Гүлмира Қамзиева

Эмиграцияның жаңа толқыны: көшіп кеткендер Қазақстанға қайтып оралмайды

Орыс тілді басылым журналистері не туралы жазды? Inbusiness.kz-тің баспасөзге жасаған апталық шолуы. 

17 Қаңтар 2020 10:27 2140

Эмиграцияның жаңа толқыны: көшіп кеткендер Қазақстанға қайтып оралмайды

fergana.ru: «Тоқаев «ұлттық буржуазия» өкілдерін кедей отбасы балаларына көмектесуге шақырды» деп жазады басылым. Бұл жайында ел президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Нұр-Сұлтан қаласында кадрлық резерв жастарымен кездесу барысында айтқан.

Әлеуметтік саясат жайында айта келе, президент көпбалалы отбасылар табысына қарамастан, отбасындағы бала санына қарай мемлекеттік қолдауға ие болатынын және тұрмысы төмен отбасыларында тәрбиеленетін балаларға кепілдендірілген әлеуметтік пакет берілетінін атап өткен.

«Тұрмысы төмен отбасы балаларына тегін ыстық тамақ, мектепке бару және қайту үшін жол ақысы, мектеп формасы, қажетті бұйымдар ұсынылады. Мұның бәрі мемлекет есебінен жүзеге асады.Бізді бұл істі отандық бизнесмендер, басқаша айтсақ, ұлттық буржуазия қолдағанын қалар едік», – деді президент.

Өз сөзінде президент шетелде мұндай тәжірибе ене бастағанын атап өтті. Мысалы, Нью-Йорк қаласында 2017 жылдан бастап мемлекеттік мектеп оқушылары тегін тамақтанады.

camonitor.kz: «Эмиграцияның жаңа толқыны:көшіп кеткендер Қазақстанға қайтып оралмайды...» деп жазады аталмыш басылым. Қазақстандықтардың ел асып кету себебі мен одан мемлекет экономикасына келетін зардап туралы басылым тілшісі Сәуле Исабаева танымал қазақстандық тарихшы Нұртай Мұстафаевпен болған сұхбатта сөз еткен.

Тарихшының пікірінше, шетелге кетушілердің саны ресми деректен әлдеқайда көп. Кеткендердің көбі қайтып оралмайды. Мемлекет азаматтары өзге елге кетпес үшін үкімет жағдай жасауға тиіс.

«АҚШ, Ұлыбритания, Канада, Аустралия, Батыс Европа елдеріне кеткен қазақстандықтар «қайта оралмайды». Олардың басым көпшілігі елге оралып, мемлекеттің «өркендеуіне» үлес қоспайды. Қайтып келушілердің саны тым аз.Себебі әлемнің дамыған елдеріндегі жағдайды Қазақстан ахуалымен салыстыруға келмейді. Мәселен, англо-саксон елдерінде бәсекестік өте жоғары, алайда онда бәрінің құқығы тең, бизнеске жасалатын кедергі аз. Ең бастысы, адамның қабілеті болса болды. Ал Батыс және Солтүстік Еуропада – әлеуметтік саясат мықты. Сол себептен эмигранттардың жағдайы жақсы», – дейді тарихшы маман.

sputniknews.kz: «Ұлы Абайды 175 жылдық мерейтойына Қазақстан 3 миллиард теңге жұмсауды көздеп отыр» деп хабарлайды интернет-басылым. Мәдениет министрлігінің хабарлауынша, Абайдың мерейтойы аясында 80-нен астам ірі шара өтеді.

Ресми дерек бойынша, 2020 жылдың елеулі оқиғасына Абай шығармаларын әлемнің 10 тіліне аударып басып шығару, ақынның өміріне, шығармашылығы мен мұрасына арналған 3 қойылымды-деректі фильмді түсіру жатады.

«2020 жылдың тамызында Семейде «Абай мұрасы жəне əлемдік руханият» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтеді.Оған отандық және шетелдік абайтанушы ғалымдар,ғылыми және шығармашылық зиялы қауым өкілдері қатысады», – деп хабарлайды басылым. 

Ұлы Абайдың мерейтойының ашылуы ресми түрде Нұр-Сұлтан қаласында 21 қаңтар күні «Астана Операда» өтеді деп күтіліп отыр.

Liter.kz: «Қазақстан бала тәрбиелеуге сай келмейтін мемлекет атанды» деп жазады аталмыш газет. Бала тәрбиелеуші мемлекеттер тізімінде Қазақстан 73-орынға ие болды.

«Балалар тәрбилеуге қолайлы мемлекеттер» рейтингі 2020 жылы сауалнамаға және адам құқығы, отбасындағы құрмет, гендерлік жетістіктерге қол жеткізу мүмкіндігі, бақыт деңгейі, кіріс теңдігі, қауіпсіздік деңгейі, мемлекеттегі білім мен денсаулық сақтау жүйесінің дамуы сияқты сегіз көрсеткіштің жиынтығына негізделген.

«Үздік бес мемлекет тізіміне Дания, Швеция, Норвегия, Канада және Нидерланды енген. 6-10-орындарды Финдляндия, Швейцария, Жаңа Зеландия, Аустралия, Аустрия елдері иемденген. Қазақстан тізімдегі 73 елдің ең соңғы, 73-орнына ие болған» деп жазады басылым.

Гүлмира Қамзиева

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: